![](\"http:\/\/kapak.netkitap.com\/075bk\/I\/ilkel_koleci_feodal_toplum_37557.jpg\")
3. KISIM FEODAL TOPLUM<\/p>\n3. KISIM FEODAL TOPLUM<\/p>\n
G\u0130R\u0130\u015e<\/p>\n
K\u00d6LEC\u0130 D\u00dcZEN\u0130N BA\u011eRINDA FEODAL \u00d6\u011eELER\u0130N GEL\u0130\u015eMES\u0130
Nas\u0131l ki k\u00f6leci ili\u015fkiler, ilkel toplulu\u011fun ba\u011fr\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131ysa, ilk feodal ili\u015fkiler de k\u00f6lelik d\u00fczeninin ba\u011fr\u0131nda do\u011fdular. Kolonlu\u011fun geli\u015fmesi, k\u00f6leci \u00fcretim bi\u00e7iminin bunal\u0131m\u0131n\u0131 haber veren bir belirtiydi.
B\u00fcy\u00fck toprak m\u00fclkiyeti, k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00f6yl\u00fc i\u015fletmelerinin hemen hepsini yutmu\u015ftu. K\u00f6leler ve kolonlar taraf\u0131ndan i\u015flenen geni\u015f malik\u00e2neler (domaines) daha \u015fimdiden, gelecekteki yurtluklar\u0131n (fiefs) \u00f6nbi\u00e7imlerini g\u00f6steriyordu. 4. ve 5. y\u00fczy\u0131lda, Roma \u0130mparatorlu\u011funun son d\u00f6neminde, bu imparatorlu\u011fun \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgeleri aras\u0131ndaki ekonomik ili\u015fkiler yava\u015f yava\u015f zay\u0131fl\u0131yor, siyasal bunal\u0131m yo\u011funla\u015f\u0131yordu. Daha \u00f6nce g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi bu bunal\u0131m\u0131n en \u00f6nemli belirtilerinden [sayfa 149] biri, Roma \u0130mparatorlu\u011funun Do\u011fu ve Bat\u0131 imparatorluklar\u0131 olarak b\u00f6l\u00fcnmesi oldu.
B\u00fcy\u00fck toprak sahipleri, onlar\u0131n topraklar\u0131 \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan kolonlar ve k\u00f6leler, bulunduklar\u0131 yerde \u00fcretilen zahire ile yetiniyorlard\u0131. Bu, kapal\u0131 ve do\u011fal bir ekonomiydi.
Ama yeni \u00fcretim bi\u00e7iminin \u00f6\u011feleri, serbest\u00e7e geli\u015fememekteydi; \u00e7\u00fcnk\u00fc k\u00f6leci ili\u015fkiler, bunlar\u0131n ilerlemesini engelliyordu.<\/p>\n
ROMA \u0130MPARATORLU\u011eUNDA DEVR\u0130MC\u0130 ALT\u00dcST OLU\u015e
Yeni \u00fcretim ili\u015fkilerinin \u00f6\u011feleri, kendi ba\u015flar\u0131na, kendilerini engelleyen \u00fcretim bi\u00e7iminin zincirlerini k\u0131rabilecek g\u00fc\u00e7te de\u011fillerdi. Feodal bi\u00e7imlenmeye giden yolu t\u0131kayan devlet ve \u00fcstyap\u0131n\u0131n \u00f6teki \u00f6\u011feleri gibi, k\u00f6leci bi\u00e7imlenmeyi, yaln\u0131z devrimci bir alt\u00fcst olu\u015f y\u0131kabilirdi.
Halk ayaklanmalar\u0131, Roma devletini s\u00fcrekli olarak sars\u0131yordu. Halk y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131n ve boyunduruk alt\u0131na al\u0131nan halklar\u0131n devrimci eylemleri, Roma \u0130mparatorlu\u011funu adamak\u0131ll\u0131 sars\u0131yor; ama imparatorlu\u011fu kesin olarak devirmeye yetmiyordu. Ancak Cermenlerin ve Slavlar\u0131n istil\u00e2s\u0131 \u00fczerine gelen ve onun etkisini art\u0131ran Roma toplumunun kendi ba\u011fr\u0131ndaki s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131, Roma \u0130mparatorlu\u011funun d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc, k\u00f6leci d\u00fczenin y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131 ve feodal ili\u015fkilerin sa\u011flamla\u015fmas\u0131 sonucuna vard\u0131.<\/p>\n
FEODAL\u0130TEN\u0130N D\u00d6NEMLERE B\u00d6L\u00dcN\u00dc\u015e\u00dc
Feodalitenin ba\u015flang\u0131\u00e7taki bi\u00e7imlenme d\u00f6nemi, marksist tarih\u00e7iler taraf\u0131ndan orta\u00e7a\u011f kavram\u0131 ile \u00f6zde\u015f tutulur. Bu d\u00f6neme, ayn\u0131 zamanda, yukar\u0131-orta\u00e7a\u011f da denir.
Avrupa’da, bu d\u00f6nem, a\u015fa\u011f\u0131yukar\u0131, 5. y\u00fczy\u0131lda ba\u015flad\u0131 ve 11. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131na de\u011fin s\u00fcrd\u00fc; Asya’da, 3. y\u00fczy\u0131lda (\u00c7in’de), 4. ve 5. y\u00fczy\u0131llarda (Hindistan’da), 7. y\u00fczy\u0131lda (Arabistan’da) ba\u015flad\u0131; 8. y\u00fczy\u0131lda (\u00c7in’de) son buldu, ama Asya k\u0131tas\u0131n\u0131n \u00f6teki \u00fclkelerinin \u00e7o\u011funda 11. ve 12. y\u00fczy\u0131llara [sayfa 150] de\u011fin s\u00fcrd\u00fc.
Feodal ili\u015fkiler tarihinde ikinci d\u00f6nem, feodalitenin a\u00e7\u0131l\u0131p geli\u015fmesi d\u00f6nemidir. Bu, ayn\u0131 zamanda, zanaatlarla tar\u0131m\u0131n ikinci kez birbirinden ayr\u0131lmalar\u0131 d\u00f6nemi; kentlerin, ticaret ve zanaat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n oca\u011f\u0131 olarak kurulu\u015fu d\u00f6nemidir. Avrupa’da, bu d\u00f6nem, 11. y\u00fczy\u0131ldan 15. y\u00fczy\u0131la de\u011fin s\u00fcrer; Asya ve Kuzey Afrika’da ise, 9. y\u00fczy\u0131ldan 15. y\u00fczy\u0131la uzan\u0131r.
Feodalitenin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00f6nemi, feodal ili\u015fkilerin gittik\u00e7e a\u00e7\u0131l\u0131p par\u00e7alanmas\u0131 ve kapitalist ili\u015fkilerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ile kendini g\u00f6sterir. Bu d\u00f6neme a\u015fa\u011f\u0131-orta\u00e7a\u011f denir. Avrupa’daki bu d\u00f6nem, 15. y\u00fczy\u0131ldan, 17. y\u00fczy\u0131la de\u011fin uzanm\u0131\u015ft\u0131r.
Avrupa s\u00f6m\u00fcrgecili\u011finin geni\u015flemesi, feodal ili\u015fkilerin a ve Afrika’da \u00e7ok uzun zaman daha ya\u015famlar\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Ama, b\u00fct\u00fcn\u00fc ile, 17. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk yar\u0131s\u0131, feodalitenin sonu ve kapitalizmin ba\u015flang\u0131c\u0131 say\u0131ld\u0131. [sayfa 151]<\/p>\n
B\u0130R\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM FEODAL \u0130L\u0130\u015eK\u0130LER\u0130N KURULU\u015e D\u00d6NEM\u0130 (YUKARI-ORTA\u00c7A\u011e)<\/p>\n
1. BATI AVRUPA’NIN FEODALLE\u015eMES\u0130<\/p>\n
Feodal ili\u015fkilerin olgunla\u015fmas\u0131 ile, k\u00f6yl\u00fclerin ve zanaat\u00e7\u0131lar\u0131n eme\u011finin \u00fcr\u00fcnlerini kendine maletmenin arac\u0131 olarak, toprak rant\u0131n\u0131n \u00f6zel ko\u015fullar\u0131 gibi, \u00fcretim bi\u00e7iminin kendine \u00f6zg\u00fc olan ana \u00e7izgileri, \u00f6zellikle toprak m\u00fclkiyetinin karakteristik bi\u00e7imleri belginlik kazan\u0131yor.<\/p>\n
ESK\u0130 CERMENLER VE SLAVLAR
Par\u00e7alanm\u0131\u015f Roma \u0130mparatorlu\u011funda cereyan etmekte olan ve eski Cermenlerde ve Slavlarda ortaya \u00e7\u0131kan s\u00fcre\u00e7lerin sentezi, Bat\u0131 Avrupa’da, feodal ili\u015fkilerin bi\u00e7imlenmesinin temelini olu\u015fturur.
K\u00f6leci Roma \u0130mparatorlu\u011fu ile olan ili\u015fkileri sonucunda [sayfa 152] Cermenlerde ve Slavlarda, feodal ili\u015fkiler, do\u011frudan do\u011fruya ilkel topluluktan do\u011fmu\u015ftur. Bu halklardan birinde oldu\u011fu gibi \u00f6tekinde de, s\u0131n\u0131flara b\u00f6l\u00fcnme, daha Roma \u0130mparatorlu\u011funun gerileme d\u00f6neminde ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Ama s\u0131n\u0131flar, ancak en ilkel, ataerkil bi\u00e7imleri ile vard\u0131lar.
Eski Cermenlerde ve Slavlarda k\u00f6lelerin ve sava\u015f tutsaklar\u0131n\u0131n durumu, Roma kolonlar\u0131n\u0131nkine yakla\u015f\u0131yordu. Bir par\u00e7a toprak alabiliyorlar ve seny\u00f6re, ayn\u00ee olarak hayvan, bu\u011fday vb. \u00f6deyerek, kendi k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmelerini kendileri y\u00f6netiyorlard\u0131.
Mil\u00e2ttan sonra ilk y\u00fczy\u0131llarda, Cermenlerin ve Slavlar\u0131n da\u011f\u0131l\u0131p par\u00e7alanan ilkel topluluklar\u0131 yerine, gitgide topra\u011fa dayanan bir ilkel topluluk (Cermenlerde) mark ge\u00e7iyordu. Toprak, ailenin \u00f6zel m\u00fclkiyeti olmu\u015ftu. Daha sonralar\u0131 topra\u011fa dayanan topluluk da\u011f\u0131l\u0131p par\u00e7aland\u0131k\u00e7a, bireysel eme\u011fin daha \u00fcretken olmas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc, toprak da, gittik\u00e7e \u00f6zel m\u00fclkiyet bi\u00e7imine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyordu. K\u00f6leli\u011fin egemen oldu\u011fu ko\u015fullarda, a\u011f\u0131r sabanlar kullan\u0131lam\u0131yordu. Kabile aristokrasisi, b\u00fcy\u00fck malik\u00e2ne ve hayvanlar\u0131, kendi elinde tutuyordu. 5. ve 6. y\u00fczy\u0131llara do\u011fru, \u00f6zel m\u00fclkiyetin geli\u015fmesi, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fclere vard\u0131.
Roma toplumu ile s\u0131k\u0131 ili\u015fkiler kurulmas\u0131, Cermenlerde ve Slavlarda s\u0131n\u0131flar\u0131n bi\u00e7imlenmesi s\u00fcrecinin h\u0131zlanmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 oldu. G\u00fcney ve Bat\u0131 Slavlar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131, her \u015feyden \u00f6nce, Roma \u0130mparatorlu\u011funun \u00e7\u0131karlar\u0131 ile \u00e7at\u0131\u015f\u0131yordu Roma devleti ile olan ili\u015fkilerinin tehlikeye d\u00fc\u015fmesi, kabilelerde, devletin g\u00fcc\u00fcn\u00fc y\u0131kmak iste\u011fini uyand\u0131r\u0131yordu. B\u00fcy\u00fck bask\u0131nlar, istil\u00e2lar, Cermen ve Slav ve ba\u015fka kabilelerin, Roma \u0130mparatorlu\u011fu topraklar\u0131na g\u00f6\u00e7\u00fc, imparatorlu\u011fun d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcnde kesin bir rol oynad\u0131.<\/p>\n
FEODALLE\u015eME S\u00dcREC\u0130
Cermen kabileleri ve Slavlar\u0131, Bat\u0131 \u0130mparatorlu\u011funa ve Bizans’a ak\u0131n yapt\u0131klar\u0131 zaman, k\u00f6leler ve kolonlar kendilerini [sayfa 153] destekliyorlard\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc fatihler, ezilen tabakalar\u0131n ko\u015fullar\u0131n\u0131 iyile\u015ftiren bir d\u00fczen kuruyorlard\u0131. Cermenler en ba\u015fta Romal\u0131 b\u00fcy\u00fck toprak sahiplerinin topraklar\u0131na ve k\u00f6lelerine elkoyarlard\u0131. K\u00f6lelerin s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesi, Cermenlerde, Romal\u0131larda oldu\u011fundan \u00e7ok daha az ac\u0131mas\u0131zd\u0131. \u00d6te yandan, ilkel toplulu\u011fun t\u00f6relerini ve yasalar\u0131n\u0131, kendileriyle birlikte getiriyorlar; ve bunlar\u0131 gittikleri yerlerdeki \u00f6zg\u00fcr k\u00f6yl\u00fclere de yay\u0131yorlard\u0131, ki ilkin onlar\u0131n durumu hafiflemi\u015f oluyordu.
