![](\"http:\/\/www.dogukitabevi.com\/content_files\/prd_images\/sosyalist%20yay\/anti_Duhring.jpg\")
AHLAK VE HUKUK \u00d6L\u00dcMS\u00dcZ DO\u011eRULUKLARBay D\u00fchring’in okurlar\u0131na tam elli sayfa boyunca bilin\u00e7 \u00f6\u011felerinin k\u00f6ktenci bilimi ad\u0131na \u015f\u00f6len verdi\u011fi yavanl\u0131k ve falc\u0131 kad\u0131n kahinlikleri y\u0131\u011f\u0131n\u0131ndan, k\u0131sacas\u0131 b\u00f6nce bo\u015f s\u00f6zlerden \u00f6mekler vermekten sak\u0131n\u0131yoruz. Yaln\u0131zca \u015funu alaca\u011f\u0131z:
“Salt dil yard\u0131m\u0131 ile d\u00fc\u015f\u00fcnmeye yetenekli olan bir ki\u015fi, soyut d\u00fc\u015f\u00fcncenin, kat\u0131\u015f\u0131ks\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcncenin ne anlama geldi\u011fini hi\u00e7bir zaman anlamam\u0131\u015ft\u0131r.
Buna g\u00f6re hayvanlar, en soyut ve en kat\u0131\u015f\u0131ks\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerdir; \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesi, dilin yerli yersiz araya girmesiyle hi\u00e7 bulanmaz. D\u00fchringasa d\u00fc\u015f\u00fcncelere ve bu d\u00fc\u015f\u00fcnceleri d\u0131\u015favuran dile bak\u0131nca, bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerin herhangi bir dil i\u00e7in, Almancan\u0131n da bu d\u00fc\u015f\u00fcnceler i\u00e7in ne denli az elveri\u015fli olduklar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc kesin.
Ensonu, o bozuk \u00e7orba bir yana, i\u015fte hi\u00e7 olmazsa bize (sayfa 148) \u015furada burada ahlak ve hukuk konusunda elle tutulan bir \u015feyler veren d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcm taraf\u0131ndan kurtar\u0131l\u0131yoruz. Bu kez, daha i\u015fin ba\u015f\u0131nda \u00f6teki g\u00f6ksel cisimler \u00fczerine bir yolculu\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131l\u0131yoruz: Ahlak \u00f6\u011feleri, “etkin bir anl\u0131\u011f\u0131n i\u00e7d\u00fcsel bi\u00e7imli dirimsel hareketleri bilin\u00e7li bir d\u00fczene koymakla u\u011fra\u015fma zorunda oldu\u011fu b\u00fct\u00fcn insand\u0131\u015f\u0131 varl\u0131klarda … uyarl\u0131 bir bi\u00e7imde … bulunmal\u0131d\u0131rlar. Ger\u00e7i bu t\u00fcrl\u00fc ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmeler i\u00e7in duydu\u011fumuz ilgi \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck kalacak. … Ama ba\u015fka g\u00f6ksel cisimler \u00fczerinde, bireysel ve ortakla\u015fa ya\u015fam\u0131n, zorunlu olarak ne ortadan kald\u0131r\u0131labilir ne de usa g\u00f6re davranan bir varl\u0131\u011f\u0131n temel yap\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00e7arp\u0131tabilir … bir \u015femadan hareket etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek, gene de \u00e7evrenimizi kurtar\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde geni\u015fleten bir fikir olarak kal\u0131r.\u201d
E\u011fer ayr\u0131klama olarak, bay D\u00fchring’in do\u011fruluklar\u0131n\u0131n (hakikatlerinin), hatta b\u00fct\u00fcn \u00f6teki olanakl\u0131 d\u00fcnyalar i\u00e7in bile ge\u00e7erlili\u011fi burada b\u00f6l\u00fcm\u00fcn sonuna de\u011fil de ba\u015f\u0131na konmu\u015f bulunuyorsa, bunun sa\u011flam nedenleri var. Bay D\u00fchring’in ahlak ve adalet \u00fczerindeki fikirlerinin \u00f6nce b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyalar i\u00e7in ge\u00e7erlili\u011fi saptand\u0131ktan sonra, bunu kurtar\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde, b\u00fct\u00fcn zamanlara yaymak kolay olacakt\u0131r. Barada da, son \u00e7\u00f6z\u00fcmlemede kesin do\u011fruluklardan daha a\u015fa\u011f\u0131 hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6zkonusu de\u011fil. Ahlak d\u00fcnyas\u0131 “t\u0131pk\u0131 evrensel bilgi d\u00fcnyas\u0131 gibi … kendi s\u00fcrekli ilkeleri ile kendi yal\u0131n \u00f6\u011felerine sahiptir, [ahlak ilkeleri] tarihin \u00fcst\u00fcndedir ve ayn\u0131 bi\u00e7imde ulusal niteliklerin g\u00fcncel ayr\u0131mlar\u0131n\u0131n da \u00fcst\u00fcndedir. … en tam ahlak duygusunun ve deyim yerindeyse vicdan\u0131n, evrimi s\u0131ras\u0131nda olu\u015ftuklar\u0131 \u00f6zel do\u011fruluklar, son temellerine kadar bilinmi\u015f olduklar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde, matematik kavray\u0131\u015f ve uygulamalar\u0131n de\u011fer ve \u00f6nemine benzer bir de\u011fer ve bir \u00f6nem sav\u0131nda bulunabilirler. Ger\u00e7ek do\u011fruluklar hi\u00e7 de\u011fi\u015fmezler … \u00f6yleki bilginin do\u011frulu\u011fu zamana ve ger\u00e7e\u011fin de\u011fi\u015fmelerine ba\u011fl\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmek, her zaman bir \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131kt\u0131r.”
