![](\"http:\/\/kapak.netkitap.com\/075bk\/I\/ilkel_koleci_feodal_toplum_37557.jpg\")
3.KISIM ,2 B\u00d6L\u00dcM FEODAL\u0130TEN\u0130N A\u00c7ILIP GEL\u0130\u015eME \u00c7A\u011eI<\/p>\n3.KISIM ,2 B\u00d6L\u00dcM FEODAL\u0130TEN\u0130N A\u00c7ILIP GEL\u0130\u015eME \u00c7A\u011eI<\/p>\n
1. ZANAAT\u00c7ILI\u011eIN VE T\u0130CARET\u0130N \u0130LERLEMES\u0130
Kesin olarak kurulmu\u015f feodalitenin niteleyici bir y\u00f6n\u00fc, kentlerin zanaat ve ticaret y\u0131\u011f\u0131naklar\u0131, ticar\u00ee \u00fcretim merkezleri olarak h\u0131zla ilerleyi\u015fidir. \u0130lkel zamanlarda ba\u015flay\u0131p k\u00f6lelikte derinle\u015fen zanaat ile tar\u0131m aras\u0131ndaki ayr\u0131l\u0131k, duraksam\u0131\u015f bulunuyordu. K\u00f6leci imparatorluklar\u0131n da\u011f\u0131l\u0131p par\u00e7alanmas\u0131, ekonomik durgunlu\u011fa s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131yd\u0131. Birka\u00e7 Asya ve Kuzey Afrika sitesi bir yana, kentler, ticaret ve zanaat merkezi olmaktan \u00e7\u0131kt\u0131lar.
Feodalite ko\u015fullar\u0131 i\u00e7inde, zanaat\u00e7\u0131l\u0131kla tar\u0131m\u0131n birbirlerinden ayr\u0131lmalar\u0131n\u0131n yeni a\u015famas\u0131, birdenbire gelmedi. Feodal toplumda, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerdeki ilerlemenin d\u00fcrt\u00fcp h\u0131zland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 karma\u015f\u0131k bir s\u00fcrecin sonucu oldu. [sayfa 180]<\/p>\n
ZANAATLARDA UZMANLA\u015eMA
Uzmanla\u015fma, Bat\u0131 Avrupa’da, \u00f6zellikle bu ayr\u0131lman\u0131n en belirgin oldu\u011fu Fransa’da oldu. Bir\u00e7ok k\u00f6yl\u00fc, seny\u00f6re rant\u0131, yaln\u0131z tar\u0131m \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak de\u011fil, ayn\u0131 zamanda zanaat e\u015fyas\u0131 olarak, en \u00e7ok da dokuma (\u00e7uha ve y\u00fcnl\u00fc kuma\u015flar) olarak \u00f6d\u00fcyorlard\u0131. Tar\u0131m aletleri zamanla yetkinle\u015fiyordu: \u00f6zellikle demirli saban \u00e7ok yayg\u0131nla\u015ft\u0131. Bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc yak\u0131lan alanlar ve meralar \u00fczerindeki tar\u0131m\u0131n yerini, kesinlikle, iki ya da \u00fc\u00e7 y\u0131ll\u0131k alma\u015f\u0131k ekim al\u0131yordu; ba\u011flar, meyve bah\u00e7eleri, sebze ekimi yayg\u0131nd\u0131. Art\u0131k k\u00f6yl\u00fc ailesi, zanaat imal\u00e2t\u0131na daha fazla zaman ay\u0131rabilirdi. Aile \u00fcyelerinin baz\u0131s\u0131 ise, zamanlar\u0131n\u0131 t\u00fcm\u00fcyle tek bir tar\u0131m-d\u0131\u015f\u0131 u\u011fra\u015fa ay\u0131rmaya ba\u015flad\u0131lar.
\u0130lkin demircilik ve \u00e7\u00f6mlek\u00e7ilik dallar\u0131 olu\u015ftu. Yap\u0131 tekni\u011fi ilerliyordu. Su de\u011firmenlerinin yay\u0131lmas\u0131, \u00fcretimin gelinmesinde \u00f6nemli bir rol oynad\u0131. \u0130nsanlar, zaman zaman b\u00fcy\u00fck ta\u015f yap\u0131lar yapmaya giri\u015ftiler. Egemen s\u0131n\u0131f\u0131n temsilcileri, art\u0131k, y\u00fcnl\u00fc kuma\u015flar\u0131, keten kuma\u015fa \u00fcst\u00fcn tutuyorlard\u0131; b\u00f6ylece y\u00fcnl\u00fc kuma\u015flar\u0131n \u00fcretimi artt\u0131. Her g\u00fcn daha \u00e7ok say\u0131da k\u00f6yl\u00fc, uzman zanaat\u00e7\u0131 haline geliyordu.
Baz\u0131 k\u00f6yl\u00fcler rant\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc, seny\u00f6rlere, zanaat e\u015fyas\u0131 olarak \u00f6d\u00fcyorlard\u0131. Zaten \u00e7o\u011fu kez, kendi k\u00f6ylerinin b\u00fct\u00fcn gereksinmesini sa\u011fl\u0131yorlard\u0131, bu da, onlara, bir miktar para biriktirmek olana\u011f\u0131 veriyordu. Kendileri gene k\u00f6yl\u00fc olarak kal\u0131yorlard\u0131; ama art\u0131k tar\u0131m, onlar i\u00e7in tek ge\u00e7im arac\u0131 de\u011fildi.<\/p>\n
ZANAAT\u00c7I \u0130LE PAZAR ARASINDA \u0130L\u0130\u015eK\u0130LER\u0130N KURULMASI
U\u011fra\u015flar, zanaat\u00e7\u0131 ile pazar aras\u0131nda ili\u015fkilerin kurulmas\u0131 ile yeni bir a\u015famaya girmi\u015ftir. Feodalitenin olu\u015fumu \u00e7a\u011f\u0131ndan beri yard\u0131mc\u0131 bir u\u011fra\u015fa da sahip olan k\u00f6yl\u00fcler, seny\u00f6rlerinin izni ile, yapt\u0131klar\u0131 e\u015fyay\u0131 satmak \u00fczere, bayram g\u00fcnlerinde, b\u00fcy\u00fck \u015fatolar\u0131n ve manast\u0131rlar\u0131n duvar\u0131 dibinde [sayfa 181] kurulan en yak\u0131n panay\u0131ra gidebiliyorlard\u0131. Ama bu ticaret, s\u00fcrekli bir niteli\u011fe sahip de\u011fildi ve zanaat\u00e7\u0131l\u0131k ile tar\u0131m aras\u0131nda, t\u00fcm toplum \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde bir kopma meydana getirmiyordu: zanaat e\u015fyas\u0131, ancak raslant\u0131 sonucu meta haline geliyordu.
Ba\u015flang\u0131\u00e7ta, zanaat\u00e7\u0131lar ile \u00e7ift\u00e7iler aras\u0131ndaki ayr\u0131lma, yurtlu\u011fun dar \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fti. Ama uzmanla\u015fman\u0131n ilerlemesiyle, zanaat\u00e7\u0131, gittik\u00e7e daha s\u0131k olarak \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fc s\u00fcrmek ve gereksinmesi olan her \u015feyi sat\u0131nalmak \u00fczere pazara gitmeye ba\u015flad\u0131. Zanaat\u00e7\u0131, meta \u00fcreticisi haline geliyordu.<\/p>\n
KENT \u0130LE KIR ARASINDA TOPLUMSAL \u0130\u015eB\u00d6L\u00dcM\u00dc
Usta zanaat\u00e7\u0131, k\u00f6yde yeterli bir pazar bulam\u0131yordu. \u00dcstelik feodal s\u00f6m\u00fcr\u00fc, ona a\u011f\u0131r geliyordu. K\u00f6yl\u00fc-zanaat\u00e7\u01311ar, yurtluktan ayr\u0131lmak, \u00fcretti\u011fi e\u015fyay\u0131 daha rahatl\u0131kla sat\u0131\u015fa sunabilece\u011fi ve seny\u00f6rl\u00fck boyunduru\u011fundan kurtulabilece\u011fi yerlere gitmek e\u011filimindeydiler.
