![](\"http:\/\/www.dogukitabevi.com\/content_files\/prd_images\/sosyalist%20yay\/anti_Duhring.jpg\")
AHLAK VE HUKUK E\u015e\u0130TL\u0130KBay D\u00fchring’in y\u00f6ntemi ile bir\u00e7ok kez tan\u0131\u015fm\u0131\u015f bulunuyoruz. Bu y\u00f6ntem, her bilgi konular\u0131 grubunu s\u00f6zde en yal\u0131n \u00f6\u011felerine ayr\u0131\u015ft\u0131rmaya, bu \u00f6\u011felere bir o denli yal\u0131n, s\u00f6zde apa\u00e7\u0131k belitleri uygulamaya ve bu bi\u00e7imde elde edilmi\u015f sonu\u00e7larla i\u015f g\u00f6rmeyi s\u00fcrd\u00fcrmeye dayan\u0131r. Hatta toplumsal ya\u015fam alan\u0131n\u0131n bir sorunu bile, “sanki yal\u0131n … matematik temel bi\u00e7imler s\u00f6z konusuymu\u015f gibi, yal\u0131n temel bi\u00e7imler \u00fczerinde belitler arac\u0131yla \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmelidir”.
Ondan sonra, matematik y\u00f6ntemin tarihe, ahlaka ve hukuka uygulanmas\u0131, bize burada da elde edilen sonu\u00e7lar \u00fczerine matematik bir kesinlik sa\u011flayacak, onlara de\u011fi\u015fmez kat\u0131\u015f\u0131ks\u0131z do\u011fruluklar niteli\u011fi kazand\u0131racakt\u0131r.
Bu, a priori y\u00f6ntem olarak adland\u0131r\u0131lan ve bir nesnenin \u00f6zelliklerini, onlar\u0131 nesnenin kendisinden \u00e7\u0131kartarak \u00f6\u011frenmeye de\u011fil ama nesnenin kavram\u0131ndan t\u00fcmdengelim yoluyla (sayfa 162) \u00e7\u0131karsamaya dayanan eski ve sevilen ideolojik y\u00f6ntemin bir ba\u015fka y\u00f6n\u00fcnden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. \u00d6nce, nesneden hareket ederek, nesnenin kavram\u0131 imal edilir; sonra b\u00fct\u00fcn ters \u00e7evrilir ve nesne kopyas\u0131na, yani kavrama g\u00f6re de\u011ferlendirilir. Kavram nesneyi de\u011fil ama nesne kavram\u0131 kendine \u00f6rnek almal\u0131d\u0131r. Bay D\u00fchring’de kavram g\u00f6revini g\u00f6ren \u015feyler, en yal\u0131n \u00f6\u011feler, eri\u015febildi\u011fi son soyutlamalard\u0131r; ama bu, s\u00f6zkonusu sorunda hi\u00e7bir \u015feyi de\u011fi\u015ftirmez; en iyi durumda bu en yal\u0131n \u00f6\u011feler, salt kavramsal yap\u0131dad\u0131r. Yani ger\u00e7e\u011fin felsefesi burada da kendini, ger\u00e7ekli\u011fin kendisinden de\u011fil tasanm\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f ar\u0131 ideoloji olarak g\u00f6sterir.
