{"id":577,"date":"2009-04-12T20:51:52","date_gmt":"2009-04-12T17:51:52","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2009\/04\/12\/diyalektik-ve-tarihsel-materyalizm-1bolum-jozef-stalin\/"},"modified":"2009-04-12T20:51:52","modified_gmt":"2009-04-12T17:51:52","slug":"diyalektik-ve-tarihsel-materyalizm-1bolum-jozef-stalin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/12\/diyalektik-ve-tarihsel-materyalizm-1bolum-jozef-stalin\/","title":{"rendered":"Diyalektik ve Tarihsel Materyalizm (1.B\u00f6l\u00fcm) | Jozef Stalin"},"content":{"rendered":"

Diyalektik materyalizm, marksist-leninist partinin d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. Do\u011fa olaylar\u0131na yakla\u015f\u0131\u015f\u0131, onlar\u0131 inceleme ve anlama y\u00f6ntemleri diyalektik, do\u011fa olaylar\u0131n\u0131 yorumlay\u0131\u015f\u0131, bu olaylar\u0131 kavray\u0131\u015f\u0131 ve teorisi materyalist oldu\u011fundan, bu d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, diyalektik materyalizm ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r.
Tarihsel materyalizm, diyalektik materyalizmin ilkelerini toplum ya\u015fam\u0131n\u0131n incelenmesinde kullan\u0131r; bu ilkeleri toplum ya\u015fam\u0131ndaki olaylara, toplum ve toplum tarihi \u00fczerindeki \u00e7al\u0131\u015fmalara uygular.
Marx ve Engels, diyalektik y\u00f6ntemlerini tan\u0131mlarlarken, genellikle, Hegel’i diyalekti\u011fin temel niteliklerini form\u00fcle eden filozof olarak g\u00f6sterirler. Ama bu, Marx ve Engels diyalekti\u011finin Hegel diyalekti\u011finin ayn\u0131s\u0131 oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc, Marx ve Engels, Hegel diyalekti\u011finin idealist kabu\u011funu bir yana iterek, onun yaln\u0131zca rasyonel \u00f6z\u00fcn\u00fc alm\u0131\u015flar ve daha da geli\u015ftirerek, ona modern, bilimsel bir bi\u00e7im vermi\u015flerdir.
Marx, \u015f\u00f6yle diyor:<\/p>\n

“Benim diyalektik y\u00f6ntemim, Hegel’inkinden yaln\u0131zca temelde farkl\u0131 de\u011fil, \u00fcstelik onun tam kar\u015f\u0131t\u0131d\u0131r. Hegel’e g\u00f6re ‘ide’ ad\u0131 alt\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131z bir konu (subject) haline bile d\u00f6n\u00fc\u015fen d\u00fc\u015f\u00fcnme s\u00fcreci, ger\u00e7e\u011fin yarat\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r, ve ger\u00e7ek, ‘ide’nin fenomenal [d\u0131\u015f-olaysal] bi\u00e7imidir. Bana g\u00f6reyse, bunun tersine, d\u00fc\u015f\u00fcnme s\u00fcreci, insan kafas\u0131nda yans\u0131yan, ve d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imlerine d\u00f6n\u00fc\u015fen madde d\u00fcnyas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.” (Kapital, Cilt: I.)<\/p>\n

Marx ve Engels, kendi materyalizmlerini tan\u0131mlarlarken, genellikle, Feuerbach’tan materyalizmi do\u011frular\u0131na oturtarak yeniden kuran filozof olarak s\u00f6z ederler. Ama bu, Marx ve Engels materyalizminin Feuerbach materyalizminin ayn\u0131s\u0131 oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez. Ger\u00e7ekten de, Marx ve Engels, Feuerbach materyalizminin “as\u0131l \u00f6z\u00fcn\u00fc” alarak onu materyalizmin bilimsel ve felsefi bir teorisi bi\u00e7iminde geli\u015ftirmi\u015fler, ve onun idealist, dini-ahl\u00e2ki kabu\u011funu kald\u0131r\u0131p atm\u0131\u015flard\u0131r. Biliyoruz ki, Feuerbach asl\u0131nda bir materyalist oldu\u011fu halde, materyalizmin ad\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Engels birka\u00e7 kez belirtmi\u015ftir ki, “Feuerbach, materyalist temeline kar\u015f\u0131n, geleneksel idealist zincirden kurtulmu\u015f de\u011fildir; ve ondaki ger\u00e7ek idealizm, din ve ahl\u00e2k felsefesine gelir gelmez a\u00e7\u0131k\u00e7a kendini g\u00f6stermektedir.” (Ludwig Feuerbach ve Kl\u00e2sik Alman Felsefesinin Sonu)
Diyalektik Eski Yunan dilindeki, konu\u015fmak, tart\u0131\u015fmak anlam\u0131na gelen dialego s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnden \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Eski zamanlarda diyalektik, muhaatab\u0131n sav\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkileri ortaya koyup bu \u00e7eli\u015fkilerin \u00fcstesinden gelmek yoluyla ger\u00e7e\u011fe ula\u015fma sanat\u0131 demekti. Eski zamanlarda, d\u00fc\u015f\u00fcncedeki \u00e7eli\u015fkileri ortaya \u00e7\u0131karman\u0131n ve kar\u015f\u0131t g\u00f6r\u00fc\u015flerin \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n, ger\u00e7e\u011fe ula\u015fmada en iyi y\u00f6ntem oldu\u011funu kabul eden filozoflar vard\u0131. D\u00fc\u015f\u00fcncenin bu diyalektik y\u00f6ntemi, sonralar\u0131 do\u011fa olaylar\u0131n\u0131 da kapsad\u0131; do\u011fadaki olaylar\u0131 s\u00fcrekli bir hareket ve de\u011fi\u015fme i\u00e7inde g\u00f6ren, do\u011fadaki geli\u015fmeleri, do\u011fadaki \u00e7eli\u015fkilerin geli\u015fmesi sonucu olarak, ve do\u011fadaki kar\u015f\u0131t g\u00fc\u00e7lerin birbirlerini kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkilemeleri sonucu kabul eden, do\u011fan\u0131n diyalektik kavranmas\u0131 bi\u00e7iminde geli\u015fti.
Diyalektik, \u00f6z\u00fcnde metafizi\u011fin tam kar\u015f\u0131t\u0131d\u0131r.<\/p>\n

