![](\"http:\/\/kapak.netkitap.com\/075bk\/I\/ilkel_koleci_feodal_toplum_37557.jpg\")
3. EGEMEN FEODAL SINIFIN S\u0130YASET\u0130 YEN\u0130 DEVLET B\u0130\u00c7\u0130MLER\u0130<\/p>\n3. EGEMEN FEODAL SINIFIN S\u0130YASET\u0130 YEN\u0130 DEVLET B\u0130\u00c7\u0130MLER\u0130<\/p>\n
MERKEZ\u0130LE\u015eMEN\u0130N \u0130LERLEMES\u0130
Meta-para ili\u015fkilerinin geli\u015fmesinin sonucu olan toplumsal ko\u015fullardaki de\u011fi\u015fme, egemen s\u0131n\u0131flar\u0131, siyasal iktidar bi\u00e7imlerini de de\u011fi\u015ftirmek zorunda b\u0131rak\u0131yordu.
Yeni feodal devlet, b\u00fcy\u00fck topraklar\u0131n iktisad\u00ee birli\u011fine dayanan, merkezile\u015fme e\u011filiminden ileri geliyordu. Siyasal birle\u015ftirme ve merkez\u00ee devletlerin kurulu\u015fu, ilerlemi\u015f feodalite \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nemli olgular\u0131ndan biri oldu.
Merkez\u00ee siyasal \u00f6rg\u00fctlenme bi\u00e7imlerindeki daha sonraki de\u011fi\u015fiklik, en tamamlanm\u0131\u015f bi\u00e7imlerini, \u0130ngiltere ve Fansa’da ald\u0131. 20. y\u00fczy\u0131la de\u011fin, s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131n\u0131n, her seferinde kesin bir sonuca varmas\u0131, ba\u015fka \u00fclkelerden \u00e7ok Fransa’da g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Sava\u015f\u0131mda kapal\u0131 alan g\u00f6revi yapan de\u011fi\u015fik siyasal bi\u00e7imler, en belirgin olarak, bu \u00fclkede g\u00f6r\u00fclebilmekteydi. Fransa’da merkezile\u015fme, 12. y\u00fczy\u0131lda Kapetyenler zaman\u0131nda [sayfa 197] ba\u015flay\u0131p 15. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda, Valvalar zaman\u0131nda tamamlanmak \u00fczere, krall\u0131k iktidar\u0131n\u0131n derece derece g\u00fc\u00e7lenmesinden ileri geliyordu. Fransa krallar\u0131, b\u00fcy\u00fck feodalleri birer birer yendiler. B\u00fcy\u00fck seny\u00f6rler taraf\u0131ndan ezilmekte olan k\u00fc\u00e7\u00fck ve orta feodallerden destek g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131.
Kent ve kentliler, Fransa’n\u0131n siyasal bak\u0131mdan birle\u015ftirilmesinde ve krall\u0131k iktidar\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesinde, belirleyici bir rol oynad\u0131. Zanaat\u00e7\u0131lar\u0131n ve tacirlerin, ticaret yollar\u0131n\u0131n g\u00fcvenlik alt\u0131nda olmas\u0131nda ve i\u00e7erde sa\u011flam ticaret ba\u011flar\u0131n\u0131n yarat\u0131lmas\u0131nda, \u00e7\u0131karlar\u0131 vard\u0131. Aralar\u0131ndaki sava\u015f\u0131m y\u00fcz\u00fcnden \u00fclkede sava\u015flar ve ya\u011fma gibi karga\u015fal\u0131klar \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olan baz\u0131 feodallere kar\u015f\u0131, krall\u0131k iktidar\u0131n\u0131 desteklemek i\u00e7in anla\u015f\u0131yorlard\u0131.
Krall\u0131k iktidar\u0131, yani feodal s\u0131n\u0131f\u0131n ortak \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n s\u00f6zc\u00fcs\u00fc, ticareti ve kentlerde zanaat imal\u00e2t\u0131n\u0131 koruyup g\u00f6zetmekte yarar g\u00f6r\u00fcyordu ve bunun i\u00e7in de bu \u00e7a\u011fda ilerici bir rol oynad\u0131.<\/p>\n
TOPLUM KATLARINDA FEODAL MONAR\u015e\u0130N\u0130N KURULU\u015eU
Merkez\u00ee iktidar g\u00fc\u00e7lenirken, Frans\u0131z krallar\u0131, gene de, uzun bir s\u00fcre i\u00e7inde kurumla\u015fm\u0131\u015f olan bir feodal konseyi, zaman zaman toplant\u0131ya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yorlard\u0131. Bunu, \u00f6nemli kararlar vermek i\u00e7in, laik ve dindar b\u00fcy\u00fck feodallerin r\u0131zas\u0131n\u0131 almak gere\u011fini duyduklar\u0131 zaman yap\u0131yorlard\u0131.
12, y\u00fczy\u0131ldan bu yana, krallar, b\u00fcy\u00fck kentlerin varl\u0131kl\u0131 \u00e7evrelerinin temsilcilerini bu konseye \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131lar. 14. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndan, Philippe IV zaman\u0131ndan bu yana da, bu meclisler, s\u00fcrekli meclisler haline geldiler ve Kuzey ve G\u00fcney eyaletleri i\u00e7in ayr\u0131ca toplanmakta olan eyalet meclislerinden farkl\u0131 olarak “Genel Meclisler” (“Etats Generaux”) ad\u0131n\u0131 ald\u0131lar.
\u00c7e\u015fitli toplum katlar\u0131n\u0131n -rahipler, soylular ve kentliler- temsilcileri, krall\u0131k iktidar\u0131 taraf\u0131ndan al\u0131nan \u00f6nlemleri kabul ediyor, kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, baz\u0131 \u00f6d\u00fcnler istiyorlard\u0131. [sayfa 198] B\u00f6ylece, h\u00fck\u00fcmet \u00fczerinde dolays\u0131z bir etki kuruyorlard\u0131.
Meclisteki delegeler, ayr\u0131 ayr\u0131 yerlerde oturuyorlard\u0131, Genel olarak, “\u00fcst” toplum katlar\u0131n\u0131n, rahiplerin (birinci kat) ve laik feodallerin g\u00f6r\u00fc\u015fleri, kent temsilcilerinin g\u00f6r\u00fc\u015f ve fikirlerinden ayr\u0131l\u0131yordu.