Bu nedenle, kesin bir bilgi inan\u0131 ve ortak bilginin de\u011feri, sa\u011fduyu durumunda, bilgi ilkelerinin mutlak ge\u00e7erlili\u011finden umutsuzlu\u011fa d\u00fc\u015fmemize izin vermez. (sayfa 149)
“Hen\u00fcz s\u00fcrekli ku\u015fku, hastal\u0131kl\u0131 bir g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fck durumudur ve bazen kendi hi\u00e7li\u011finin bilincini sistematize ederek kendine biraz kararl\u0131l\u0131k g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc vermeye \u00e7al\u0131\u015fan i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz bir kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n d\u0131\u015favurumundan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Ahlak sorunlar\u0131nda evrensel ilkelerin yads\u0131nmas\u0131, t\u00f6re ve ilkelerin co\u011frafi ve tarihsel \u00e7e\u015fitliliklerine s\u0131ms\u0131k\u0131 sar\u0131l\u0131r ve ona ahlak bozuklu\u011fu ve ahlak k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmez zorunlulu\u011fu az\u0131c\u0131k tan\u0131nmaya g\u00f6rs\u00fcn, uyarl\u0131 ahlaksal i\u00e7g\u00fcd\u00fclerin ciddi ge\u00e7erlili\u011fi ve ger\u00e7ek etkinli\u011fini kabul etmekten ger\u00e7ekten ba\u011f\u0131\u015f\u0131k oldu\u011funa hemen inan\u0131r. \u015eu ya da bu yanl\u0131\u015f \u00f6\u011fretiye kar\u015f\u0131 de\u011fil ama insan\u0131n bilin\u00e7li ahlaks\u0131zl\u0131\u011fa y\u00fckselme yetisinin ta kendisine kar\u015f\u0131 y\u00f6nelen bu ahlak bozucu ku\u015fkuculuk, sonunda ger\u00e7ek bir hi\u00e7li\u011fe, hatta yal\u0131n nihilizmden daha da k\u00f6t\u00fc bir \u015feye var\u0131r. … Bozulmu\u015f ahlak fikirlerinin anla\u015f\u0131lmaz kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde kolayca egemen olabilmek ve ilkesiz kaprise b\u00fct\u00fcn kap\u0131lar\u0131 a\u00e7abilmek umuduna kap\u0131l\u0131r. Ama adamak\u0131ll\u0131 yan\u0131l\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc yaln\u0131zca bu and\u0131r\u0131\u015fman\u0131n, do\u011fal yan\u0131labilirli\u011fin do\u011frulu\u011fa eri\u015fme olana\u011f\u0131n\u0131 d\u0131\u015ftalamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul ettirmesi i\u00e7in, anl\u0131\u011f\u0131n yanl\u0131\u015fl\u0131k ve do\u011fruluk i\u00e7indeki ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz yazg\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6stermek yeter.”
E\u011fer \u015fimdiye de\u011fin bay D\u00fchring’in son \u00e7\u00f6z\u00fcmlemede kesin do\u011fruluklar, d\u00fc\u015f\u00fcncenin egemenli\u011fi, mutlak bilgi inan\u0131 vb. \u00fczerindeki b\u00fct\u00fcn bu tumturakl\u0131 hikmetlerini dinginlikle dinlediysek, bunun nedeni i\u015fi bir sonuca ba\u011flamak i\u00e7in, onu \u015fimdi gelmi\u015f bulundu\u011fumuz noktaya getirmenin gerekmesiydi. \u015eimdiye de\u011fin, ger\u00e7ek felsefesinin \u00e7e\u015fitli tezlerinin ne \u00f6l\u00e7\u00fcde “egemen bir ge\u00e7erlili\u011fe” ve “mutlak do\u011fruluk hakk\u0131na” sahip bulunduklar\u0131n\u0131 incelemek yetiyordu; buradaysa insan bilgisi \u00fcr\u00fcnlerinin ve bunlardan hangilerinin egemen bir ge\u00e7erlilik ve mutlak do\u011fruluk hakk\u0131na sahip olup olamayacaklar\u0131n\u0131 bilme sorununa geliyoruz. E\u011fer insan bilgisi diyorsam, bunu tan\u0131ma onuruna eri\u015fmedi\u011fim \u00f6teki g\u00f6ksel cisimler sakinlerini incitme niyetiyle de\u011fil ama hayvanlar da, hi\u00e7bir zaman egemen olmasa bile, bilgi sahibi olduklar\u0131 i\u00e7in s\u00f6yl\u00fcyorum. K\u00f6pek, efendisinde Tanr\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr ama bu o efendinin d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck namussuzu olmas\u0131n\u0131 engellemez. (sayfa 150)
\u0130nsan d\u00fc\u015f\u00fcncesi egemen midir? Evet ya da hay\u0131r diye yan\u0131t vermeden \u00f6nce, insan d\u00fc\u015f\u00fcncesinin ne oldu\u011funu incelemek gerek. Bir bireyin d\u00fc\u015f\u00fcncesi mi? Hay\u0131r. Bununla birlikte o, ancak ge\u00e7mi\u015f, \u015fimdiki ve gelecek milyarlarca ve milyarlarca insan\u0131n bireysel d\u00fc\u015f\u00fcncesi olarak vard\u0131r. \u015eimdi e\u011fer ben, b\u00fct\u00fcn bu insanlar\u0131n, gelece\u011fin insanlar\u0131 dahil, benim tasar\u0131m\u0131mda bire\u015fmi\u015f bulunan d\u00fc\u015f\u00fcncesi egemendir, insanl\u0131k yeterince uzun s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ve bu bilgi, bilgi organlar\u0131 ve bilgi nesnelerinde s\u0131n\u0131rlarla kar\u015f\u0131la\u015fmad\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde, varolan d\u00fcnyayi bilmeye yeteneklidir dersem, hayli beylik ve \u00fcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck hayli k\u0131s\u0131r bir \u015fey s\u00f6ylemi\u015f olurum. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00fct\u00fcn g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe g\u00f6re biz, hen\u00fcz insanl\u0131k tarihinin ba\u015f\u0131nda bulundu\u011fumuz ve bizim bilgimizi d\u00fczeltecek ku\u015faklar\u0131n, bizim \u00e7o\u011fu kez b\u00fcy\u00fck bir k\u00fc\u00e7\u00fcmsemeyle, bilgisini d\u00fczeltme durumunda bulundu\u011fumuz ku\u015faklardan \u00e7ok daha kalabal\u0131k olmalar\u0131 gerekti\u011fi i\u00e7in, en de\u011ferli sonu\u00e7 bizi, bug\u00fcnk\u00fc bilgimiz kar\u015f\u0131s\u0131nda son derece g\u00fcvensiz k\u0131lmaktan ba\u015fka bir \u015fey olamaz.
Bilin\u00e7, \u00f6yleyse d\u00fc\u015f\u00fcnce ve bilgi i\u00e7in de bu kendini yaln\u0131zca bir dizi bireyde g\u00f6sterme zorunlulu\u011funu bay D\u00fchring de kabul ediyor. Bu bireylerden her birinin d\u00fc\u015f\u00fcncesine, ancak sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve uyan\u0131k durumda iken, ona herhangi bir d\u00fc\u015f\u00fcnceyi zorla kabul ettirmeye yetenekli hi\u00e7bir g\u00fc\u00e7 g\u00f6rmedi\u011fimiz zaman egemenlik tan\u0131yabiliriz. Ama her bireysel d\u00fc\u015f\u00fcnce bilgilerinin egemen ge\u00e7erlili\u011fine gelince, hepimiz bunun s\u00f6zkonusu olamayaca\u011f\u0131n\u0131 ve edinilen t\u00fcm deneyime g\u00f6re bu bilgilerin ayr\u0131klamas\u0131z her zaman do\u011fru ya da d\u00fczeltilmesi gerekmeyen \u015feylerden \u00e7ok daha fazla d\u00fczeltilmesi gereken \u015feyler i\u00e7erdi\u011fini biliyoruz.