Baz\u0131lar\u0131, bunu, gizlice ka\u00e7arak yap\u0131yorlard\u0131; ba\u015fkalar\u0131, seny\u00f6re, bir miktar para \u00f6demeyi kabul ederek, seny\u00f6r\u00fcn izni ile k\u00f6yden ayr\u0131l\u0131yorlard\u0131. Her zaman paraya gereksinmesi olan seny\u00f6rler, serflerinin bu ko\u015fulla k\u00f6yden ayr\u0131lmas\u0131na izin veriyorlard\u0131. \u00d6nceleri, k\u00f6yden ayr\u0131lma izinleri k\u0131sa s\u00fcreli idi; \u00f6rne\u011fin panay\u0131ra gitmek i\u00e7in ya da k\u0131\u015f s\u00fcresince, yani derebeylik topraklar\u0131 \u00fczerinde kolg\u00fcc\u00fc pek gerekli olmad\u0131\u011f\u0131 zaman, k\u00f6yden ayr\u0131labiliyorlard\u0131. Ama sonradan, bu izinler, daha uzun s\u00fcreli oldu.
Usta zanaat\u00e7\u0131lar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, ancak baz\u0131 f\u0131rsatlarda, kendi \u00f6zel gereksinmelerini sa\u011flamak i\u00e7in zanaat\u00e7\u0131l\u0131k yapan basit \u00e7ift\u00e7iler de k\u00f6yden ayr\u0131l\u0131yorlard\u0131. Demek ki, bu olgu, giderek yurtlu\u011fun ve kom\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015ft\u0131, toplumun b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc kapsad\u0131. Bu toplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc, daha sonra kent ile k\u00f6y aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkileri do\u011furacakt\u0131r. [sayfa 182]<\/p>\n
KASABALARIN KURULUSU
K\u00f6ylerden ka\u00e7an ya da seny\u00f6rlerinin izni ile ayr\u0131lan k\u00f6yl\u00fcler, zanaat e\u015fyas\u0131n\u0131n daha kolay sat\u0131labildi\u011fi, hammadde kaynaklar\u0131na yak\u0131n, ayn\u0131 zamanda, kendilerine g\u00fcvenlik sa\u011flayan yerler ar\u0131yorlard\u0131. Bu yerleri, krallar\u0131n, preslerin ve piskoposlar\u0131n konutlar\u0131n\u0131n duvarlar\u0131 alt\u0131nda, b\u00fcy\u00fck y\u00f6netsel merkezlerin yak\u0131nlar\u0131nda buluyorlard\u0131. Ka\u00e7ak serfler, g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak, \u00e7o\u011funlukla berkitilmi\u015f olan b\u00fcy\u00fck manast\u0131rlar\u0131n ve abbeliklerin yak\u0131nlar\u0131nda da yerle\u015fiyorlard\u0131.
K\u00f6ylerden ayr\u0131l\u0131p giden k\u00f6yl\u00fcler, kervanlar\u0131n mola verdikleri yerlerde, kara yollar\u0131 ya da nehir yollar\u0131 kav\u015faklar\u0131nda, \u00fcr\u00fcnlerin s\u0131k s\u0131k trampa edildi\u011fi yerlerde yerle\u015fmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131; \u00f6te yandan, zanaat\u00e7\u0131lar da, kendi \u00fcrettikleri metalar\u0131, buralarda, kolayl\u0131kla sat\u0131\u015fa sunabiliyorlard\u0131. Bunun bir ba\u015fka nedeni de serflerin bu gibi yerlerde y\u00fck bo\u015falt\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131, kay\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k, mavnac\u0131l\u0131k vb. gibi ge\u00e7im kap\u0131lar\u0131 bulabilmeleriydi.<\/p>\n
K\u00d6YL\u00dcLER\u0130N K\u0130\u015e\u0130SEL BA\u011eIMLILIKTAN KURTULMALARI
B\u00f6ylece, k\u00f6yl\u00fcler (genel kural olarak serfler) yava\u015f yava\u015f feodal boyunduruktan kuruluyorlard\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc, raslant\u0131 olarak, kral ve yerel seny\u00f6r, el eme\u011fine kar\u015f\u0131 ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde ilgi duyuyorlard\u0131.
Bir miktar para biriktirebilen k\u00f6yl\u00fcler, kendi ki\u015fisel ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131ndan do\u011fan angaryalar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6d\u00fcyorlard\u0131. Bazan, rant vermeyi d\u00fcped\u00fcz reddediyorlar ve k\u00f6ye geri d\u00f6nm\u00fcyorlard\u0131. Seny\u00f6rlere gelince, onlar, serfleri zorla geri getiremiyorlard\u0131. B\u00f6ylece de bu k\u00f6yl\u00fcler \u00f6zg\u00fcr oluyorlard\u0131.<\/p>\n
\u0130TALYA’NIN VE G\u00dcNEY FRANSA’NIN KENTLER\u0130
\u0130talya’n\u0131n ve G\u00fcney Fransa’n\u0131n Bizans’la ve Do\u011fu \u00fclkeleri ile ticaret ba\u011flar\u0131, (\u0130talya’da) Venedik, Cenova, Piza, Napoli (Fransa’da) Marsilya, Arles, Narbonne ve Montpeller [sayfa 183] gibi kentlerin h\u0131zla ilerlemesine yard\u0131mc\u0131 oldu. Bu iki \u00fclkede, ticaret ve zanaat ocaklar\u0131 olarak kentler, daha 8. y\u00fczy\u0131lda do\u011fuyorlar; Tuna ve Ren nehirleri vadilerinde ve \u0130ngiltere’de ise, kentler, 10. ve 11. y\u00fczy\u0131llarda ortaya \u00e7\u0131kacaklard\u0131r.<\/p>\n
RUS KENTLER\u0130
Yukarda belirtti\u011fimiz gibi, Kiev, daha 10. ve 11. y\u00fczy\u0131llarda, b\u00fcy\u00fck bir kentti. O \u00e7a\u011fda bile, Novgorod, \u00f6nemli bir ticaret ve zanaat merkeziydi. Ensonu, \u00c7ernigov, Smolensk ve Polotsk da orta\u00e7a\u011f Rus ekonomisinde b\u00fcy\u00fck bir rol oynuyordu.
9. ve 11. y\u00fczy\u0131llarda, Moskova, ticaret merkezlerinin yol kav\u015fa\u011f\u0131 oldu. Kent, 12. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131ndan ba\u015flayarak, daha h\u0131zl\u0131 ilerledi. 13. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda, bir prenslik olan Moskovi’nin ba\u015fkenti oldu.
Rus kentlerinin \u00e7o\u011fu, \u015fu plana g\u00f6re kuruldu: Kentin ortas\u0131nda bir hendekle ve kal\u0131n surlarla \u00e7evrili bir ordug\u00e2h, kremlin, bulunuyor, prens ya da voyvoda, asker\u00ee birli\u011fi (drujina) ve nedimleriyle burada ya\u015f\u0131yordu. Ordug\u00e2h \u00e7evresinde, tacir ve zanaat\u00e7\u0131lar\u0131n oturdu\u011fu kasabalar kuruluyordu.