Ve \u015fimdi bu t\u00fcrl\u00fc bir ideolog, ahlak ve hukuku insanlar\u0131n, onlar\u0131 \u00e7eviren gerek toplumsal ili\u015fkilerinden \u00e7\u0131karacak yerde, kavram ya da “toplumun” en yal\u0131n denilen \u00f6\u011felerinden hareketle kurdu\u011fu zaman, elinde bu i\u015f i\u00e7in hangi gere\u00e7ler bulunur? Ku\u015fkusuz, iki t\u00fcrl\u00fc gere\u00e7: \u00d6nce, bu temel olarak al\u0131nan soyutlamalarda gene de bulunabilen yoksul ger\u00e7ek i\u00e7erik kal\u0131nt\u0131s\u0131; ikinci olarak, ideologumuzun kendi \u00f6z bilincinden \u00e7\u0131kartarak ortaya soktu\u011fu i\u00e7erik. Ve ideologumuz, bilincinde ne bulur? En b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc bak\u0131m\u0131ndan, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplumsal ve siyasal ko\u015fullar\u0131n bir do\u011frulama ya da bir sald\u0131r\u0131 de\u011ferine sahip, olumlu ya da olumsuz, az \u00e7ok upuygun birer d\u0131\u015favurumu olan ahlaksal ve hukuksal sezgiler; ayr\u0131ca, belki konu \u00fczerindeki yaz\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015f fikirler; son olarak, belki ki\u015fisel fanteziler. \u0130deologumuz ne yapsa, ne dese bo\u015funa, kap\u0131dan att\u0131\u011f\u0131 tarihsel ger\u00e7eklik, pencereden girer ve b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyalar ile b\u00fct\u00fcn zamanlar i\u00e7in ahlaksal ve hukuksal bir \u00f6\u011freti yapt\u0131\u011f\u0131na inanarak, ger\u00e7ekte kendi zaman\u0131n tutucu ya da devrimci ama ger\u00e7ek taban\u0131ndan koptu\u011fu i\u00e7in bozulmu\u015f, i\u00e7b\u00fckey bir aynadaki gibi ba\u015fa\u015fa\u011f\u0131 olmu\u015f bir imgesinden ba\u015fka bir \u015fey imal etmez.
B\u00f6ylece bay D\u00fchring toplumu en yal\u0131n \u00f6\u011felerine ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131r ve b\u00f6yle yaparak en yal\u0131n toplumun en az iki ki\u015fiden bile\u015fti\u011fini bulur. Ondan sonra bu iki ki\u015fi ile belitler arac\u0131yla i\u015f g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ve kendili\u011finden, ortaya ahlak\u0131n temel beliti \u00e7\u0131kar: “\u0130ki insan istenci, iki insan istenci olarak birbirine tamamen (sayfa 163) e\u015fittir ve hi\u00e7biri, daha ilk anda, \u00f6tekinden hi\u00e7 ama hi\u00e7bir \u015fey isteyemez.” \u0130\u015fte, “ahlaksal adaletin temel bi\u00e7imi b\u00f6ylece belirtilmi\u015f” bulunmaktad\u0131r ve onun yan\u0131s\u0131ra, mahkemeler adaletinin temel bi\u00e7imi de; \u00e7\u00fcnk\u00fc “ilkesel hukuk kavramlar\u0131n\u0131 \u00e7eli\u015ftirmek i\u00e7in, iki ki\u015finin tamamen yal\u0131n ve temel ili\u015fkisinden ba\u015fka bir \u015feye gereksinmemiz yoktur\u201d.