1. MARKS\u0130ST D\u0130YALEKT\u0130K Y\u00d6NTEM\u0130N TEMEL N\u0130TEL\u0130KLER\u0130 \u015eUNLARDIR:<\/p>\n

a) Diyalektik, metafizi\u011fin tersine, do\u011faya, rastgele toplanm\u0131\u015f, birbirleriyle ili\u015fkisiz, birbirlerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z, ayr\u0131 \u015feyler, ayr\u0131 olaylar g\u00f6z\u00fcyle de\u011fil maddelerin ve olaylar\u0131n birbirleriyle organik olarak ili\u015fkili bulundu\u011fu, birbirlerine dayand\u0131\u011f\u0131 ve birbirleriyle belirlendi\u011fi tam ve ba\u011f\u0131ml\u0131 bir b\u00fct\u00fcn g\u00f6z\u00fcyle bakar.
Bu y\u00fczden, diyalektik y\u00f6nteme g\u00f6re, mademki do\u011fan\u0131n herhangi bir kesimindeki bir olay, \u00e7evresindeki ko\u015fullarla ili\u015fkisiz, onlardan ayr\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde bizce anlams\u0131z olacakt\u0131r, \u00f6yleyse, do\u011fadaki hi\u00e7bir olay tek ba\u015f\u0131na, \u00e7evresindeki olaylardan ayr\u0131 olarak kavranamaz; bunun tersi olarak da, \u00e7evresindeki olaylarla ayr\u0131lmaz ba\u011flar i\u00e7inde ve \u00e7evresindeki olaylarla ko\u015fulland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen her olay\u0131 kavramak ve a\u00e7\u0131klamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.
b) Diyalektik, metafizi\u011fin tersine, do\u011fan\u0131n, durgunluk ve hareketsizlik, dura\u011fanl\u0131k ve de\u011fi\u015fmezlik halinde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, hep bir\u015feylerin do\u011fdu\u011fu ve geli\u015fti\u011fi, baz\u0131 \u015feylerin de par\u00e7alan\u0131p \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc, s\u00fcrekli bir hareket ve de\u011fi\u015fme, s\u00fcrekli bir yenilenme ve geli\u015fme halinde oldu\u011funu kabul eder.
Bu y\u00fczden, diyalektik y\u00f6nteme g\u00f6re, olaylar, yaln\u0131zca kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131 ve dayan\u0131\u015fmalar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil, ayr\u0131ca bu olaylar\u0131n hareketleri, de\u011fi\u015fmeleri, geli\u015fmeleri, varolu\u015flar\u0131 ve varolu\u015ftan yokolu\u015fa ge\u00e7i\u015fleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir.
Diyalektik y\u00f6nteme g\u00f6re, as\u0131l \u00f6nemli olan, o anda kal\u0131c\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnen, ama daha o andan ba\u015flayarak \u00f6lmeye y\u00fcztutmu\u015f olan \u015fey de\u011fil, o anda kal\u0131c\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnmese bile, do\u011fan ve geli\u015fmekte olan \u015feydir. \u00c7\u00fcnk\u00fc diyalektik y\u00f6ntem, ancak, yeni do\u011fan ve geli\u015fmekte olan \u015feylerin yenilmez oldu\u011funu kabul eder.
Engels \u015f\u00f6yle diyor:<\/p>\n

“T\u00fcm do\u011fa, en k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcnden en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcne dek, k\u00fc\u00e7\u00fck bir kum tanesinden g\u00fcne\u015fe, canl\u0131 en ilkel h\u00fccreden insana dek, s\u00fcrekli bir varolu\u015f ve yokolu\u015f, s\u00fcrekli bir ak\u0131\u015f, sonsuz bir hareket ve de\u011fi\u015fme i\u00e7indedir.” (Do\u011fan\u0131n Diyalekti\u011fi)<\/p>\n

Onun i\u00e7in, Engels’in s\u00f6yledi\u011fi gibi, diyalektik, “\u015feyleri ve onlar\u0131n zihindeki yans\u0131malar\u0131n\u0131, temel olarak kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkileri, birbiriyle ba\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131, hareketleri, do\u011fu\u015f ve yokolu\u015f ko\u015fullar\u0131 i\u00e7inde ele al\u0131r.” (Ayn\u0131 yap\u0131t)
c) Diyalektik, metafizi\u011fin tersine, geli\u015fme s\u00fcrecini, nicel de\u011fi\u015fmelerin nitel de\u011fi\u015fmelere yol a\u00e7mad\u0131\u011f\u0131 basit bir b\u00fcy\u00fcme s\u00fcreci g\u00f6z\u00fcyle g\u00f6rmez; geli\u015fmeyi, \u00f6nemsiz ve belirsiz nicel de\u011fi\u015fmelerden, a\u00e7\u0131k, temel nitel de\u011fi\u015fmelere ge\u00e7ilen, ve bu nitel de\u011fi\u015fmelerin, yava\u015f yava\u015f de\u011fil de, bir s\u0131\u00e7ray\u0131\u015f bi\u00e7iminde, bir durumdan \u00f6tekine kesin ve h\u0131zl\u0131 olarak ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi bir s\u00fcre\u00e7 olarak kabul eder. Buna g\u00f6re, nitel de\u011fi\u015fmeler, rastgele de\u011fil, g\u00f6r\u00fcnmeyen ve yava\u015f yava\u015f olu\u015fan nicel de\u011fi\u015fmelerin, do\u011fal sonu\u00e7lar\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131karlar.
Bu y\u00fczden, diyalektik y\u00f6nteme g\u00f6re, geli\u015fme s\u00fcreci daireler \u00e7emberi \u00fcst\u00fcnde d\u00f6nen bir hareket ya da ge\u00e7mi\u015fteki olaylar\u0131n basit birer yinelenmesi olarak anla\u015f\u0131lmamal\u0131; s\u00fcrekli ve ileri bir hareket, eski bir nitel durumdan yeni bir nitel duruma ge\u00e7en, basitten karma\u015f\u0131\u011fa, al\u00e7aktan y\u00fckse\u011fe do\u011fru bir geli\u015fme olarak bilinmelidir.
Engels, diyor ki:<\/p>\n

“Do\u011fa, diyalekti\u011fin denekta\u015f\u0131d\u0131r. Denilebilir ki, modern do\u011fa bilimleri bu do\u011frulama i\u00e7in son derecede zengin ve g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e \u00e7o\u011falan materyaller sa\u011flam\u0131\u015f; ve b\u00f6ylece, do\u011fa s\u00fcrecinin, son \u00e7\u00f6z\u00fcmlemede metafizik de\u011fil, diyalektik oldu\u011funu, sonsuz bir tekd\u00fczelikle s\u00fcrekli olarak daireler \u00e7emberi \u00fcst\u00fcnde d\u00f6nmeyip ger\u00e7ek bir tarih \u00e7izgisinden ge\u00e7ti\u011fini tan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r. Bu konuda hemen, bitki ve hayvanlardan insana dek, bug\u00fcn\u00fcn organik d\u00fcnyas\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fcn bir geli\u015fme s\u00fcrecinin \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011funu ve milyonlarca y\u0131ldan bu yana geli\u015fmekte oldu\u011funu ortaya koyarak, do\u011fan\u0131n metafizik kavran\u0131\u015f\u0131na kesin bir vuru\u015f indiren Darwin’den s\u00f6z etmek gerekir.” (\u00dctopik ve Bilimsel Sosyalizm)<\/p>\n

Engels, diyalektik geli\u015fmeyi, nicel de\u011fi\u015fmelerden nitel de\u011fi\u015fmelere ge\u00e7i\u015f olarak tan\u0131mlarken, \u015f\u00f6yle diyor:<\/p>\n