O \u00e7a\u011fda, ba\u015fka \u00fclkelerde g\u00f6r\u00fclen, meclislerde temsil olunma, \u00f6rne\u011fin \u0130ngiltere’deki parlamento, feodal devletin yeni bir a\u015famas\u0131 idi. Temsil\u00ee feodal devlet, “toplum katlar\u0131 monar\u015fisi” (“monarchie des ordres”), feodaller s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n egemenli\u011finin siyasal bi\u00e7imi oldu. Bu, feodal toplumda \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin ve \u00fcretim ili\u015fkilerinin evriminde, yeni bir a\u015famaya uygun d\u00fc\u015f\u00fcyordu. Feodal devletin bu yeni bi\u00e7imi de, egemen s\u0131n\u0131f\u0131n, halk y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131n s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcn\u00fc a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131rma e\u011filimini kar\u015f\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n
4. MERKEZ\u00ce RUS DEVLET\u0130<\/p>\n
RUS TOPRAKLARININ B\u0130RLE\u015eT\u0130R\u0130LMES\u0130
Merkez\u00ee Rus devleti, 15. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda kuruldu. Rus topraklar\u0131n\u0131n i\u00e7 birli\u011fi, 13. y\u00fczy\u0131ldan beri Rusya \u00fczerine \u00e7\u00f6ken Tatar-Mo\u011fol boyunduru\u011funun devrilmesiyle ayn\u0131 zamana raslar. Moskova, devletin merkeziydi. Feodal b\u00f6l\u00fcnmenin kald\u0131r\u0131lmas\u0131, yeni bir iktisad\u00ee ve k\u00fclt\u00fcrel ilerlemenin \u00f6nc\u00fcllerini yarat\u0131yordu.
Rus topraklar\u0131n\u0131n birle\u015ftirilmesi i\u015finin bitirilmesi ile devlet organizmalar\u0131n\u0131n yap\u0131s\u0131nda de\u011fi\u015fiklikler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Art\u0131k, prense, Boyarlar (b\u00fcy\u00fck feodaller) Konseyi, Boyarlar Dumas\u0131 yard\u0131m ediyordu. Dumada, ayn\u0131 zamanda, belediye milislerinin \u015fefleri, prens hazinesinin muhaf\u0131zlar\u0131, veznedarlar da yer al\u0131yordu. Kentlere ve kantonlara (genel olarak bir y\u0131l i\u00e7in) boyarlar ya da daha alt feodaller, aras\u0131ndan se\u00e7ilen valiler g\u00f6nderiliyordu. \u00dccret olarak, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri toplamak hakk\u0131na, ya da o zamanlar denildi\u011fi gibi “ia\u015fe hakk\u0131”na sahiptiler. Bu sistem, y\u00f6netsel g\u00f6revlerle prensin ki\u015fisel yurtlu\u011funun y\u00f6netilmesi aras\u0131nda [sayfa 199] \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir s\u0131n\u0131rlama yapm\u0131yordu. Rus topraklar\u0131n\u0131n birle\u015ftirilmesi, ba\u015f\u0131nda bir b\u00fcy\u00fck-prens ile bir Rus feodal monar\u015fisinin yarat\u0131lmas\u0131 sonucunu do\u011furdu. Boyarlar Dumas\u0131, giderek s\u00fcrekli bir kurum haline geldi. Y\u00f6netim organlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131; bunlar, 16. y\u00fczy\u0131lda, “prikaz’lar haline, bir t\u00fcr bakanl\u0131klar haline geldiler. B\u00fcy\u00fck feodallerin ayr\u0131cal\u0131klar\u0131 azald\u0131. Yurtluk sahiplerinin, art\u0131k en \u00f6nemli sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlemek haklar\u0131 yoktu; bu sorunlar, b\u00fcy\u00fck-prens taraf\u0131ndan atanan ve prikaz taraf\u0131ndan denetlenen valinin yetkisi alt\u0131nda \u00e7\u00f6z\u00fcmleniyordu.
Feodal b\u00f6l\u00fcnme \u00e7a\u011f\u0131nda, boyarlar ve kendi asker\u00ee birliklerine sahip olan \u00f6teki feodaller, prense hizmet etmeyi reddedebilirlerdi. Merkez\u00ee devlet bir kez kurulduktan sonra, b\u00fcy\u00fck-prensler, boyarlar\u0131, kendi uygun g\u00f6rd\u00fckleri bi\u00e7imde m\u00fclklerini “y\u00f6netme” ve “sadakat” taahh\u00fcd\u00fcnde bulunmaya zorlad\u0131lar. Bu, yurtluklar, sistemiydi. Orta ya da k\u00fc\u00e7\u00fck feodaller, prensin hizmetinde, yurtluklar, yani “pomeste” ya da “dvor”lar al\u0131yorlard\u0131. “Pome\u015f\u00e7ik” (b\u00fcy\u00fck toprak sahipleri) ve “dvoryane” (soylular) terimleri buradan gelir. Kentlerde ve k\u00f6ylerde, silah alt\u0131na al\u0131nan milislerin say\u0131s\u0131 artm\u0131\u015ft\u0131. Tisyatskinin (belediye milislerinin \u015fefi) g\u00f6revleri kald\u0131r\u0131ld\u0131 ve milisler b\u00fcy\u00fck-prense ba\u011fland\u0131lar. Devlet hazinesine ve maliyeye ait kurumlar g\u00fc\u00e7lendirildi, kendi yurtluklar\u0131nda vergileri tahsil eden ve bunun \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kendine ay\u0131ran b\u00fcy\u00fck feodallerin ayr\u0131cal\u0131klar\u0131 azalt\u0131ld\u0131.
Ama b\u00fcy\u00fck feodallere kar\u015f\u0131 olan bu \u00f6nlemler, k\u00f6yl\u00fclerin durumunda hi\u00e7bir de\u011fi\u015fiklik yapm\u0131yordu. Tersine, seny\u00f6rler, k\u00f6yl\u00fcleri s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmaya, onlar\u0131 ezmeye bak\u0131yorlard\u0131: s\u00f6m\u00fcr\u00fc artm\u0131\u015ft\u0131.
Rus devleti, \u00f6zellikle, 16. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda, “Korkun\u00e7” s\u0131fat\u0131yla an\u0131lan \u0130van IV zaman\u0131nda g\u00fc\u00e7lendi. Tahta ge\u00e7er ge\u00e7mez, kendisine “B\u00fct\u00fcn Rusyal\u0131lar\u0131n \u00c7ar\u0131” unvan\u0131n\u0131 verdi. [sayfa 200]<\/p>\n
PAZAR BA\u011eLARININ GEL\u0130\u015eMES\u0130
Merkez\u00ee Rus devleti, meta-para ili\u015fkilerinin geli\u015fmesiyle g\u00fc\u00e7lendi. Tek ulusal pazar, 18. y\u00fczy\u0131lda olu\u015ftu. Ama bunun k\u00f6kenleri, 16. y\u00fczy\u0131la de\u011fin uzan\u0131r. Zanaat sanayiinin kentlerde h\u0131zla geli\u015fmesi ve yerel pazarlar\u0131n geli\u015fmesi, bu devirde olmu\u015ftur. 16. y\u00fczy\u0131l\u0131n 80 y\u0131llar\u0131nda, Novgorod, yakla\u015f\u0131k olarak, 200 meslek ve \u00e7e\u015fitli sanayie sahipti; Kazan’da 100 kadar meslek ve \u00e7e\u015fitli sanayi vard\u0131. Zanaat \u00fcretimi, farkl\u0131la\u015fman\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ile belirleniyordu. Demiri i\u015fleyenler aras\u0131nda i\u011fne yap\u0131mc\u0131lar\u0131, d\u00fc\u011fmeciler vb.; silah yap\u0131mc\u0131lar\u0131 aras\u0131nda, yay, k\u0131l\u0131\u00e7, balta vb. yap\u0131mc\u0131lar\u0131 bulunuyordu. Giyside, ulusal k\u0131l\u0131k uzmanlar\u0131 vb. bulunuyordu. Artm\u0131\u015f olan toplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc, ticareti kolayla\u015ft\u0131r\u0131yordu. 16. y\u00fczy\u0131l kentlerinin bir\u00e7o\u011fu b\u00fcy\u00fck ticaret merkezleri haline gelmi\u015flerdi. Bu y\u00fczy\u0131l\u0131n 60 ve 70 y\u0131llar\u0131nda Psikov’da i\u015flerin \u00e7o\u011funlu\u011funun g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc tacirler \u00e7ar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, \u00e7e\u015fitli b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerde daha 1.300 ticaret yeri vard\u0131. Bunlar, Kazan’da 644, Moskova yak\u0131nlar\u0131nda Kolomna’da 450 idi.