Bu t\u00f6reler ve yasalar, \u00e7\u00fcr\u00fcmekte olan k\u00f6leci d\u00fczenin ba\u011fr\u0131nda do\u011fan ve yeni feodal ili\u015fkilerin kurulmas\u0131na yard\u0131m eden feodal \u00f6\u011felerle birle\u015fiyordu; bu da, yeni feodal ili\u015fkilerin kurulmas\u0131n\u0131 \u00e7abukla\u015ft\u0131r\u0131yordu. Cermen fatihleri, Roma \u0130mparatorlu\u011funa \u00f6zg\u00fc \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin daha y\u00fcksek olan geli\u015fme d\u00fczeyini kabul ettiler. Say\u0131 bak\u0131m\u0131ndan (eski Roma topraklar\u0131ndaki n\u00fcfusa oranla) zay\u0131f olduklar\u0131na g\u00f6re, derin bir bi\u00e7imde k\u00f6k salm\u0131\u015f olan toprak m\u00fclkiyeti stat\u00fcs\u00fcne dokunmamak zorundayd\u0131lar. Ama, ayn\u0131 zamanda, ya\u015flan\u0131p takattan d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f bir Roma toplumuna yeni g\u00fc\u00e7ler a\u015f\u0131lad\u0131lar ve \u00fcretime yeni bir at\u0131l\u0131m ve h\u0131zlan\u0131\u015f damgas\u0131 vurdular. Romal\u0131 b\u00fcy\u00fck m\u00fclk sahipleri, gitgide Cermen aristokrasisi ile kar\u0131\u015f\u0131yor, b\u00f6ylece t\u00fcrde\u015f bir egemen s\u0131n\u0131f olu\u015fturuyordu.
Slavlar da, Bizans topraklar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 \u00fczerinde, feodal \u00f6\u011feleri i\u00e7inde ta\u015f\u0131yan bir dizi devlet kurdular, bununla feodal ili\u015fkilerin geli\u015fmesine yard\u0131mc\u0131 oldular.<\/p>\n
FRANK DEVLET\u0130NDE \u00d6ZEL TOPRAK M\u00dcLK\u0130YET\u0130N\u0130N GEL\u0130\u015eMES\u0130
Frank krall\u0131\u011f\u0131, yukar\u0131-orta\u00e7a\u011f\u0131n feodal toplumunun en klasik bir \u00f6rne\u011fidir.
4. y\u00fczy\u0131lda, Franklar toplumunun ba\u015fl\u0131ca, ama t\u00fcrde\u015f y\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u0131, \u00f6zg\u00fcr k\u00f6yl\u00fcler olu\u015fturuyordu. Zengin k\u00f6yl\u00fcler, k\u00fc\u00e7\u00fck ve orta feodaller haline d\u00f6n\u00fc\u015ferek, topluluktan ayr\u0131l\u0131yorlard\u0131. [sayfa 154]
6. ve 7. y\u00fczy\u0131llar aras\u0131nda, Frank toplulu\u011funda, toplumsal e\u015fitsizli\u011fin derinle\u015fmesi sonucunda, \u00f6nce \u00f6zel m\u00fclkiyet olan toprak, serbest fera\u011f (al\u0131m-sat\u0131m vb.) konusu oluyordu. Toprak m\u00fclkiyetinin bu serbest fera\u011f\u0131na “alleu” denirdi. Alleu’n\u00fcn, yani meta haline gelmi\u015f toprak m\u00fclkiyetinin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, toprak m\u00fclkiyetinde e\u015fitsizli\u011fin nedeni oldu, bu da, b\u00fcy\u00fck m\u00fclklerin geli\u015fmesine ortam haz\u0131rlad\u0131.<\/p>\n
K\u00d6YL\u00dcLER VE K\u00d6LELER
K\u00f6leler, kral ailesinin ve b\u00fcy\u00fck toprak sahiplerinin topraklar\u0131n\u0131 i\u015fliyorlard\u0131. Ama bu k\u00f6leler, Roma \u0130mparatorlu\u011funun k\u00f6leleri gibi de\u011fillerdi. Bunlar\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc bir par\u00e7a topra\u011fa sahip olabiliyor ve i\u015fletmeyi tam ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak, yaln\u0131zca belirli bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck \u00f6demek suretiyle kendisi y\u00f6netiyordu. Ama bu k\u00f6lelerin hi\u00e7bir hakk\u0131 yoktu. Bir k\u00f6lenin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi, para cezas\u0131 ile cezaland\u0131r\u0131l\u0131yordu. Sava\u015f ve \u00f6denmeyen bor\u00e7lar, k\u00f6le sa\u011flayan b\u00fcy\u00fck kaynaklard\u0131.
K\u00f6lelerin yan\u0131nda yar\u0131-\u00f6zg\u00fcr insanlar, litler (eski kolonlar bunlar aras\u0131ndayd\u0131) ve azat edilmi\u015f k\u00f6leler de \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yordu. Litlerin de, azat edilmi\u015f k\u00f6lelerin de, birer par\u00e7a topra\u011f\u0131 vard\u0131, hara\u00e7 \u00f6d\u00fcyorlard\u0131 ve geleneksel y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini yerine getiriyorlard\u0131. K\u00f6keni bak\u0131m\u0131ndan Frank olmayan b\u00fct\u00fcn \u00f6zg\u00fcr insanlar (Romal\u0131lar ve \u00f6tekiler) gibi, litler de, haklardan yoksundular. Bir litin, ya da bir Romal\u0131n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi halinde, kurtulmal\u0131k (wergeld) (100 solid), \u00f6zg\u00fcr bir Frank’\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinde \u00f6denmesi gerekenden (200 solid) iki kez daha azd\u0131. Yava\u015f yava\u015f, ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u00f6yl\u00fcler s\u0131n\u0131f\u0131 olu\u015fuyordu.<\/p>\n
PRECES S\u0130STEM\u0130
Baz\u0131 toprak sahipleri, \u00f6zellikle de b\u00fcy\u00fck toprak sahipleri, 5. ve 6. y\u00fczy\u0131llarda, topraklar\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fck tarlalar halinde, yoksul k\u00f6yl\u00fclere vermeye ba\u015flad\u0131lar. Eline [sayfa 155] ge\u00e7en bir tarla i\u00e7in k\u00f6yl\u00fc, bu topra\u011f\u0131n sahibine, \u00fcr\u00fcn\u00fcn bir k\u0131sm\u0131n\u0131 veriyor ve onun hesab\u0131na belirli bir i\u015f g\u00f6r\u00fcyordu. Bu tarla, bazan belirsiz bir s\u00fcre i\u00e7in veriliyordu; ama zamanla bu, belirli bir s\u00fcre ile, \u00f6zellikle elinde bulunduran\u0131n ya\u015fam s\u00fcresi ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131ld\u0131. Bazan da topra\u011f\u0131n tasarruf hakk\u0131, babadan o\u011fula ge\u00e7ebiliyordu: i\u015fte bu preces idi.
8. ve 9. y\u00fczy\u0131llara do\u011fru preces bi\u00e7imleri \u00e7o\u011fald\u0131. Yoksul d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olan ve b\u00fcy\u00fck m\u00fclk sahipleri taraf\u0131ndan ezilen k\u00f6yl\u00fc, kendi tarlas\u0131n\u0131, bu b\u00fcy\u00fck m\u00fclk sahiplerinden birine vermek zorunda kal\u0131yor ve bu toprak, seny\u00f6r\u00fcn m\u00fclk\u00fc oluyordu. Sonra, seny\u00f6r, topra\u011f\u0131 k\u00f6yl\u00fcye veriyordu, ama m\u00fclkiyetini de\u011fil, ya ya\u015fam\u0131 boyunca ya da babadan o\u011fula ge\u00e7mek \u00fczere tasarruf hakk\u0131n\u0131. K\u00f6yl\u00fc, buna kar\u015f\u0131l\u0131k, \u00fcr\u00fcn\u00fcn bir k\u0131sm\u0131n\u0131 seny\u00f6re veriyor, baz\u0131 angaryalar\u0131 yerine getiriyordu ve seny\u00f6r de kar\u015f\u0131l\u0131k olarak k\u00f6yl\u00fcy\u00fc \u00f6teki b\u00fcy\u00fck toprak sahiplerine kar\u015f\u0131 korumay\u0131 \u00fczerine al\u0131yordu. B\u00f6ylece, k\u00f6yl\u00fc, daha \u00f6nce m\u00fclk\u00fc olan topraktan daha b\u00fcy\u00fck bir topra\u011f\u0131 da i\u015fleyebiliyordu. Bu yolla, b\u00fcy\u00fck toprak sahipleri ve bunlar aras\u0131ndaki kilise (5. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda Franklar h\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 kabul etmi\u015flerdi) el eme\u011fini, hen\u00fcz i\u015flenmemi\u015f topraklar \u00fczerine \u00e7ekiyorlard\u0131.<\/p>\n
GED\u0130K (B\u00c9N\u00c9F\u0130CE)
Feodal d\u00fczenin ilerlemesi, daha sonra, 8. y\u00fczy\u0131lda, topra\u011fa ait ili\u015fkilerdeki \u00f6zg\u00fcn bir alt\u00fcst olu\u015f ile ko\u015fulland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
Toprak, art\u0131k \u00f6zel m\u00fclk olarak verilmiyordu; egemen s\u0131n\u0131f\u0131n temsilcileri, ancak kendi topraklar\u0131nda silah alt\u0131na al\u0131nan birliklerin ba\u015f\u0131nda kral\u0131n ordusunda hizmet etmeleri ko\u015fuluyla, malik\u00e2ne ya da yurtluk denilen topraklara sahip olabiliyorlard\u0131. M\u00fclkiyetin bu ko\u015fullu bi\u00e7imine, gedik (ayr\u0131cal\u0131k olarak verilen toprak, b\u00e9n\u00e9fice) deniliyordu. Gedikler, miras konusu (kal\u0131tsal) olmuyor, ancak ya\u015fam boyunca veriliyordu. [sayfa 156] E\u011fer kendisine gedik verilen kimse, asker\u00ee g\u00f6revlerini yerine getirmezse, toprak her an i\u00e7in elinden al\u0131nabiliyordu. Gedikten yararlanan kimsenin \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra, yararland\u0131\u011f\u0131 yurtluk, krala ya da onun v\u00e2rislerine ge\u00e7iyordu.<\/p>\n
FEODAL S\u0130STEM\u0130N (FRANC-ALLEU) KURULU\u015eU
VASALLIK
Bu sistem, 9. ve 10. y\u00fczy\u0131llar boyunca yeni de\u011fi\u015fikliklere u\u011frad\u0131. Asker\u00ee gedik, kal\u0131tsal bir nitelik kazand\u0131 ve franc-alleu denilen bi\u00e7ime d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc,
Bu franc-alleu sistemi, ayr\u0131lmaz bir \u015fekilde vasall\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 idi: b\u00fct\u00fcn toprak sahipleri, daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir seny\u00f6r, yani metbu kar\u015f\u0131s\u0131nda ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmek ve kendisini, onun vasal\u0131 il\u00e2n etmek zorundayd\u0131. Vasal, seny\u00f6r\u00fcnden bir yurtluk al\u0131yor ve silahlar\u0131n\u0131 onun hizmetine koymak zorunda bulunuyordu.
Ba\u015flang\u0131\u00e7ta, vasall\u0131k ili\u015fkilerinin kurulu\u015fu, bir \u00f6zel hukukla ilgili bir s\u00f6zle\u015fmeyi olu\u015fturuyordu, ama 9. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan ba\u015flayarak, kral fermanlar\u0131, zorunlu vasall\u0131\u011f\u0131 il\u00e2n ettiler.
B\u00f6ylece, feodalitenin siyasal yap\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7ok karakteristik olan hiyerar\u015fik d\u00fczeni \u00e7iziliyor. En yukarda kraldan ba\u015fka bir metbu tan\u0131mayan feodaller bulunuyordu. Sonra daha az \u00f6nemli olan seny\u00f6rler geliyorlard\u0131, ve ensonu bu s\u00f6m\u00fcr\u00fc zincirlerinin en son halkalar\u0131n\u0131n, daha sonra \u015f\u00f6valyeler ad\u0131n\u0131 alan k\u00fc\u00e7\u00fck soylular\u0131n temsilcileri olu\u015fturuyordu.<\/p>\n
FEODAL TOPLUMUN \u00dcRET\u0130C\u0130 G\u00dc\u00c7LER\u0130
Ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu d\u00f6nemde, yeni \u00fcretim ili\u015fkileri, feodalitenin belirleyici \u00e7izgilerinden s\u00f6zetmeye izin verecek bir d\u00fczeye ula\u015ft\u0131lar.
Sabanlar (a\u011f\u0131r ve hafif sabanlar) gibi baz\u0131 ba\u015fka tar\u0131m aletlerinin de yay\u0131lmas\u0131, demir i\u015flerinin yetkinle\u015fmesinin gerekli sonucuydu. Bu olgu, tar\u0131mda \u00fcretkenli\u011fin artmas\u0131na [sayfa 157] yard\u0131m etti: \u00fc\u00e7 y\u0131l s\u00fcreli alma\u015f\u0131k ekim giderek yay\u0131l\u0131yordu, ba\u011flar geni\u015fliyordu. Ba\u011flar\u0131n geni\u015flemesi, \u00fcz\u00fcm s\u0131kmac\u0131n\u0131n yetkinle\u015fmesine yola\u00e7t\u0131. Ba\u015fka yeni tesisler, \u00f6zellikle yel de\u011firmenleri ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. K\u00f6lelik zaman\u0131ndan kalan su de\u011firmeni, kanatl\u0131 \u00e7ark eklenerek yetkinle\u015ftirildi.