“Fizikte… her de\u011fi\u015fme, cismin kendinde var olan ya da d\u0131\u015fardan cisme verilmi\u015f olan bir hareket bi\u00e7iminin sonucu olarak, nicel de\u011fi\u015fmeyle nicelikten niteli\u011fe ge\u00e7i\u015ftir. S\u00f6zgelimi, suyun \u0131s\u0131 derecesi \u00f6nceleri, onun, s\u0131v\u0131 durumuna etkili de\u011fildir. Ama s\u0131v\u0131 durumundaki suyun \u0131s\u0131 derecesi azal\u0131r ya da \u00e7o\u011fal\u0131rsa, molek\u00fclleri aras\u0131ndaki \u00e7ekim bir an sonra de\u011fi\u015fecek ve durum de\u011fi\u015ftirerek buza ya da buhara d\u00f6n\u00fc\u015fecektir… Bir platin telin akkor duruma gelmesi i\u00e7in belli miktarda asgari bir elektrik ak\u0131m\u0131 gereklidir. Her s\u0131v\u0131n\u0131n, elimizdeki olanaklarla ve gerekli olan \u0131s\u0131 derecesiyle elde edebilece\u011fimiz belli bir bas\u0131n\u00e7 alt\u0131nda, belli bir donma ve kaynama noktas\u0131 vard\u0131r. Ve sonu\u00e7 olarak, her gaz\u0131n, uygun bas\u0131n\u00e7 ve so\u011futma ko\u015fullar\u0131nda s\u0131v\u0131 durumuna d\u00f6n\u00fc\u015febilece\u011fi kritik bir noktas\u0131 vard\u0131r. … Fizi\u011fin sabiteleri (de\u011fi\u015fmezleri, bir durumdan \u00f6teki bir duruma ge\u00e7i\u015f noktalar\u0131 \u2014 J. Stalin) dedi \u015fey, bir\u00e7ok durumda, eldeki cismin durumundaki hareketin nicel (de\u011fi\u015fmesi) art\u0131\u015f\u0131 ya da azal\u0131\u015f\u0131 sonucu nitel de\u011fi\u015fmenin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ve bundan dolay\u0131 da niceli\u011fin niteli\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc d\u00fc\u011f\u00fcm noktalar\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.” (Do\u011fan\u0131n Diyalekti\u011fi)<\/p>\n

Engels, kimyaya ge\u00e7erek, \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor:<\/p>\n

“Kimya, nicel birle\u015fimlerin de\u011fi\u015fmeleri etkisiyle olu\u015fan cisimlerin nitel de\u011fi\u015fmelerinin bilimi olarak tan\u0131mlanabilir. Bu, Hegel’ce de bilinen bir ger\u00e7ekti… Oksijeni ele alal\u0131m: molek\u00fclde iki atom yerine \u00fc\u00e7 atom bulunursa, kokusu ve reaksiyonu adi oksijenden tamamen farkl\u0131 bir cisim olan ozonu elde ederiz. Ve yine, oksijenin azot ve s\u00fclf\u00fcrle, de\u011fi\u015fik oranlarda birle\u015fmesi sonunda, merkezinde, b\u00fct\u00fcn \u00f6teki cisimlerden nitelik\u00e7e ayr\u0131 cisimlerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131, olay\u0131 da ayn\u0131 kapsama girer.” (Ayn\u0131 yap\u0131t)<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak, Engels; Hegel’de de\u011ferli olan ne varsa be\u011fenmeyip reddeden, ama yine de onun, cans\u0131zlar d\u00fcnyas\u0131ndan canl\u0131lar d\u00fcnyas\u0131na, inorganik madde diyar\u0131ndan organik madde diyar\u0131na ge\u00e7i\u015fi yeni bir s\u0131\u00e7rama d\u00f6nemi olarak a\u00e7\u0131klayan \u00fcnl\u00fc tezini g\u00f6za\u00e7\u0131kl\u0131kla a\u015f\u0131ran D\u00fchring’i ele\u015ftirirken, \u015f\u00f6yle diyor:<\/p>\n

“Bu, tam anlam\u0131yla hegelci \u00f6l\u00e7\u00fc ba\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n d\u00fc\u011f\u00fcm \u00e7izgisi \u00fcst\u00fcndeki d\u00fc\u011f\u00fcm noktalar\u0131nda yaln\u0131zca nicel artma ya da azalman\u0131n ortaya koydu\u011fu nitel s\u0131\u00e7ramad\u0131r. S\u00f6zgelimi, suyun \u0131s\u0131t\u0131lmas\u0131 ya da so\u011futulmas\u0131 durumunda -normal bas\u0131n\u00e7 alt\u0131nda- d\u00fc\u011f\u00fcm noktalar\u0131 olan kaynama ve donma noktalar\u0131, yeni bir k\u00fcmelenme durumuna ge\u00e7i\u015f s\u0131\u00e7ramas\u0131 ve sonu\u00e7 olarak da niceli\u011fin niteli\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015fmesi durumudur.” (Anti-D\u00fchring)<\/p>\n

d) Diyalektik, metafizi\u011fin tersine, do\u011fadaki her \u015feyin ve her olay\u0131n yap\u0131s\u0131nda i\u00e7 \u00e7eli\u015fkilerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul eder. \u00c7\u00fcnk\u00fc hepsinin olumlu ve olumsuz yanlar\u0131, bir ge\u00e7mi\u015fi ve bir gelece\u011fi, \u00f6len bir yan\u0131 ve geli\u015fen bir yan\u0131 vard\u0131r. \u0130\u015fte bu kar\u015f\u0131tlar aras\u0131ndaki sava\u015f\u0131m, yeniyle eski aras\u0131ndaki, \u00f6lenle do\u011fan aras\u0131ndaki, yitip gidenle geli\u015fen aras\u0131ndaki sava\u015f\u0131m, geli\u015fme s\u00fcrecinin i\u00e7 kapsam\u0131n\u0131, yani nicel de\u011fi\u015fmelerin nitel de\u011fi\u015fmelere d\u00f6n\u00fc\u015fmesi bi\u00e7iminde beliren i\u00e7 kapsam\u0131n\u0131, olu\u015fturur.
Bundan dolay\u0131, diyalektik y\u00f6nteme g\u00f6re, al\u00e7aktan y\u00fckse\u011fe do\u011fru olan geli\u015fme s\u00fcreci, olaylar\u0131n uyumlu bir evrimi bi\u00e7iminde olmay\u0131p, maddelerin ve olaylar\u0131n \u00f6z\u00fcnde var olan \u00e7eli\u015fmelerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na ve bu \u00e7eli\u015fmelerin temelindeki kar\u015f\u0131t y\u00f6neli\u015flerle i\u015fleyen “sava\u015f\u0131m”a dayan\u0131r.
Lenin, “en uygun anlam\u0131yla, diyalektik, \u015feylerin as\u0131l \u00f6z\u00fcndeki geli\u015fmenin incelenmesidir” diyor. (Felsefe Defterleri)
Ve, daha ilerde Lenin \u015f\u00f6yle der:<\/p>\n

“Geli\u015fme, kar\u015f\u0131tlar\u0131n sava\u015f\u0131m\u0131d\u0131r.” (Materyalizm ve Ampirio-Kritisizm)<\/p>\n