Rus kentleri, Volga, Kokaz, Bizans, Orta Asya, Iran, Arap devletleri ve Akdeniz \u00fclkeleriyle ticaret yap\u0131yorlard\u0131. Rusya da, Slavlar, \u0130skandinavya, Bohemya, Moravya, Polonya, Macaristan, Almanya vb. arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Balt\u0131k Denizi b\u00f6lgelerinde yay\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n
T\u0130CAR\u00ce \u00dcRET\u0130M
TAC\u0130RLER
Feodaller, gittik\u00e7e daha kalabal\u0131k olmak \u00fczere, zanaat \u00fcr\u00fcnlerini sat\u0131nalmak ve tar\u0131m \u00fcr\u00fcnlerini satmak i\u00e7in pazarlara ko\u015fuyorlard\u0131. K\u00f6yl\u00fcler de, sonunda feodaller gibi, baz\u0131 \u00fcr\u00fcnleri pazardan sat\u0131nalmaya ba\u015flad\u0131lar.
Feodaller taraf\u0131ndan gittik\u00e7e daha \u00e7ok ezilen k\u00f6yl\u00fcler, [sayfa 184] k\u0131r\u0131 terkediyorlar, ve b\u00f6ylece, giderek zanaat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n ve ticaretin merkezi haline gelen kasabalar\u0131 b\u00fcy\u00fct\u00fcyorlard\u0131. Bu kasabalarda ya\u015fayanlar\u0131n bu\u011fdaya ve ba\u015fka tah\u0131llara gereksinmesi vard\u0131 ve bu da, kent ile k\u0131r aras\u0131ndaki de\u011fi\u015fimlerin geli\u015fmesinin nedeni idi. K\u0131rdan g\u00f6\u00e7 ile ba\u015flayan toplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc, yeni bir h\u0131z kazand\u0131.
Toplumsal \u00fcretimin bir tek alan\u0131, bir yanda tar\u0131msal \u00fcretim, bir yanda da s\u0131na\u00ee \u00fcretim olarak \u00e7iftle\u015fti. \u0130mal edilen \u00fcr\u00fcnler, meta haline geldi. Yeni bir toplumsal tabaka, kendilerini yaln\u0131zca ticarete veren tacirler tabakas\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Tacirler, zanaat\u00e7\u0131lardan, \u00fcrettikleri e\u015fyay\u0131 sat\u0131nal\u0131yor, pazarda yeniden sat\u0131yorlard\u0131. Eskiden, zanaat\u00e7\u0131, imal etti\u011fini kendisi satarken, \u015fimdi bu i\u015fi, onun yerine, tacir yap\u0131yordu.<\/p>\n
LONCANIN DO\u011eU\u015eU
Toplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc, yaln\u0131zca (sonradan kentleri olu\u015fturacak olan) zanaat kasabalar\u0131n\u0131n (bourgades) kurulu\u015fu ve bir i\u00e7 pazar\u0131n yarat\u0131lmas\u0131 sonucunu do\u011furmakla kalmad\u0131, toplumsal ve siyasal ili\u015fkilerde de de\u011fi\u015fikliklerin nedeni oldu.
K\u0131rsal b\u00f6lgelerden ka\u00e7an k\u00f6yl\u00fcler, kendi topluluk ili\u015fkilerine ait t\u00f6re ve \u00e2detleri her yana yay\u0131yorlard\u0131. Yeni belediyelerden (commune’lerden), gelece\u011fin kentlerinin ilk \u00e7ekirdekleri ortaya \u00e7\u0131k\u0131 veriyordu. Belediyeler, etkinliklerine giren en \u00f6nemli i\u015fleri: zanaat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131, ticareti, h\u00e2l\u00e2 n\u00fcfusun bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 tar\u0131m\u0131, kom\u015fu feodallere kar\u015f\u0131 savunmay\u0131 vb. d\u00fczenliyorlard\u0131. Belediyeler, kentlerde yerle\u015fmi\u015f olan eski-k\u00f6yl\u00fc serflere etkin bir yard\u0131m sa\u011fl\u0131yorlard\u0131. Onlara, seny\u00f6r\u00fcn bask\u0131s\u0131n\u0131 sarsmak ve \u00f6zg\u00fcr bir insan\u0131n ki\u015fisel ve madd\u00ee haklar\u0131n\u0131 elde etmek i\u00e7in yard\u0131m ediyorlard\u0131. Belediyelerin y\u00f6netimi alt\u0131nda, yava\u015f yava\u015f meslek loncalar\u0131n\u0131n temelleri at\u0131l\u0131yordu. Bunlar, hen\u00fcz az geli\u015fmi\u015f olan bir meta \u00fcretimi toplumunun iktisad\u00ee niteli\u011fine uygun d\u00fc\u015f\u00fcyordu. [sayfa 185]<\/p>\n
T\u0130CARET\u0130N GEL\u0130\u015eMES\u0130 VE FEODAL D\u00dcZENDE PARANIN ROL\u00dc
Geli\u015fmekte olan ticaret, paran\u0131n, \u00f6zellikle ticaret sermayesinin \u00f6nemini art\u0131r\u0131yordu. Bu, hen\u00fcz kapitalist ili\u015fkilerin do\u011fmas\u0131 demek de\u011fildi, bunun i\u00e7in emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fcn de meta haline gelmesi gerekecekti. Yava\u015f yava\u015f, feodal d\u00fczende, para, k\u00f6lelik \u00e7a\u011f\u0131nda yerine getirdi\u011fi ve kapitalizmde de y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan b\u00fct\u00fcn g\u00f6revlerine yeniden ba\u015fl\u0131yordu.
Orta\u00e7a\u011f\u0131n ba\u015flar\u0131nda, d\u0131\u015f ticaret, i\u00e7 ticarete \u00fcst\u00fcn geliyordu. Onun i\u00e7in, ilkin evrensel paran\u0131n (bu terimin saymaca anlam\u0131yla) i\u015flevi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Ticaretin geli\u015fmesi sayesinde tacirler, paraya, art\u0131k, sat\u0131nalm\u0131\u015f oldu\u011fu meta\u0131 daha y\u00fcksek fiyatla satarak ek bir para elde etmenin arac\u0131 olarak bak\u0131yorlard\u0131. P-M-P’ (para-meta-para) form\u00fcl\u00fc ile P”n\u00fcn, P’den daha b\u00fcy\u00fck oldu\u011fu bir s\u00f6zle\u015fme temsil edilmektedir. \u00c7e\u015fitli yerlerdeki fiyatlar\u0131 bilen tacirlerin pazar \u00fczerindeki tekeli, bu i\u015flemleri haz\u0131rl\u0131yordu. Burada, para, para-sermaye rol\u00fcn\u00fc yerine getiriyordu.
O s\u0131rada, para, d\u0131\u015fardan, ba\u015fka b\u00f6lgelerden gelme bir unsurdu, ama daha o zamandan feodaller taraf\u0131ndan servet biriktirilmesine yard\u0131mc\u0131 oluyordu. Para, servet biriktirme arac\u0131 i\u015flevini g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131.
\u00d6zellikle y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerin ve para cezalar\u0131n\u0131n artmas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden emek\u00e7ilerin a\u015f\u0131r\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesi, al\u0131m-sat\u0131m ili\u015fkilerinin az geli\u015fmi\u015f ko\u015fullar\u0131 alt\u0131nda, paray\u0131 bir \u00f6deme arac\u0131 yapmakta yard\u0131mc\u0131 oluyordu.
Geni\u015fleyen toplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc, meta-para ili\u015fkilerinin geli\u015fmesi sonucunu do\u011furdu. Paran\u0131n kendisinin daha \u00f6nemli olan i\u015flevleri, bu evrimi kolayla\u015ft\u0131r\u0131yordu. Para, giderek daha \u00e7ok dola\u015f\u0131m arac\u0131 rol\u00fcn\u00fc oynuyordu. Para basmak yayg\u0131nla\u015ft\u0131.