Ama, yads\u0131namayan bu ilerlemelere kar\u015f\u0131n, bu d\u00f6nemde, feodal \u00fcretimin ay\u0131r\u0131c\u0131 \u00f6zelli\u011fi, g\u00f6renek ve teknikte durgunluktu. Bu durum, asl\u0131nda, evriminin b\u00fct\u00fcn a\u015famalar\u0131nda, feodal ekonomi i\u00e7in, az\u00e7ok do\u011frudur.
Yukar\u0131-orta\u00e7a\u011fda, \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler \u00e7ok yava\u015f geli\u015fiyordu. Topra\u011f\u0131 dinlendirme ve iki y\u0131ll\u0131k alma\u015f\u0131k ekim sistemi, giderek \u00fc\u00e7 y\u0131ll\u0131k alma\u015f\u0131k ekim sistemi ile de\u011fi\u015ftiriliyordu. \u00c7ift s\u00fcrmek i\u00e7in demirli sabandan yararlan\u0131l\u0131yordu, ama topra\u011f\u0131 tapanlama ve s\u00fcrg\u00fc \u00e7ekme i\u00e7in, k\u00f6yl\u00fcler, genellikle toprak \u00fczerinde s\u00fcr\u00fcklenen tahta bir merdane kullan\u0131yorlard\u0131. Harman, tahtadan bir harman d\u00f6veci ya da yaln\u0131zca sopa yard\u0131m\u0131yla yap\u0131l\u0131yordu. Topra\u011f\u0131n verimini art\u0131rmak i\u00e7in g\u00fcbre kullan\u0131lm\u0131yordu. Bu y\u00fczden verim \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fc.
Bu teknik durum, k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00f6yl\u00fc \u00fcretiminin (daha sonra zanaat \u00fcretiminin) a\u011f\u0131r basmas\u0131ndan ileri geliyordu.<\/p>\n
FEODAL\u0130TEDE \u00dcRET\u0130M \u0130L\u0130\u015eK\u0130LER\u0130 VE M\u00dcLK\u0130YET
\u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fme d\u00fczeyi, feodal \u00fcretim ili\u015fkilerinin niteli\u011fini belirliyordu.
Bu ili\u015fkileri tahlil edebilmek i\u00e7in, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 m\u00fclkiyetinin egemen bi\u00e7imini, bu m\u00fclkiyetin ger\u00e7ekle\u015fmesinin \u00f6zel ko\u015fullar\u0131n\u0131, (yani \u00fcr\u00fcnlerin \u00fcle\u015ftirilmesi y\u00f6ntemlerini) ve ensonu farkl\u0131 toplumsal gruplar\u0131n ve s\u0131n\u0131flar\u0131n durumunu (ki bu, \u00fcretim ili\u015fkileri etkenine ba\u011fl\u0131d\u0131r), bu s\u0131n\u0131f ve gruplar\u0131n \u00fcretimdeki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkilerini saptamak gerekir.
Bu \u00e7a\u011f\u0131n en ba\u015fta gelen \u00fcretim arac\u0131, toprak, yaln\u0131z seny\u00f6rlerin elindeydi. \u00d6zg\u00fcr k\u00f6yl\u00fcler taraf\u0131ndan i\u015flenen par\u00e7alar ancak seyrek raslanan bir istisna olu\u015fturuyorlard\u0131. [sayfa 158]
Seny\u00f6rler, m\u00fclk sahipli\u011fi haklar\u0131n\u0131 iki bi\u00e7imde ger\u00e7ekle\u015ftiriyorlard\u0131. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta topraklar \u00fc\u00e7 kategoriye ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131: ev ve eklentileri ile sebze yeti\u015ftirilen k\u00fc\u00e7\u00fck bah\u00e7e, k\u00f6yl\u00fcye aitti. Ekilebilir topraklar, toplulu\u011fa ait m\u00fclk say\u0131l\u0131yordu, ama onlar\u0131 durmadan b\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcp duruyorlard\u0131. Ormanlar, otlaklar vb. toplulu\u011fa aitti ve toplulu\u011fun b\u00f6l\u00fcnmez m\u00fclk\u00fc idi.
Bu alt b\u00f6l\u00fcnme, bir \u00f6l\u00e7\u00fcde, feodal d\u00fczenin billurla\u015fmas\u0131na kadar s\u00fcrd\u00fc. Ama o zaman, ekilebilir topraklar\u0131n \u00e7o\u011fu, seny\u00f6r\u00fcn adamlar\u0131n\u0131n do\u011frudan do\u011fruya denetimi alt\u0131ndayd\u0131. Bu topraklar, malik\u00e2ne denen \u015feyi olu\u015fturuyordu. Bu, sendirler i\u00e7in toprak \u00fczerindeki tekellerini de\u011ferlendirmelerinin ilk bi\u00e7imiydi; \u00f6teki bi\u00e7im, az\u00e7ok ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak yararland\u0131klar\u0131 tarlalar\u0131 (manses), k\u00f6yl\u00fclere, pay olarak da\u011f\u0131tmaktan ibaretti. Ormanlar, otlaklar ve sular seny\u00f6re ait mallard\u0131. Ama k\u00f6yl\u00fclerin de, toplulu\u011fun \u00fcyeleri olarak, bunlar \u00fczerinde hayvanlar\u0131 otlatmak, bal\u0131k avlamak vb. haklar\u0131 vard\u0131.
Y\u00fczy\u0131llar boyunca, k\u00f6yl\u00fcler, kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 savunan \u00f6zg\u00fcn bir kamu \u00f6rg\u00fctlenmesi bi\u00e7iminde, topluluk kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 korudular.
Toprak, \u00fcretim konusu oldu\u011funa g\u00f6re, topra\u011f\u0131 i\u015flemek, sonra da \u00fcr\u00fcn\u00fc kald\u0131rmak zorunlu idi. O halde, topraktan ba\u015fka tar\u0131m aletlerine ve ayn\u0131 \u015fekilde atlara ve ba\u015fka hayvanlara sahip olmak gerekiyordu. B\u00fct\u00fcn bunlar, aletleri ve hayvanlar\u0131 baz\u0131 ko\u015fullarla k\u00f6yl\u00fcye \u00f6d\u00fcn\u00e7 veren seny\u00f6re aitti. \u00dcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, k\u00f6yl\u00fclerin \u00f6zel m\u00fclk\u00fc olmu\u015ftu.<\/p>\n
S\u00d6M\u00dcR\u00dcN\u00dcN DO\u011eAL N\u0130TEL\u0130\u011e\u0130
K\u00f6yl\u00fc eme\u011finin iki s\u00f6m\u00fcr\u00fc tarz\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcretimin yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirliyordu. Dolay\u0131s\u0131yla, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin b\u00f6l\u00fcn\u00fcp par\u00e7alanm\u0131\u015f olmas\u0131 ekonominin ilerlemesine engel oluyordu. Tar\u0131m i\u015fletmesi, do\u011fal bir nitelikteydi.
Bu genel \u00e7izgi, belirli bir \u00f6l\u00e7\u00fcde, b\u00fct\u00fcn feodal \u00e7a\u011fa damgas\u0131n\u0131 [sayfa 159] vurdu, ama yukar\u0131-orta\u00e7a\u011f i\u00e7in \u00f6zellikle belirleyiciydi. Yurtlukta \u00fcretim, yaln\u0131z nesnel bir ama\u00e7 g\u00fcd\u00fcyordu: kiliseye ba\u011fl\u0131 ya da kiliseden ba\u011f\u0131ms\u0131z seny\u00f6r\u00fcn ve \u00e7evresinin gereksinmelerini kar\u015f\u0131lamak; tahta ait topraklarda ise kral\u0131n ve maiyetinin gereksinmelerini kar\u015f\u0131lamak. K\u00f6lelik \u00e7a\u011f\u0131nda ekonomik \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn sonunda, tar\u0131mdan ayr\u0131lan zanaatlar, Roma \u0130mparatorlu\u011funun d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc s\u0131ras\u0131nda, yeniden tar\u0131mla kayna\u015ft\u0131lar. Seny\u00f6r\u00fcn ve k\u00f6yl\u00fclerin zanaat mallar\u0131na olan gereksinmeleri, yerel \u00fcretimle kar\u015f\u0131lan\u0131yordu. Feodal i\u015fletmede, \u00fcretilen her \u015fey, birka\u00e7 istisna d\u0131\u015f\u0131nda, kendi y\u00f6resinde t\u00fcketiliyordu.<\/p>\n
GEREKL\u0130 \u00dcR\u00dcN VE ARTI-\u00dcR\u00dcN
Feodal i\u015fletmede, \u00fcretilen her \u015fey, k\u00f6yl\u00fc eme\u011finin sonucu idi. Bu \u00fcr\u00fcn, \u00fc\u00e7 k\u0131sma ayr\u0131labilir:
a) Seny\u00f6r\u00fcn kendine maledindi\u011fi k\u0131s\u0131m;
b) K\u00f6yl\u00fcn\u00fcn ve ailesinin ge\u00e7imi i\u00e7in gerekli olan k\u0131s\u0131m;
c) Emek \u00fcretkenli\u011finin y\u00fckselmesi sonucunda, beslenmek i\u00e7in gerekli asgar\u00ee miktardan fazla olarak, k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn elde edebildi\u011fi ortak \u00fcr\u00fcn\u00fcn bir k\u0131sm\u0131.
Son iki k\u0131s\u0131m, gerekli-\u00fcr\u00fcn\u00fc, birinci k\u0131s\u0131m ise art\u0131-\u00fcr\u00fcn\u00fc olu\u015fturuyordu. \u015eu halde k\u00f6yl\u00fc eme\u011fi de, gerekli-emek ve art\u0131-emek olarak ikiye b\u00f6l\u00fcnebilir.
Ek-emek hacminin gerekli-emek hacmine oran\u0131, s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn derecesini olu\u015fturur. Eme\u011fi ile, k\u00f6yl\u00fc, yaln\u0131z kendi g\u00fcc\u00fcn\u00fc de\u011fil, ayn\u0131 zamanda ailesinin g\u00fcc\u00fcn\u00fc de yeniler. S\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn yeniden \u00fcretilmesinin giderleri de do\u011frudan \u00fcreticilerin \u00fczerine biner; yani bu giderler, gerekli-\u00fcr\u00fcn\u00fcn zarar\u0131na olarak kar\u015f\u0131lan\u0131r. Bu giderlerin ancak bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc art\u0131-\u00fcr\u00fcnden sa\u011flan\u0131r. K\u00f6yl\u00fclerin (daha sonra zanaat\u00e7\u0131lar\u0131n) ya\u015fam ko\u015fullan \u00f6yleydi ki, genel kural, olarak, yeniden ekmek ve seny\u00f6re olan y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini \u00f6demek i\u00e7in, kendileri gerekli zahireden yoksun kal\u0131yorlard\u0131. [sayfa 160]<\/p>\n
TOPRAK M\u00dcLK\u0130YET\u0130N\u0130N UYGULAMA B\u0130\u00c7\u0130M\u0130 OLARAK FEODAL RANT
Seny\u00f6r\u00fcn kendine maledindi\u011fi art\u0131-\u00fcr\u00fcn, feodal rant\u0131 olu\u015fturuyordu. Bu, feodallerin toprak m\u00fclkiyeti \u00fczerindeki tekellerinin uygulama bi\u00e7imiydi.
Feodal \u00e7a\u011fda, t\u00fcm \u00fcretimin nesnel amac\u0131, seny\u00f6rlere rant \u00f6denmesi idi. Bu istek, seny\u00f6r\u00fcn, ailesinin ve hizmet\u00e7ilerinin ki\u015fisel gereksinmeleriyle s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. K\u00f6yl\u00fclerin (ve zanaat\u00e7\u0131lar\u0131n) gereksinmelerinin kar\u015f\u0131lanmas\u0131, seny\u00f6r bak\u0131m\u0131ndan, \u00fcretimi s\u00fcrd\u00fcrmek ve i\u015fletmeyi ya\u015fatabilmek i\u00e7in erekliydi.
Ana-babadan kalma feodal mal, rant\u0131n, egemen s\u0131n\u0131f taraf\u0131ndan toplanmas\u0131na uyarlanm\u0131\u015f bir d\u00fczenleme idi.
Feodallerin ve k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn salt fizik gereksinmeleri, rant\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc belirlemiyordu. Feodaller, s\u0131k s\u0131k, k\u00f6yl\u00fclerden en zorunlu \u015feyleri \u00e7ekip al\u0131yorlar ve onlar\u0131 yoksullu\u011fa s\u00fcr\u00fckl\u00fcyorlard\u0131. Rant\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, belirli tarihsel nedenlere ve her \u015feyden \u00f6nce feodaller ile k\u00f6yl\u00fcler aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131f ili\u015fkilerine ba\u011fl\u0131 bulunuyordu. Rant, co\u011fraf\u00ee b\u00f6lgelere ve \u00e7a\u011flara g\u00f6re de\u011fi\u015fiyordu.<\/p>\n
FEODAL RANTIN GEL\u0130\u015eMES\u0130
Feodal rant bi\u00e7imleri, olduklar\u0131 gibi kalm\u0131yorlard\u0131. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta, k\u00f6yl\u00fc, zaman\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc seny\u00f6re ait topra\u011f\u0131n i\u015flenmesine ay\u0131rmaya zorlan\u0131yordu. Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn bu \u00f6deme bi\u00e7imi, angarya ad\u0131n\u0131 al\u0131yordu. K\u00f6yl\u00fcye y\u00fcklenen \u00f6teki angaryalar, m\u00fcstahkem mevkilerin yap\u0131m\u0131, \u00fcr\u00fcnlerin ta\u015f\u0131nmas\u0131, baz\u0131 zanaat i\u015flerine kat\u0131lma vb. idi.