K\u00f6yl\u00fcler, pazarda, kendi i\u015fletmelerinin \u00fcr\u00fcnlerini sat\u0131yorlard\u0131.
Yerel pazarlar aras\u0131nda, yava\u015f yava\u015f, pazarlar aras\u0131 ili\u015fkiler kuruluyordu. \u00d6rne\u011fin Novgorod’da, 16. y\u00fczy\u0131lda, \u00f6zel tacirler \u00e7ar\u015f\u0131s\u0131 vard\u0131: Tver \u00e7ar\u015f\u0131s\u0131, Psikov \u00e7ar\u015f\u0131s\u0131. Baz\u0131 kentlerde panay\u0131rlar kuruluyordu. Moskova, kentler aras\u0131nda ba\u011f g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcyordu. 15. y\u00fczy\u0131ldan beri b\u00fcy\u00fck bir ticaret ve zanaat merkeziydi. \u0130ngilizler, Moskova’y\u0131 Londra’dan da b\u00fcy\u00fck bir kent say\u0131yorlard\u0131.
\u00d6te yandan d\u0131\u015f ticaret de ilerlemekteydi. Rus tacirleri, Balt\u0131k Denizi b\u00f6lgesinde her yana gidiyorlard\u0131. Volga, Avrupa pazarlar\u0131n\u0131, Hazar Denizi ve Orta Asya pazarlar\u0131 ile birle\u015ftiriyordu.
Meta-para ili\u015fkilerinin geli\u015fmesi, toplumsal yap\u0131y\u0131 daha [sayfa 201] karma\u015f\u0131k bir hale getiriyor, zanaat\u00e7\u0131larla k\u00f6yl\u00fcler aras\u0131nda farkl\u0131la\u015fmay\u0131 sa\u011fl\u0131yordu. B\u00fcy\u00fck tacirler \u00f6zel bir lonca, bir “al\u0131\u015fveri\u015f\u00e7iler” grubu ve ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 sotniya”y\u0131, tacirler sotniyas\u0131 ve kuma\u015f\u00e7\u0131lar sotniyas\u0131n\u0131 kurdular. O \u00e7a\u011fa ait belgeler “orta” ki\u015filerden, ticaretle u\u011fra\u015fanlar ve kentlilerden (yani zanaat\u00e7\u0131lardan) ve halk\u0131n en yoksul k\u0131sm\u0131ndan s\u00f6zederler. K\u0131rda daha varl\u0131kl\u0131 hale gelmi\u015f olan baz\u0131 serf-k\u00f6yl\u00fcler, \u00f6zerkliklerini sat\u0131nal\u0131yorlar, zanaat\u00e7\u0131 ya da tacir oluyorlard\u0131.<\/p>\n
H\u0130YERAR\u015e\u0130K FEODAL MONAR\u015e\u0130
16. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortas\u0131nda, Rusya’da hiyerar\u015fik feodal monar\u015fi kurulmaktayd\u0131. 1549’da ilk kez, bir Devletler Meclisi, toplant\u0131ya \u00e7a\u011fr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Egemen s\u0131n\u0131f\u0131n \u00fcst tabakalar\u0131n\u0131n: boyarlar\u0131n, rahiplerin, Moskova soylular\u0131n\u0131n temsilcilerini i\u00e7ine al\u0131yordu. Temsil\u00ee meclisin 1566 toplant\u0131lar\u0131na, tacirlerin ve zanaat\u00e7\u0131lar\u0131n delegeleri de kat\u0131ld\u0131lar.
Durumunu g\u00fc\u00e7lendirmek ve eski aristokrat ailelerin etkisini zay\u0131flatmak amac\u0131yla, \u00e7ar h\u00fck\u00fcmeti, 16. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda, devletin y\u00f6netiminde ve yap\u0131s\u0131nda reformlar yap\u0131lmas\u0131n\u0131 emretti.
16. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda, Rus hukukunda yasalar\u0131n derlenmesi, yarg\u0131lama usullerinin d\u00fczene konmas\u0131, \u00f6zel bir yasa kitab\u0131n\u0131n do\u011fmas\u0131n\u0131n nedeni oldu, 1550’de yeni bir yasa kitab\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. Yasalar, iktidar ayg\u0131t\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f merkeziyet\u00e7ili\u011fini onayl\u0131yordu. Merkez\u00ee y\u00f6netim organizmalar\u0131n\u0131n yarg\u0131lama usul\u00fcndeki rol\u00fc, daha hissedilir hale geliyordu. Y\u00f6neticilerin adl\u00ee g\u00f6revleri s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, zengin burjuvalar, \u00f6zg\u00fcr \u00e7ift\u00e7iler, devlete ait topraklar \u00fczerinde oturan, ki\u015fisel bak\u0131mdan \u00f6zg\u00fcr k\u00f6yl\u00fcler, mahkemede oy sahibi oldular. Mal\u00ee sistemdeki de\u011fi\u015fiklikler, k\u00f6yl\u00fcler ve kentliler \u00fczerine binen daha a\u011f\u0131r yeni y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerle sonu\u00e7land\u0131.
Merkez\u00ee y\u00f6netim kurumlar\u0131, yeniden d\u00fczene kondu. Her [sayfa 202] prikaz, h\u00fck\u00fcmetin bir kolunu y\u00f6netiyordu. \u00d6rne\u011fin, razriadlar prikaz\u0131, asker\u00ee i\u015flerle y\u00fck\u00fcml\u00fcyd\u00fc; el\u00e7iler prikaz\u0131, d\u0131\u015f politika ile u\u011fra\u015f\u0131yordu.