Ensonu, meta-para ili\u015fkilerinin geni\u015flemesiyle, k\u00f6yl\u00fclerin ve zanaat\u00e7\u0131lar\u0131n al\u0131m-sat\u0131m ili\u015fkilerine gittik\u00e7e daha \u00e7ok kat\u0131l\u0131mlar\u0131yla, para, yava\u015f yava\u015f, de\u011fer \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc i\u015flevini g\u00f6rmeye [sayfa 186] ba\u015flad\u0131. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 \u00f6de\u015fmeler s\u0131ras\u0131nda, k\u00f6yl\u00fc ve zanaat\u00e7\u0131lar, emek giderlerini hesaba katmak gerekti\u011fini anl\u0131yorlard\u0131. Ama bu durumda, para, her zaman de\u011ferli maden a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n de\u011ferini bulmuyordu. Bundan b\u00f6yle, k\u00f6leci \u00e7a\u011fda oldu\u011fu gibi, meta-para ili\u015fkileri M-P-M (meta-para- meta) form\u00fcl\u00fc ile nitelenebiliyordu.<\/p>\n
FEODAL SENY\u00d6RLERE KAR\u015eI KENTLER\u0130N SAVA\u015eIMI
Orta\u00e7a\u011f kentleri, feodallerin topraklar\u0131 \u00fczerinde kurulmu\u015ftu ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak, ba\u015flang\u0131\u00e7ta, kent i\u00e7inde b\u00fct\u00fcn iktidar\u0131 elinde tutan seny\u00f6rlere boyune\u011fmek zorundayd\u0131lar. Feodaller, kentlerden en b\u00fcy\u00fck yarar\u0131, kazanc\u0131 sa\u011flamak istiyorlard\u0131. Onun i\u00e7indir ki, kurulu\u015f yolundaki kentin y\u00f6netimi, feodal seny\u00f6rlere kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131ma giri\u015fmek zorunda kald\u0131.
Belediye haklar\u0131 i\u00e7in sava\u015f\u0131rken, b\u00fct\u00fcn halk, seny\u00f6re kar\u015f\u0131 oluyordu. Bu sava\u015f\u0131n sonucu, siyasal yap\u0131y\u0131 ve seny\u00f6re kar\u015f\u0131 kentin ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k derecesini -vergilerin bizzat kentlerce toplanmas\u0131 gibi burjuva haklar\u0131ndan tam y\u00f6netim \u00f6zerkli\u011fine de\u011fin- belirtiyordu. \u00d6zerk siyasal birimler haline gelen ba\u011f\u0131ms\u0131z kentlerin (Fransa’daki belediyeler gibi) kendi \u00f6zel adliye ayg\u0131tlar\u0131, milis kuvvetleri, maliyeleri vb. vard\u0131. Belediye sakinleri, \u00f6teden beri, varolagelen seny\u00f6re kar\u015f\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerden ba\u011f\u0131\u015f\u0131kt\u0131lar.
Bat\u0131 Avrupa’da, kendi kendilerini y\u00f6neten kent-cumhuriyetler, \u00f6nce \u0130talya, Fransa, Hollanda ve daha sonra Bat\u0131 Avrupa’da, Almanya’da kuruldu (11. ve 12. y\u00fczy\u0131llar). Rusya’da, B\u00fcy\u00fck-Novgorod, 11. y\u00fczy\u0131lda, \u00f6zel tipte bir cumhuriyet oldu.
\u00d6zellikle krall\u0131\u011fa ait topraklar \u00fczerinde kurulan baz\u0131 kentler, \u00f6zerk belediyelere sahip olmak haklar\u0131n\u0131 elde edemediler, ama yine de, baz\u0131 ayr\u0131cal\u0131klardan ve ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131klardan yararlan\u0131yorlard\u0131. Belediye y\u00f6netiminde, se\u00e7ilmi\u015f organlar, seny\u00f6r\u00fcn delegeleri ve kral\u0131n g\u00f6revlileriyle birlikte \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. [sayfa 187]
Kentte, en y\u00fcksek organ, se\u00e7imle gelen meclisti; ki, bu meclis, milis kuvvetlerini seferber ediyor, zanaat\u0131 denetliyor, gerekli kararlar\u0131 yay\u0131nl\u0131yordu. Meclise, se\u00e7imle gelen bir y\u00fcksek g\u00f6revli, Fransa ve \u0130ngiltere’de belediye reisi {le maire), Almanya’da kent-ba\u015fkan\u0131 {bourgmestre) vb. ba\u015fkanl\u0131k ediyordu. Seny\u00f6re kar\u015f\u0131 koymaya yetecek g\u00fcc\u00fc de, kaynaklar\u0131 da olmayan k\u00fc\u00e7\u00fck kentler ise, seny\u00f6rlerin yarg\u0131lama yetkisi alan\u0131nda kal\u0131yorlard\u0131.
Bununla birlikte, b\u00fct\u00fcn kentlerin ortak bir yan\u0131 vard\u0131 ki, kentlerde oturanlar, ki\u015fisel k\u00f6lelikten kurtulmu\u015flard\u0131. Kentte bir y\u0131l bir g\u00fcn ya\u015fam\u0131\u015f olan her k\u00f6yl\u00fc, \u00f6zg\u00fcr oluyordu.
Asya \u00fclkelerinde de, ayn\u0131 \u015fekilde, kentler, feodallere kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131m veriyorlard\u0131; ama genel olarak, amans\u0131z sava\u015f\u0131m, \u00f6zerklik kazanmaya yetenekli olmayan kentlilerin yenilgisi ile sonu\u00e7lan\u0131yordu.<\/p>\n
PATR\u0130SYENLERLE ZANAAT\u00c7ILAR ARASINDA SAVA\u015eIM
Kentlilerle feodallerin sava\u015f\u0131m\u0131 sonu\u00e7lan\u0131p, kentlerde herhangi bir stat\u00fc bir kez yerle\u015ftikten sonra toplumsal \u00e7eli\u015fkiler, kent n\u00fcfusunun ba\u011fr\u0131nda kendilerini g\u00f6sterdiler.
Kentlerde, iktidar, daha sonra antik\u00e7a\u011fdan gelme ad\u0131yla “patriciat – patrisyenler” (yani aristokrasi) denen kent halk\u0131n\u0131n en zengin b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn elindeydi. Patrisyenler, belediye topraklar\u0131ndaki m\u00fclk sahiplerini, b\u00fcy\u00fck tacirleri, tefecileri ve kentte oturan k\u00fc\u00e7\u00fck feodalleri i\u00e7ine al\u0131yordu. Halk kitlesi, zanaat\u00e7\u0131lardan ve ailelerinden olu\u015fuyordu.
Kentlerde zanaat\u00e7\u0131l\u0131k geli\u015ftik\u00e7e, siyasal ya\u015famda loncalar\u0131n \u00f6nemi art\u0131yordu. Loncalar, iktidar\u0131, patrisyenlerden almaya u\u011fra\u015f\u0131yorlard\u0131. Kolonya, Floransa kentlerinde, sava\u015f\u0131m, kentin kilit noktalar\u0131n\u0131 ele ge\u00e7iren loncalar\u0131n tam ba\u015far\u0131s\u0131yla sonu\u00e7land\u0131. Ba\u015fka yerlerde, \u00f6rne\u011fin, Kuzey Almanya’n\u0131n b\u00fcy\u00fck-ticaret kentlerinden \u00fcst\u00fcn gelenler, patrisyenler oldu. Bazan, sava\u015f\u0131m bir uzla\u015fma ile sonu\u00e7lan\u0131yor, en zengin ve en g\u00fc\u00e7l\u00fc loncalar\u0131n temsilcileri, aristokratlarla ayn\u0131 [sayfa 188] \u00f6l\u00e7\u00fcde olmak \u00fczere belediye y\u00f6netimine kat\u0131l\u0131yorlard\u0131. \u0130ktidara gelen zanaat ustalar\u0131 (ma\u00eetre), kendilerini, belediyelerin daha ileri bir bi\u00e7imde demokratla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131 olan ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 gruplarla bir tutmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar ve patrisyenlere kar\u0131\u015f\u0131p gidiyorlard\u0131.<\/p>\n
LONCALAR
Zanaat, orta\u00e7a\u011f kentinin s\u0131na\u00ee temelini olu\u015fturuyordu. Feodalitede k\u00fc\u00e7\u00fck sanayi, k\u0131r\u0131n oldu\u011fu kadar, kentin de ayr\u0131ca \u00f6zelli\u011fiydi. K\u00f6yl\u00fc gibi zanaat\u00e7\u0131 da, bir k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcretici idi. Kendi \u00fcretim aletlerine sahipti, kendi i\u015fletmesinde kendisi \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu ve k\u00e2r elde etmek de\u011fil, ya\u015fam\u0131n\u0131 kazanmak istiyordu.