\u0130\u015fte, marksist diyalektik y\u00f6ntemin temel nitelikleri k\u0131saca bunlard\u0131r.
Diyalektik y\u00f6ntemle ilkelerinin, toplum ya\u015fam\u0131n\u0131n ve toplum tarihinin incelenmesi alan\u0131na uzat\u0131lmas\u0131n\u0131n ne kadar gerekli oldu\u011fu, bu ilkelerin toplum tarihine, proletarya partisinin pratik \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na uygulanmas\u0131n\u0131n ne b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 kolayl\u0131kla anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.
D\u00fcnyada olaylar her \u015feyden ayr\u0131 ve tek ba\u015f\u0131na de\u011filse, b\u00fct\u00fcn olaylar birbirlerine ba\u011fl\u0131 ve birbirlerini kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak ko\u015fulland\u0131r\u0131yorlarsa, a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ki, tarihteki b\u00fct\u00fcn sosyal sistemler ve sosyal hareketler de, \u00e7o\u011fu tarih\u00e7ilerin s\u0131k s\u0131k ba\u015fvurduklar\u0131 gibi “sonsuz adalet” ya da ba\u015fka birtak\u0131m \u00f6nyarg\u0131lar a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilemezler; ancak ve ancak, o sistemi ya da sosyal hareketi do\u011furan ve o sisteme ili\u015fkin ko\u015fullar a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilebilirler.
G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn ko\u015fullar\u0131 alt\u0131nda k\u00f6leci sistem, sa\u00e7ma, aptalca ve anormal olurdu. Ama \u00e7\u00f6z\u00fclmeye y\u00fcztutmu\u015f bir ilkel kom\u00fcnal sistem ko\u015fullar\u0131nda, ilkel kom\u00fcnal sisteme g\u00f6re daha ileri bir ad\u0131m olan k\u00f6leci sistem tamamen do\u011fal ve mant\u0131ki bir olayd\u0131r.
S\u00f6zgelimi 1905 Rusya’s\u0131nda, \u00c7arl\u0131\u011f\u0131n ve burjuva toplumunun varl\u0131\u011f\u0131 s\u0131ras\u0131nda burjuva-demokratik cumhuriyeti kurma istemi tamamen anla\u015f\u0131l\u0131r, yerinde ve devrimci bir istemdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc o zamanlar burjuva cumhuriyeti ileriye do\u011fru bir ad\u0131m demekti. Ama \u015fimdi, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birli\u011fi ko\u015fullar\u0131nda, burjuva-demokratik cumhuriyeti kurma istemi \u00e7ok anlams\u0131z ve kar\u015f\u0131-devrimci bir istem olur. \u00c7\u00fcnk\u00fc Sovyet Cumhuriyeti’yle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, burjuva cumhuriyeti kurma \u00e7abas\u0131 geriye at\u0131lm\u0131\u015f bir ad\u0131md\u0131r.
Her \u015fey ko\u015fullara, zamana ve yere ba\u011fl\u0131d\u0131r.
\u015euras\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r ki, sosyal olaylara b\u00f6yle tarihsel bir a\u00e7\u0131dan bak\u0131lmad\u0131k\u00e7a, tarih biliminin varl\u0131\u011f\u0131 ve geli\u015fmesi olanaks\u0131z olacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc, ancak b\u00f6yle bir g\u00f6r\u00fc\u015f, tarih bilimini bir karmakar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k, bir rastlant\u0131lar ve sa\u00e7masapanl\u0131klar y\u0131\u011f\u0131n\u0131 olmaktan kurtarabilir.
Devam edelim. D\u00fcnya s\u00fcrekli bir hareket ve geli\u015fme halindeyse, eskinin \u00f6lmesi ve yeninin b\u00fcy\u00fcmesi bir geli\u015fme yasas\u0131ysa, a\u00e7\u0131kt\u0131r ki, art\u0131k “de\u011fi\u015fmez” sosyal sistemlerin, \u00f6zel m\u00fclkiyet ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn “sonsuz ilkeleri”nin, k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn toprak a\u011fas\u0131na, i\u015f\u00e7inin kapitaliste ba\u015fe\u011fdirilmesine ili\u015fkin “\u00f6ncesiz ve sonsuz d\u00fc\u015f\u00fcnler”in varl\u0131\u011f\u0131 olanaks\u0131z bir \u015feydir.
Bu y\u00fczden, nas\u0131l bir zamanlar feodal sistemin yerini kapitalist sistem ald\u0131ysa, kapitalist sistemin yerini de sosyalist sistem alabilir.
Onun i\u00e7in, \u00e7abalar\u0131m\u0131z\u0131, bug\u00fcn en egemen g\u00fcc\u00fc olu\u015fturmu\u015f da olsalar, toplumun art\u0131k geli\u015fmeyen tabakalar\u0131 \u00fcst\u00fcne de\u011fil, bug\u00fcn egemen g\u00fc\u00e7 say\u0131lmasalar bile, geli\u015fen ve \u00f6n\u00fcnde geni\u015f bir gelece\u011fi olan tabakalar\u0131 \u00fcst\u00fcne dayand\u0131rmal\u0131y\u0131z.
1880-1890 y\u0131llar\u0131nda, marksistlerin Narodniklere kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131m\u0131 d\u00f6neminde, Rusya proletaryas\u0131, n\u00fcfusun b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funu olu\u015fturan,kendi ba\u015f\u0131na k\u00f6yl\u00fcler y\u0131\u011f\u0131n\u0131na g\u00f6re \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir az\u0131nl\u0131kt\u0131. Ama k\u00f6yl\u00fcler bir s\u0131n\u0131f olarak \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcrlerken, proletarya s\u0131n\u0131f olarak geli\u015fiyordu. Ve, proletaryan\u0131n bir s\u0131n\u0131f olarak geli\u015fmesi y\u00fcz\u00fcndendir ki, marksistler eylemlerini proletaryaya dayand\u0131rm\u0131\u015flard\u0131. Bunda da yan\u0131lmam\u0131\u015flard\u0131. \u00e7\u00fcnk\u00fc bildi\u011fimiz gibi, sonradan proletarya \u00f6nemsiz bir g\u00fc\u00e7 olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p birinci derecede tarihsel ve politik bir g\u00fc\u00e7 durumuna gelmi\u015ftir.
Bu y\u00fczden, politikada hata yapmamak i\u00e7in hep ileriye bak\u0131lmal\u0131d\u0131r, geriye de\u011fil.
Devam edelim. Yava\u015f nicel de\u011fi\u015fmelerden h\u0131zl\u0131 ve ani nitel de\u011fi\u015fmelere ge\u00e7i\u015f. bir geli\u015fme yasas\u0131ysa, ezilen s\u0131n\u0131flar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 devrimlerin \u00e7ok normal ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011fu da apa\u00e7\u0131k ortaya \u00e7\u0131kar.
Bu bak\u0131mdan, kapitalizmden sosyalizme ge\u00e7i\u015f ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kapitalist boyunduruktan kurtulmas\u0131, yava\u015f, yava\u015f de\u011fi\u015fmelerle, reformlara de\u011fil, ancak, kapitalist sistemin nitel de\u011fi\u015fmesiyle, devrim yoluyla ger\u00e7ekle\u015febilir.
Bu bak\u0131mdan, politikada hata yapmamak i\u00e7in, devrimci olmak gerekir, reformist de\u011fil.
Devam edelim. Geli\u015fme, i\u00e7 \u00e7eli\u015fmelerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla, bu geli\u015fmeler temeline dayanan kar\u015f\u0131t g\u00fc\u00e7ler aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmalarla ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n sonucunda bu \u00e7eli\u015fmelerin a\u015f\u0131lmas\u0131 yoluyla olu\u015fuyorsa, a\u00e7\u0131k\u00e7a anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi, proletaryan\u0131n s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131 \u00e7ok normal ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir olayd\u0131r.
Bu y\u00fczden, kapitalist sistemdeki geli\u015fmeleri \u00f6rtbas etmemeli, onlar\u0131n \u00fcst\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131p g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermeliyiz; s\u0131n\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tlamamal\u0131 ve onu sonuna dek s\u00fcrd\u00fcrmeliyiz.
Bu y\u00fczden, politikada hata yapmamak i\u00e7in, proletarya ve burjuvazinin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n uzla\u015fmas\u0131 \u00fcst\u00fcne kurulmu\u015f reformist bir politika de\u011fil, “kapitalizmin sosyalizmle kayna\u015fmas\u0131”n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren uzla\u015f\u0131c\u0131 bir politika de\u011fil, uzla\u015fmaz bir proleter s\u0131n\u0131f politikas\u0131 yolu izlenmelidir.
\u0130\u015fte, marksist diyalektik y\u00f6ntemin, toplum ya\u015fam\u0131na, toplum tarihine uygulanm\u0131\u015f bi\u00e7imi budur.
Marksist felsefi materyalizme gelince, bu da, temelde felsefi idealizmin tam kar\u015f\u0131t\u0131d\u0131r.<\/p>\n