Bir ba\u015fka deyi\u015fle: D\u00fc\u015f\u00fcncenin egemenli\u011fi, d\u00fc\u015f\u00fcncesi son derece az egemen ve bilgisi mutlak bir do\u011fruluk hakk\u0131 ile g\u00fc\u00e7l\u00fc olan bir dizi insanda, bir dizi g\u00f6reli yanl\u0131\u015f i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fir; bunlar\u0131n her ikisi de ancak insanl\u0131k ya\u015fam\u0131n\u0131n sonsuz bir s\u00fcreci i\u00e7inde tamamen ger\u00e7ekle\u015febilirler.
Burada da, daha yukarda oldu\u011fu gibi, insan d\u00fc\u015f\u00fcncesinin zorunlu bir bi\u00e7imde mutlak olarak tasarlanan niteli\u011fi ile (sayfa 151) onun salt s\u0131n\u0131rl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceli bireylerde g\u00fcncelle\u015fmesi aras\u0131ndaki ayn\u0131 \u00e7eli\u015fkiyi, ancak sonsuz bir geli\u015fme i\u00e7inde, insan ku\u015faklar\u0131n\u0131n hi\u00e7 de\u011filse bizim i\u00e7in pratik bak\u0131mdan s\u0131n\u0131rs\u0131z ard\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde \u00e7\u00f6z\u00fclebilecek \u00e7eli\u015fkiyi g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu anlamda insan d\u00fc\u015f\u00fcncesi ne denli egemense o denli egemen de\u011fildir ve onun bilgi yetisi de ne denli s\u0131n\u0131rs\u0131zsa o denli s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Yap\u0131s\u0131, an\u0131kl\u0131\u011f\u0131 (istidad\u0131), olanaklar\u0131 ve sonal tarihsel ere\u011fi bak\u0131m\u0131ndan egemen ve s\u0131n\u0131rs\u0131z; bireysel uygulan\u0131\u015f\u0131 ve tekil ger\u00e7ekli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan egemen-de\u011fil ve s\u0131n\u0131rl\u0131.
\u00d6l\u00fcms\u00fcz do\u011fruluklar (ebedi hakikatler) i\u00e7in de durum b\u00f6yle. E\u011fer insanl\u0131k ancak \u00f6l\u00fcms\u00fcz do\u011fruluklarla, d\u00fc\u015f\u00fcncenin egemen bir ge\u00e7erlili\u011fe ve mutlak bir do\u011fruluk olma hakk\u0131na sahip sonu\u00e7lar\u0131 ile hareket edecek bir duruma varm\u0131\u015f olsayd\u0131, bu onun, entelekt\u00fcel d\u00fcnyan\u0131n sonsuzlu\u011funun, ger\u00e7ekte oldu\u011fu gibi g\u00fcc\u00fcl olarak da t\u00fckenmi\u015f ve b\u00f6ylece \u00fcnl\u00fc say\u0131lm\u0131\u015f say\u0131lmazl\u0131k mucizesinin ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f oldu\u011fu noktada bulundu\u011fu anlam\u0131na gelirdi.
Ama gene de en k\u00fc\u00e7\u00fck bir ku\u015fkunun bize delilik gibi g\u00f6r\u00fcnebilece\u011fi denli sa\u011flam do\u011fruluklar da yok mudur? \u0130ki kere ikinin d\u00f6rt etmesi, bir \u00fc\u00e7genin a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n iki dik a\u00e7\u0131ya e\u015fit olmas\u0131, Paris’in Fransa’da bulunmas\u0131, yiyecek bir \u015fey bulamayan adam\u0131n \u00f6lmesi vb. gibi? Yani \u00f6l\u00fcms\u00fcz do\u011fruluklar, son \u00e7\u00f6z\u00fcmlemede kesin do\u011fruluklar yok mudur?
Vard\u0131r elbette. B\u00fct\u00fcn bilgi alan\u0131n\u0131, eski \u00fcnl\u00fc y\u00f6nteme g\u00f6re, \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck kesime b\u00f6lebiliriz. Birincisi cans\u0131z do\u011fa ile u\u011fra\u015fan ve matematik olarak i\u015flenmeye az\u00e7ok elveri\u015fli b\u00fct\u00fcn bilimleri kapsar: Matematik, astronomi, mekanik, fizik, kimya. E\u011fer biri \u00e7ok yal\u0131n nesnelere b\u00fcy\u00fck s\u00f6zc\u00fckler uygalamaktan zevk al\u0131rsa, bu bilimlerin kimi sonu\u00e7lar\u0131 \u00f6l\u00fcms\u00fcz do\u011fruluklard\u0131r, son \u00e7\u00f6z\u00fcmlemede kesin do\u011fruluklard\u0131r denilebilir; ayr\u0131ca bu nedenle de bu bilimlere kesin bilimler ad\u0131 verilmi\u015ftir. Ama b\u00fct\u00fcn sonu\u00e7lar i\u00e7in bu do\u011fru olmaktan uzakt\u0131r. \u00c7o\u011fu kez o denli a\u011f\u0131rba\u015fl\u0131 olan matematik, i\u015fin i\u00e7ine de\u011fi\u015fken b\u00fcy\u00fckl\u00fckleri sokarak ve bunlar\u0131n de\u011fi\u015fkenliklerini sonsuz derecede k\u00fc\u00e7\u00fck ve sonsuz derecede b\u00fcy\u00fc\u011fe kadar g\u00f6t\u00fcrerek, g\u00fcnah i\u015fledi; bilgi a\u011fac\u0131n\u0131n kendisine en b\u00fcy\u00fck (sayfa 152) sonu\u00e7lar\u0131n, ama bununla birlikte yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131n da yolunu a\u00e7an meyvesini yedi. Matematik olan her \u015feyin i\u00e7inde bulundu\u011fu mutlak ge\u00e7erlili\u011fin, s\u00f6z g\u00f6t\u00fcrmez tan\u0131tlaman\u0131n erden (bakir) durumu, elveda; bilimsel tart\u0131\u015fmalar \u00e7a\u011f\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131 ve bug\u00fcn, insanlardan \u00e7o\u011funun ne yapt\u0131klar\u0131n\u0131 anlad\u0131klar\u0131 i\u00e7in de\u011fil ama ar\u0131 inanla, \u015fimdiye de\u011fin sonu\u00e7lar hep do\u011fru \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, diferansiyel ya da entegral hesaptan yararland\u0131klar\u0131 bir noktada bulunuyoruz. Astronomi ve mekanikte durum daha da k\u00f6t\u00fcd\u00fcr ve fizik ile kimyada, bir ar\u0131 s\u00fcr\u00fcs\u00fc ortas\u0131ndaym\u0131\u015f gibi varsay\u0131mlar ortas\u0131nda bulunulur. Ayr\u0131ca ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc de olamazd\u0131. Fizikte molek\u00fcllerin hareketi, kimyada atomlardan hareket ederek molek\u00fcllerin olu\u015fmalar\u0131 ile u\u011fra\u015f\u0131yoruz ve e\u011fer \u0131\u015f\u0131kl\u0131 dalgalar\u0131n titre\u015fim giri\u015fimi bir masal de\u011filse, bu ilgin\u00e7 \u015feyleri kendi g\u00f6zlerimizle g\u00f6rme umudu hi\u00e7 yok demektir. Son \u00e7\u00f6z\u00fcmlemede kesin do\u011fruluklar, zamanla bu alanda g\u00f6r\u00fclmedik bir bi\u00e7imde seyrekle\u015fir.