K\u00f6yl\u00fc eme\u011finin \u00fcretkenli\u011fi artt\u0131k\u00e7a ve tar\u0131m tekni\u011finin geli\u015fme d\u00fczeyi y\u00fckseldik\u00e7e, seny\u00f6rler, \u00fcretimin a\u011f\u0131rl\u0131k merkezini, do\u011frudan do\u011fruya k\u00f6yl\u00fc i\u015fletmelerine kayd\u0131rmay\u0131 daha k\u00e2rl\u0131 buluyorlard\u0131. Ayn\u00ee olarak \u00f6denen rant, ayn\u00ee-rant, feodal rant\u0131n ikinci bi\u00e7imi oldu.
Rantta, k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn, kendisine kullanmak \u00fczere toprak ve [sayfa 161] aletler veren seny\u00f6re \u00f6dedi\u011fi bir \u00e7e\u015fit \u00fccret anlam\u0131 vard\u0131. Bu \u00f6demeye toprak y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc (redevance – belli taksitlere ba\u011flanan bir \u00e7e\u015fit y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck) deniyordu. Ba\u015fka y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler aras\u0131nda, otlak, bal\u0131k avlama haklar\u0131 vb. yer al\u0131yordu, \u00e7\u00fcnk\u00fc eskiden toplulu\u011fa ait olan \u00e7ay\u0131rlar ve sular da, \u015fimdi art\u0131k seny\u00f6rlerin m\u00fclkleriydi. Bu olaylar\u0131 inceledi\u011fimiz Fransa’da, bu taksite ba\u011fl\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler, sonralar\u0131, cens (seny\u00f6r\u00fcn kendisine verilen seny\u00f6rl\u00fck vergisi) ad\u0131n\u0131 ald\u0131lar.
Yukar\u0131-orta\u00e7a\u011fda angarya, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck \u00f6demenin en yayg\u0131n bi\u00e7imi idi, ayn\u00ee-rant \u00f6deme bir istisna olu\u015fturuyordu.
Kentlerin geli\u015fmesi sonucu, rant\u0131n para olarak \u00f6denmesi, birinci derecede \u00f6nem kazand\u0131. \u015eimdi art\u0131k seny\u00f6r, kendi yurtlu\u011funda \u00fcretilmeyen nesnelerle ilgileniyordu ve onlar\u0131 sat\u0131nalmak i\u00e7in de serflerinden para sa\u011flamas\u0131 gerekiyordu.<\/p>\n
EKONOM\u0130-DI\u015eI BASKI (CEB\u0130R) K\u0130\u015e\u0130SEL, HUKUKSAL VE Y\u00d6NETSEL BA\u011eIMLILIK
Ayn\u00ee \u00f6denen rant \u00e7a\u011f\u0131nda oldu\u011fu gibi, para ile \u00f6denen rant \u00e7a\u011f\u0131nda da, feodal rant\u0131n en b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc, toprak m\u00fclkiyetinden sa\u011flan\u0131yordu. Art\u0131-\u00fcr\u00fcn, hen\u00fcz hukuksal ve y\u00f6netsel para cezalar\u0131 gibi, soylu olmayan kimselerin seny\u00f6re olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ifadesi olarak s\u00fcrekli \u00f6dedikleri \u00e7e\u015fitli vergilerden olu\u015fuyordu. Ki\u015fisel ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131ktan gelme vergiler, (\u00f6zellikle Fransa’da) ba\u015f vergisi bi\u00e7imini alabiliyordu. Baz\u0131 \u00fclkelerde, k\u00f6yl\u00fc evlendi\u011fi zaman, ilk gece hakk\u0131 seny\u00f6r\u00fcn oluyordu. Sonralar\u0131 bu hakk\u0131n yerini, para ya da zahire olarak \u00f6denen bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck ald\u0131. K\u00f6yl\u00fc, ki\u015fisel ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n sonucu olarak, seny\u00f6re, miras hakk\u0131 \u00fczerinden dolays\u0131z bir vergi \u00f6d\u00fcyordu. Bazan, seny\u00f6re, en g\u00fczel hayvan\u0131n\u0131, bayraml\u0131k giysilerini ya da herhangi bir ta\u015f\u0131n\u0131r mal vermek zorundayd\u0131. Ve ensonu, seny\u00f6r, k\u00f6yl\u00fcye (evlenmesine, oturdu\u011fu evi de\u011fi\u015ftirmesine, kendi mal\u0131ndan ba\u015fkas\u0131na ba\u011f\u0131\u015fta bulunmas\u0131na vb. izin vermek i\u00e7in), can\u0131 istedi\u011fi gibi ba\u015fka [sayfa 162] angaryalar ve para y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri kabul ettirebiliyordu. K\u00f6yl\u00fclerin ki\u015fisel, hukuksal ve y\u00f6netsel alanda katlan-11 idari bu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k durumu, seny\u00f6rler i\u00e7in, yaln\u0131zca bir ek gelir kayna\u011f\u0131 olu\u015fturmuyordu. Bu kulluk-k\u00f6lelik bi\u00e7iminin derin fikri ba\u015fka bir \u015feydi.
Toprak y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri, k\u00f6yl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn ekonomik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k \u00f6\u011felerini kendi i\u00e7inde ta\u015f\u0131yordu. Ama k\u00f6yl\u00fcler, bir miktar topra\u011fa ve kendi \u00f6z mallar\u0131 olan \u00fcretim aletlerine sahip olduklar\u0131 zaman, ekonomi-d\u0131\u015f\u0131 herhangi bir bask\u0131ya ba\u015fvurmaks\u0131z\u0131n, emeklerinin en iyi meyvelerini onlar\u0131n elinden almak olana\u011f\u0131 yoktu; ba\u015fka bir deyi\u015fle, seny\u00f6r\u00fcn, k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn \u015fahs\u0131 \u00fczerinde do\u011frudan do\u011fruya bir yetkiye sahip olmas\u0131 gerekiyordu. Bu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k durumu, serflikten, haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131na kadar giden \u00e7ok de\u011fi\u015fik bi\u00e7imler alabiliyordu.
K\u00f6yl\u00fcn\u00fcn ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131, seny\u00f6r\u00fcn hukuksal ve y\u00f6netsel g\u00fcc\u00fcne s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131yd\u0131.
Ekonomi-d\u0131\u015f\u0131 bask\u0131 bi\u00e7imleri, feodal \u00fcretim tarz\u0131n\u0131n karakteristik y\u00f6nlerinden birini olu\u015fturuyordu.
Franklarda, k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn ki\u015fisel ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131, k\u00f6yl\u00fc topraklar\u0131n\u0131n ve toplulu\u011fa ait topraklar\u0131n b\u00fcy\u00fck m\u00fclk sahipleri taraf\u0131ndan kendi tekellerine ge\u00e7irili\u015fi ile birlikte geli\u015fiyordu, Ge\u00e7mi\u015fte \u00f6zg\u00fcr olan, yoksul d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f k\u00f6yl\u00fcler, g\u00fc\u00e7l\u00fc kom\u015fular\u0131n\u0131n himayesine girmek zorunda kal\u0131yorlard\u0131: yoksa, bu seny\u00f6r sava\u015flar\u0131 ve ak\u0131nlar\u0131 \u00e7a\u011f\u0131nda, canlar\u0131n\u0131 ve geri kalan mallar\u0131n\u0131 korumay\u0131 umamazlard\u0131. Bu himaye bi\u00e7imi (ki onun ilk bi\u00e7imleri daha Roma \u0130mparatorlu\u011funda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131), patronat ad\u0131n\u0131 al\u0131yordu, ve b\u00fcy\u00fck toprak sahibinin himayesine girmeye ise kay\u0131r\u0131lma (recommandation) deniliyordu.<\/p>\n
YUKARI-ORTA\u00c7A\u011eDA DEVLET
K\u00f6yl\u00fclerin ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k (\u00f6zellikle ki\u015fisel, hukuksal ve y\u00f6netsel ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k) bi\u00e7imlerinin geli\u015fmesi, feodal toplumun \u00fcstyap\u0131s\u0131n\u0131n evrimine s\u0131k\u0131ca ba\u011fl\u0131 bulunuyordu. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta, yukar\u0131-orta\u00e7a\u011f\u0131n feodal h\u00fck\u00fcmetlerinin (\u00f6rne\u011fin Frank [sayfa 163] devletinin ve \u00f6teki barbar krall\u0131klar\u0131n) ilk g\u00f6revi, ele ge\u00e7irilmi\u015f topraklar \u00fczerindeki k\u00f6le ve kolonlar\u0131n hareketlerini bast\u0131rmak, \u0130talya ve \u00f6teki Roma eyaletleri halklar\u0131ndan hara\u00e7 toplamakt\u0131. Daha sonra, devlet, ayn\u0131 zamanda, ge\u00e7mi\u015fte \u00f6zg\u00fcr olan k\u00f6yl\u00fcleri elde tutmak ve uysalla\u015ft\u0131rmak g\u00f6revini de \u00fczerine ald\u0131. Feodal devlet, b\u00fcy\u00fck toprak sahiplerinin egemenli\u011fini g\u00fc\u00e7lendirmek olan ba\u015fl\u0131ca g\u00f6revini, gayretke\u015flikle yerine getiriyordu.<\/p>\n
YUKARI-ORTA\u00c7A\u011eDA FRANKLARIN DEVLET\u0130
\u00d6zellikle Franklar toplumunda ortaya \u00e7\u0131kan siyasal d\u00fczen de\u011fi\u015fiklikleri, toplumsal ve ekonomik ili\u015fkilerdeki de\u011fi\u015fikliklerle belirlenmi\u015fti. 5. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru, kabilelerin asker\u00ee \u015feflerinden se\u00e7ilmi\u015f olan iktidar, babadan o\u011fula ge\u00e7en krall\u0131k iktidar\u0131 bi\u00e7imine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Roma eyaletlerinin fethi, egemen s\u0131n\u0131f\u0131n ve onun siyasal \u00f6rg\u00fct\u00fc olan devletin g\u00fc\u00e7lenmesini \u00e7abukla\u015ft\u0131rd\u0131. Halk aras\u0131ndan toplanan milislerin yerini, ilke olarak, b\u00fcy\u00fck feodallerin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 birliklerden olu\u015fmu\u015f ordu ald\u0131.
Y\u00fczer y\u00fczer ya da birka\u00e7 y\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc biraraya getiren kontluklar halindeki eski b\u00f6l\u00fcnme, toprak birimleri halindeki b\u00f6l\u00fcnmeyi i\u00e7ine ald\u0131. Kontluk i\u00e7indeki hukuksal ve y\u00f6netsel iktidar, kral\u0131n g\u00f6revlisine, yani konta ait bulunuyordu; kont, kontluk s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde, mahkemenin verdi\u011fi her \u00e7e\u015fit para cezas\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7te-birini kral ad\u0131na topluyordu.
Ama ilk Frank krallar\u0131 hanedan\u0131 Merovenjyenler zaman\u0131nda, devlet y\u00f6netiminin bu olduk\u00e7a esnek merkeziyet\u00e7ili\u011fi, b\u00fcy\u00fck toprak sahiplerinin giderek artan g\u00fcc\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda y\u0131pranmaktayd\u0131. Kral, belirli toprak alanlar\u0131 \u00fczerinde ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar tan\u0131d\u0131. Bu ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131 elde eden seny\u00f6r, ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir durum sa\u011fl\u0131yordu. Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k tan\u0131nan topraklar \u00fczerinde (ba\u015flang\u0131\u00e7ta cinayet istisna olmak \u00fczere) b\u00fct\u00fcn hukuksal ve y\u00f6netsel yetki, seny\u00f6re ge\u00e7ti. Seny\u00f6r, vergileri al\u0131yor ve kendi topra\u011f\u0131 \u00fczerinde kurulan asker\u00ee birliklere komuta ediyordu. [sayfa 164]
Franklar devleti, kesin olarak, 8. ve 9. y\u00fczy\u0131llarda kuruldu. Devlet, par\u00e7alara ayr\u0131lma ve baz\u0131 b\u00fcy\u00fck toprak sahiplerinin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ile karakterize oluyordu. Bu \u00f6zellikler, b\u00fct\u00fcn \u015earlman \u0130mparatorlu\u011fu boyunca da (768-814) egemendi. \u0130mparatorluk, \u015earlman’\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra gerilemeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n
FEODAL TOPLUMUN TEMEL UZLA\u015eMAZ-KAR\u015eITLI\u011eI
Seny\u00f6rlerin gelir kayna\u011f\u0131, do\u011frudan \u00fcreticilerin, yani k\u00f6yl\u00fclerin, daha sonra da zanaat\u00e7\u0131lar\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesiydi. S\u00f6m\u00fcr\u00fc d\u00fczeyi durmadan y\u00fckselmeye do\u011fru e\u011filim g\u00f6steriyordu. N\u00fcfusun b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun yazg\u0131s\u0131, tamam\u0131yla az\u0131nl\u0131k olan b\u00fcy\u00fck toprak sahiplerinin elinde bulunuyordu. Bu, feodal toplumun temel uzla\u015fmaz-kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirliyordu.