Orta\u00e7a\u011f zanaat\u00e7\u0131lar\u0131, ayn\u0131 meslekte \u00e7al\u0131\u015fan zanaat\u00e7\u0131lar\u0131 biraraya toplayan loncalar\u0131 olu\u015fturuyorlard\u0131. Her lonca, \u00fcretimi ve \u00fcretimin oylumunu d\u00fczenlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu, \u00f6rne\u011fin bir kuma\u015f\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fclerini, hammaddelerin niteli\u011fini belirliyordu. \u0130lke olarak, her zanaat\u00e7\u0131, en \u00e7ok iki kalfa ve iki \u00e7\u0131rak kullanabilirdi.
\u00d6zel bir t\u00fcz\u00fck, kalfalar\u0131n \u00fccretini, zanaat e\u015fyas\u0131n\u0131n sat\u0131m\u0131n\u0131, imal edilen meta\u0131n fiyat\u0131n\u0131 d\u00fczenliyordu.
Loncalar, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yard\u0131mla\u015fma amac\u0131yla kurulan meslek birlikleriydi; ayn\u0131 zamanda, dinsel g\u00f6revleri de yerine getiriyorlard\u0131. Loncalar\u0131n kendi k\u00fc\u00e7\u00fck kiliseleri, kendi azizleri, koruyucular\u0131, kendi dinsel bayramlar\u0131 vb. vard\u0131. \u00d6te yandan, her meslek, asker\u00ee bir birimdi. Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda lonca \u00fcyeleri, \u015feflerinin komutas\u0131 alt\u0131nda silahlan\u0131yorlard\u0131.
Kentlerin \u00e7o\u011funda, zanaat\u00e7\u0131lar, loncalar kurmak zorundayd\u0131lar. Kentte, bir kimse, e\u011fer bir lonca \u00fcyesi de\u011filse, \u015fu ya da bu mesle\u011fe giremezdi. Kenti ku\u015fatan k\u00f6yler dahil olmak \u00fczere, kentte ba\u015fka yerde imal edilen e\u015fyay\u0131 satmak yasakt\u0131.
Loncalar\u0131n i\u00e7inde iyice belirlenmi\u015f bir i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc yoktu. Teknik ilerleme ve uzmanla\u015fma, k\u00fc\u00e7\u00fck zanaat niteli\u011fini de\u011fi\u015ftirmiyor, [sayfa 189] ancak yeni bir meslek loncas\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131 ile sonu\u00e7lan\u0131yordu. Her kentte onlarca, b\u00fcy\u00fck kentlerde y\u00fczlerce meslek vard\u0131. \u00d6rne\u011fin Paris’te, 14. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda 300 meslek loncas\u0131 vard\u0131.
Loncalar ve uygulad\u0131klar\u0131 \u00f6nlemler, ba\u015flang\u0131\u00e7ta, zanaat\u00e7\u0131lara, \u00fcretim s\u00fcrecini yoluna koymakta ve haklar\u0131n\u0131 elde etmek i\u00e7in sava\u015f\u0131mda yard\u0131m ederek, olumlu bir rol oynad\u0131lar. Ama lonca \u00f6rg\u00fct\u00fc, zamanla, iktisad\u00ee ilerlemeyi durduran bir engel haline geldi. Meslek sahipleri, her t\u00fcr yenili\u011fe, her t\u00fcr teknik yetkinli\u011fe kar\u015f\u0131 koyuyordu. \u00d6rne\u011fin, 13. ve 14. y\u00fczy\u0131llarda, \u00e7\u0131kr\u0131k kullanmak yasakt\u0131. 11. y\u00fczy\u0131lda icat edilen ke\u00e7eleme makinesi, 15. y\u00fczy\u0131la de\u011fin yasakland\u0131. \u00d6te yandan, her zanaat, kendi meslek gizlerini s\u0131ms\u0131k\u0131 sakl\u0131yordu.<\/p>\n
KALFALAR VE \u00c7IRAKLAR
Bir t\u00fcr feodal hiyerar\u015fi, zanaat \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fc d\u00fczenliyordu: usta, kalfa, \u00e7\u0131rak. Ustalar, yava\u015f yava\u015f, ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir grup olu\u015fturdular. Her kalfaya, ustal\u0131\u011fa ge\u00e7me yetkisi verilmiyordu. Loncaya kabul edilmek i\u00e7in \u00fcst\u00fcn nitelikte bir nesne, bir \u015faheser yapmak gerekiyordu. E\u011fer \u00f6zel bir kurul, bu nesnenin kurallara t\u00fcm\u00fcyle uygun oldu\u011funa karar verirse, ancak bundan sonra i\u015f\u00e7i, ustal\u0131\u011fa kabul edilebiliyordu. \u00d6te yandan kalfa, ustal\u0131\u011fa kabul edili\u015finin onuruna bir \u015f\u00f6len vermek i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir para harcamak zorundayd\u0131. Zamanla, \u015faheserler ortaya koymak, giderek daha karma\u015f\u0131k bir i\u015f oluyor ve pratik olarak, yaln\u0131zca ustan\u0131n o\u011fullar\u0131 ve yak\u0131n akrabalar\u0131 ustal\u0131\u011fa kabul ediliyor.
K\u0131sacas\u0131, art\u0131k ustal\u0131\u011fa ge\u00e7mek iddias\u0131nda bulunamayan s\u00fcrekli bir kalfalar s\u0131n\u0131f\u0131 vard\u0131; bunlar, birlikler, karde\u015flik dernekleri kuruyor ve ortakla\u015fa haklar\u0131n\u0131 savunuyorlard\u0131. B\u00f6ylece meslekler aras\u0131nda ve bir mesle\u011fin i\u00e7inde, madd\u00ee bir farkl\u0131la\u015fma kendili\u011finden ortaya \u00e7\u0131kt\u0131: Ticaret sermayesi, giderek, zanaat\u00e7\u0131lar\u0131 s\u00f6m\u00fcr\u00fcyordu. B\u00fcy\u00fck ticaret merkezlerinde, baz\u0131 ki\u015filer, arac\u0131lar, imal edilmi\u015f [sayfa 190] e\u015fyay\u0131 sat\u0131nal\u0131yorlar, hammaddeleri da\u011f\u0131t\u0131yorlard\u0131. \u00d6yle oldu ki, bunlardan hammadde alan zanaat\u00e7\u0131, kendi imal etti\u011fi mallar\u0131 da onlara sat\u0131yordu. Az varl\u0131kl\u0131 usta-zanaat\u00e7\u01311ar, hammaddeleri kredi ile al\u0131yor, yap\u0131lm\u0131\u015f e\u015fya ile borcunu \u00f6d\u00fcyordu; giderek meslekten tacirler haline gelmi\u015f olan arac\u0131n\u0131n boyunduru\u011fu alt\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcyorlard\u0131.<\/p>\n
TEFEC\u0130 SERMAYE
Paran\u0131n \u00f6nemi artt\u0131k\u00e7a, emek\u00e7iler ve feodaller gittik\u00e7e daha \u00e7ok bor\u00e7 almak gereksinmesi duyuyorlard\u0131. \u00d6nemli miktarda paralar\u0131 elinde biriktirerek \u00e7ok y\u00fcksek bir k\u00e2r y\u00fczdesi ile bor\u00e7 veren bir s\u0131n\u0131f\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, bundan ileri gelmekteydi. Burada da, para, gene sermayeye, ama bu kez tefeci sermayesine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyordu. Onun hareketinin form\u00fcl\u00fc, do\u011fal olarak, ikincisinin tutan birincisinden daha b\u00fcy\u00fck olmak \u00fczere, P-P’ (para -para) oluyor.