Do\u011fas\u0131 gere\u011fi, \u00f6zsel olarak ne bizim, ne de herhangi bir insan\u0131n tan\u0131k olarak bulundu\u011fu s\u00fcre\u00e7lerle u\u011fra\u015fan bir bilim olan yerbilimde (jeolojide) daha da k\u00f6t\u00fc durumday\u0131z. Bu nedenle, son \u00e7\u00f6z\u00fcmlemede kesin do\u011fruluklar hasad\u0131 burada \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u00e7aba olmaks\u0131z\u0131n y\u00fcr\u00fcmez ve \u00fcstelik son derece \u00f6nemsiz kal\u0131r.
Bilimlerin ikinci s\u0131n\u0131f\u0131, canl\u0131 organizmalar\u0131n irdelenmesini i\u00e7ine alan s\u0131n\u0131ft\u0131r. Bu alanda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkiler ve nedenselliklerin \u00f6ylesine bir \u00e7e\u015fitlili\u011fi geli\u015fir ki yaln\u0131zca \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f her sorun, ortaya say\u0131lmaz bir miktarda yeni sorunlar \u00e7\u0131karmakla kalmaz ama her tekil sorun da ancak \u00e7o\u011fu kez y\u00fczy\u0131llar isteyen bir dizi ara\u015ft\u0131rmalar arac\u0131yla ve \u00e7o\u011fu zaman par\u00e7a par\u00e7a \u00e7\u00f6z\u00fclebilir; ayn\u0131 zamanda t\u00fcml\u00fckleri sistematik olarak tasarlama gereksinmesi, son \u00e7\u00f6z\u00fcmlemedeki kesin do\u011fruluklar\u0131 her an \u00e7ok zengin bir varsay\u0131mlar \u00e7i\u00e7eklenmesi ile kaplanmaya zorlamaktan geri kalmaz. Memelilerde kan dola\u015f\u0131m\u0131 denli yal\u0131n bir \u015feyi do\u011frulukla saptamak i\u00e7in, Galenos’dan Malpighi’ye de\u011fin ne uzun bir arac\u0131 sahanl\u0131klar dizisi zorunlu oldu! Kan yuvarlar\u0131n\u0131n k\u00f6keni \u00fczerine ne denli az \u015fey biliyoruz ve bug\u00fcn bile, \u00f6rne\u011fin bir hastal\u0131\u011f\u0131n belirtileri (sayfa 153) ile nedenleri aras\u0131nda ussal bir ili\u015fki kurmak i\u00e7in, ne denli \u00e7ok arac\u0131 halkadan yoksun bulunuyoruz! \u00dcstelik s\u0131k s\u0131k, bizi biyoloji alan\u0131nda o zamana de\u011fin y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan t\u00fcm son \u00e7\u00f6z\u00fcmlemedeki kesin do\u011fruluklar\u0131 tam bir g\u00f6zden ge\u00e7irmeye ve bunlardan bir \u00e7o\u011fundan vazge\u00e7meye zorlayan, h\u00fccrenin bulunmas\u0131 gibi bulgular ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00d6yleyse bu alanda ortaya ger\u00e7ekten ger\u00e7ek ve de\u011fi\u015fmez do\u011fruluklar koymak isteyen biri, b\u00fct\u00fcn insanlar \u00f6l\u00fcml\u00fcd\u00fcr, b\u00fct\u00fcn di\u015fi memeli hayvanlar\u0131n s\u00fct bezleri vard\u0131r vb. gibi yavanl\u0131klarla yetinmek zorunda kalacakt\u0131r; kafada merkezle\u015fmi\u015f sinirsel etkinlik sindirim i\u00e7in zorunlu oldu\u011funa g\u00f6re o, geli\u015fmi\u015f hayvanlar yediklerini kafalar\u0131 ile de\u011fil, mide ve barsaklar\u0131 ile sindirirler bile diyemeyecektir.
Ama \u00f6l\u00fcms\u00fcz do\u011fruluklar i\u00e7in i\u015fler, bilimlerin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc grubunda, yani insanlar\u0131n ya\u015fama ko\u015fullar\u0131n\u0131, toplumsal ili\u015fkileri, hukuk ve devlet bi\u00e7imlerini, felsefeden, dinden, sanattan vb. olu\u015fan ideal \u00fcstyap\u0131lar\u0131 ile birlikte, tarihsel ard\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131 ve o g\u00fcnk\u00fc sonu\u00e7lar\u0131 i\u00e7inde inceleyen tarihsel bilimlerde daha da k\u00f6t\u00fc gider. Organik do\u011fada, hi\u00e7 olmazsa do\u011frudan do\u011fruya g\u00f6zlemleyebildi\u011fimiz \u00f6l\u00e7\u00fcde, \u00e7ok geni\u015f s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde olduk\u00e7a d\u00fczenli bir bi\u00e7imde yinelenen bir s\u00fcre\u00e7ler dizisi ile u\u011fta\u015f\u0131yoruz. Aristoteles’ten bu yana organizma t\u00fcrleri, kabaca ayn\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, toplum tarihinde insanl\u0131\u011f\u0131n ilkel durumunu, ta\u015f devri denilen \u015feyi a\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z andan ba\u015flayarak, durumlar\u0131n yinelenmesi kural de\u011fil, ayr\u0131klamad\u0131r ve bu t\u00fcrl\u00fc yinelenmelerin kendini g\u00f6sterdi\u011fi yerde de bu yinelemeler hi\u00e7bir zaman ayn\u0131 ko\u015fullar i\u00e7inde ortaya \u00e7\u0131kmazlar. B\u00fct\u00fcn uygar halklarda topra\u011f\u0131n ilkel kolektif m\u00fclkiyetine ve bunun ortadan kalkma bi\u00e7imine raslanmas\u0131 gibi. Bu nedenle, insanl\u0131k tarihi alan\u0131nda sa\u011flam bilgimiz, biyoloji alan\u0131nda oldu\u011fundan \u00e7ok daha geridedir. Dahas\u0131 var: Bir d\u00f6nemin toplumsal ve siyasal varl\u0131k bi\u00e7imlerinin i\u00e7 ba\u011flant\u0131s\u0131 bir kez kazara \u00f6\u011frenilecek olsa, bu i\u015f hi\u00e7 \u015fa\u015fmadan, bu bi\u00e7imler \u00f6m\u00fcrlerinin yar\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7oktan doldurmu\u015f, sonlar\u0131na do\u011fru gitmekte olduklar\u0131 zaman olur. Demek ki ancak belirli zamanda ve belirli halklar i\u00e7in varolan ve \u00f6z\u00fc gere\u011fi (sayfa 154) ge\u00e7ici bir nitelik ta\u015f\u0131yan baz\u0131 toplum ve devlet bi\u00e7imlerinin ba\u011flant\u0131 ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 kavramakla yetinmesi sonucu, bu alandaki bilgi \u00f6zsel olarak g\u00f6relidir. \u00d6yleyse bu alanda son \u00e7\u00f6z\u00fcmlemede kesin do\u011fruluklar, mutlak olarak de\u011fi\u015fmez kat\u0131\u015f\u0131ks\u0131z do\u011fruluklar av\u0131na \u00e7\u0131kan biri, \u00f6rne\u011fin insanlar\u0131n genellikle \u00e7al\u0131\u015fmadan ya\u015fayamayacaklar\u0131, \u015fimdiye de\u011fin \u00e7o\u011fu kez egemenler ve egemenlik alt\u0131nda olanlar olarak b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f olduklar\u0131, Napol\u00e9on’un 5 May\u0131s 1821’de \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc gibi en k\u00f6t\u00fc cinsten yavanl\u0131klar ve beylik d\u00fc\u015f\u00fcnceler d\u0131\u015f\u0131nda, \u00e7ok az avla d\u00f6necektir.