Adl\u00ee ve y\u00f6netsel reformlar \u00f6nemli bir rol oynad\u0131. B\u00f6lgelerde, su\u00e7 i\u015fleyenler, y\u00f6neticiler taraf\u0131ndan de\u011fil, yerel soylular aras\u0131ndan atanan \u00f6zel g\u00f6revliler taraf\u0131ndan yarg\u0131lan\u0131yordu. Baz\u0131 b\u00f6lgelerde, \u00f6zellikle k\u00f6yl\u00fclerin \u00e7o\u011funlu\u011funun \u00f6zg\u00fcr olduklar\u0131 kuzeyde, valilerin yerini, yerel y\u00f6netsel organizmalar ald\u0131. Bu organizmalar\u0131n \u00fcyeleri, kent halk\u0131 ve varl\u0131kl\u0131 k\u00f6yl\u00fcler aras\u0131ndan se\u00e7iliyordu.
Yerel y\u00f6netimde yap\u0131lan reformlar, feodal b\u00f6l\u00fcnmenin izlerini kald\u0131rmaktayd\u0131.
Birliklerin sava\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fc y\u00fckseltmek i\u00e7in, ordu, bir tek komutanl\u0131\u011f\u0131n emrine verildi. Merkez\u00ee iktidar taraf\u0131ndan komuta edilen s\u00fcrekli bir ordu kurulmaya ba\u015fland\u0131.
B\u00fcy\u00fck seny\u00f6rlerin ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n\u0131 kald\u0131rmak amac\u0131yla, b\u00fct\u00fcn soylular, asker\u00ee hizmet bak\u0131m\u0131ndan e\u015fit k\u0131l\u0131nd\u0131. 1556 y\u00f6netmeli\u011fi gere\u011fince her laik feodal, sahip olduklar\u0131 topraklar \u00fczerinde, belirli say\u0131da tam silahl\u0131 \u015f\u00f6valye bulundurmak, beslemek zorundayd\u0131lar. Buna kar\u015f\u0131 gelenler, para cezas\u0131 \u00f6d\u00fcyorlard\u0131. 60 y\u0131llar\u0131nda, “opri\u00e7nina”n\u0131n yarat\u0131lmas\u0131, eski aristokrasiye b\u00fcy\u00fck bir darbe indirdi. Devlet ikiye b\u00f6l\u00fcnd\u00fc: ulusal topraklar (“zem\u015f\u00e7ina”), ve \u00e7ar\u0131n kendine ait olan \u00f6zel araziler (“opri\u00e7nina”) (opri\u00e7 – \u00f6zel).
Ulusal topraklar (“zem\u015f\u00e7ina”), ba\u015fl\u0131ca \u00e7evre topraklar\u0131n\u0131 i\u00e7ine al\u0131yordu; \u00e7ar topraklar\u0131 (“opri\u00e7nina”) ise \u00f6zellikle geli\u015fmi\u015f ticaret ve sanayi b\u00f6lgelerini, merkez\u00ee iktidar\u0131n deste\u011fi olan soylular m\u00fclkiyetindeki genelle\u015fmi\u015f topraklar\u0131, eski boyarlar ve prens ailelerinin tasarrufundaki b\u00f6lgeleri i\u00e7ine al\u0131yordu.
\u00d6zel topraklar “opri\u00e7nina”, Rus devlet topraklar\u0131 y\u00fczeyinin hemen hemen yar\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturuyordu. \u00d6d\u00fcn ad\u0131 all\u0131nda, \u00e7ar, baz\u0131 prens ve boyarlara fazladan topraklar veriyordu. Elkonulmu\u015f topraklar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc, kendi “opri\u00e7ninas\u0131n\u0131n [sayfa 203] hizmetk\u00e2rlar\u0131”na da\u011f\u0131tt\u0131. Bunlar da, opri\u00e7nikler alay\u0131n\u0131 olu\u015fturuyorlard\u0131. Opri\u00e7ninan\u0131n yarat\u0131lmas\u0131, feodal prenslerin ve boyarlar\u0131n ekonomik g\u00fcc\u00fcn\u00fc baltalad\u0131 ve siyasal etkilerini hissedilir \u00f6l\u00e7\u00fcde zay\u0131flatt\u0131. Opri\u00e7nikler daha \u00e7ok d\u00fcr\u00fcstl\u00fck ve do\u011fruluklar\u0131 ku\u015fku g\u00f6t\u00fcrmeyen k\u00fc\u00e7\u00fck soylular taraf\u0131ndan toplan\u0131yordu.
Daha sonra, opri\u00e7nina yeniden \u00f6rg\u00fctlendirildi. B\u00fct\u00fcn\u00fcyle, bir sistem olarak s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc. Ama “opri\u00e7nina” resm\u00ee ad\u0131n\u0131n yerini, “h\u00fck\u00fcmdar saray\u0131” terimi ald\u0131.
Daha sonra, 1576’da, opri\u00e7nina kesin olarak kald\u0131r\u0131ld\u0131. Ba\u015fl\u0131ca amaca var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131; b\u00fcy\u00fck toprak m\u00fclkiyeti b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f, en g\u00fc\u00e7l\u00fc feodallerin k\u00f6k\u00fc kaz\u0131nm\u0131\u015f ya da g\u00fc\u00e7s\u00fcz hale getirilmi\u015fti. Opri\u00e7ninan\u0131n olumsuz etkileri g\u00f6r\u00fcld\u00fcyse de, ilkesi i\u00e7inde, merkezile\u015fmi\u015f feodal Rus devletini g\u00fc\u00e7lendirmeye yard\u0131m etti.<\/p>\n
RUS DEVLET\u0130N\u0130N ULUSLARARASI ETK\u0130S\u0130
Rus devletinin Korkun\u00e7 \u0130van zaman\u0131nda sa\u011flamla\u015fmas\u0131, Rusya’n\u0131n uluslararas\u0131 sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n artmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Pek \u00e7ok \u00fclkenin h\u00fck\u00fcmetleri, Rusya ile diplomatik ve ticar\u00ee ili\u015fki kurup geli\u015ftirmeye giri\u015ftiler. \u0130ngiltere, Hollanda, \u0130spanya, Danimarka, \u0130sve\u00e7, Macaristan, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu (T\u00fcrkiye) ve \u0130ran’\u0131 sayal\u0131m.
16. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortas\u0131na do\u011fru, Rus k\u00fclt\u00fcr\u00fc, ger\u00e7ek bir a\u00e7\u0131l\u0131p geli\u015fme g\u00f6sterdi. 16. y\u00fczy\u0131l\u0131n birinci yar\u0131s\u0131, matbaac\u0131l\u0131\u011f\u0131n Rusya’da ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 haber verir. Rus bilim ve edebiyat\u0131 filizleniyordu. Mimaride y\u00fcksek bir olgunlu\u011fu ve oturmu\u015flu\u011fu temsil eden Rus ulusal \u00fcslubu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. K\u00fclt\u00fcr\u00fcn filizlenmesi, Rus devletine kar\u015f\u0131 \u00f6teki \u00fclkelerin ilgisini art\u0131rmaya yard\u0131m etti.