Feodal toplumda, ba\u015fl\u0131ca uzla\u015fmaz-kar\u015f\u0131t s\u0131n\u0131flar yan\u0131nda, ba\u015fka gruplar, \u00f6rne\u011fin zanaat\u00e7\u0131lar da vard\u0131.
T\u0131pk\u0131 k\u00f6lelik \u00e7a\u011f\u0131nda oldu\u011fu gibi, feodalitenin \u00e7e\u015fitli toplumsal s\u0131n\u0131f ve gruplar\u0131n\u0131n ko\u015fullar\u0131, \u00e7e\u015fitli tabakalar\u0131n ve belirli bir hukuksal duruma sahip olan kimselerden olu\u015fan grupla\u015fmalar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ile belirleniyordu. Baz\u0131 durumlarda, s\u0131n\u0131f, kendi i\u00e7inde, bir\u00e7ok katmanlara b\u00f6l\u00fcn\u00fcyordu (\u00f6zellikle egemen s\u0131n\u0131fta layik seny\u00f6rlerle kiliseye ba\u011fl\u0131 seny\u00f6rler birbirlerinden ay\u0131rdediliyordu). Bunun d\u0131\u015f\u0131nda, bir tek katman (\u00f6rne\u011fin soylular ve papazlar d\u0131\u015f\u0131nda kalan Frans\u0131z halk tabakas\u0131), daha sonra, s\u0131n\u0131f halinde, ya da k\u00f6yl\u00fcler, zanaat\u00e7\u0131lar, tacirler, tefeciler gibi toplumsal tabakalar halinde billurla\u015fan bir\u00e7ok toplumsal tabakalar\u0131 kucaklayabiliyordu.<\/p>\n
Y\u00dcKARI-ORTA\u00c7A\u011e D\u00d6NEM\u0130NDE K\u00d6YL\u00dcLER\u0130N ANT\u0130-FEODAL SAVA\u015eIMI
Frank k\u00f6yl\u00fc y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131n serfle\u015ftirilmesi yan\u0131nda, amans\u0131z bir s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131 da kendini g\u00f6sterir. Bu s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131, firardan silahl\u0131 ayaklanmaya de\u011fin giden pek \u00e7e\u015fitli bi\u00e7imler al\u0131yordu. [sayfa 165]
Bu kendili\u011finden gelme ve birbirinden kopuk ayaklanmalar, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak, ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa mahk\u00fbmdu. Ama halk y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131, seny\u00f6rleri, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini belirli d\u00fczeyde tutmaya zorluyordu; bu da, madd\u00ee mallar\u0131n do\u011frudan \u00fcreticilerini, s\u00f6m\u00fcrenlerin keyf\u00ee y\u00f6netimine kar\u015f\u0131, biraz koruyordu.
Daha sonralar\u0131, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler, daima, bu iki rakip s\u0131n\u0131f aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7ler oran\u0131na ba\u011fl\u0131 kald\u0131.
Feodal Frank toplumunun b\u00fct\u00fcn siyasal d\u00fczenleni\u015fi, bir tek amaca hizmet ediyordu; halk y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131 durumda tutmak. Baz\u0131 durumlarda, b\u00fcy\u00fck seny\u00f6rler, isyan eden k\u00f6yl\u00fcleri kendi g\u00fc\u00e7leri ile yenebiliyorlard\u0131. Ama, kesin bast\u0131rma rol\u00fc, feodal soylulu\u011fu t\u00fcm\u00fcyle kendi \u015fahs\u0131nda cisimle\u015ftiren krall\u0131k iktidar\u0131na aitti.<\/p>\n
BATI AVRUPA’DA FEODAL \u0130L\u0130\u015eK\u0130LER\u0130N B\u0130\u00c7\u0130MLENMES\u0130N\u0130N KARAKTER\u0130ST\u0130K \u00c7\u0130ZG\u0130LER\u0130
Sonu\u00e7 olarak, Bat\u0131 Avrupa’da, feodalizmin kurulu\u015funu izleyen \u015fu \u00f6zellikleri belirtmek gereklidir: topra\u011f\u0131n feodal m\u00fclkiyeti temeli \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck feodal toprak m\u00fclklerinin yarat\u0131lmas\u0131 ve \u00f6zg\u00fcr k\u00f6yl\u00fcler \u00e7o\u011funlu\u011funun serfle\u015ftirilmesi; serf-k\u00f6yl\u00fclerin, k\u00f6lelik \u00e7a\u011f\u0131ndan artakalan k\u00f6leler ve kolonlarla kayna\u015fmalar\u0131. \u0130\u015fte feodaller s\u0131n\u0131f\u0131 ve madd\u00ee mallar\u0131n ba\u015fl\u0131ca \u00fcreticileri olan serf-k\u00f6yl\u00fcler s\u0131n\u0131f\u0131, \u00f6zetledi\u011fimiz bu durum i\u00e7inde kendilerini g\u00f6sterirler. Feodal toprak sahibi, belirli bir siyasal iktidar\u0131 kendi ellerinde topluyordu. Cermen kabilelerinin \u00f6zg\u00fcr toplulu\u011funun kal\u0131nt\u0131lar\u0131, feodal toplum i\u00e7inde, \u00f6zg\u00fcn bir serf-k\u00f6yl\u00fcler \u00f6rg\u00fct\u00fc bi\u00e7iminde, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyordu.<\/p>\n
2. DO\u011eU AVRUPA’DA FEODAL \u0130L\u0130\u015eK\u0130LER\u0130N B\u0130\u00c7\u0130MLENMES\u0130<\/p>\n
DO\u011eU SLAVLARINDA FEODAL EVR\u0130M\u0130N \u00d6ZELL\u0130KLER\u0130
6. ve 9. y\u00fczy\u0131llar\u0131n Do\u011fu Slavlar\u0131nda, s\u0131n\u0131flar\u0131n ve devletin [sayfa 166] olu\u015fmas\u0131, k\u00f6leci Roma \u0130mparatorlu\u011fu, iktidar\u0131n\u0131, Do\u011fu Slav topraklar\u0131na de\u011fin geni\u015fletmemi\u015f oldu\u011fu i\u00e7in, \u00f6zel bi\u00e7imler al\u0131yordu. Bu y\u00fczden k\u00f6leci ili\u015fkiler, Slavlar\u0131n toplumsal d\u00fczeni \u00fczerinde do\u011frudan bir etki yapm\u0131yordu. Slavlarda, ilkel toplulu\u011fun da\u011f\u0131l\u0131p par\u00e7alanmas\u0131, onlar\u0131n temas halinde bulunduklar\u0131 b\u00f6lgelerde k\u00f6leli\u011fin \u00e7oktan da\u011f\u0131l\u0131p par\u00e7alanma durumuna geldi\u011fi bir zamanda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Do\u011fu Slavlar\u0131, feodaliteye, do\u011frudan, yani k\u00f6lelik d\u00f6neminden ge\u00e7meden geldiler. Ba\u015fl\u0131ca feodal s\u0131n\u0131flar, Slavlarda, 9. ve 10. y\u00fczy\u0131llarda cisimle\u015fti. Toplulu\u011fun \u00f6zg\u00fcr bireyleri, feodal topak sahipleri taraf\u0131ndan s\u00f6m\u00fcr\u00fclen ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u00f6yl\u00fcler haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcler.<\/p>\n
K\u0130EV RUSYASI
9. y\u00fczy\u0131lda, ba\u015fkenti Kiev olan bir yukar\u0131-orta\u00e7a\u011f devletinin kuruldu\u011fu g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Prensliklerin temelinde Polanlar (Polanes) ya da Ruslar (Rouss) kabilesi bulunuyordu (devletin Kiev Rusyas\u0131 ad\u0131 da buradan gelmektedir). Do\u011fu Slav kabilelerinin \u00e7o\u011fu, 9. ve 10. y\u00fczy\u0131llarda bunlar\u0131n \u00e7evresinde topland\u0131lar.
9. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda, Kiev Rusyas\u0131, Dinyeper ve Oka havzas\u0131ndan Don havzas\u0131na kadar olan topraklar\u0131, Kafkasya’y\u0131, Dinyesterin ve Karpatlar\u0131n \u00f6tesindeki topraklar\u0131 (Karpatlar Rusyas\u0131’n\u0131) i\u00e7ine al\u0131yordu. Novgorod ve \u0130lmen g\u00f6l\u00fcne kom\u015fu topraklar, Kiev devletinin egemenli\u011fi alt\u0131ndayd\u0131.
En y\u00fcksek yetke, b\u00fcy\u00fck Kiev prensine aitti. Prensler tak\u0131m\u0131 (drujina), \u00fcstler (boyar) ve k\u00fc\u00e7\u00fckler (gridi) olmak \u00fczere b\u00f6l\u00fcn\u00fcyordu. Drujina \u00fcyeleri, kamu i\u015flerinin tart\u0131\u015f\u0131l\u0131p karar alt\u0131na al\u0131nmas\u0131na kat\u0131l\u0131yorlard\u0131.
11. ve 12. y\u00fczy\u0131llarda, n\u00fcfusun b\u00fcy\u00fck prense hara\u00e7 \u00f6dedi\u011fi topraklarda h\u00e2l\u00e2 klan ili\u015fkilerinin kal\u0131nt\u0131lar\u0131 mevcuttu. \u00d6teki topraklar, feodal seny\u00f6rlere ait bulunuyordu. Bu beylik arazilerinin bir k\u0131sm\u0131 miras konusu oluyordu, sonradan bunlara patrimoine dendi; \u00f6tekiler b\u00fcy\u00fck prense hizmet edecek [sayfa 167] olan seny\u00f6rlere, ge\u00e7ici olarak yararlanmak \u00fczere veriliyordu. Verdikleri hara\u00e7larla prenslik hazinesini besleyen \u00f6zg\u00fcr k\u00f6yl\u00fclerin say\u0131s\u0131 gittik\u00e7e azal\u0131yordu. Topraklar\u0131 feodal seny\u00f6rler taraf\u0131ndan alman k\u00f6yl\u00fcler, serfle\u015fmi\u015flerdi.
Kiev Rusyas\u0131’nda, k\u00f6leci ili\u015fkiler, g\u00fcd\u00fck kald\u0131lar ve bir evrim g\u00f6stermediler.
Serfle\u015fmi\u015f olan k\u00f6yl\u00fcler, ya seny\u00f6re ait topraklar\u0131 i\u015fliyorlar ya da y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini ayn\u00ee olarak \u00f6d\u00fcyorlard\u0131. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, o \u00e7a\u011fda, emek-rant ya da angarya, ayn\u00ee olarak \u00f6denen rantla, yani ayn\u00ee-rantla birarada bulunuyordu.
\u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fmesi, Rusya’da, feodal ili\u015fkilerin geli\u015fmesinde temel \u00f6\u011fe oldu. Topra\u011f\u0131n i\u015flenmesi, k\u0131r ekonomisinin ba\u015fl\u0131ca dal\u0131 haline geldi. G\u00fcney b\u00f6lgelerinde demirli saban kullan\u0131l\u0131yordu. Topra\u011f\u0131n dinlendirilmesi ve otlak olarak b\u0131rak\u0131lmas\u0131 yayg\u0131nd\u0131; ama iki y\u0131ll\u0131k, hatta \u00fc\u00e7 y\u0131ll\u0131k alma\u015f\u0131k ekim de ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131.
Zanaatlar, derece derece tar\u0131mdan ayr\u0131larak geli\u015fiyordu. K\u00f6ylerde kalm\u0131\u015f olan zanaat\u00e7\u0131lar, feodal seny\u00f6rlerin egemenli\u011fi alt\u0131na giriyorlard\u0131. Berkitilmi\u015f \u015fatolar\u0131n \u00e7evresinde yerle\u015fen zanaat\u00e7\u0131lar ise, zanaat\u00e7\u0131 mahallelerini olu\u015fturuyorlard\u0131. Giderek kentler, zanaat ocaklar\u0131 do\u011fuyordu. Bu ili\u015fkiler alt\u0131nda, Kiev Rusyas\u0131, bu olay\u0131n, daha sonra, feodalitenin a\u00e7\u0131l\u0131p geli\u015fmesi \u00e7a\u011f\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 Bat\u0131 Avrupa’n\u0131n \u00f6n\u00fcnde gidiyordu. Kay\u0131tlar, Rusya’da, 9. y\u00fczy\u0131lda, 89 sitenin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.
12. y\u00fczy\u0131lda, Rus kentli n\u00fcfusu 60’tan fazla zanaat kolunu y\u00fcr\u00fct\u00fcyordu; demirden ve \u00e7elikten yap\u0131lan mallar\u0131n say\u0131s\u0131 150’yi buluyordu. Rus zanaat\u00e7\u0131lar\u0131, i\u015f aletlerinin, silahlar\u0131n\u0131n yap\u0131m\u0131nda ve kuyumculukta ustayd\u0131. Ama toplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn yeterince geli\u015fmemi\u015f olmas\u0131 ve do\u011fal ekonomi, i\u00e7 ticaretin geni\u015flemesini engelliyordu.
Novgorod’da yap\u0131lm\u0131\u015f arkeolojik kaz\u0131larla g\u00fcn\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f olan o \u00e7a\u011f\u0131n yaz\u0131l\u0131 belgeleri, G\u00fcney Rusya’da kent [sayfa 168] uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fcksek bir d\u00fczeye eri\u015fti\u011fini tan\u0131tlamaktad\u0131r.