Ne var ki \u00f6l\u00fcms\u00fcz denilen do\u011fruluklara, son \u00e7\u00f6z\u00fcmlemede kesin do\u011fruluklara vb., \u00e7o\u011fu kez tam da bu alanda rastlamam\u0131z ilgin\u00e7tir. \u0130ki kere iki d\u00f6rt eder, ku\u015flar\u0131n gagas\u0131 vard\u0131r ve ayn\u0131 t\u00fcrden ba\u015fka olgular ancak, genel olarak \u00f6l\u00fcms\u00fcz do\u011fruluklar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan, insan tarihi alan\u0131nda da matematik kavray\u0131\u015f ya da uygulamalar\u0131n\u0131nkine benzer bir ge\u00e7erlilik ve bir di\u011fer sav\u0131nda bulunacak \u00f6l\u00fcms\u00fcz do\u011fruluklar, \u00f6l\u00fcms\u00fcz bir ahlak, \u00f6l\u00fcms\u00fcz bir adalet vb. bulundu\u011fu sonucunu \u00e7\u0131karma niyetini besleyen biri taraf\u0131ndan \u00f6l\u00fcms\u00fcz do\u011fruluklar olarak ilan edileceklerdir. Ondan sonra ayn\u0131 insanseverin, bize ilk firsatta, \u00f6l\u00fcms\u00fcz do\u011fruluklar \u00fcretimindeki b\u00fct\u00fcn \u00f6ncellerinin az\u00e7ok e\u015fek ve \u015farlatan olduklar\u0131n\u0131, hepsinin yan\u0131lg\u0131 i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, hepsinin yan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131na tam bir g\u00fcven besleyebiliriz; ama onlar\u0131n yan\u0131lg\u0131s\u0131 ve onlar\u0131n yan\u0131labilirli\u011finin varolu\u015fu do\u011fald\u0131r ve kendisinde do\u011fruluk ve do\u011frunun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlar; kendisi, daha yeni do\u011fmu\u015f bulunan bu yalva\u00e7, son \u00e7\u00f6z\u00fcmlemedeki kesin do\u011frulu\u011fu, \u00f6l\u00fcms\u00fcz ahlaki, \u00f6l\u00fcms\u00fcz adaleti haz\u0131rlop bir bi\u00e7imde cepte ta\u015f\u0131r. Bu, \u015fimdiye de\u011fin o denli \u00e7ok yinelenmi\u015f bir durumdur ki kendilerinin b\u00f6yle oldu\u011funa inanacak kadar b\u00f6n adamlar\u0131n hala varolmas\u0131na yaln\u0131zca \u015fa\u015f\u0131l\u0131r. Bununla birlikte burada da, ba\u015fkalar\u0131 herhangi bir adam\u0131n son \u00e7\u00f6z\u00fcmlemede kesin do\u011frulu\u011fu sa\u011flayacak durumda oldu\u011funu yads\u0131d\u0131klar\u0131 zaman, her zamanki gibi ultra-moral bir \u00f6fkeye kap\u0131lmaya haz\u0131r o yalva\u00e7lardan birini g\u00f6rm\u00fcyor muyuz? B\u00f6yle bir yads\u0131ma, hatta yal\u0131n bir ku\u015fku, g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fckt\u00fcr, i\u00e7inden (sayfa 155) \u00e7\u0131k\u0131lmaz kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131kt\u0131r, hi\u00e7liktir, ahlak bozucu ku\u015fkuculuktur, yal\u0131n nihilizmden daha kdt\u00fc bir \u015feydir, anla\u015f\u0131lmaz kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k ve ayn\u0131 t\u00fcrden ba\u015fka sevimliliklerdir. B\u00fct\u00fcn yalva\u00e7larda oldu\u011fu gibi, bilimsel ve ele\u015ftirel bir a\u00e7\u0131dan incelenmez ve yarg\u0131lanmaz ama d\u00fcped\u00fcz ahlak y\u0131ld\u0131r\u0131mlar\u0131 ya\u011fd\u0131r\u0131l\u0131r.
Yukarda insan d\u00fc\u015f\u00fcncesinin yasalar\u0131n\u0131 irdeleyen bilimleri: Mant\u0131k ve diyalekti\u011fi de sayabilirdik. Ama \u00f6l\u00fcms\u00fcz do\u011fruluklar i\u00e7in gelecek, burada daha iyi de\u011fil. As\u0131l diyalektik, der bay D\u00fchring, ar\u0131 bir sa\u00e7mal\u0131kt\u0131r ve mant\u0131k \u00fczerine yaz\u0131lm\u0131\u015f ya da yaz\u0131lacak bir\u00e7ok kitap, o alanda da son \u00e7\u00f6z\u00fcmlemede kesin do\u011fruluklar\u0131n \u00e7o\u011funun sand\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ok daha seyrek oldu\u011funu yeterince tan\u0131tlar.