Akraba halklarla siyasal, k\u00fclt\u00fcrel ve ekonomik ili\u015fkiler geli\u015fiyordu. Ukraynal\u0131lar ve Biyeloruslara g\u00f6re, Rus devleti, yabanc\u0131 bask\u0131ya kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131mda kendilerine yard\u0131m eden elveri\u015fli bir g\u00fc\u00e7t\u00fc. \u00d6te yandan, Rus devleti, Bulgarlar\u0131n [sayfa 204] garlar\u0131n, S\u0131rplar\u0131n, Yunanl\u0131lar\u0131n ve \u00f6teki halklar\u0131n savunuculu\u011funu yap\u0131yordu.<\/p>\n
5. ASYA VE AFR\u0130KA \u00dcLKELER\u0130NDE FEODAL\u0130TEN\u0130N GEL\u0130\u015eMES\u0130<\/p>\n
\u0130LER\u0130 FEODAL\u0130TE \u00c7A\u011eINDA \u00c7\u0130N
\u00c7in i\u00e7in ileri feodalite \u00e7a\u011f\u0131 tarihi, T’ang \u0130mparatorlu\u011fu \u00e7a\u011f\u0131 olan 8. y\u00fczy\u0131ld\u0131r. Bir feodal m\u00fclkiyet bi\u00e7imi, yerini, bir ba\u015fkas\u0131na b\u0131rak\u0131yordu. Devlet taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen pay sistemi, yava\u015f yava\u015f feodal tasarrufa yer veriyordu. B\u00fcy\u00fck feodaller, daha sonra, orta ve k\u00fc\u00e7\u00fck feodaller, durmadan k\u00f6yl\u00fclerin i\u015fledikleri topraklar\u0131 kendilerine malediyorlard\u0131.
Topra\u011f\u0131 payla\u015ft\u0131rma sisteminin ay\u0131rdedici \u00f6zelli\u011fi olan do\u011fal ekonomi, tar\u0131mla zanaat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n kayna\u015fmas\u0131, tehlikeye girmi\u015fti. Ticar\u00ee \u00fcretim kendi at\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 yap\u0131yordu; eski kentler, zanaat ve ticaret merkezleri haline geliyordu. K\u00f6yl\u00fc toplulu\u011funun ba\u011fr\u0131nda servet farkl\u0131la\u015fmas\u0131 derinle\u015fmi\u015fti, ayr\u0131ca bu da topra\u011f\u0131 payla\u015ft\u0131rma sistemini tehlikeye sokuyordu. 8. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda, feodallerin elkoyduklar\u0131 topraklar, resmen onlar\u0131n m\u00fclk\u00fc olarak tan\u0131nd\u0131.
Seny\u00f6r\u00fcn evi ve eve ili\u015fkin hizmetler, feodal yurtlu\u011fun merkezinde bulunuyordu. K\u00f6yl\u00fc evleri, seny\u00f6r\u00fcn \u015fatosunu \u00e7evreliyordu. K\u00f6yl\u00fcler, iki kategori olu\u015fturuyorlard\u0131: b\u00fct\u00fcn haklara sahip olan kom\u00fcn \u00fcyeleri, “patronlar” ve d\u0131\u015fardan gelme “konuklar”. Bu ikinciler \u00e7o\u011funlu\u011fu olu\u015fturuyordu: bunlar\u0131n ne \u00fcretim aletleri, ne tohumlar\u0131, ne hayvanlar\u0131 vard\u0131, hepsini seny\u00f6rden al\u0131yorlard\u0131. K\u00f6yl\u00fcler, topra\u011f\u0131 kendileri i\u015fliyorlar, seny\u00f6re \u00fcr\u00fcn\u00fcn bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc, genel olarak en az yar\u0131s\u0131n\u0131 veriyorlard\u0131.
Buda Tap\u0131na\u011f\u0131, \u00c7in’in en b\u00fcy\u00fck toprak sahibiydi. 9. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda, Buda manast\u0131rlar\u0131, 60 milyon hektar topra\u011fa tasarruf ediyorlard\u0131.
Yeni feodal tasarruf bi\u00e7imlerine ge\u00e7i\u015f, \u00fclkenin siyasal [sayfa 205] b\u00f6l\u00fcnmesini belirginle\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131. Geni\u015f b\u00f6lgelerin valileri, tze-du-\u015fi’ler, imparatorluk iktidar\u0131na ancak g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte boyune\u011fiyorlard\u0131, ama kendi siyasetlerini y\u00fcr\u00fct\u00fcyorlard\u0131. Feodal b\u00f6l\u00fcnmenin ve k\u00f6yl\u00fclerin artan m\u00fclks\u00fczle\u015fmesinin ortas\u0131nda, anti-feodal sava\u015f\u0131m, k\u00f6yl\u00fclerin s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131, g\u00fc\u00e7leniyordu.
Feodal b\u00f6lgelere ayr\u0131lma, 10. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda, T’ang’lar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc ile daha belirginle\u015fti. Bununla birlikte, merkeziyet\u00e7ili\u011fin \u00f6\u011feleri, \u00c7in’in siyasal d\u00fczeninde varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcler. \u00c7in’in siyasal d\u00fczenini, ayn\u0131 \u00e7a\u011f\u0131n Avrupa devletler ininkinden daha s\u00fcrekli k\u0131lan bu \u00f6\u011felerdi. K\u00f6lelik \u00e7a\u011f\u0131nda da benzer roller oynam\u0131\u015f olan bentlerin ve barajlar\u0131n, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle sulama sisteminin onar\u0131lmas\u0131 ve geni\u015fletilmesi i\u00e7in kamu hizmetlerine ba\u015fvurulmas\u0131 zorunlulu\u011fu, merkeziyet\u00e7ili\u011fe yard\u0131mc\u0131 oluyordu. Bu kamu i\u015flerini k\u00fc\u00e7\u00fck b\u00f6lgeler kademesinde y\u00fcr\u00fctmek olanaks\u0131zd\u0131.
B\u00f6lgeler aras\u0131nda meta dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131n ve iktisad\u00ee ba\u011flar\u0131n, merkezle\u015fmenin sa\u011flamla\u015fmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck paylar\u0131 oldu. Feodaller de, halk hareketlerinden ve g\u00f6\u00e7ebelerin istil\u00e2s\u0131ndan korktuklar\u0131 i\u00e7in, merkez\u00ee iktidar\u0131n devam\u0131nda \u00e7\u0131kar g\u00f6rd\u00fcler.
10. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda, g\u00f6\u00e7ebelerin g\u00fc\u00e7l\u00fc kabilesi K’i-tan’1ar, Kuzey \u00c7in’in b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irdiler. \u0130mparatorlu\u011fun siyasal iktidar\u0131 zay\u0131flad\u0131, ama 10. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda, K’i-tan’lar\u0131 geri p\u00fcsk\u00fcrtt\u00fckten sonra, 13. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonuna, \u00c7in’de ileri gitmi\u015f feodalite d\u00f6neminin sonuna de\u011fin h\u00fck\u00fcm s\u00fcrm\u00fc\u015f olan Song hanedan\u0131n\u0131n iktidara geli\u015fi sayesinde, yeniden g\u00fc\u00e7lendi.<\/p>\n
H\u0130ND\u0130STAN
Hindistan’da da, \u00c7in’de oldu\u011fu gibi, geli\u015fmi\u015f feodal ili\u015fkiler olduk\u00e7a erken (7. y\u00fczy\u0131ldan ba\u015flayarak) olu\u015ftu.