Tacirler de \u00f6d\u00fcn\u00e7 almalardan (istikrazdan) vazge\u00e7emiyorlard\u0131, kredi ve kambiyo i\u015flemleri geni\u015flemi\u015fti. Bankalar do\u011fdu. \u0130lk bankalar, Kuzey \u0130talya kentlerinde kuruldu; \u00e7\u00fcnk\u00fc orada meta-para ili\u015fkilerinin geli\u015fmesi 13. ve 14. y\u00fczy\u0131llarda b\u00fcy\u00fck bir h\u0131z kazanm\u0131\u015ft\u0131. Banka terimi bile, \u0130talyanca “banca”, yani “sarraf masas\u0131” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnden gelir. \u0130fl\u00e2s, “banqueroute” terimi de, “banka rotta”, yani “k\u0131r\u0131k sarraf masas\u0131” deyiminden t\u00fcretilmi\u015ftir. Bir faizci ifl\u00e2s etti\u011fi zaman, onun masas\u0131n\u0131 k\u0131rmak \u00e2detti.
\u00d6te yandan tefeci-bankac\u0131lar, muhta\u00e7 durumdaki zanaat\u00e7\u0131lara “yard\u0131mlarda bulunuyordu”; b\u00f6ylelikle, onlar\u0131n daha da, yoksulla\u015fmas\u0131na yola\u00e7\u0131yordu.<\/p>\n
S\u00d6M\u00dcR\u00dcC\u00dcLERE KAR\u015eI SAVA\u015eIM
Kalfalar, ifl\u00e2s etmi\u015f zanaat\u00e7\u0131lar ve \u00f6teki yoksul kentli gruplar\u0131, yava\u015f yava\u015f, tacirler, tefeciler, varl\u0131kl\u0131 zanaat\u00e7\u0131lar, feodal aristokrasi gibi zenginlere kar\u015f\u0131 duran kentlerin yoksullar s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 olu\u015fturdular. [sayfa 191]
M\u00fclks\u00fczler, s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fclere kar\u015f\u0131 kendiliklerinden isyan ediyorlard\u0131. Ama o d\u00f6nemde, bu ayaklanmalar, kurulu d\u00fczeni sarsam\u0131yordu.<\/p>\n
2. META-PARA \u0130L\u0130\u015eK\u0130LER\u0130 VE KIR RANTTA DE\u011e\u0130\u015e\u0130KL\u0130KLER
Pazarda satmak \u00fczere yap\u0131lan \u00fcretimin geni\u015flemesi, tar\u0131m ili\u015fkilerinin geli\u015fmesini de etkiledi, angarya-rant (emek-rant) \u00f6nemini yitirdi. 13. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda, Avrupa \u00fclkelerinin \u00e7o\u011funda, ayn\u00ee-rant (\u00fcr\u00fcn-rant), ve \u00f6zellikle para ile \u00f6denen rant, yani para-rant, yayg\u0131n durumdayd\u0131.
Orta\u00e7a\u011f\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nda, ayn\u00ee olarak \u00f6denen y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerin yerini mal\u00ee y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerin almas\u0131, raslant\u0131ya ba\u011fl\u0131 ve ikincil nitelikte bir \u015feyken, art\u0131k para toplama ve onu \u00e7o\u011falt\u0131p y\u0131\u011fma, feodal seny\u00f6rlerin, esas amac\u0131 haline geliyordu. Emek-rant ve ayn\u00ee-rant\u0131n yerine, para-rant\u0131n ge\u00e7mesi (rantta de\u011fi\u015fiklik) yayg\u0131nla\u015ft\u0131. Gittik\u00e7e daha s\u0131k olmak \u00fczere, k\u00f6yl\u00fcler, emeklerinin \u00fcr\u00fcnlerini pazarda satmak zorunda kal\u0131yorlard\u0131.
Para-rant\u0131 art\u0131rmak iste\u011finde olan feodaller, k\u00f6yl\u00fclere bir \u00f6l\u00e7\u00fcde iktisad\u00ee bir \u00f6zerklik tan\u0131yorlard\u0131. Bu, y\u00fczden, k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn ki\u015fisel ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131, feodalin g\u00f6z\u00fcnde \u00f6nemini yitiriyordu. Feodalin, k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn ki\u015fisel k\u00f6leli\u011finden gelme \u00f6demelerin yerine, b\u00fcy\u00fck bir para almakta kazanc\u0131 vard\u0131. \u00d6zg\u00fcrl\u00fcklerin sat\u0131nal\u0131nmas\u0131 i\u00e7in \u00e7ok y\u00fcksek, \u00e7o\u011fu kez k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00fcst\u00fcnde bir fiyat konuluyordu. K\u00f6yl\u00fcler, b\u00f6yle bir “azat olma”ya itiraz ediyorlard\u0131. Feodaller, s\u0131k s\u0131k k\u00f6yl\u00fcleri “azat olmaya” zorla raz\u0131 edebilmek i\u00e7in silahla tehdit etmek zorunda kal\u0131yordu.<\/p>\n
K\u00d6YL\u00dcLER ARASINDA ARTAN E\u015e\u0130TS\u0130ZL\u0130K
K\u00f6yl\u00fclerin ticar\u00ee i\u015flemlere kat\u0131lmalar\u0131, servet e\u015fitsizliklerinin artmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 oldu. Buna, tar\u0131m ili\u015fkilerindeki de\u011fi\u015fikliklerin de katk\u0131s\u0131 oldu. Topraktan yararlanma (tasarruf [sayfa 192] hakk\u0131), 12. ve 13. y\u00fczy\u0131llarda kesin olarak kal\u0131tsal bir nitelik ald\u0131. Miras\u00e7\u0131lar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7oklu\u011fu, k\u00f6yl\u00fc topraklar\u0131n\u0131n par\u00e7alanmas\u0131n\u0131n nedeni oluyordu. Bir k\u00f6yl\u00fc, kendi tarlas\u0131ndan istedi\u011fi bi\u00e7imde yararlanabilirdi: satabilir, toprak sat\u0131nalabilir, rehine koyabilir vb.. Bununla birlikte, s\u00f6zc\u00fck anlam\u0131yla, toprak satmak s\u00f6zkonusu de\u011fildi, ancak yararlan\u0131lmakta olan topra\u011f\u0131n tasarruf hakk\u0131 sat\u0131labilirdi. Feodaller aras\u0131nda da, topra\u011fa ait anla\u015fmalar, benzer niteliklere b\u00fcr\u00fcn\u00fcyordu. Feodaller, toprak y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerinin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 “hakk\u0131”n\u0131 sat\u0131nal\u0131yor ya da sat\u0131yorlard\u0131.