\u00d6te yandan, bug\u00fcn bulundu\u011fumuz bilgi d\u00fczeyinin, b\u00fct\u00fcn \u00f6ncekilerden daha kesin olmad\u0131\u011f\u0131ndan hi\u00e7 de kayg\u0131 duymamal\u0131y\u0131z. O daha \u015fimdiden, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir bilgi y\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u0131 kapsar ve herhangi bir kolda uzman olmak isteyen birinin kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir say\u0131da uzmanl\u0131k alan\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131r. Kendi do\u011fas\u0131 gere\u011fi ya uzun ku\u015faklar i\u00e7in g\u00f6reli kalmas\u0131 ve par\u00e7a par\u00e7a tamamlanmas\u0131 gereken, ya da evrenbilim, yerbilim ve insan tarihinde oldu\u011fu gibi, tarihsel belgelerin eksikli\u011fi nedeniyle de olsa, her zaman kusurlu ve eksik kalacak bilgilere kat\u0131\u015f\u0131ks\u0131z, de\u011fi\u015fmez, son \u00e7\u00f6z\u00fcmlemede kesin bir do\u011fruluk \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcn\u00fc uygulayan adama gelince, \u2014 o, hatta ki\u015fisel sav\u0131, burada oldu\u011fu gibi, s\u00f6ylediklerinin ger\u00e7ek arka plan\u0131n\u0131 olu\u015fturmasa bile, kendi \u00f6z bilgisizlik ve \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131tlamaktan ba\u015fka bir \u015fey yapmaz. Do\u011fruluk ve yanl\u0131\u015fl\u0131k, kutupsal kar\u015f\u0131tl\u0131klar i\u00e7inde devinen d\u00fc\u015f\u00fcncenin b\u00fct\u00fcn belirlenimleri gibi, ancak son derece s\u0131n\u0131rl\u0131 bir alan i\u00e7in mutlak bir ge\u00e7erlili\u011fe sahiptir; t\u0131pk\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015f bulundu\u011fumuz ve bay D\u00fchring’in de, e\u011fer tam da b\u00fct\u00fcn kutupsal kar\u015f\u0131tl\u0131klar\u0131n yetersizli\u011fini konu alan diyalekti\u011fin ilk bilgilerini biraz edinseydi, bilebilece\u011fi gibi, do\u011fruluk ile yanl\u0131\u015fl\u0131k aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131, yukarda belirtmi\u015f bulundu\u011fumuz dar alan d\u0131\u015f\u0131nda uygular uygulamaz, bu kar\u015f\u0131tl\u0131k, g\u00f6reli ve ger\u00e7ek bilimsel anlat\u0131m i\u00e7in elveri\u015fsiz bir nitelik kazan\u0131r; bununla birlikte e\u011fer onu, bu alan d\u0131\u015f\u0131nda kesenkes ge\u00e7erli olarak uygulamaya giri\u015firsek (sayfa 156) tamamen ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frar\u0131z; kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n iki kutbu kendi terslerine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrler, do\u011fruluk yanl\u0131\u015fl\u0131k ve yanl\u0131\u015fl\u0131k da do\u011fruluk olur. \u00d6rnek olarak, e\u015fit s\u0131cakl\u0131kta gazlar\u0131n hacminin bas\u0131n\u00e7la ters orant\u0131l\u0131 oldu\u011fu yolundaki \u00fcnl\u00fc Boyle yasas\u0131n\u0131 alal\u0131m. Regnault, kimi durumlarda bu yasan\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 buldu. E\u011fer o bir ger\u00e7ek filozofu olsayd\u0131, \u015f\u00f6yle demek zorunda kalacakt\u0131: Boyle yasas\u0131 de\u011fi\u015fkendir; \u00f6yleyse kat\u0131\u015f\u0131ks\u0131z bir do\u011fruluk, \u00f6yleyse yaln\u0131zca bir do\u011fruluk bile de\u011fildir, \u00f6yleyse bir yanl\u0131\u015fl\u0131kt\u0131r. Ama bunu yapmakla, Boyle yasas\u0131nda bulunan yanl\u0131\u015fl\u0131ktan \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir yanl\u0131\u015fl\u0131k yapm\u0131\u015f olurdu; kendi k\u00fc\u00e7\u00fck do\u011fruluk tohumu, yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n kum y\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u00e7inde kaybolurdu; asl\u0131nda do\u011fru olan kendi sonucunu, i\u00e7erdi\u011fi az bir yanl\u0131\u015fl\u0131k ile birlikte kar\u015f\u0131s\u0131nda Boyle yasas\u0131n\u0131n bir do\u011fruluk olarak g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc bir yanl\u0131\u015fl\u0131k durumuna getirirdi. Ama Regnault, bilim adam\u0131 olarak bu t\u00fcrl\u00fc \u00e7ocukluklara kap\u0131lmad\u0131, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na devam etti ve genel bir bi\u00e7imde Boyle yasas\u0131n\u0131n ancak yakla\u015f\u0131k olarak do\u011fru oldu\u011funu ve ge\u00e7erlili\u011fini, \u00f6zellikle bas\u0131nc\u0131n s\u0131v\u0131la\u015ft\u0131rabildi\u011fi gazlar bak\u0131m\u0131ndan ve s\u0131v\u0131la\u015fman\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 noktaya yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 andan sonra yitirdi\u011fini buldu. Demek ki Boyle yasas\u0131, ancak belirli s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde do\u011fru olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yordu. Ama bu s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde, mutlak olarak, kesin olarak do\u011fru mudur? Hi\u00e7bir fizik\u00e7i bunu \u00f6ne s\u00fcrmeyecektir. Her fizik\u00e7i, Boyle yasas\u0131n\u0131n kimi bas\u0131n\u00e7 ve s\u0131cakl\u0131k derecesi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde ve kimi gazlar i\u00e7in ge\u00e7erli oldu\u011funu s\u00f6yleyecek ve bu zaten dar olan s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde, daha da dar bir s\u0131n\u0131rlama ya da gelecekteki ara\u015ft\u0131rmalar taraf\u0131ndan de\u011fi\u015ftirilmi\u015f bir form\u00fcl olana\u011f\u0131n\u0131 d\u0131\u015ftalamayacakt\u0131r. [37*] \u0130\u015fte son \u00e7\u00f6z\u00fcmlemede kesin (sayfa 157) do\u011fruluklar, \u00f6rne\u011fin fizikte, bu durumda. Bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc, ger\u00e7ekten bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar, yanl\u0131\u015fl\u0131k ve do\u011fruluk gibi dogmatik ve ahlaksal deyimlerden s\u00fcrekli olarak ka\u00e7\u0131n\u0131rlar, oysa bo\u015f bir s\u00f6z ebeli\u011finin, kendini bize egemen d\u00fc\u015f\u00fcncenin egemen sonucu olarak kabul ettirmek istedi\u011fi Ger\u00e7e\u011fin Felsefesi gibi yaz\u0131larda, bu deyimlere her yerde raslan\u0131r.