D\u0131\u015f ticaret daha d\u00f6rtba\u015f\u0131 bay\u0131nd\u0131rd\u0131. Rus tacirleri, Hil\u00e2fet topraklar\u0131nda, Bizans’ta, Bohemya’da, Polonya’da, Almanya’da, \u0130skandinavya’da, birbirleri ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yorlard\u0131. K\u00fcrk, balmumu, bal, katran, keten kuma\u015flar, s\u00fcsler, silahlar sat\u0131yorlar ve d\u0131\u015fardan l\u00fcks e\u015fya, \u015farap, meyve ve baharat sat\u0131nal\u0131yorlard\u0131.
11. y\u00fczy\u0131lda ve 12. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda, Kiev Rusyas\u0131, ilerlemekte olan ekonomisi ile ger\u00e7ek bir devletti. Devlet, g\u00fcc\u00fcn\u00fc, k\u00f6yl\u00fclerin ve zanaat\u00e7\u0131lar\u0131n amans\u0131z bir bi\u00e7imde s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesinden al\u0131yordu; bununla birlikte, k\u00f6yl\u00fc ve zanaat\u00e7\u0131lar, s\u0131k s\u0131k kendilerini ezenlere kar\u015f\u0131 ba\u015fkald\u0131r\u0131yorlard\u0131.
Kiev’de en b\u00fcy\u00fck ayaklanma, 1113’te oldu. Y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n bask\u0131s\u0131 ile prenslik iktidar\u0131, baz\u0131 \u00f6d\u00fcnler vermek zorunda kald\u0131.<\/p>\n
ULUSLARARASI ARENADA K\u0130EV DEVLET\u0130N\u0130N ROL\u00dc
Yukar\u0131-orta\u00e7a\u011f Rus devleti, feodal seny\u00f6rlerin egemenli\u011finin peki\u015fmesine b\u00fcy\u00fck katk\u0131da bulundu. Vladimir (980-1015), Bilge ad\u0131 tak\u0131lan o\u011flu Yaroslav (1019-1054), Yaroslav’\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck o\u011flu Monomah (1113-1125) gibi Kievli b\u00fcy\u00fck prensler, feodaller s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n en g\u00f6ze \u00e7arpan temsilcileri ve habercileri oldular. Prenslik iktidar\u0131n\u0131n sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flamla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in, Prens Vladimir, 10. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda, h\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 resm\u00ee din olarak il\u00e2n etti. H\u0131ristiyanl\u0131k, Rusya’ya Bizans’tan gelmi\u015ftir. Bu \u00e7a\u011fda, Bizans \u0130mparatorlu\u011fu ile Bat\u0131 Avrupa aras\u0131ndaki siyasal ve toplumsal anla\u015fmazl\u0131klar, Do\u011fu ve Bat\u0131 h\u0131ristiyan kilisesinin temsilcileri aras\u0131nda a\u00e7\u0131k bir sava\u015f\u0131ma neden oldu. Kesin kopu\u015f, 1054 tarihini ta\u015f\u0131r. \u0130ki kiliseden herbiri, kendini, biricik evrensel kilise olarak \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc. B\u00f6ylece, Roma Kilisesi (katolik) ve Yunan Kilisesi (ortodoks) ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.
11. ve 12. y\u00fczy\u0131llarda, orta\u00e7a\u011f Rus devleti, b\u00fcy\u00fck bir [sayfa 169] uluslararas\u0131 sayg\u0131nl\u0131\u011fa eri\u015fti. Ticar\u00ee ili\u015fkilerine paralel olarak, Do\u011fu Avrupa ve Bizans ile siyasal ve k\u00fclt\u00fcrel al\u0131\u015fveri\u015fini art\u0131rd\u0131. \u00c7ok say\u0131da Do\u011fu Avrupa h\u00fck\u00fcmdar\u0131 Kievli prenslerin i\u015flerine kar\u0131\u015fm\u0131yordu.
Bir\u00e7ok tarihsel ve edeb\u00ee metinler, Rus topra\u011f\u0131na ve bu topraklar \u00fczerinde ya\u015fayanlara de\u011finmektedir: Arap ihracat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n ve Bizansl\u0131 tarih\u00e7ilerin yaz\u0131lar\u0131, \u0130skandinav sagalar\u0131, Frans\u0131z ulusal destan\u0131 Chanson de Roland, (“Rolan \u015eark\u0131s\u0131”) Cermenlerin Chant des Nibelungen’i (“Nibelungen Ezgisi”), vb..
Kiev devletinin iktisad\u00ee ve siyasal ilerlemesi, 13. y\u00fczy\u0131lda, Mo\u011fol ak\u0131n\u0131 ile barbarca durdurulmu\u015ftur. \u00dclkede feodal b\u00f6l\u00fcnmenin artmas\u0131, merkez\u00ee iktidar\u0131n par\u00e7alanmas\u0131 ile, fatihlerin g\u00f6revi fazlas\u0131yla yerine getirilmi\u015f oldu.<\/p>\n
3. ASYA VE AFR\u0130KA \u00dcLKELER\u0130NDE FEODAL\u0130TEN\u0130N YAPISI
Asya ve Afrika \u00fclkelerinde feodal ili\u015fkiler, \u00f6zel bir bi\u00e7imde olu\u015ftu. Asya’da, feodalite, her \u00fclkede ba\u015fka bir bi\u00e7imde kurumla\u015ft\u0131.<\/p>\n
K\u00d6LEC\u0130 TOPLUMUN BA\u011eRINDA FEODAL\u0130TEN\u0130N DO\u011eU\u015eU \u00c7\u0130N
\u00c7in’de, feodal yap\u0131lar, 3. y\u00fczy\u0131lla birlikte, hatta (baz\u0131 kaynaklara g\u00f6re) daha erken ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Siyasal planda bu olay, eski imparatorlu\u011fun (Hanlar imparatorlu\u011funun) da\u011f\u0131l\u0131p par\u00e7alanmas\u0131 ve \u00fclkenin Tsin’ler taraf\u0131ndan birle\u015ftirilmesi ile ayn\u0131 zamana raslar. \u00c7in feodalitesinin \u015fu \u00f6zelli\u011fi oldu ki, egemen s\u0131n\u0131f\u0131n topraklar ve sular \u00fczerindeki tekeli \u00f6zel m\u00fclkiyet bi\u00e7imini almad\u0131, t\u0131pk\u0131 k\u00f6leci \u00e7a\u011fda oldu\u011fu gibi, kamu hizmetlerinin ve b\u00fcy\u00fck tahkim i\u015flerinin merkezile\u015fmesi nedeniyle, devlet m\u00fclkiyeti bi\u00e7imini ald\u0131. B\u00fcy\u00fck \u00c7in \u015eeddi, bu \u00e7a\u011fda yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\u0130lk Tsin \u0130mparatorlu\u011fu, Ssu-ma Yen (265-290) zaman\u0131nda, devlet paylar\u0131 \u00fczerine bir ferman yay\u0131nlad\u0131. Bu yasaya [sayfa 170] g\u00f6re, k\u00f6yl\u00fc, iki b\u00f6l\u00fcme ayr\u0131lan bir tarla al\u0131yordu. Birinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcn geliri, kendisine ait oluyordu; ikincinin \u00fcr\u00fcn\u00fc ise, t\u00fcm olarak devlete gidiyordu. Bundan ba\u015fka, k\u00f6yl\u00fcler, sulama tesislerinin bak\u0131m\u0131n\u0131 yapmak, topra\u011f\u0131n drenaj\u0131 i\u015flerinde, asker\u00ee istihk\u00e2m i\u015flerinde \u00e7al\u0131\u015fmak zorundayd\u0131lar. Hepsi, \u00f6zg\u00fcn bir angarya bi\u00e7imini olu\u015fturuyordu. Ama Avrupa’da \u00e7ok yayg\u0131n olan seny\u00f6rlerin topraklar\u0131n\u0131 i\u015fleme bi\u00e7imindeki angarya, \u00c7in’de, hemen hemen hi\u00e7 yap\u0131lmamaktayd\u0131. B\u00fcy\u00fck seny\u00f6r yurtluklar\u0131 \u00e7ok azd\u0131, topraklar\u0131 k\u00f6yl\u00fcler taraf\u0131ndan i\u015flenecek olan devlete ait yurtluklar yaratma \u00e7abalan bir sonu\u00e7 vermedi.
Feodal devlet, k\u00f6yl\u00fcleri, derebeylik topra\u011f\u0131na ba\u011flamaya ve ayn\u0131 zamanda, onlara, belli bir ekonomik giri\u015fkenlik sa\u011flamaya \u00e7aba g\u00f6steriyordu. Ayn\u00ee olarak \u00f6denen rant\u0131n yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 buradan geliyor.<\/p>\n
JAPONYA’DA VE H\u0130ND\u0130-\u00c7\u0130N YARIMADASINDA FEODAL\u0130TEN\u0130N GEL\u0130\u015eMES\u0130
\u00c7in’deki feodal ili\u015fkilerin ilerleyi\u015fi, Kore’ye ve Japonya’ya uzand\u0131. Bu iki \u00fclke ilkel topluluk sisteminden hemen sonra, k\u00f6lelik a\u015famas\u0131ndan ge\u00e7meden, feodaliteye girdiler. Japonya’da, feodal ili\u015fkiler, 4. y\u00fczy\u0131ldan beri cisimle\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Uzun bir d\u00f6nem boyunca, k\u00f6lelik, h\u00e2l\u00e2 devam etmekleydi. Ama k\u00f6leler, \u00fcretimde, \u00f6nemli bir yer tutmuyorlard\u0131.
Japonya’da, topraklar\u0131n ve sulama tesislerinin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu, feodal devletin m\u00fclk\u00fc haline geliyordu. 646 imparatorluk bildirgesi, topra\u011f\u0131n \u00f6zel yararlanma (intifa) hakk\u0131n\u0131 kald\u0131r\u0131yordu. K\u00f6yl\u00fcler, devlet topra\u011f\u0131n\u0131n zilyedleri haline geliyorlard\u0131. Tar\u0131m \u00fcr\u00fcnlerinden ayn\u00ee bir rant \u00f6d\u00fcyorlar, ayn\u0131 zamanda kamu hizmetlerine kat\u0131l\u0131yorlard\u0131.
Feodal seny\u00f6rler, s\u0131k s\u0131k egemen feodaller s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ortak \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n s\u00f6zc\u00fcs\u00fc olan devlet ile k\u00f6yl\u00fcler aras\u0131nda arac\u0131 rol\u00fc oynuyorlard\u0131. Bunlar, asker\u00ee hizmete kar\u015f\u0131l\u0131k olarak, k\u00f6yl\u00fclerin i\u015flemekle y\u00fck\u00fcml\u00fc olduklar\u0131 paylara sahiptiler. [sayfa 171] (Avrupa’daki gedik -b\u00e9n\u00e9fice- bi\u00e7iminde). Japonya’da, toprak m\u00fclkiyetinin b\u00fct\u00fcn hiyerar\u015fisi kurulmu\u015ftu. Feodalitenin geli\u015fmekte oldu\u011fu b\u00fct\u00fcn Asya \u00fclkelerinde, \u015fu ya da bu bi\u00e7im alt\u0131nda, ayn\u0131 olay olu\u015fuyordu.
5. y\u00fczy\u0131lda, feodal ili\u015fkiler, daha \u00f6nceden de iki devletin mevcut oldu\u011fu Hindi-\u00c7in yar\u0131madas\u0131nda zafer kazanmaya ba\u015flad\u0131. Bu devletlerden biri, Lin-Yi ya da \u015eampa, bug\u00fcnk\u00fc Vietnam’\u0131n merkez b\u00f6lgesini ve g\u00fcney b\u00f6lgesinin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kaps\u0131yordu. \u00d6teki devlet, Fu-nan, Hindi-\u00c7in’-in g\u00fcneyinde kurulmu\u015ftu. Buran\u0131n ba\u015fl\u0131ca halk\u0131, Khmer’lerdi.
5. y\u00fczy\u0131lda, feodal b\u00f6l\u00fcnme d\u00f6neminde, Fu-nan devletinin kuzey b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, (bug\u00fcnk\u00fc Kambo\u00e7 topraklar\u0131 \u00fczerinde), bir topluluk olu\u015ftu. 6. y\u00fczy\u0131lda, b\u00fct\u00fcn Fu-nan topraklar\u0131n\u0131 i\u00e7ine ald\u0131. \u00c7inlilerin \u00c7enia dedikleri yeni bir feodal krall\u0131k ortaya \u00e7\u0131k\u0131verdi. Bu devlet, ancak 16. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda ya da 17. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda, Kambo\u00e7 ad\u0131n\u0131 ald\u0131.<\/p>\n
H\u0130NT FEODAL TOPLUMUNDA \u0130LKEL K\u00d6LEL\u0130K KALINTILARI
\u0130lkel k\u00f6leli\u011fi de i\u00e7inde s\u00fcrd\u00fcren klasik bir feodal toplum \u00f6rne\u011fini, bize, evrimi b\u00fct\u00fcn yabanc\u0131 etkilerden uzak ve temiz kalan Hindistan sunmaktad\u0131r. Orada, ataerkil bir k\u00f6lelik h\u00fck\u00fcm s\u00fcr\u00fcyordu, ilkel topluluk kal\u0131nt\u0131lar\u0131 da \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fcyd\u00fc.
\u0130lk feodal yap\u0131lar, Hindistan’da, 5-6. y\u00fczy\u0131llarda bi\u00e7imlendiler. Orada, k\u0131rsal topluluk ekonomisinin, eskisi gibi, kendi kendine yeten ve do\u011fal bir niteli\u011fi vard\u0131. Kentlerdeki zanaat \u00fcretimi, \u00f6zellikle k\u00f6leci soylulu\u011fun gereksinmelerini kar\u015f\u0131l\u0131yordu. Zanaat e\u015fyas\u0131n\u0131n al\u0131m-sat\u0131m\u0131, daha \u00e7ok b\u00fcy\u00fck kentler aras\u0131nda yap\u0131l\u0131yordu.