2. MARKS\u0130ST FELSEF\u0130 MATERYAL\u0130ZM\u0130N TEMEL N\u0130TEL\u0130KLER\u0130 \u015eUNLARDIR:<\/p>\n

a) D\u00fcnyay\u0131, bir “mutlak ide”nin, bir “evrensel ruh”un, “bilin\u00e7”in cisimle\u015fmesi olarak g\u00f6ren idealizmin tersine, marksist felsefi materyalizm, d\u00fcnyay\u0131 haliyle maddi olarak kabul eder; d\u00fcnyadaki b\u00fct\u00fcn de\u011fi\u015fik olaylar\u0131, hareket halindeki maddenin de\u011fi\u015fik bi\u00e7imleri olarak g\u00f6r\u00fcr; diyalektik y\u00f6ntemin ortaya koydu\u011fu gibi, olaylar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkileri ve birbirine ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131, hareket eden maddenin geli\u015fme yasas\u0131d\u0131r; d\u00fcnya, maddenin hareket yasalar\u0131na uygun olarak geli\u015fir ve hi\u00e7bir “evrensel ruh”a gereksinimi yoktur.
Engels diyor ki:<\/p>\n

“Materyalist d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, do\u011fan\u0131n, oldu\u011fu gibi, hi\u00e7bir \u015fey katmaks\u0131z\u0131n kavranmas\u0131d\u0131r.” (Ludwig Feuerbach’\u0131n Tezi)<\/p>\n

“D\u00fcnya bir t\u00fcmd\u00fcr; hi\u00e7bir insan taraf\u0131ndan yarat\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r; o sistemli olarak parlayan ve sistemli olarak s\u00f6nen, \u00f6ncesiz ve sonsuz, canl\u0131 bir alev hallindeydi ve \u00f6yle olarak da kalacakt\u0131r” diyen eski filozof Heraklit’in materyalist g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden s\u00f6z ederken Lenin, “diyalektik ve materyalizm ve ilkelerinin ve \u00e7ok ve g\u00fczel ve bir ve anlat\u0131m\u0131d\u0131r ve bu” diyor. (Felsefe Defterleri)<\/p>\n

b) Ger\u00e7ekte yaln\u0131z bilincimizin var oldu\u011funu, maddi d\u00fcnyan\u0131n, varl\u0131\u011f\u0131n, do\u011fan\u0131n, ancak bizim bilincimizde, duyular\u0131m\u0131zda, d\u00fc\u015f\u00fcn ve alg\u0131lar\u0131m\u0131zda bulundu\u011funu savunan idealizmin tersine, marksist materyalist felsefe, maddeyi, do\u011fay\u0131, varl\u0131\u011f\u0131 bilincimizin d\u0131\u015f\u0131nda ve ondan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak var olan nesnel bir ger\u00e7ek olarak kabul eder. Madde, b\u00fct\u00fcn duyular\u0131n, d\u00fc\u015f\u00fcnlerin ve bilincin kayna\u011f\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in, ilk veridir. Maddenin, varl\u0131\u011f\u0131n bir yans\u0131mas\u0131 olan bilin\u00e7se, ikinci veridir. D\u00fc\u015f\u00fcnce, geli\u015fmesinde y\u00fcksek bir kusursuzluk d\u00fczeyine eri\u015fmi\u015f olan bir maddenin, yani beynin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Beyin d\u00fc\u015f\u00fcnme organ\u0131d\u0131r, ve bu y\u00fczden, insan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnceyi maddeden ay\u0131rmas\u0131 b\u00fcy\u00fck bir yanl\u0131\u015fl\u0131k yapmas\u0131 demektir.
Engels, \u015f\u00f6yle diyor.<\/p>\n

“D\u00fc\u015f\u00fcncenin varl\u0131kla, ruhun do\u011fayla ili\u015fkisi sorunu t\u00fcm felsefenin en \u00f6nemli sorunudur. Filozoflar\u0131n bu soruya verdikleri yan\u0131tlar, onlar\u0131 iki b\u00fcy\u00fck kampa ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Ruhun do\u011faya g\u00f6re \u00f6ncelik ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrenler … idealizm kamp\u0131n\u0131 olu\u015ftururlar. Do\u011faya \u00f6ncelik tan\u0131yan \u00f6tekilerse materyalizmin \u00e7e\u015fitli ekollerini olu\u015ftururlar.” (Ludwig Feuerbach ve Kl\u00e2sik Alman Felsefesinin Sonu)<\/p>\n

Engels, \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor:<\/p>\n

“Tek ger\u00e7ek, bizim de i\u00e7inde oldu\u011fumuz, duyusal olarak alg\u0131lanabilen maddi d\u00fcnyad\u0131r… Bilincimiz ve d\u00fc\u015f\u00fcncemiz, ne kadar duyular\u0131n \u00fcst\u00fcnde g\u00f6r\u00fcn\u00fcrlerse de, maddi ve bedensel bir organ\u0131n, yani beynin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcrler. Madde ruhun \u00fcr\u00fcn\u00fc de\u011fil, tersine, ruhun kendisi maddenin en y\u00fcksek \u00fcr\u00fcn\u00fcnden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.” (Ayn\u0131 yap\u0131t)<\/p>\n

Madde ve d\u00fc\u015f\u00fcnce sorunu \u00fczerine, Marx \u015f\u00f6yle diyor:<\/p>\n

“D\u00fc\u015f\u00fcnceyi, d\u00fc\u015f\u00fcnen maddeden ay\u0131rmak olanaks\u0131zd\u0131r. B\u00fct\u00fcn de\u011fi\u015fikliklerin \u00f6znesi maddedir.” (Kutsal Ai1e)<\/p>\n

Lenin, marksist materyalist felsefeyi tan\u0131mlarken \u015f\u00f6yle diyor:<\/p>\n