Ama, diye sorabilir saf bir okur, bay D\u00fchring kendi ger\u00e7e\u011fin felsefesinin i\u00e7eri\u011finin kesin bir do\u011fruluk oldu\u011funu ve son \u00e7\u00f6z\u00fcmlemede de b\u00f6yle oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a nerede s\u00f6yledi? Nerede olacak, \u00f6rne\u011fin, kendi sistemi \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 ve II. b\u00f6l\u00fcmde baz\u0131 par\u00e7alar\u0131n\u0131 vermi\u015f oldu\u011fumuz (s. 13.)* a\u015f\u0131r\u0131 \u00f6vg\u00fcde. Ya da yukarda aktar\u0131lm\u0131\u015f bulunan t\u00fcmcede; ahlak do\u011fruluklar\u0131, son temellerine de\u011fin bilinmi\u015f olduklar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde, matematik uygulamalar\u0131n ge\u00e7erlili\u011fine benzer bir ge\u00e7erlilik savlarlar dedi\u011fi zaman. Ve bay D\u00fchring, ger\u00e7ekten ele\u015ftirici g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan ve \u015feylerin k\u00f6klerine dek giden ara\u015ft\u0131rmalar sayesinde bu son temellere de\u011fin, temel \u015femalara de\u011fin gitmi\u015f, yani ahlaksal do\u011fruluklara son \u00e7\u00f6z\u00fcmlemede kesin bir nitelik vermi\u015f oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrm\u00fcyor mu? Ya da e\u011fer bay D\u00fchring, bunu ne kendisi, ne de zaman i\u00e7in ileri s\u00fcr\u00fcyor, e\u011fer yaln\u0131zca bir g\u00fcn, sisli bir gelecekte, son \u00e7\u00f6z\u00fcmlemede kesin do\u011fruluklar saptanabilecektir demek istiyor, yani e\u011fer “ahlak bozucu ku\u015fkuculuk” ve “i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k” derken, a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 ama daha anla\u015f\u0131lmaz bir bi\u00e7imde, ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6ylemek istiyorsa \u2014 o zaman b\u00fct\u00fcn bu g\u00fcr\u00fclt\u00fc neye, istedi\u011finiz nedir bay\u0131m?
E\u011fer do\u011fruluk ve yanl\u0131\u015fl\u0131k ile pek ilerlemiyorsak, iyi ve k\u00f6t\u00fc ile daha az ilerleyece\u011fiz. Bu kar\u015f\u0131tl\u0131k yaln\u0131zca ahlak alan\u0131nda, yani insanlar\u0131n tarihine ili\u015fkin bir alanda s\u00f6zkonusu olur ve son \u00e7\u00f6z\u00fcmlemede kesin do\u011fruluklar as\u0131l bu alanda \u00e7ok seyrektir. Halktan halka, d\u00f6nemden d\u00f6neme, iyi (sayfa 158) ve k\u00f6t\u00fc fikirler \u00f6ylesine de\u011fi\u015fir ki \u00e7o\u011fu kez birbiriyle a\u00e7\u0131k\u00e7a \u00e7eli\u015firler. \u2014Ama, denecek, gene de iyi k\u00f6t\u00fc, k\u00f6t\u00fc de iyi de\u011fildir; e\u011fer iyi ile k\u00f6t\u00fc ayn\u0131 \u00e7uvala konursa bu, her t\u00fcrl\u00fc ahlak d\u00fc\u015f\u00fcncesinin sonu demektir ve herkes can\u0131n\u0131n istedi\u011fi gibi davran\u0131r.\u2014 Bay D\u00fchring’in g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc de, tumturakli dili bir yana b\u0131rak\u0131l\u0131rsa, b\u00f6yle. Ama gene de sorun bu denli yal\u0131n bir bi\u00e7imde \u00e7\u00f6z\u00fclemez. E\u011fer sorun bu denli yal\u0131n olsayd\u0131, iyi ve k\u00f6t\u00fc \u00fczerinde tart\u0131\u015f\u0131lmazd\u0131, iyi nedir, k\u00f6t\u00fc nedir, herkes bilirdi. Ama \u015fimdi b\u00f6yle mi? Bug\u00fcn bize hangi ahlak \u00f6\u011f\u00fctleniyor? \u00d6nce, \u00f6zsel olarak bir katolik ve bir de protestan ahlaka ayr\u0131lan ve b\u00f6ylece katolik-cizvit ahlak ile protestan-ortodoks ahlaktan mezhebi geni\u015f ahlaka de\u011fin giden, ge\u00e7mi\u015f y\u00fczy\u0131llar\u0131n iman kal\u0131t\u0131 h\u0131ristiyan feodal ahlak. Bunun yan\u0131nda modern burjuva ahlak\u0131, sonra hemen bunun yan\u0131nda da gelece\u011fin, proletaryan\u0131n ahlak\u0131 bulunur; \u00f6yleki yaln\u0131zca Avrupa’n\u0131n en ileri \u00fclkelerinde ge\u00e7mi\u015f, bug\u00fcn ve gelecek, birbiri yan\u0131nda ayn\u0131 zamanda ge\u00e7erli \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck ahlak teorisi grubu sa\u011flar. \u00d6yleyse hangisi ger\u00e7ek ahlakt\u0131r bunlar\u0131n? Kesin ve mutlak anlamda, hi\u00e7biri; ama s\u00fcre vaat eden \u00f6\u011felere en \u00e7ok sahip bulunan ahlak; \u015fu anda ku\u015fkusuz bug\u00fcn\u00fcn alt\u00fcst olu\u015funu, gelece\u011fi temsil eden ahlakt\u0131r, yani proleter ahlak.
Modern toplumun feodal soyluluk, burjuvazi ve proletaryadan olu\u015fan \u00fc\u00e7 s\u0131n\u0131f\u0131ndan her birinin kendi \u00f6z ahlak\u0131na sahlp bulundu\u011funu g\u00f6rd\u00fckten sonra, bundan ancak insanlar\u0131n, ister bilin\u00e7li, ister bilin\u00e7iz olsun, ahlak anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131, son \u00e7\u00f6z\u00fcmlemede s\u0131n\u0131f durumlar\u0131n\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 pratik ili\u015fkilerden \u2014i\u00e7inde \u00fcretim ve de\u011fi\u015fimde bulunduklar\u0131 ekonomik ili\u015fkilerden\u2014 ald\u0131klar\u0131 sonucu \u00e7\u0131kartabiliriz.