Hindistan’da, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin evrimi, her ne kadar yava\u015f olsa da, demirli tar\u0131m aletlerinin daha geni\u015f bir bi\u00e7imde kullan\u0131lmas\u0131 ile ba\u015flar. K\u00f6leci ili\u015fkiler \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin ilerleyi\u015fini engelliyordu. K\u00f6le eme\u011fi, gittik\u00e7e daha az k\u00e2r getiren [sayfa 172] bir i\u015f oluyordu. Bunun \u00fczerine, b\u00fcy\u00fck toprak sahipleri, her \u00e7e\u015fit y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini yerine getirmek zorunda olan k\u00f6lelerine topraklar\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fck tarlalar verdiler. Baz\u0131 seny\u00f6rler, \u00f6zg\u00fcr k\u00f6yl\u00fclere, tarla kiral\u0131yorlard\u0131. Bu k\u00f6yl\u00fcler de, toprak sahibine, \u00fcr\u00fcn\u00fcn bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc vermek zorundayd\u0131.
Hindistan’da, feodal m\u00fclkiyete dayanan s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn yeni bi\u00e7imlerinin geli\u015fmesine uygun olarak, k\u0131r ekonomisi de\u011fi\u015fiyordu. Klan toplulu\u011fu, herbiri kendi \u00f6z i\u015fletmesine sahip olan ailelere b\u00f6l\u00fcnd\u00fc. K\u00f6yl\u00fclerin toprak paylar\u0131n\u0131n b\u00f6l\u00fcn\u00fcp k\u00fc\u00e7\u00fclmesi, servet e\u015fitsizli\u011finin ve \u00e7ift\u00e7ilerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n yoksulla\u015fmas\u0131n\u0131n kayna\u011f\u0131 oldu. Toplumsal \u00e7eli\u015fkiler keskinle\u015fti. Egemen s\u0131n\u0131f\u0131n kendi i\u00e7inde de, devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131 ellerinde tutan b\u00fcy\u00fck k\u00f6leci soylular ile feodal seny\u00f6rler aras\u0131nda, bir \u00e7at\u0131\u015fma ortaya \u00e7\u0131k\u0131yordu.
B\u00fct\u00fcn bunlar, birka\u00e7 y\u00fczy\u0131ll\u0131k k\u00f6leci Gupta imparatorlu\u011funu zay\u0131flatt\u0131 ve, 5. y\u00fczy\u0131ldan 6. y\u00fczy\u0131la ge\u00e7erken, g\u00f6\u00e7ebe bir halk olan Heftalit’lerin bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc h\u0131zland\u0131rd\u0131.
Heftalit’lerin Hindistan’daki egemenlikleri k\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc oldu ve 540 y\u0131l\u0131nda imparatorluklar\u0131 par\u00e7alan\u0131p da\u011f\u0131ld\u0131. B\u00fct\u00fcn bu imparatorlu\u011fun yerini alm\u0131\u015f olan bir\u00e7ok ba\u011f\u0131ms\u0131z devlette feodalite kurumla\u015fmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n
G\u00d6\u00c7EBELER\u0130N \u0130LKEL TOPLULUK D\u00dcZEN\u0130N\u0130N DA\u011eILMASI TEMEL\u0130 \u00dcZER\u0130NDE FEODAL \u0130L\u0130\u015eK\u0130LER\u0130N GEL\u0130\u015eMES\u0130
Feodal ili\u015fkilerin bi\u00e7imlenme tipi bak\u0131m\u0131ndan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc grup \u00fclkeleri, Arabistan yar\u0131madas\u0131ndaki devletler olu\u015fturmu\u015ftur. K\u00f6leci Arap imparatorluklar\u0131 burada do\u011fmu\u015f, da\u011f\u0131l\u0131p par\u00e7alanm\u0131\u015f, sonra, M\u00d6 2. ve 1. biny\u0131llar\u0131nda yeniden canlanm\u0131\u015flard\u0131r. Yaln\u0131z Himyaritler Krall\u0131\u011f\u0131, bug\u00fcnk\u00fc Yemen topraklar\u0131 \u00fczerinde, MS 6. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131na kadar s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Daha uzun zaman varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrenler, Mekke, Medine (Yesrib) gibi k\u00f6leci site-devletlerdir. Ama Arap [sayfa 173] yar\u0131madas\u0131nda, k\u00f6leci ili\u015fkiler, hi\u00e7bir zaman y\u00fcksek bir d\u00fczeye ula\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. Feodal ili\u015fkilere gelince, bunlar, g\u00f6\u00e7ebe kabilelerin ilkel toplulu\u011funa \u00f6zg\u00fc ili\u015fkilerin da\u011f\u0131l\u0131p par\u00e7alanm\u0131\u015f oldu\u011fu bir temel \u00fczerinde, 7. y\u00fczy\u0131lda kurulmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r.
Yar\u0131madada ya\u015fayan kabileler, etnik k\u00f6kenlerine g\u00f6re, G\u00fcney Araplar\u0131 ya da Yemen Araplar\u0131 ve Kuzey Araplar\u0131 olarak ayr\u0131l\u0131yorlard\u0131. Himyar Krall\u0131\u011f\u0131n\u0131n topraklar\u0131 \u00fczerinde, ba\u015fl\u0131ca ekonomi dal\u0131 tar\u0131md\u0131, ama Araplar\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc g\u00f6\u00e7ebe, Bedevi (Arap\u00e7a anlam\u0131yla \u00e7\u00f6lde ya\u015fayanlar) olarak kal\u0131yorlard\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc, Arabistan, g\u00f6\u00e7ebe hayvanc\u0131l\u0131\u011fa tar\u0131mdan daha elveri\u015fliydi.
Hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n geli\u015fmesi ve kabileler aras\u0131nda ticaretin geni\u015flemesi, klan \u015feflerinin, \u00f6nemli zenginlikleri, \u00f6zellikle hayvan ve otlaklar\u0131 ele ge\u00e7irmelerini sa\u011flad\u0131. Bu temel \u00fczerinde varl\u0131kl\u0131 aileler, \u00f6tekilerden ayr\u0131ld\u0131lar. Kabilelerin b\u00fcy\u00fck y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 yoksulla\u015f\u0131yor, zenginlerin ekonomik egemenli\u011fi alt\u0131na giriyordu. \u015eef, b\u00fct\u00fcn kabile taraf\u0131ndan, ama genel kural olarak b\u00eer klan\u0131n ya da zengin bir ailenin temsilcileri aras\u0131ndan se\u00e7iliyordu.
B\u00f6ylece, kabilelerin ve klanlar\u0131n ba\u011fr\u0131nda, iktidar\u0131 ve etkisi en ba\u015fta sahip oldu\u011fu hayvanlar\u0131n ve otlaklar\u0131n miktar\u0131yla belirlenen yeni bir toplumsal tabaka ortaya \u00e7\u0131k\u0131yordu. Bu, feodal s\u0131n\u0131f\u0131n kurulu\u015funun ba\u015flang\u0131c\u0131 oldu. Ayn\u0131 zamanda, s\u00f6m\u00fcr\u00fclen halk y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 \u00fczerinde bask\u0131 organ\u0131 olan devletin yarat\u0131lmas\u0131 e\u011filimlerini de ortaya \u00e7\u0131kard\u0131.
Arabistan yar\u0131madas\u0131n\u0131n kuzeyinde, iki feodal krall\u0131k kuruldu. Lakmidler Krall\u0131\u011f\u0131 ve Kassanidler Krall\u0131\u011f\u0131. Sa\u011flam olmayan bu kurulu\u015flar, MS 2. y\u00fczy\u0131ldan 7. y\u00fczy\u0131la de\u011fin varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcler.
B\u00fct\u00fcn Asya \u00fclkelerinde, feodal ili\u015fkiler, halk y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131n, s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fclerin egemenli\u011fine kar\u015f\u0131 a\u00e7t\u0131klar\u0131 amans\u0131z sava\u015f\u0131m i\u00e7inde ortaya \u00e7\u0131k\u0131yordu. [sayfa 174]<\/p>\n
AFR\u0130KA KITASINDA FEODAL \u0130L\u0130\u015eK\u0130LER\u0130N B\u0130\u00c7\u0130MLENMES\u0130
Sahra’n\u0131n g\u00fcneyindeki \u00fclkelerde oldu\u011fu gibi, Afrika’n\u0131n kuzeyinde de feodal ili\u015fkilerin kurulu\u015fu ve geli\u015fmesi, Avrupa ve Asya’daki feodalite tarihi ile bir\u00e7ok benzerlikler g\u00f6sterir.
Bu k\u0131ta \u00fczerinde, feodal tipte ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan en eski egemen devletlerden biri, Gana \u0130mparatorlu\u011fu oldu. Bu imparatorluk, yakla\u015f\u0131k olarak, 7. y\u00fczy\u0131la do\u011fru, Senegal ve Nijerya topraklar\u0131 aras\u0131nda kuruldu. O zamanlar, buralar\u0131m\u0131 oturan halklar, egemen olan ailenin (Bambara vb.) dilini konu\u015fuyorlard\u0131. \u0130mparatorlu\u011fun ekonomik ve toplumsal yap\u0131s\u0131, hen\u00fcz ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak ayd\u0131nlat\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Bilinen tek \u015fey, devletin ba\u015f\u0131nda feodal, mutlak h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131n bulundu\u011fudur. 8. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda, Sisse Tunkaralar hanedan\u0131 iktidara ge\u00e7ti. Tahta ge\u00e7me hakk\u0131n\u0131n ana yoluyla olu\u015fu olgusu (kral\u0131n k\u0131zkarde\u015finin o\u011flu, day\u0131s\u0131n\u0131n yerine ge\u00e7iyordu), ilkel klana de\u011fgin ili\u015fkilerin baz\u0131 kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131tl\u0131yordu. K\u00f6leli\u011fin baz\u0131 \u00f6\u011feleri de devam etmekteydi. Ganal\u0131 h\u00fck\u00fcmdarlar, k\u00f6le el eme\u011fi ele ge\u00e7irmek \u00fczere, kom\u015fu \u00fclkelere, s\u0131k s\u0131k silahl\u0131 seferler yap\u0131yorlard\u0131.
Toplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc pek ilerlememi\u015fti, \u00e7\u00fcnk\u00fc daha \u00e7ok a\u011f\u0131r basan i\u00e7 ticaret de\u011fil, d\u0131\u015f ticaretti. \u00d6zellikle tuz ve alim ihra\u00e7 ediliyordu. Esas olarak, ticaret, Ma\u011frip \u00fclkeleri (kuzey Afrika) ile yap\u0131l\u0131yordu.
Gana ve Cene gibi kentlerde, bir\u00e7ok ticaret merkezi kuruldu. Kentlerin ilerlemesi, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn yay\u0131lmas\u0131na ve \u00f6zellikle okullar\u0131n kurulmas\u0131na yard\u0131m etti.<\/p>\n
FEODAL \u00dcRET\u0130M TARZININ N\u0130TELEY\u0130C\u0130 \u00c7\u0130ZG\u0130LER\u0130
\u00d6zet olarak diyebiliriz ki, feodal seny\u00f6rlerin ba\u015fl\u0131ca \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 olan toprak ve i\u015f aletleri \u00fczerindeki tekelci m\u00fclkiyetleri, feodal \u00fcretim tarz\u0131n\u0131n belirleyici \u00f6zelli\u011fi oldu. Bu ara\u00e7lar\u0131n, feodal m\u00fclkiyet bi\u00e7iminin niteli\u011finden do\u011fan, do\u011frudan \u00fcreticiye teslim edilmesi, k\u00f6yl\u00fclerin serfle\u015fmesini, [sayfa 175] onlar\u0131n ekonomik bask\u0131s\u0131n\u0131 ve ekonomik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rd\u0131. Ayn\u0131 zamanda, k\u00f6yl\u00fcler, ki\u015fisel olarak seny\u00f6re ba\u011fl\u0131 bulunuyorlard\u0131. B\u00f6yle ekonomi-d\u0131\u015f\u0131 bir bask\u0131 olmasa, seny\u00f6r, k\u00f6yl\u00fcy\u00fc, kendi hesab\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmaya zorlayamayacakt\u0131. Bu bask\u0131n\u0131n bi\u00e7im ve dereceleri, k\u00f6lelikten k\u00f6yl\u00fclerin haklardan yoksun olu\u015funa kadar giden \u00e7e\u015fitlilikler g\u00f6sterdi.
Feodal ekonominin, do\u011fal, kapal\u0131 ve hemen hemen yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f bir niteli\u011fi vard\u0131. Tekni\u011fin \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck ve g\u00f6renek\u00e7i d\u00fczeyi, feodal ekonomi sistemini ko\u015fulland\u0131r\u0131yor ve ayr\u0131ca onun sonucu oluyordu.