Feodal tasarruflar ikiye b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc. Bir yandan, topraklar, prensler (mihraceler) hesab\u0131na asker\u00ee hizmet g\u00f6rmek zorunda olan feodallere aitti. \u0130lke olarak bu topraklar, [sayfa 206] kal\u0131tsal m\u00fclklerdi. \u00d6teki topraklar, kay\u0131ts\u0131z ve \u015farts\u0131z, feodallere aitti. Zaten, mihracelerin kendileri, muazzam yurtluklara sahiptiler.
Mihraceler taraf\u0131ndan feodallere verilen topraklar, k\u0131r kom\u00fcnlerinin topraklar\u0131 hen\u00fcz \u00f6zel m\u00fclkiyet de\u011filken, \u00e7o\u011fu kez k\u00f6y kom\u00fcnlerinden kopar\u0131l\u0131p al\u0131n\u0131yordu.
Kom\u00fcnler, kendilerine verilen toprak par\u00e7alar\u0131n\u0131 i\u015fleyen k\u00fc\u00e7\u00fck ya da b\u00fcy\u00fck ataerkil ailelerden olu\u015fuyordu. Toprak, d\u00f6nem d\u00f6nem yeniden payla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yordu. Kom\u00fcn\u00fcn ba\u011fr\u0131nda servet e\u015fitsizli\u011fi art\u0131yordu, ama, bireysel aileler bir kez kurulduktan sonra, topra\u011f\u0131n bu yeniden b\u00f6l\u00fcnmeleri seyrekle\u015fti.
B\u00fct\u00fcn bu k\u00f6y ortakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n (kom\u00fcn\u00fcn), kendi zanaat\u00e7\u0131lar\u0131 ve kom\u00fcn hizmetlileri vard\u0131. Bunlar, \u00fcr\u00fcn\u00fcn bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc al\u0131yorlard\u0131, \u00f6te yandan kendi k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmelerine de tasarruf ediyorlard\u0131. Zanaat\u00e7\u0131lar, kom\u00fcn\u00fcn \u00e7ok \u00f6nemli olmayan gereksinmelerini kolayl\u0131kla kar\u015f\u0131layacak g\u00fc\u00e7teydiler. Bu y\u00fczden, onlar\u0131, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda kam\u00e7\u0131layan bir \u015fey yoktu, \u00fcr\u00fcn\u00fc art\u0131rmakta hi\u00e7bir \u00e7\u0131karlar\u0131 yoktu.
Kom\u00fcn\u00fcn ba\u015f\u0131nda, ya\u015fl\u0131 bir ki\u015fi (doyen) bulunuyordu, ona ba\u011fl\u0131 bir grup kendisine yard\u0131m ediyordu. Durumlar\u0131 sayesinde, bu kom\u00fcn ba\u015fkanlar\u0131n\u0131n \u00e7ok zengin olmak i\u00e7in geni\u015f olanaklar\u0131 vard\u0131. \u00c7o\u011fu kez k\u00fc\u00e7\u00fck feodaller haline geliyorlard\u0131. Hint kom\u00fcn\u00fcn\u00fcn kapal\u0131 niteli\u011fi, feodal s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn g\u00fc\u00e7lenmesine yard\u0131m ediyordu. Ayn\u00ee-rant, bu s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn temel bi\u00e7imlerinden biriydi. \u00d6te yandan, k\u00f6yl\u00fcler, feodaller ve tap\u0131naklar hesab\u0131na angarya yapmak zorundayd\u0131lar; kamu i\u015flerinde, sulama sistemlerinin yap\u0131m\u0131nda ve bak\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131yorlard\u0131. K\u00f6yl\u00fcler, y\u00f6netim ayg\u0131t\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi ve dinsel bayramlar i\u00e7in bir s\u00fcr\u00fc vergiler \u00f6d\u00fcyorlard\u0131.
B\u00fcy\u00fck b\u00f6lgeler kademesinde, taslak halinde belirmeye ba\u015flayan toplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc, meta-para ili\u015fkilerinin geli\u015fmesine yard\u0131m ediyordu. Rant\u0131n para olarak \u00f6denmesi, verdilerin para olarak al\u0131nmas\u0131 olana\u011f\u0131n\u0131 do\u011furuyordu, bu da [sayfa 207] feodallerin k\u00f6yl\u00fcleri s\u00f6m\u00fcrmesini a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131yordu.
K\u00f6lelik \u00e7a\u011f\u0131ndan s\u00fcregelen kentler, ticaret ve zanaat merkezleri oldular. \u00c7ok usta olan Hint zanaat\u00e7\u0131lar\u0131, \u00e7ok ince ipek ve pamuklu kuma\u015flar, hal\u0131lar, m\u00fccevherat, sanat e\u015fyas\u0131 ve silahlar yap\u0131yorlard\u0131. Ama kesin olarak tar\u0131mdan kopmuyorlard\u0131. Feodal rejim alt\u0131nda, Hint kentinin geli\u015fmesi, kendini duyuruyordu.
Hint toplumunun, k\u00f6lelik \u00e7a\u011f\u0131na de\u011fin uzanan ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcze de\u011fin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren bir \u00f6zelli\u011fi, “cati” halinde b\u00f6l\u00fcnmedir. Bu terim, genel olarak, klan, kabile, k\u00f6ken anlamlar\u0131na gelen Portekizce “casta” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc ile kar\u015f\u0131lan\u0131r. Kastlar, halk tabakalar\u0131n\u0131, k\u00f6kenlerine ve mesleklerine g\u00f6re biraraya topluyordu; bu, bir t\u00fcr toplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcyd\u00fc. Kastlar rejimi, emek\u00e7i y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesini sonsuzla\u015ft\u0131rmaya yarad\u0131 ve yaramaktad\u0131r.
Hi\u00e7 kimse bu s\u0131n\u0131fland\u0131rman\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalamazd\u0131. Bir kasttan bir ba\u015fkas\u0131na ge\u00e7i\u015f yasakt\u0131. Kastlar\u0131n hiyerar\u015fisi \u015f\u00f6yleydi: brahmanlar ve k\u015fatr\u0131yalar, dinsel ya da laik feodalleri i\u00e7ine al\u0131yordu. Sonra tefeciler ve tacirler geliyordu. N\u00fcfusun geri kalan\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu da, sudra kastlar\u0131n\u0131 olu\u015fturuyordu. Bir i\u00e7 hiyerar\u015fi de, bu kastlar\u0131 b\u00f6l\u00fcmlere ay\u0131r\u0131yordu; bu b\u00f6l\u00fcmler, b\u00f6lgeye ve milliyete g\u00f6re, ayr\u0131nt\u0131larda birbirlerinden farkl\u0131yd\u0131lar, ama \u00fcst katlarda daima ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir tabaka vard\u0131. Bu hiyerar\u015fi basamaklar\u0131n\u0131n taban\u0131nda en yoksul kastlar, en “pis” i\u015fleri yapmak zorunda olan kimseler yer al\u0131yordu.