Bununla birlikte yukarda s\u00f6z\u00fc edilen \u00fc\u00e7 ahlak teorisinde, her \u00fc\u00e7\u00fcnde de ortak olarak bulunan bir\u00e7ok \u015fey var: Sak\u0131n bu, hi\u00e7 de\u011fi\u015fmemek \u00fczere saptanm\u0131\u015f ahlak\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olmas\u0131n? Bu ahlak teorileri, ayn\u0131 tarihsel evrimin \u00fc\u00e7 ayr\u0131 a\u015famas\u0131n\u0131 temsil ederler, \u00f6yleyse ortak bir tarihsel arka plana ve bunun sonucu, zorunlu olarak bir\u00e7ok ortak \u00f6\u011feye sahip bulunurlar. Dahas\u0131 var, ekonomik geli\u015fmenin benzer, ya da a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 benzer a\u015famalar\u0131nda, ahlak teorilerinin (sayfa 159) zorunlu olarak ayn\u0131 ama\u00e7lar\u0131 g\u00fctmeleri gerekir. Ta\u015f\u0131n\u0131r mallar\u0131n \u00f6zel m\u00fclkiyetinin geli\u015fmi\u015f bulundu\u011fu andan ba\u015flayarak, bu \u00f6zel m\u00fclkiyetin \u00fcst\u00fcn geldi\u011fi b\u00fct\u00fcn toplumlar\u0131n \u015fu ahlak buyru\u011funa ortakla\u015fa sahip bulunmalar\u0131 gerekiyordu: \u00c7almayacaks\u0131n. Bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc bu buyruk, \u00f6l\u00fcms\u00fcz bir ahlak buyru\u011fu mu oluyordu? Hi\u00e7bir zaman. H\u0131rs\u0131zl\u0131k nedenlerinin ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131, \u00f6yleyse zamanla h\u0131rs\u0131zl\u0131klar\u0131n ancak deliler taraf\u0131ndan yap\u0131labildi\u011fi bir toplumda: \u00c7almayacaks\u0131n! \u00d6l\u00fcms\u00fcz do\u011frulu\u011funu ciddi ciddi ilan etmek isteyen bir ahlak vaizine amma da g\u00fcl\u00fcn\u00fcrd\u00fc.
Bu nedenle ahlak d\u00fcnyas\u0131n\u0131n da, tarihin ve ulusal farkl\u0131l\u0131klar\u0131n \u00fcst\u00fcnde bulunan s\u00fcrekli ilkeleri oldu\u011fu bahanesiyle, herhangi bir ahlak dogmatizmini bize \u00f6l\u00fcms\u00fcz, kesin, bundan b\u00f6yle de\u011fi\u015fmez bir ahlak yasas\u0131 olarak kabul ettirme yolundaki her sav\u0131 yads\u0131yoruz. Tersine, ge\u00e7mi\u015fin her ahlak teorisinin, son \u00e7\u00f6z\u00fcmlemede o zamanki toplumun ekonomik durumunun bir \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011funu ileri s\u00fcr\u00fcyoruz. Ve nas\u0131l toplum, \u015fimdiye de\u011fin s\u0131n\u0131f kar\u015f\u0131tl\u0131klar\u0131 i\u00e7inde geli\u015fmi\u015f bulunuyorsa, ahlak da ayn\u0131 bi\u00e7imde her zaman bir s\u0131n\u0131f ahlak\u0131 olmu\u015ftur; bu ahlak, ya egemen s\u0131n\u0131f\u0131n egemenli\u011fini ve \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 do\u011fruluyor, ya da ezilen s\u0131n\u0131f yeterince g\u00fc\u00e7l\u00fc bir duruma geldi\u011fi andan ba\u015flayarak, bu egemenli\u011fe kar\u015f\u0131 ba\u015f kald\u0131rmay\u0131 ve ezilenlerin gelecekteki \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 temsil ediyordu. Gene de insan bilgisinin b\u00fct\u00fcn \u00f6teki dallar\u0131 i\u00e7in oldu\u011fu gibi, ahlak bak\u0131m\u0131ndan da genel olarak bir ilerleme oldu\u011fundan ku\u015fku yok. Ama hen\u00fcz s\u0131n\u0131f ahlak\u0131n\u0131 a\u015fmam\u0131\u015f bulunuyoruz. S\u0131n\u0131f kar\u015f\u0131tl\u0131klar\u0131n\u0131n ve bu kar\u015f\u0131tl\u0131klar\u0131n an\u0131s\u0131 \u00fczerinde yer alan ger\u00e7ekten insanal bir ahlak, ancak s\u0131n\u0131f kar\u015f\u0131tl\u0131klar\u0131n\u0131n yaln\u0131zca yenilmekle kalmad\u0131\u011f\u0131 ama ya\u015fama prati\u011fi bak\u0131m\u0131ndan unutulmu\u015f da bulunduklar\u0131 bir toplum d\u00fczeyinde olanakl\u0131 olabilir. \u015eimdi, eski s\u0131n\u0131fl\u0131 toplumun ba\u011fr\u0131nda, toplumsal bir devrimin \u00f6ng\u00fcn\u00fcnde, gelece\u011fin s\u0131n\u0131fs\u0131z toplumuna \u00f6l\u00fcms\u00fcz, zamandan ve ger\u00e7e\u011fin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir ahlak kabul ettirme sav\u0131nda bulunan bay D\u00fchring’in kendini be\u011fenmi\u015fli\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcls\u00fcn! Hatta bu gelecek toplumun yap\u0131s\u0131n\u0131, hi\u00e7 de\u011filse ana \u00e7izgileri i\u00e7inde kavram\u0131\u015f (sayfa 160) oldu\u011fu \u2014ama bunu \u015fimdiye de\u011fin g\u00f6remedik\u2014 varsay\u0131lsa bile.
Bitirmek i\u00e7in, “tepeden t\u0131rna\u011fa \u00f6zg\u00fcn” ama gene de “k\u00f6klere de\u011fin” gitmekten geri kalmayan bir a\u00e7\u0131nlama daha:
K\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn k\u00f6kenine ili\u015fkin olarak, “kendine \u00f6zg\u00fc ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck ile kedi tipinin bir hayvan bi\u00e7imi i\u00e7inde rasla\u015fmas\u0131 ger\u00e7e\u011fi, bizim i\u00e7in insanda da benzer bir niteli\u011fin bulunmas\u0131 ger\u00e7e\u011fi ile ayn\u0131 plandad\u0131r. … \u00d6yleyse kedinin, ya da genel olarak y\u0131rt\u0131c\u0131 hayvan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131nda mistik bir \u015fey kokusu sezme iste\u011fi olmad\u0131k\u00e7a, k\u00f6t\u00fcl\u00fck gizemli bir \u015fey de\u011fildir.”
K\u00f6t\u00fcl\u00fck … kedidir. \u00d6yleyse \u015feytan\u0131n boynuzlar\u0131 ve \u00e7atall\u0131 ayaklar\u0131 de\u011fil ama pen\u00e7eleri ve ye\u015fil g\u00f6zleri var. Ve Gcethe, Mefistofeles’i kara bir kedi yerine ayn\u0131 renkte bir k\u00f6pek bi\u00e7imi alt\u0131nda g\u00f6stermekle ba\u011f\u0131\u015flanmaz bir kusur i\u015flemi\u015ftir. K\u00f6t\u00fcl\u00fck, kedidir! \u0130\u015fte, yaln\u0131zca b\u00fct\u00fcn evrenler i\u00e7in de\u011fil ama… kedi soyu i\u00e7in de bir ahlak! (sayfa 161)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"