“Genellikle, materyalizm, nesnel ger\u00e7ek varl\u0131\u011f\u0131n (maddenin) bilin\u00e7ten, duyulardan ve deneyimden ba\u011f\u0131ms\u0131z oldu\u011funu kabul eder… Bilin\u00e7… varl\u0131\u011f\u0131n bir yans\u0131mas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir, ve en fazla, varl\u0131\u011f\u0131n yakla\u015f\u0131k olarak do\u011fru (yeterli, tam\u0131 tam\u0131na) bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r.” (Materyalizm ve Ampirio-Kritisizm)<\/p>\n

Ve, Lenin, \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor:<\/p>\n

“Madde, duyu organlar\u0131m\u0131za etki yaparak duygular yaratan \u015feydir. Madde bize duyularla verilen nesnel bir ger\u00e7ektir… Madde, do\u011fa, varl\u0131k, fiziksel olan her \u015fey ilk veridir; ruh, bilin\u00e7, duyular, ruhsal olan her \u015fey ise ikinci veridir.” (Ayn\u0131 yap\u0131t)
“D\u00fcnya tablosu, maddenin nas\u0131l hareket etti\u011fini ve maddenin nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6steren bir tablodur.” (Ayn\u0131 yap\u0131t)
“Beyin d\u00fc\u015f\u00fcnme organ\u0131d\u0131r.” (Ayn\u0131 yap\u0131t)<\/p>\n

c) D\u00fcnyan\u0131n ve onun yasalar\u0131n\u0131n bilinebilece\u011fini yads\u0131yan, bilgilerimizin de\u011ferine inanmayan, nesnel ger\u00e7e\u011fi kabul etmeyen ve d\u00fcnyan\u0131n bilimle anla\u015f\u0131lamayacak “kendinde \u015feyler”le dolu oldu\u011funu savunan idealizmin tersine, marksist felsefi materyalizm, d\u00fcnyay\u0131 ve onun yasalar\u0131n\u0131 t\u00fcm\u00fcyle bilinebilir, deneyim ve pratikle do\u011frulanm\u0131\u015f olan do\u011fa yasalar\u0131 \u00fczerine bilgilerimizin nesnel ger\u00e7e\u011fin tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan ge\u00e7erli bilgiler oldu\u011funu kabul eder. Ve d\u00fcnyada bilinmeyecek hi\u00e7bir \u015fey yoktur, yaln\u0131zca hen\u00fcz bilemedi\u011fimiz, ama bilim ve pratik yoluyla a\u00e7\u0131klanacak ve bilinir duruma sokulacak \u015feyler vard\u0131r.
D\u00fcnyan\u0131n bilinemiyece\u011fini ve kavranam\u0131yacak “kendinde \u015feyler”in var oldu\u011funu savunan Kant ve \u00f6teki idealistlerin g\u00f6r\u00fc\u015flerini ele\u015ftirip bilgimizin sa\u011flam bilgi oldu\u011funu ileri s\u00fcrerek, materyalist tezi savunurken, Engels, \u015funlar\u0131 yaz\u0131yor:<\/p>\n

“Bunu ve b\u00fct\u00fcn \u00f6teki felsefi fantezileri en etkili bi\u00e7imde \u00e7\u00fcr\u00fcten \u015fey, pratik, \u00f6zellikle deneyim ve sanayi prati\u011fidir. Bir do\u011fa s\u00fcrecini kavray\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131n do\u011frulu\u011funu, o s\u00fcreci kendimiz yaparak, onu kendi \u00f6z ortam\u0131nda olu\u015fturarak ve \u00fcstelik kendi ama\u00e7lar\u0131m\u0131z i\u00e7in kullanarak tan\u0131tlayabiliyorsak, Kant’\u0131n o kavranmas\u0131 olanaks\u0131z olan ‘kendinde \u015fey’ine bir son vermi\u015f oluruz. Bitki ve hayvan organlar\u0131ndan elde edilen kimyasal maddeler, organik kimya, onlar\u0131 ardard\u0131na \u00fcretmeye ba\u015flayana dek, b\u00f6yle ‘kendinde \u015feyler’ olarak kald\u0131lar. Bundan sonrad\u0131r ki, o ‘kendinde \u015fey’ bizim i\u00e7in bir \u015fey haline geldi. S\u00f6zgelimi, k\u00f6kboyan\u0131n renkli maddesi ali\u00e7eri, \u015fimdi art\u0131k, tarlalarda k\u00f6kboya yeti\u015ftirmekle de\u011fil, \u00e7ok daha ucuz ve kolayl\u0131kla k\u00f6m\u00fcr katran\u0131ndan elde edilmektedir. \u00dc\u00e7 y\u00fczy\u0131l boyunca, Kopernik’in g\u00fcne\u015f sistemi bir hipotez olarak kald\u0131; do\u011frulu\u011fu \u00fczerine bire kar\u015f\u0131 y\u00fczbin, onbin bahse giri\u015filebilecek bir hipotez olarak, ama yine de bir hipotez olarak. Ama ne zaman ki, Leverrier, bu sistem sayesinde elde edilen say\u0131lara dayanarak bilinmeyen bir gezegenin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n gereklili\u011fini ortaya koydu ve \u00fcstelik bu gezegenin g\u00f6kte mutlaka olmas\u0131 gereken durumunu hesaplad\u0131; ne zaman ki, Galile, ger\u00e7ekten bu gezegeni buldu, Kopernik sistemi de tan\u0131tlanm\u0131\u015f oldu.” (Ludwig Feuerbach ve Kl\u00e2sik Alman Felsefesinin Sonu)<\/p>\n

Bogdanov, Bazarov, Y\u00fc\u015fkevi\u00e7 ve Mach’\u0131n \u00f6teki izleyicilerinin fideizmini* su\u00e7layarak, do\u011fa yasalar\u0131 \u00fczerine edindi\u011fimiz bilimsel bilgilerin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131, bilimsel yasalar\u0131n nesnel ger\u00e7ekleri temsil etti\u011fini ileri s\u00fcren \u00fcnl\u00fc materyalist tezi savunurken, Lenin, \u015f\u00f6yle diyor:<\/p>\n

“\u00c7a\u011fda\u015f fideizm [* Fideizm : \u0130lk do\u011frular\u0131n bilgisi imanla kazan\u0131l\u0131r diyen ve akla g\u00f6re imana \u00f6ncelik tan\u0131yan felsefi anlay\u0131\u015f. (-\u00e7).] hi\u00e7bir zaman bilimi yads\u0131maz. Yads\u0131d\u0131\u011f\u0131 tek sey, bilimin ‘abart\u0131lm\u0131\u015f savlar’\u0131, yani nesnel ger\u00e7e\u011fi bilme savlar\u0131d\u0131r. Materyalistlerin d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi, nesnel ger\u00e7ek varsa; insan ‘deneyiminde’ d\u0131\u015f d\u00fcnyay\u0131 yans\u0131tan do\u011fa bilimleri, yaln\u0131z onlar, bize nesnel ger\u00e7e\u011fi vermeye yetenekliyse, fideizmin t\u00fcm\u00fc \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015f demektir.” (Materyalizm ve Ampirio-Kritisizm)<\/p>\n