Kastlara b\u00f6l\u00fcnme, \u00e7al\u0131\u015fma bak\u0131m\u0131ndan uyumsuzluk yarat\u0131yor, s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fclere, feodal devlete kar\u015f\u0131 onlar\u0131n ortak sava\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 engelliyordu.
Orta\u00e7a\u011f boyunca, devlet bi\u00e7imleri, Hindistan’da, oldu\u011fu gibi kalmad\u0131.
4. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda, Hindistan’\u0131n kuzeyinde kurulan Guptalar \u0130mparatorlu\u011fu, 5. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda Heftalit Hunlar\u0131n\u0131n sald\u0131r\u0131lar\u0131 alt\u0131nda da\u011f\u0131l\u0131p par\u00e7aland\u0131. Kuzey Hindistan, k\u00fc\u00e7\u00fck [sayfa 208] \u00e7apta bir\u00e7ok prensliklere b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc. Hindistan topraklar\u0131n\u0131n geri kalan\u0131 da, b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f durumdayd\u0131. 12. ve 13. y\u00fczy\u0131llarda, Do\u011fu \u0130ran’da ya\u015fayan ve \u00f6zellikle T\u00fcrklerden olu\u015fan kabileler, Kuzey Hindistan’\u0131 ele ge\u00e7irdiler. Fatihler, Hindistan’da feodal bir devlet olan Delhi Sultanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kurdular ve egemen feodal tabakay\u0131 olu\u015fturdular. Onlar\u0131n m\u00fcsl\u00fcman olmalar\u0131, yerli halkla aralar\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkileri keskinle\u015ftiriyordu.
K\u00f6yl\u00fclerin anti-feodal ayaklanmalar\u0131na karg\u0131 kendilerini g\u00fcvenlik alt\u0131na almak ve Mo\u011fol kabilelerinin sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 p\u00fcsk\u00fcrtebilmek \u00fczere m\u00fcsl\u00fcman feodaller, merkez\u00ee feodal devleti sa\u011flamla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in \u00f6nlemler ald\u0131lar.<\/p>\n
ARAB\u0130STAN’DA FEODAL\u0130TEN\u0130N EVR\u0130M\u0130
Bir \u00f6zellik: siyasal birli\u011fin \u00e7ekirde\u011fi, dinsel topluluk oldu. Mekke’nin Kurey\u015f kabilesinin Ha\u015fim\u00ee ailesinden bir tacir olan Muhammet Mustafa, isl\u00e2ml\u0131\u011f\u0131n, m\u00fcsl\u00fcman dininin kurucusu oldu (570-632).
Mekke’nin ileri gelenleri, Kabe’ye tap\u0131nma dininin y\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131n nedeni olan yeni dinin, Mekke’nin siyasal etkisini azaltmas\u0131ndan ve Arap kabileleriyle olan ticaret ba\u011flar\u0131n\u0131 baltalamas\u0131ndan korkuyorlard\u0131. Onun i\u00e7in Muhammet ve m\u00fcritlerinin, Medine’ye gidip yerle\u015fmek \u00fczere, 622’de, Mekke’den ayr\u0131lmalar\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131lar. Bu tarih, ay y\u0131l\u0131na dayanan yeni bir m\u00fcsl\u00fcman takviminin ba\u015flang\u0131c\u0131 say\u0131ld\u0131.
Medine’de m\u00fcsl\u00fcmanlar, Eyuk ve Hazdarj Arap kabilelerinin reisleriyle ittifak kurdular. Muhammet, sekiz y\u0131l Mekke ile sava\u015ft\u0131. Sava\u015f, o zamana de\u011fin Mekke’nin m\u00fcttefiki olan Hicaz’\u0131n bedevi kabileleri kendilerinden yana ge\u00e7ince, Muhammet’in m\u00fcritlerinin zaferi ile sonu\u00e7land\u0131, 630 y\u0131l\u0131nda, Mekke teslim oldu. Kurey\u015fliler m\u00fcsl\u00fcman oldular, ve ayn\u0131 zamanda, Kabe ile birlikte Mekke, isl\u00e2miyetin merkezi ve m\u00fcsl\u00fcman m\u00fcminlerin y\u0131ll\u0131k hac yeri oldu. Muhammet, Allah taraf\u0131ndan g\u00f6nderilmi\u015f peygamber olarak kabul ediliyordu. [sayfa 209]
Mekke, Muhammet taraf\u0131ndan ele ge\u00e7irildikten sonra, Arabistan’\u0131n b\u00fcy\u00fck bir par\u00e7as\u0131 \u00fczerinde iktidar, m\u00fcsl\u00fcman cemaatine ge\u00e7ti. Bu cemaatin ba\u015f\u0131 Muhammet, en y\u00fcksek manev\u00ee, idar\u00ee, adl\u00ee ve asker\u00ee otoriteyi elinde bulunduruyordu.
Muhammet’in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra, ilk halife, (peygamberin ard\u0131l\u0131) kay\u0131nbabas\u0131 Ebubekir oldu. M\u00fcsl\u00fcman cemaatinin ba\u015f\u0131, imaml\u0131k g\u00f6revlerini (manev\u00ee liderli\u011fi) ve emirlik g\u00f6revlerini (laik y\u00f6netimi) kendisinde topluyordu. Ebubekir (632-634) ve ikinci halife \u00d6mer (634-644), Arabistan’\u0131n birle\u015ftirilmesini tamamlad\u0131lar ve b\u00fct\u00fcn Araplar\u0131 m\u00fcsl\u00fcman yapt\u0131lar.
Ayn\u0131 zamanda, Araplar, K\u00fc\u00e7\u00fck Asya’n\u0131n Akdeniz \u00fclkelerinin ve Orta Asya \u00fclkelerinin fethine giri\u015ftiler. 636’da Araplar, Bizans ordusunu ezdiler, Suriye ve Filistin’i ele ge\u00e7irdiler. \u00d6te yandan Irak’\u0131 istil\u00e2 ettiler ve Perslere kar\u015f\u0131 bir\u00e7ok zaferler kazand\u0131lar. 641 ve 645 aras\u0131nda M\u0131s\u0131r’\u0131 ele ge\u00e7irdiler, ve 7. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk yar\u0131s\u0131n\u0131n ba\u015flar\u0131nda \u0130ran’a h\u00fckmettiler. 7. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda ve 8. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda, Araplar, Kuzey Afrika’y\u0131 ve \u0130berik yar\u0131madas\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131ndan \u00e7o\u011funu fethettiler. Ele ge\u00e7irilen \u00fclkeler, ba\u015flar\u0131nda Emeviler hanedan\u0131 olmak \u00fczere, hil\u00e2feti olu\u015fturdular (661-750). Ba\u015fkent, Mekke’den \u015eam’a (Suriye’ye) nakledildi. Arap hil\u00e2feti, g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u00f6leci ili\u015fkilerin kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc feodal bir devlet oldu. Ele ge\u00e7irilen \u00fclkelerde, Araplar, kural olarak, toplumsal \u00fcretime kat\u0131lm\u0131yorlard\u0131. Halk, halifenin hazinesine ayn\u00ee ya da nakit olarak bir toprak vergisi, hara\u00e7 ve bir de ba\u015f vergisi, cizye \u00f6d\u00fcyordu.