K\u00f6yl\u00fclerin hepsi para y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini \u00f6deyecek durumda de\u011fillerdi. En yoksullar\u0131, kendi toprak paylar\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131 ya da bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc yitiriyorlard\u0131. Bir\u00e7ok k\u00f6yl\u00fc i\u015fletmesi, tefecilere yem oldu. Tefeci sermayesi, topra\u011fa ait ili\u015fkiler alan\u0131na da girmeye ba\u015flad\u0131. Muhta\u00e7 k\u00f6yl\u00fcler, toprak paylar\u0131n\u0131 rehine koyuyorlar ve \u00e7o\u011fu durumda, faiz y\u00fczdeleri \u00e7ok y\u00fcksek oldu\u011fu i\u00e7in, topraklar\u0131n\u0131 geri alam\u0131yorlard\u0131. Daha varl\u0131kl\u0131 k\u00f6yl\u00fcler, yoksulla\u015fm\u0131\u015f kom\u015fular\u0131n\u0131n topraklar\u0131n\u0131 sat\u0131nal\u0131yorlard\u0131. Zengin k\u00f6yl\u00fclerin tarlalar\u0131, \u00e7o\u011fu kez, al\u0131\u015f\u0131lagelmi\u015f parsellerden birka\u00e7 kat daha b\u00fcy\u00fckt\u00fc.<\/p>\n
TOPRA\u011eIN K\u00dc\u00c7\u00dcK K\u00d6YL\u00dcLER TARAFINDAN K\u0130RALANMASI
Feodal toprak sahipleri, k\u00f6yl\u00fclerin emek \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kendilerine malediyor, ayn\u0131 zamanda k\u00f6yl\u00fclerin y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerinin daha da a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bask\u0131 yap\u0131yorlard\u0131. Bununla birlikte, her zamanki \u00f6demelerin artmas\u0131, b\u00fcy\u00fck toplumsal \u00e7alkant\u0131lar\u0131n nedeni olabiliyordu.
Egemen feodal s\u0131n\u0131f, en ba\u015fta Fransa’da ve G\u00fcney Hollanda’da, kendisini tatmin edecek olan para-rant sistemini birdenbire haz\u0131rlay\u0131p kotaramad\u0131. Bir\u00e7ok laik ve kiliseye ba\u011fl\u0131 feodaller, mal\u00ee g\u00fc\u00e7l\u00fcklerine \u00e7are bulmak i\u00e7in, daha b\u00fcy\u00fck feodallerden ya da tefecilerden \u00f6d\u00fcn\u00e7 para al\u0131yorlar, bunun sonucu olarak onlar\u0131n ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 alt\u0131na giriyorlard\u0131.
Feodaller, k\u00f6yl\u00fclere (ve tacirlere) bir\u00e7ok yerel vergi, [sayfa 193] ayakbast\u0131 paras\u0131 \u00f6demeyi kabul ettiriyorlard\u0131. Bu \u00f6demeler, feodaller i\u00e7in yaln\u0131zca \u00f6nemli bir gelir kayna\u011f\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda, k\u00f6yl\u00fcler \u00fczerinde bir bask\u0131 arac\u0131yd\u0131. Bir k\u00f6yl\u00fc, s\u00fcr\u00fcs\u00fc i\u00e7in ge\u00e7i\u015f paras\u0131, ayakbast\u0131 hakk\u0131 \u00f6d\u00fcyordu (elbette ki \u00e7o\u011fu kez bu hayvanlar\u0131 satmak s\u00f6zkonusu de\u011fildi). Pazar vergisi de \u00f6d\u00fcyorlard\u0131; ticaret i\u015flemleri bir hukuka t\u00e2biydi.
Ama bu \u00f6demeler, feodal mal sahiplerinin a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n\u0131 doyurmuyordu. Bir\u00e7ok toprak sahibi, kendi yurtluklar\u0131n\u0131n topraklar\u0131n\u0131, intifa hakk\u0131na sahip k\u00f6yl\u00fclerin \u00f6tedenberi \u00f6dediklerinden \u00e7ok daha y\u00fcksek bir fiyatla, \u00fc\u00e7 ayl\u0131k vade ile, kiraya veriyordu. Feodaller i\u00e7in k\u00e2rl\u0131 olan bu k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00f6yl\u00fc kira sistemi, yava\u015f yava\u015f geni\u015fliyordu. Kira, \u00e7o\u011fu kez \u00fcr\u00fcn\u00fcn bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, bazan da yar\u0131s\u0131 ile (Fransa’da oldu\u011fu gibi) \u00f6deniyordu.
Varl\u0131kl\u0131 k\u00f6yl\u00fcler, \u00f6nemli topraklar\u0131, tekrar k\u00fc\u00e7\u00fck tarlalar halinde yoksul k\u00f6yl\u00fclere kiraya vermek \u00fczere kiral\u0131yorlard\u0131.
K\u00f6yl\u00fc kiralamalar\u0131n\u0131n geni\u015flemesi, feodal \u00fcretim ili\u015fkilerinin evrimine tan\u0131kl\u0131k ediyor. Seny\u00f6rlere ait i\u015fletmelerin \u00f6nemi azal\u0131yordu. Orta\u00e7a\u011f k\u00f6y\u00fcn\u00fcn iktisad\u00ee ya\u015fam\u0131nda k\u00f6yl\u00fc i\u015fletmesinin \u00f6nemi art\u0131yordu.
K\u00f6yl\u00fclerin feodal seny\u00f6rler taraf\u0131ndan a\u015f\u0131r\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde s\u00f6m\u00fcr\u00fclmeleri, k\u00f6yl\u00fcleri kendi \u00fcr\u00fcnlerinden yoksun b\u0131rakan ba\u015fl\u0131ca ara\u00e7t\u0131, ama tek ara\u00e7 de\u011fildi. Ticar\u00ee i\u015flemlere kat\u0131lmak zorunda olan k\u00f6yl\u00fcler, varl\u0131kl\u0131 k\u00f6yl\u00fcler bunun d\u0131\u015f\u0131nda olmak \u00fczere, tacirler taraf\u0131ndan konulan tekel fiyatlar\u0131 ve loncalar\u0131n tekel fiyatlar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden kayba u\u011fruyorlard\u0131.
Sonu\u00e7 olarak, meta-para ili\u015fkileri i\u00e7inde yeralan k\u00f6yl\u00fcler, \u00f6zellikle yoksul k\u00f6yl\u00fcler, gittik\u00e7e daha ac\u0131mas\u0131zca s\u00f6m\u00fcr\u00fclmekteydiler.<\/p>\n
KENTLER\u0130N \u0130KT\u0130SAD\u00ce B\u00dcY\u00dcMES\u0130 VE YEREL PAZARLARIN GEL\u0130\u015eMES\u0130
Ticaretin geli\u015fmesi, s\u00fcrekli pazarlar\u0131n yarat\u0131lmas\u0131 kentlerin [sayfa 194] durumunu sa\u011flamla\u015ft\u0131r\u0131yor ve feodal devletin iktisad\u00ee ya\u015fam\u0131nda kentlerin \u00f6nemini art\u0131r\u0131yordu. 13. ve 14. y\u00fczy\u0131llarda, Avrupa’da ulusal pazarlar hen\u00fcz olu\u015fmam\u0131\u015ft\u0131. Bununla birlikte, b\u00fct\u00fcn kentlerin ve kasabalar\u0131n bir pazar\u0131 vard\u0131.