Marksist felsefi materyalizmin karakteristik nitelikleri k\u0131saca i\u015fte bunlard\u0131r.
Felsefi materyalizm ilkelerinin toplum ya\u015fam\u0131n\u0131 ve toplum tarihini inceleme alanlar\u0131na uzat\u0131lmas\u0131n\u0131n ne kadar gerekli oldu\u011fu, bu ilkelerin toplum tarihine ve proletarya partisinin pratik faaliyetine uygulanmas\u0131n\u0131n ne b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 kolayca anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.
Do\u011fa olaylar\u0131 aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fki, ba\u011fl\u0131l\u0131k do\u011fan\u0131n geli\u015fme yasalar\u0131ysa, bundan, sosyal ya\u015famdaki olaylar aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fki ve ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n da toplumun geli\u015fme yasalar\u0131 oldu\u011fu ve rastgele bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131 sonucu \u00e7\u0131kar ortaya.
B\u00f6ylece, toplumsal ya\u015fam ve toplum tarihi bir “rastlant\u0131lar” y\u0131\u011f\u0131n\u0131 olmaktan kurtulur; \u00e7\u00fcnk\u00fc toplum tarihi, toplumun zorunlu bir geli\u015fmesi haline ve toplumsal tarihin incelenmesi de bir bilim haline gelir.
Bu y\u00fczden, proletarya partisinin pratik faaliyeti, “se\u00e7kin ki\u015filerin” iyi niyetleri, “akl\u0131n”, “evrensel ahl\u00e2k”\u0131n vb. isterleri \u00fcst\u00fcne de\u011fil, toplumun geli\u015fme yasalar\u0131 ve bu yasalar\u0131n incelenmesi \u00fcst\u00fcne oturtulmal\u0131d\u0131r.
Devam edelim. D\u00fcnya bilinebilirse, do\u011fan\u0131n geli\u015fme yasalar\u0131 \u00fczerine edindi\u011fimiz bilgiler nesnel ger\u00e7eklerin ge\u00e7erlili\u011fini ta\u015f\u0131yan sa\u011flam bilgilerse, bundan, toplum ya\u015fam\u0131n\u0131n, toplumsal geli\u015fmenin de bilinebilece\u011fi ve toplumsal geli\u015fme yasalar\u0131 \u00fczerine edinilen bilimsel bilgilerin nesnel ger\u00e7ek ge\u00e7erlili\u011fi ta\u015f\u0131yan sa\u011flam bilgiler oldu\u011fu sonucu \u00e7\u0131kar ortaya.
Bu y\u00fczden, toplum tarihi bilimi, toplum ya\u015fam\u0131ndaki olaylar\u0131n t\u00fcm karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131n, s\u00f6zgelimi biyoloji kadar kesin bir bilim haline gelebilir, ve, toplumsal geli\u015fme yasalar\u0131ndan pratik ama\u00e7lar i\u00e7in yararlan\u0131labilir.
Bu y\u00fczden, proletarya partisi, pratik faaliyeti i\u00e7inde, kendine, olur-olmaz nedenlerle de\u011fil, toplumsal geli\u015fme yasalar\u0131yla ve bu yasalardan \u00e7\u0131kart\u0131lan pratik sonu\u00e7larla y\u00f6n vermelidir.
Bu y\u00fczden, sosyalizm, eskiden oldu\u011fu gibi insanl\u0131k i\u00e7in g\u00f6rkemli bir gelecek d\u00fc\u015f\u00fc olmaktan \u00e7\u0131kar, bir bilim haline gelir.
Bu y\u00fczden, bilimle pratik faaliyet, teoriyle pratik aras\u0131ndaki ba\u011f, aralar\u0131ndaki birlik, proletarya partisinin yolg\u00f6sterici y\u0131ld\u0131z\u0131 olmal\u0131d\u0131r.
Devam edelim. Do\u011fa, varl\u0131k, maddi d\u00fcnya birinci veri, bilin\u00e7 ve d\u00fc\u015f\u00fcnce ikinci, t\u00fcrevsel veriyse; maddi d\u00fcnya insan bilincinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak var olan nesnel ger\u00e7e\u011fi temsil ediyorsa, ve bilin\u00e7, bu nesnel ger\u00e7e\u011fin bir yans\u0131mas\u0131ysa, bundan ayn\u0131 bi\u00e7imde, toplumun maddi ya\u015fam\u0131n\u0131n ve varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nde geldi\u011fi, ruhsal ya\u015fam\u0131n\u0131nsa ikinci, t\u00fcrevsel bir veri oldu\u011fu, ve, toplumun maddi ya\u015fam\u0131n\u0131n insan iradesinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak var olan nesnel bir ger\u00e7ek oldu\u011fu, toplumun ruhsal ya\u015fam\u0131n\u0131nsa bu nesnel ger\u00e7e\u011fin bu, varl\u0131\u011f\u0131n bir yans\u0131mas\u0131 oldu\u011fu sonucu \u00e7\u0131kar ortaya.
Bu y\u00fczden, toplumun ruhsal ya\u015fam\u0131n\u0131n olu\u015fum kayna\u011f\u0131n\u0131, sosyal d\u00fc\u015f\u00fcnlerin, sosyal teorilerin, politik g\u00f6r\u00fc\u015f ve politik kurumlar\u0131n do\u011fu\u015f kaynaklar\u0131n\u0131, bu d\u00fc\u015f\u00fcnlerin, teorilerin, g\u00f6r\u00fc\u015flerin ve politik kurumlar\u0131n kendilerinde de\u011fil, bu d\u00fc\u015f\u00fcnleri, teorileri, g\u00f6r\u00fc\u015fleri vb. yans\u0131tan toplumsal varl\u0131kta, toplumun maddi ya\u015fam ko\u015fullar\u0131nda aramak gerekir.
Bu y\u00fczden, toplum tarihinin de\u011fi\u015fik d\u00f6nemlerinde de\u011fi\u015fik sosyal d\u00fc\u015f\u00fcn, teori, g\u00f6r\u00fc\u015f ve politik kurumlar g\u00f6r\u00fclebiliyorsa; k\u00f6leci sistemde belli birtak\u0131m sosyal d\u00fc\u015f\u00fcn, teori, g\u00f6r\u00fc\u015f ve politik kurumlarla kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015fken feodalizmde ba\u015fkalar\u0131na, kapitalizmde daha ba\u015fkalar\u0131na rastl\u0131yorsak; bu d\u00fc\u015f\u00fcnler, teoriler, politik g\u00f6r\u00fc\u015f ve politik kurumlar, kendi “do\u011fas\u0131” ve “\u00f6zellikleri”yle de\u011fil, sosyal geli\u015fmenin de\u011fi\u015fik d\u00f6nemlerinde toplumun maddi ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131n da de\u011fi\u015fik olu\u015fuyla a\u00e7\u0131klanmal\u0131d\u0131r.
Toplumun varl\u0131\u011f\u0131, toplumdaki ya\u015fam ko\u015fullar\u0131 nas\u0131lsa, o toplumun d\u00fc\u015f\u00fcnleri, teorileri, politik g\u00f6r\u00fc\u015f ve politik kurumlar\u0131 da \u00f6yledir.
Marx, bu konuyla ilgili olarak, \u015f\u00f6yle diyor:<\/p>\n