\u0130ki insan ya da iki insan istencinin, iki insan ya da iki insan istenci olarak birbirine tamamen e\u015fit olmas\u0131, yaln\u0131zca bir belit olmakla kalmaz ama g\u00fc\u00e7l\u00fc bir abartmad\u0131r da. \u00d6nce iki insan, hatta iki insan olarak, cinsiyet bak\u0131m\u0131ndan e\u015fit olmayabilir ve bu yal\u0131n ger\u00e7ek bizi, hemen toplumun en yal\u0131n \u00f6\u011felerinin \u2014e\u011fer bir an i\u00e7in bu \u00e7ocuklu\u011fu kabul edersek\u2014, iki insan (iki erkek) de\u011fil ama \u00fcretim ere\u011fiyle toplum durumunda ya\u015faman\u0131n en yal\u0131n ve ilk bi\u00e7imi olan bir aile kuran bir erkekle bir kad\u0131n oldu\u011funa g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Ama bu, bay D\u00fchring’in ho\u015funa hi\u00e7 gitmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir yandan toplumun iki kurucusunun elden geldi\u011fince e\u015fit k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f olmalar\u0131 gerekir ve \u00f6te yandan erkek ve kad\u0131n\u0131n ahlaksal ve hukuksal e\u015fitli\u011fini, ilkel aileden hareketle, bay D\u00fchring bile kurmay\u0131 ba\u015faramaz. \u00d6yleyse, iki \u015feyden biri: Ya bay D\u00fchring’in, \u00e7o\u011falmas\u0131 t\u00fcm toplumun yap\u0131s\u0131n\u0131 kuracak olan toplumsal molek\u00fcl\u00fc hemen yokolmaya adayd\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc iki erkek kendi aralar\u0131nda hi\u00e7bir zaman \u00e7ocuk meydana getiremez; ya da onlar\u0131 iki aile ba\u015fkan\u0131 olarak tasarlamam\u0131z gerekir. Ve bu durumda, t\u00fcm yal\u0131n temel \u015fema kendi kar\u015f\u0131t\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr: Bu \u015fema, insanlar\u0131n e\u015fitli\u011fi yerine olsa olsa aile ba\u015fkanlar\u0131n\u0131n e\u015fitli\u011fini ve kad\u0131nlara ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri sorulmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, ayr\u0131ca kad\u0131nlar\u0131n ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.
Burada okura, bu iki \u00fcnl\u00fc er ki\u015fiden kurtulmak \u00fczere olmad\u0131\u011f\u0131 k\u00f6t\u00fc haberini vermek zorunday\u0131z. Toplumsal ili\u015fkiler alan\u0131nda bu er ki\u015filer, art\u0131k kendilerinden kurtulmu\u015f olmam\u0131z gereken \u00f6teki g\u00f6ksel cisimler sakinlerinin \u015fimdiye de\u011fin oynad\u0131klar\u0131na.benzer bir rol oynarlar. \u00c7\u00f6z\u00fclecek bir iktisat, bir siyaset vb. sorunu mu var, hemen iki adam sahneye girer ve i\u015fi “belitsel y\u00f6ntem arac\u0131yla” bir anda yoluna koyarlar. Bizim ger\u00e7eksel filozofumuzun yarat\u0131c\u0131, sistem do\u011furucu, (sayfa 164) hayranl\u0131k uyand\u0131r\u0131c\u0131 bulgusu; ne yaz\u0131k ki e\u011fer do\u011frulu\u011fa sayg\u0131l\u0131 olmak istersek, iki adamca\u011f\u0131z\u0131 o bulmad\u0131. Bu iki adamca\u011f\u0131z, b\u00fct\u00fcn 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortak mal\u0131d\u0131r. Bunlar daha Rousseau’nun, bu arada bay D\u00fchring’in tezlerinin tam tersini belitsel y\u00f6ntem arac\u0131yla tan\u0131tlad\u0131klar\u0131, 1854’teki E\u015fitsizli\u011finKayna\u011f\u0131 \u00dczerine S\u00f6ylev’inde g\u00f6r\u00fcn\u00fcrler. Adam Smith’ten Ricardo’ya, ekonomi politik teorisyenlerinde birinci planda bir rol oynarlar; ama burada en az\u0131ndan her biri farkl\u0131 i\u015flerle u\u011fra\u015fmak \u2014\u00e7o\u011fu kez avc\u0131l\u0131k ve bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k\u2014 ve \u00fcr\u00fcnlerini kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak de\u011fi\u015ftirmek bak\u0131mmdan, e\u015fit de\u011fildirler. Ger\u00e7i b\u00fct\u00fcn 18. Y\u00fczy\u0131l boyunca bu adamlar, yaln\u0131zca yal\u0131n a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 \u00f6rnek hizmeti g\u00f6r\u00fcrler ve bay D\u00fchring’in \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, bu a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 y\u00f6ntemi b\u00fct\u00fcn toplumsal bilimlerin temel y\u00f6ntemi ve b\u00fct\u00fcn tarihsel kurulu\u015flar\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc kat\u0131na \u00e7\u0131karmas\u0131ndad\u0131r. “\u015eeylerin ve insanlar\u0131n s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya bilimsel anlay\u0131\u015f\u0131” i\u00e7inde de daha b\u00fcy\u00fck bir kolayl\u0131k sa\u011flanamazd\u0131.