D\u0131\u015f ticaret ili\u015fkilerinin geni\u015flemesi, meta-para ili\u015fkilerinin geli\u015fmesine s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131 oldu. En \u00e7ok aranan metalar\u0131n toptan al\u0131\u015fveri\u015finin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 panay\u0131rlar, d\u0131\u015f ticaret ili\u015fkilerinin geni\u015flemesinde \u00f6nemli rol oynuyorlard\u0131. Avrupa’n\u0131n \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerinin tacirlerinin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 Fransa’n\u0131n Champagne kenti, Avrupa’n\u0131n \u00f6nde gelen ticaret, merkezlerinden biri oldu. Balt\u0131k Denizi ve Akdeniz b\u00f6lgeleri de canl\u0131 birer ticaret merkezi oldular. Wolin, Arkona, Szczecin, Gdansk vb. gibi Slav kentleri, Balt\u0131k Denizinde, ticaret ili\u015fkilerinin geli\u015fmesinde \u00f6nemli rol oynad\u0131lar. Akdeniz ticareti, Avrupa \u00fclkeleri ile Kuzey Afrika \u00fclkelerini birbirine ba\u011fl\u0131yordu.<\/p>\n
BURJUVA TAR\u0130H\u00c7\u0130L\u0130\u011e\u0130NDE KENT SORUNU
Burjuva tarih\u00e7ileri, kentin evrimi ve onun k\u00f6keni sorununun \u00f6z\u00fcn\u00fc tahrif ederler. Burjuva yazarlar, zanaat\u00e7\u0131l\u0131kta tar\u0131m\u0131n ayr\u0131lmas\u0131na ve daha sonra pazar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile tar\u0131mla birle\u015fen zanaat\u0131n, toplumsal \u00fcretimin ba\u011f\u0131ms\u0131z bir kolu ha\u015fine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcne, gereken \u00f6nemi vermezler. Burjuva yazarlar, orta\u00e7a\u011f kentinin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ve geli\u015fmesi ile feodal toplumda meta \u00fcretiminin ve i\u00e7 pazar\u0131n geli\u015fmesi aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi g\u00f6rm\u00fcyorlar. Sorunun bi\u00e7imsel hukuksal y\u00f6n\u00fc \u00fczerinde duruyorlar. En \u00e7ok, \u00e7evresinde bir kentin olu\u015ftu\u011fu evler k\u00fcmesi (kasaba ve k\u00f6y) tipini ayd\u0131nlatmaya, bu k\u00fcmenin eski kurumlar\u0131n\u0131n nas\u0131l bir orta\u00e7a\u011f kenti haline d\u00f6kt\u00fcklerini bilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Burjuva tarih\u00e7ili\u011fi, iktisad\u00ee sorunlarla ilgilendi\u011fi zaman, bu sorunlar\u0131, kentin ve feodal toplumun genel iktisad\u00ee ya\u015fam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7\u00f6z\u00fcmler.
Ba\u015fka tarih\u00e7iler yan\u0131nda, 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n birinci yar\u0131s\u0131nda, [sayfa 195] Frans\u0131z tarih\u00e7isi Reynouard’\u0131n da payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir teori gere\u011fince, orta\u00e7a\u011f kenti, d\u00fcz bir \u00e7izgi halinde son d\u00f6nem Roma kentinden geliyordu. Bu teorinin yanda\u015flar\u0131, kentlerin, Roma \u0130mparatorlu\u011fundan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze de\u011fin kesiksiz olarak geli\u015fti\u011fi fikrini savunuyorlard\u0131.
Almanya’da 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortas\u0131nda yayg\u0131nl\u0131k kazanan “patrimuan teorisi”nin yanda\u015flar\u0131na g\u00f6re, kent, ancak feodal miras-irattan bu yana geni\u015fledi. Bunlar, kent n\u00fcfusunun ba\u015fl\u0131ca tabakalar\u0131n\u0131n yurtluktan geldi\u011fini, kent kurumlar\u0131n\u0131n ise bu n\u00fcfusun y\u00f6netim organizmalar\u0131n\u0131n geli\u015fmesinin bir sonucundan ba\u015fka bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlard\u0131.
Almanya’da “burg (kent) teorisi” do\u011fdu (Wilde, Gierke, Keitgen); bu teori gere\u011fince, kent belediyesinin (kom\u00fcn\u00fcn\u00fcn) temelinde Cermenlerin, kentin duvarlar\u0131 dibinde yerle\u015fmi\u015f \u00fcyelerini korumak \u00fczere yap\u0131lm\u0131\u015f asker\u00ee ittifaklar\u0131 vard\u0131.
Bu arada, \u0130ngiliz tarih\u00e7isi Matland taraf\u0131ndan, ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda form\u00fcle edilen “garnizon teorisi”nden s\u00f6zedelim. Matland’e g\u00f6re b\u00fcy\u00fck toprak sahibi \u0130ngilizler, kendi adamlar\u0131n\u0131, berkitilmi\u015f yerler kurmaya ve garnizonlar\u0131 koruyup bakmaya g\u00f6nderiyorlard\u0131. Bu berkitilmi\u015f yerler, kent haline geldiler. Matland’e g\u00f6re, bir kenti k\u00f6yden ay\u0131ran, kent evlerinin ve kentteki toprak paylar\u0131n\u0131n k\u00f6ydekinden farkl\u0131 olarak kendili\u011finden bir\u00e7ok m\u00fclk sahibine ait olmas\u0131d\u0131r
Maurer, kendi “mark teorisi”ni, kentin k\u00f6keni sorununu i\u00e7ine alacak bi\u00e7imde geni\u015fletmi\u015ftir. Maurer’e g\u00f6re, bir orta\u00e7a\u011f kentinin n\u00fcfusu ve organizasyonu, Alman kabile toplulu\u011fu mark ile do\u011frudan do\u011fruya ilgilidir.
“Pazar teorisi”nin temsilcileri (herkesten \u00f6nce Alman tarih\u00e7i Sohm) b\u00fct\u00fcn dikkatleri, sorunun hukuksal yan\u0131 \u00fczerinde topluyorlard\u0131. Kentin niteleyici \u00f6zellikleri, kent hukukunda yans\u0131maktad\u0131r. Bu kent hukuku ise, pazar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 ayr\u0131cal\u0131klara dayanmaktayd\u0131.
“Pazar teorisi”, H. Pirenne taraf\u0131ndan daha \u00e7ok geli\u015ftirildi. [sayfa 196] H. Pirenne’in g\u00f6r\u00fc\u015fleri, burjuva tarih\u00e7ili\u011fi \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck bir etki yapt\u0131 ve yapmaktad\u0131r. Pirenne, ticaretin \u00f6nemini abart\u0131r. Ona g\u00f6re, ticaret, orta\u00e7a\u011f kentinin ba\u015fl\u0131ca k\u00f6keni, t\u00fcm feodal toplumun iktisad\u00ee ilerlemesinin ba\u015fl\u0131ca etkenidir. Kenti yaratanlar, tacirlerdir. “D\u00fcnya ticareti”nin geli\u015fmesi, ona g\u00f6re, antik\u00e7a\u011f ile orta\u00e7a\u011f\u0131 bir tek b\u00fct\u00fcn halinde birle\u015ftiren etkendir. Pek \u00e7ok \u00e7a\u011fda\u015f burjuva tarih\u00e7isi, ger\u00e7ekten bilimsel bir tahlille pek de ortak yanlar\u0131 olmayan kendi g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 kurmak i\u00e7in, Pirenne’in teorisini kullan\u0131rlar.
G\u00f6r\u00fcyoruz ki, burjuva tarih\u00e7ileri ve iktisat\u00e7\u0131lar\u0131, ancak temel s\u00fcre\u00e7lere e\u015flik eden d\u0131\u015f etkenleri dikkate almaktad\u0131rlar. \u0130ktisad\u00ee ve toplumsal olaylar\u0131n madd\u00ee \u00f6z\u00fc, onlar i\u00e7in anla\u015f\u0131lmaz bir kitap gibidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
3.KISIM ,2 B\u00d6L\u00dcM FEODAL\u0130TEN\u0130N A\u00c7ILIP GEL\u0130\u015eME \u00c7A\u011eI 1. ZANAAT\u00c7ILI\u011eIN VE T\u0130CARET\u0130N \u0130LERLEMES\u0130 Kesin olarak kurulmu\u015f feodalitenin niteleyici bir y\u00f6n\u00fc, kentlerin zanaat ve ticaret y\u0131\u011f\u0131naklar\u0131, ticar\u00ee \u00fcretim merkezleri olarak h\u0131zla ilerleyi\u015fidir. \u0130lkel zamanlarda ba\u015flay\u0131p k\u00f6lelikte derinle\u015fen zanaat ile tar\u0131m aras\u0131ndaki ayr\u0131l\u0131k, duraksam\u0131\u015f bulunuyordu. K\u00f6leci imparatorluklar\u0131n da\u011f\u0131l\u0131p par\u00e7alanmas\u0131, ekonomik durgunlu\u011fa s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131yd\u0131. Birka\u00e7 Asya ve Kuzey […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[151],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4765","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-ilkel-koleci-ve-feodal-toplum"},"yoast_head":"\n