“\u0130nsanlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirleyen bilin\u00e7leri de\u011fil, tersine, bilin\u00e7lerini belirleyen sosyal varl\u0131klar\u0131d\u0131r.” (Ekonomi Politi\u011fin Ele\u015ftirisine Katk\u0131’ya \u00d6ns\u00f6z)<\/p>\n

Eyl\u00fcl 1938
Bilim ve Sosyalizm Yay\u0131nlar\u0131 9. Bask\u0131 Sol Yay\u0131nlar\u0131, Leninizmin Sorunlar\u0131, s: 651-684<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Diyalektik materyalizm, marksist-leninist partinin d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. Do\u011fa olaylar\u0131na yakla\u015f\u0131\u015f\u0131, onlar\u0131 inceleme ve anlama y\u00f6ntemleri diyalektik, do\u011fa olaylar\u0131n\u0131 yorumlay\u0131\u015f\u0131, bu olaylar\u0131 kavray\u0131\u015f\u0131 ve teorisi materyalist oldu\u011fundan, bu d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, diyalektik materyalizm ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r.Tarihsel materyalizm, diyalektik materyalizmin ilkelerini toplum ya\u015fam\u0131n\u0131n incelenmesinde kullan\u0131r; bu ilkeleri toplum ya\u015fam\u0131ndaki olaylara, toplum ve toplum tarihi \u00fczerindeki \u00e7al\u0131\u015fmalara uygular.Marx ve Engels, diyalektik […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58],"tags":[],"class_list":{"0":"post-577","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-josef-stalin"},"yoast_head":"\nDiyalektik ve Tarihsel Materyalizm (1.B\u00f6l\u00fcm) | Jozef Stalin - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/12\/diyalektik-ve-tarihsel-materyalizm-1bolum-jozef-stalin\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Diyalektik ve Tarihsel Materyalizm (1.B\u00f6l\u00fcm) | Jozef Stalin\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Diyalektik materyalizm, marksist-leninist partinin d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. Do\u011fa olaylar\u0131na yakla\u015f\u0131\u015f\u0131, onlar\u0131 inceleme ve anlama y\u00f6ntemleri diyalektik, do\u011fa olaylar\u0131n\u0131 yorumlay\u0131\u015f\u0131, bu olaylar\u0131 kavray\u0131\u015f\u0131 ve teorisi materyalist oldu\u011fundan, bu d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, diyalektik materyalizm ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r.Tarihsel materyalizm, diyalektik materyalizmin ilkelerini toplum ya\u015fam\u0131n\u0131n incelenmesinde kullan\u0131r; bu ilkeleri toplum ya\u015fam\u0131ndaki olaylara, toplum ve toplum tarihi \u00fczerindeki \u00e7al\u0131\u015fmalara uygular.Marx ve Engels, diyalektik […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/12\/diyalektik-ve-tarihsel-materyalizm-1bolum-jozef-stalin\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2009-04-12T17:51:52+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"300\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"90\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"24 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/12\/diyalektik-ve-tarihsel-materyalizm-1bolum-jozef-stalin\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/12\/diyalektik-ve-tarihsel-materyalizm-1bolum-jozef-stalin\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"Diyalektik ve Tarihsel Materyalizm (1.B\u00f6l\u00fcm) | Jozef Stalin\",\"datePublished\":\"2009-04-12T17:51:52+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/12\/diyalektik-ve-tarihsel-materyalizm-1bolum-jozef-stalin\/\"},\"wordCount\":4709,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Josef Stalin\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/12\/diyalektik-ve-tarihsel-materyalizm-1bolum-jozef-stalin\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/12\/diyalektik-ve-tarihsel-materyalizm-1bolum-jozef-stalin\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/12\/diyalektik-ve-tarihsel-materyalizm-1bolum-jozef-stalin\/\",\"name\":\"Diyalektik ve Tarihsel Materyalizm (1.B\u00f6l\u00fcm) | Jozef Stalin - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"datePublished\":\"2009-04-12T17:51:52+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/12\/diyalektik-ve-tarihsel-materyalizm-1bolum-jozef-stalin\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/12\/diyalektik-ve-tarihsel-materyalizm-1bolum-jozef-stalin\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/12\/diyalektik-ve-tarihsel-materyalizm-1bolum-jozef-stalin\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Diyalektik ve Tarihsel Materyalizm (1.B\u00f6l\u00fcm) | Jozef Stalin\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Diyalektik ve Tarihsel Materyalizm (1.B\u00f6l\u00fcm) | Jozef Stalin - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/12\/diyalektik-ve-tarihsel-materyalizm-1bolum-jozef-stalin\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Diyalektik ve Tarihsel Materyalizm (1.B\u00f6l\u00fcm) | Jozef Stalin","og_description":"Diyalektik materyalizm, marksist-leninist partinin d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. Do\u011fa olaylar\u0131na yakla\u015f\u0131\u015f\u0131, onlar\u0131 inceleme ve anlama y\u00f6ntemleri diyalektik, do\u011fa olaylar\u0131n\u0131 yorumlay\u0131\u015f\u0131, bu olaylar\u0131 kavray\u0131\u015f\u0131 ve teorisi materyalist oldu\u011fundan, bu d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, diyalektik materyalizm ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r.Tarihsel materyalizm, diyalektik materyalizmin ilkelerini toplum ya\u015fam\u0131n\u0131n incelenmesinde kullan\u0131r; bu ilkeleri toplum ya\u015fam\u0131ndaki olaylara, toplum ve toplum tarihi \u00fczerindeki \u00e7al\u0131\u015fmalara uygular.Marx ve Engels, diyalektik […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/12\/diyalektik-ve-tarihsel-materyalizm-1bolum-jozef-stalin\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2009-04-12T17:51:52+00:00","og_image":[{"width":300,"height":90,"url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","type":"image\/png"}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"24 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/12\/diyalektik-ve-tarihsel-materyalizm-1bolum-jozef-stalin\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/12\/diyalektik-ve-tarihsel-materyalizm-1bolum-jozef-stalin\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"Diyalektik ve Tarihsel Materyalizm (1.B\u00f6l\u00fcm) | Jozef Stalin","datePublished":"2009-04-12T17:51:52+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/12\/diyalektik-ve-tarihsel-materyalizm-1bolum-jozef-stalin\/"},"wordCount":4709,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"articleSection":["Josef Stalin"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/12\/diyalektik-ve-tarihsel-materyalizm-1bolum-jozef-stalin\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/12\/diyalektik-ve-tarihsel-materyalizm-1bolum-jozef-stalin\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/12\/diyalektik-ve-tarihsel-materyalizm-1bolum-jozef-stalin\/","name":"Diyalektik ve Tarihsel Materyalizm (1.B\u00f6l\u00fcm) | Jozef Stalin - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"datePublished":"2009-04-12T17:51:52+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/12\/diyalektik-ve-tarihsel-materyalizm-1bolum-jozef-stalin\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/12\/diyalektik-ve-tarihsel-materyalizm-1bolum-jozef-stalin\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/12\/diyalektik-ve-tarihsel-materyalizm-1bolum-jozef-stalin\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Diyalektik ve Tarihsel Materyalizm (1.B\u00f6l\u00fcm) | Jozef Stalin"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/577","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=577"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/577\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=577"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=577"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=577"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}