Fatihler, ele ge\u00e7irdikleri \u00fclkelerin ekonomisinin, daha \u00fcst\u00fcn olan k\u00fclt\u00fcrlerin ve daha \u00e7ok geli\u015fmi\u015f olan toplumsal ili\u015fkilerin etkisi alt\u0131nda kald\u0131lar. Araplar\u0131n ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131ld\u0131klar\u0131 \u00fclkelerdeki feodal ili\u015fkiler, en yetkin ifadesini, Abbas\u00ee hanedan\u0131 zaman\u0131nda Ba\u011fdat hil\u00e2fetinde (750-1258) buldu. Hil\u00e2fet merkezi, Halife Mansur taraf\u0131ndan, 762’de, Dicle [sayfa 210] \u00fczerinde kurulmu\u015f olan Ba\u011fdat kentine nakledilmi\u015fti. Arap aristokrasisi, Ba\u011fdat’ta, tekelci durumunu yitirdi. Art\u0131k egemen rol oynayanlar, \u0130ranl\u0131 feodallerdi ve onlar\u0131n yard\u0131m\u0131 ileridir ki, Abbas\u00eeler iktidara geldiler.
Hil\u00e2fet \u00fclkelerinin \u00e7o\u011funlu\u011funda, daha eski \u00e7a\u011flarda oldu\u011fu gibi, devlete ait feodal m\u00fclkiyet a\u011f\u0131r bas\u0131yordu. Topraklar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, halife ailesine aitti. Baz\u0131 yurtluklar \u00f6zel m\u00fclkiyetti (“m\u00fclk” denilen topraklar, Bat\u0131 Avrupa’daki “alleu” denilen yurtluklara uygun d\u00fc\u015f\u00fcyordu).
Feodal toprak m\u00fclkiyetinin bir bi\u00e7imi ikta (toprak pay\u0131 “fief”) oldu. Topraklar, \u00f6m\u00fcr boyunca ya da belirli bir zaman i\u00e7in, g\u00f6r\u00fclen hizmet kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak veriliyordu. Burada, zilyedli\u011fi ba\u015fkas\u0131na devredilmeyen dinsel kurumlara ait vak\u0131flar\u0131 da belirtelim.
Bat\u0131 Avrupa’dan farkl\u0131 olarak, 9. y\u00fczy\u0131lda, Ba\u011fdat hilelinde, meta-para ili\u015fkileri daha ileri gitmi\u015fti. Bu durum, de\u011fi\u015fimin geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde geli\u015fmesiyle, zanaat sanayiinin yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 kentlerin de b\u00fcy\u00fcy\u00fcp geni\u015flemesine yard\u0131m eden canl\u0131 bir i\u00e7 ve d\u0131\u015f ticaretle a\u00e7\u0131klanabilir.
K\u00f6lelik, Ba\u011fdat’ta, b\u00fcy\u00fck rol oynuyordu. K\u00f6leler a\u011f\u0131r sulama i\u015flerinde, pamuk tarlalar\u0131nda, madenlerde kullan\u0131l\u0131yorlard\u0131. K\u00f6leler, \u00e7o\u011funlukla “zenciler”di, yani Afrika k\u00f6kenliydiler.
Feodal bask\u0131, ayaklanmalar\u0131n nedeni oluyordu. 9. y\u00fczy\u0131lda, Ba\u011fdat Hil\u00e2feti, Babek taraf\u0131ndan y\u00f6netilen bir k\u00f6yl\u00fc isyan\u0131 (815-837) ve zenci k\u00f6lelerin ayaklanmas\u0131 (869-883) ile \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde sars\u0131ld\u0131.
Arap egemenli\u011fine kar\u015f\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131 halklar\u0131n sava\u015f\u0131m\u0131, feodal ili\u015fkilerin geli\u015fmesi, yerel seny\u00f6rlerin g\u00fc\u00e7lenmesi, 9. ve 10. y\u00fczy\u0131llarda hil\u00e2fetin da\u011f\u0131l\u0131p par\u00e7alanmas\u0131 sonucunu verdi. Bir\u00e7ok ba\u011f\u0131ms\u0131z devlet kuruldu. Tasarruflar\u0131n\u0131 ve siyasal iktidar\u0131n\u0131 yitirmi\u015f olan Abbas\u00ee halifeleri, art\u0131k yaln\u0131zca m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ba\u015f\u0131 (imam) idiler. M\u0131s\u0131r, Tulunidler daha sonra da Fatimiler hanedan\u0131 taraf\u0131ndan y\u00f6netilen ba\u011f\u0131ms\u0131z [sayfa 211] bir devlet oldu. Kuzey Suriye, antik\u00e7a\u011fda oldu\u011fu gibi Do\u011fu Akdenizin ba\u015fl\u0131ca kentlerinden biri olmakta devam eden Antakya ile birlikte, 969’da, Bizansl\u0131lar taraf\u0131ndan ele ge\u00e7irildi. Suriye’nin geri kalan b\u00f6l\u00fcmleri, L\u00fcbnan, Filistin, Hamdaniler ba\u011f\u0131ms\u0131z devletini kurdular (929-1003); buralar, daha sonra. M\u0131s\u0131rl\u0131 Fatimiler taraf\u0131ndan ele ge\u00e7irildi.
\u0130ran’da, Orta Asya’da ve ba\u015fka yerlerde de ba\u011f\u0131ms\u0131z devletler kuruldu. M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkelerin y\u00f6neticileri Ba\u011fdat halifesini, ancak kendilerine berat eden dinsel lider olarak tan\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
3. EGEMEN FEODAL SINIFIN S\u0130YASET\u0130 YEN\u0130 DEVLET B\u0130\u00c7\u0130MLER\u0130 MERKEZ\u0130LE\u015eMEN\u0130N \u0130LERLEMES\u0130 Meta-para ili\u015fkilerinin geli\u015fmesinin sonucu olan toplumsal ko\u015fullardaki de\u011fi\u015fme, egemen s\u0131n\u0131flar\u0131, siyasal iktidar bi\u00e7imlerini de de\u011fi\u015ftirmek zorunda b\u0131rak\u0131yordu. Yeni feodal devlet, b\u00fcy\u00fck topraklar\u0131n iktisad\u00ee birli\u011fine dayanan, merkezile\u015fme e\u011filiminden ileri geliyordu. Siyasal birle\u015ftirme ve merkez\u00ee devletlerin kurulu\u015fu, ilerlemi\u015f feodalite \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nemli olgular\u0131ndan biri oldu. Merkez\u00ee siyasal \u00f6rg\u00fctlenme […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[151],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4766","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-ilkel-koleci-ve-feodal-toplum"},"yoast_head":"\n