Niteli\u011fi gere\u011fi, feodal \u00fcretim tarz\u0131, her ne kadar k\u00f6leci \u00fcretim tarz\u0131 gibi \u00e7al\u0131\u015fan \u00e7o\u011funlu\u011fun egemen az\u0131nl\u0131k taraf\u0131ndan s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesine dayan\u0131yorsa da, ondan daha ilerici oldu. Serfin, k\u00f6lenin tersine, ailesi ve kendi k\u00fc\u00e7\u00fck bir ekonomisi vard\u0131 ve bunun i\u00e7in de eme\u011finin sonucuna kar\u015f\u0131 ilgi duyuyordu; ki, bu da, feodal toplumun \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerinin geli\u015fmesinin temelini olu\u015fturuyordu.<\/p>\n
BURJUVA TAR\u0130H\u00c7\u0130LER\u0130NE G\u00d6RE FEODAL\u0130TEN\u0130N \u00d6Z\u00dc
Orta\u00e7a\u011f toplumunun tarihinin idealist yorumu, feodalitenin evrimi konusundaki materyalist anlay\u0131\u015fa ve feodalitenin d\u00f6nemlere ayr\u0131l\u0131\u015f\u0131na ayk\u0131r\u0131d\u0131r.
“Orta\u00e7a\u011f” terimi, burjuva biliminde de vard\u0131r. Bu terimi, burjuva bilimine, Yunan ve Roma’n\u0131n eski uygarl\u0131\u011f\u0131 ile bu uygarl\u0131\u011f\u0131n 15. ve 16. y\u00fczy\u0131ldaki \u0130talya ve ba\u015fka Avrupa \u00fclkelerindeki r\u00f6nesans\u0131 aras\u0131ndaki ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemini ay\u0131rdetmek i\u00e7in, \u0130talyan h\u00fcmanistleri sokmu\u015ftur.
Daha sonra, tarihin, ilk\u00e7a\u011f, orta\u00e7a\u011f ve modern tarih olarak b\u00f6l\u00fcnmesi, burjuva yazarlar\u0131n yap\u0131tlar\u0131yla da onayland\u0131. Ama, Bat\u0131l\u0131 bilginlerin \u00e7o\u011fu, bu d\u00f6nemleri, \u015fu ya da bu toplumsal ve ekonomik s\u00fcre\u00e7lere ba\u011flamazlar; bu d\u00f6nemleri, kendili\u011finden olma \u015feyler sayarlar. Baz\u0131 burjuva tarih\u00e7ileri, orta\u00e7a\u011f\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131, h\u0131ristiyan takviminin ilk [sayfa 176] y\u0131llar\u0131na, ba\u015fkalar\u0131 5. y\u00fczy\u0131la, Bat\u0131 Roma imparatorlu\u011funun \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc \u00e7a\u011f\u0131na de\u011fin uzat\u0131rlar. Burjuva yazarlar, 14. ve 16. y\u00fczy\u0131llar aras\u0131na yerle\u015ftirdikleri orta\u00e7a\u011f\u0131n biti\u015f tarihi konusunda da, g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011finde de\u011fildirler. Burjuva tarih\u00e7ili\u011finin ba\u015fl\u0131ca amac\u0131, tarihin antik\u00e7a\u011fdan orta\u00e7a\u011fa ge\u00e7i\u015f \u0131ras\u0131nda, hi\u00e7bir devrime tan\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.
Burjuva yazarlar, bu sorunu, daima kendi siyasal anlay\u0131\u015flar\u0131ndan hareket ederek ele ald\u0131lar ve almaktad\u0131rlar. \u00d6zellikle iki sorun \u00fczerinde duruyorlar: Eski Roma \u0130mparatorlu\u011funun topraklar\u0131 \u00fczerinde beliren devletlerin sonraki tarihleri bak\u0131m\u0131ndan Alman toplulu\u011funun (mark\u0131n) rol\u00fc ve Alman kabilelerinin ak\u0131m\u0131n\u0131n anlam ve \u00f6nemi. Waitz, Sohm, Brunner ve ba\u015fkalar\u0131 gibi 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n \u015foven e\u011filimli tarih\u00e7ileri, Roma imparatorlu\u011funun d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc, Alman “ulusal ruh”unun da\u011f\u0131l\u0131p par\u00e7alanm\u0131\u015f Roma toplumu \u00fczerindeki bir zaferi gibi sunmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Ve bunu yaparken, yeni toplumsal ili\u015fkilerin kurulu\u015funda, toplulu\u011fun rol\u00fcn\u00fc gizliyorlard\u0131. Frans\u0131z tarih\u00e7isi Fustel de Coulanges (19. y\u00fczy\u0131l\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7eyre\u011finde), k\u0131rsal tar\u0131m toplulu\u011funun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bile kabul etmiyordu. B\u00fcy\u00fck m\u00fclk sahipli\u011finin ve halk y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131n aristokrasi taraf\u0131ndan s\u00f6m\u00fcr\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn sonsuzlu\u011funu kan\u0131tlamak i\u00e7in babadan kalma (miras-irat) denilen teoriyi \u00f6v\u00fcyordu. Pek inand\u0131r\u0131c\u0131 olmayan bir bi\u00e7imde, serbest toplulu\u011fun, mark\u0131n hi\u00e7bir zaman varolmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, oysa A\u015fa\u011f\u0131 Roma imparatorlu\u011fundan, oldu\u011fu gibi orta\u00e7a\u011fa ge\u00e7en b\u00fcy\u00fck yurtlu\u011fun (patrimoine-babadan kalma miras-irat), orta\u00e7a\u011f ekonomik ya\u015fam\u0131n\u0131n temeli oldu\u011funu kabul ediyordu.
Fustel de Coulanges, bir ba\u015fka Frans\u0131z tarih\u00e7isi Du Bos ve \u0130ngiliz tarih\u00e7isi Seebohom, Roma \u0130mparatorlu\u011funun Cermen kabileleri taraf\u0131ndan fethini yads\u0131yorlard\u0131. Onlara g\u00f6re, ancak, bu kabilelerin birbirlerini izleyen dalgalar halinde Roma toplumuna n\u00fcfuzu, bu toplumun niteli\u011finde hi\u00e7bir \u015feyi de\u011fi\u015ftirmeyen n\u00fcfuzu s\u00f6zkonusu idi. [sayfa 177]
Fustel de Coulanges, kom\u00fcnal denen teori kar\u015f\u0131s\u0131na, kendi anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 koyuyordu. Ama, bu teorinin yanda\u015f\u0131 olan burjuva tarih\u00e7ileri (Alman bilgini Maurer ve ba\u015fkalar\u0131), feodalitenin kurulu\u015fu ve evrimi s\u0131ras\u0131nda, Cermen kabilelerinin ilkel topluluk d\u00fczeninin, \u00f6zellikle mark d\u00fczeninin ger\u00e7ek rol\u00fcn\u00fc, yanl\u0131\u015f bir bi\u00e7imde sunuyorlard\u0131. Maurer, kom\u00fcn\u00fc t\u00fcm orta\u00e7a\u011f ya\u015fam\u0131n\u0131n, t\u00fcm\u00fcyle eski Cermenlerden al\u0131nm\u0131\u015f de\u011fi\u015fmez temeli olarak kabul ediyordu.
Gerici tarih\u00e7i Dopsch da, orta\u00e7a\u011fa ge\u00e7i\u015f s\u0131ras\u0131nda, bir patlama olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlamak \u00e7abas\u0131ndayd\u0131. Ona g\u00f6re, Cermen kabileleri, Roma uygarl\u0131\u011f\u0131na zarar vermek \u015f\u00f6yle dursun, bu uygarl\u0131\u011f\u0131n miras\u00e7\u0131lar\u0131 ve koruyucular\u0131 olmal\u0131yd\u0131lar, onlar\u0131n toplumsal d\u00fczeni, Roma toplumunun toplumsal d\u00fczeninden hi\u00e7bir bak\u0131mdan farkl\u0131 olmamal\u0131yd\u0131. B\u00fct\u00fcn bunlar, Dopsch’a g\u00f6re, orta\u00e7a\u011fa ge\u00e7i\u015fte, kesin olarak bir devrim olmad\u0131\u011f\u0131m g\u00f6stermektedir. Dopsch, her iki toplumun da, \u00f6ncesiz ve sonras\u0131z olan b\u00fcy\u00fck \u00f6zel m\u00fclkiyete dayanm\u0131\u015f toplumlar olmalar\u0131 gerekti\u011fini de ileri s\u00fcr\u00fcyordu. Bu bak\u0131mdan, onun fikirleri, modern burjuva yazarlar\u0131n\u0131n anlay\u0131\u015flar\u0131nda yank\u0131lanmaktad\u0131r.
Burjuva tarih\u00e7ileri “feodalite” kavram\u0131n\u0131 da kullanmaktad\u0131rlar; ama onlar, bu terime bizim a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan ba\u015fka bir anlam vermektedirler. Bununla birlikte, onlar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde de belirli bir geli\u015fme g\u00f6r\u00fclebilir.
Fran\u00e7ois-Pierre Guizot, ve 19. y\u00fczy\u0131l ortalar\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f olan \u00f6teki tarih\u00e7iler, feodaliteyi, ba\u015fl\u0131ca belirtisi siyasal b\u00f6l\u00fcme olan bir vasall\u0131\u011fa dayanan ili\u015fkiler sistemi olarak ele al\u0131yorlard\u0131. \u0130nsan toplumunun geli\u015fmesi fikrini kabul etmiyorlar ve bir toplumsal ve ekonomik bi\u00e7imlenmenin yerini bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n al\u0131\u015f\u0131n\u0131 yads\u0131yorlard\u0131. Vasall\u0131\u011f\u0131, eski toprak ili\u015fkilerine ve miras-irat sisteminin egemenli\u011fine ba\u011fl\u0131yorlard\u0131.
20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk yar\u0131s\u0131n\u0131n en tan\u0131nm\u0131\u015f burjuva tarih\u00e7ilerinden biri olan Henri S\u00e9e de, feodaliteyi, bir siyasal b\u00f6l\u00fcnme [sayfa 178] olarak kabul ediyordu. S\u00e9e, Roma latifundias\u0131 ile orta\u00e7a\u011f yurtlu\u011fu aras\u0131nda hi\u00e7bir ayr\u0131l\u0131k g\u00f6rm\u00fcyordu. S\u00e9e’ye feodal m\u00fclkiyet, t\u00fcm\u00fcyle sahibine ait olan bir m\u00fclkt\u00fc.
Modern burjuva tarih\u00e7ileri, “feodalite” teriminin bilimsel anlam\u0131ndan daha da uzakla\u015fmaktad\u0131rlar. \u00d6rne\u011fin, Amerikal\u0131 Strayer ve Colburn, feodalitenin, belirli bir toplumsal ili\u015fkiler sistemi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, yorumu \u00e7a\u011flara g\u00f6re de\u011fi\u015fen, asl\u0131nda saymaca bir terim oldu\u011funu kabul ediyorlar. Onlara g\u00f6re, feodalite, her \u015feyden \u00f6nce, “bir y\u00f6netim y\u00f6ntemi”dir, ekonomik ve toplumsal bir y\u00f6ntem de\u011fildir, zaten durmaks\u0131z\u0131n da de\u011fi\u015fmektedir; feodalite, ancak terminoloji bak\u0131m\u0131ndan feodum (fief – feodal yurtlu\u011fu) s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcne ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu tarih\u00e7iler, feodal seny\u00f6r\u00fcn siyasal iktidar\u0131n\u0131, ekonomik ve toplumsal s\u00fcre\u00e7lerle olan b\u00fct\u00fcn ba\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda ele al\u0131yorlard\u0131. Bunun i\u00e7indir ki, feodaliteyi, ayn\u0131 kolayl\u0131kla M\u00d6 1. biny\u0131llarda (Mezopotamya ve Eski M\u0131s\u0131r’da), ve M\u00d6 1. biny\u0131llar\u0131nda (\u00c7in’de, Arabistan’da, Bat\u0131 Avrupa’da ve Do\u011fu Avrupa’da) buluyorlar. Strayer ve Colburn’a g\u00f6re, Hindistan ve Rusya feodaliteden sak\u0131nabilmi\u015f olsalar gerekti.
Strayer ve Colburn’nun anlay\u0131\u015flar\u0131, toplum tarihinin d\u00f6nemler halinde bilimsel b\u00f6l\u00fcnmesini kabul etmeyen, ge\u00e7mi\u015fin ve i\u00e7inde bulundu\u011fumuz zaman\u0131n ger\u00e7ek olgular\u0131n\u0131, e\u011fer bunlar kendi siyasal anlay\u0131\u015flar\u0131na ayk\u0131r\u0131 ise g\u00f6rmezlikten gelen burjuva tarih\u00e7ilerinin bu kesiminin tipik anlay\u0131\u015flar\u0131d\u0131r. [sayfa 179]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
3. KISIM FEODAL TOPLUM G\u0130R\u0130\u015e K\u00d6LEC\u0130 D\u00dcZEN\u0130N BA\u011eRINDA FEODAL \u00d6\u011eELER\u0130N GEL\u0130\u015eMES\u0130 Nas\u0131l ki k\u00f6leci ili\u015fkiler, ilkel toplulu\u011fun ba\u011fr\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131ysa, ilk feodal ili\u015fkiler de k\u00f6lelik d\u00fczeninin ba\u011fr\u0131nda do\u011fdular. Kolonlu\u011fun geli\u015fmesi, k\u00f6leci \u00fcretim bi\u00e7iminin bunal\u0131m\u0131n\u0131 haber veren bir belirtiydi. B\u00fcy\u00fck toprak m\u00fclkiyeti, k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00f6yl\u00fc i\u015fletmelerinin hemen hepsini yutmu\u015ftu. K\u00f6leler ve kolonlar taraf\u0131ndan i\u015flenen geni\u015f malik\u00e2neler (domaines) […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[151],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4764","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-ilkel-koleci-ve-feodal-toplum"},"yoast_head":"\n