\u0130ki insan ve onlar\u0131n isten\u00e7lerinin birbirlerine tamamen e\u015fit olduklar\u0131 ve ikisinden hi\u00e7birinin \u00f6tekine verecek hi\u00e7bir buyru\u011fu olmad\u0131\u011f\u0131 temel belitini saptamak i\u00e7in herhangi iki insandan hi\u00e7bir zaman yararlanamay\u0131z. Bunlar\u0131n t\u00fcm ger\u00e7eklikten, yery\u00fcz\u00fcnde varolan b\u00fct\u00fcn ulusal, ekonomik, siyasal ve dinsel ili\u015fkilerden, b\u00fct\u00fcn cinsel ve ki\u015fisel \u00f6zelliklerden, geriye her ikisinden de yal\u0131n insan kavram\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey kalmayacak denli kurtulmu\u015f iki insan olmas\u0131 gerek: Ancak o zaman “tamamen e\u015fit” olurlar. Her yerde “tinci” giri\u015fimler kokusu alan ve bunlar\u0131 te\u015fhir eden bu ayn\u0131 bay D\u00fchring taraf\u0131ndan \u00e7a\u011fr\u0131lm\u0131\u015f iki eksiksiz hayalet. Bu iki hayalet, elbette kendilerini \u00e7a\u011f\u0131ran kimsenin onlardan istedi\u011fi her \u015feyi yapmak zorundad\u0131rlar ve i\u015fte bu nedenle de b\u00fct\u00fcn marifetleri ba\u015fkalar\u0131 i\u00e7in son derece \u00f6nemsizdir.
Bununla birlikte, bay D\u00fchring’i belitsel y\u00f6ntemi i\u00e7inde biraz daha izleyelim. \u0130ki isten\u00e7ten hi\u00e7biri \u00f6tekinden kesinlikle hi\u00e7bir \u015fey isteyemez. E\u011fer gene de biri bunu dener ve ere\u011fine g\u00fc\u00e7 kullanarak eri\u015firse,. ortaya bir haks\u0131zl\u0131k durumu \u00e7\u0131kar ve bay D\u00fchring haks\u0131zl\u0131\u011f\u0131, zoru, k\u00f6leli\u011fi, k\u0131saca ge\u00e7mi\u015fin b\u00fct\u00fcn karg\u0131\u015fl\u0131 tarihini i\u015fte bu temel \u015fema ile a\u00e7\u0131klar. Oysa (sayfa 165)
Rousseau, yukarda ad\u0131 ge\u00e7en yap\u0131t\u0131nda, iki adam arac\u0131yla ve ayn\u0131 derecede belitsel bir bi\u00e7imde, tersini tan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131: \u015f\u00f6yle ki ikisinden A, B’yi k\u00f6lelik durumuna zorla de\u011fil ama yaln\u0131zca B’yi A’dan vazge\u00e7emeyecek bir durum i\u00e7ine koyarak d\u00fc\u015f\u00fcrebilir; ne var ki bay D\u00fchring i\u00e7in bu g\u00f6r\u00fc\u015f, gere\u011finden \u00e7ok materyalist bir g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00d6yleyse sorunu biraz ba\u015fka bir bi\u00e7imde alal\u0131m. Gemileri batm\u0131\u015f iki ki\u015fi, bir adada yaln\u0131zd\u0131rlar ve bir topluluk kurarlar. \u0130sten\u00e7leri bi\u00e7imsel bak\u0131mdan tamamen e\u015fittir ve bu her ikisi taraf\u0131ndan da b\u00f6ylece kabul edilir. Ama maddi bak\u0131mdan b\u00fcy\u00fck bir e\u015fitsizlik vard\u0131r. A kararl\u0131 ve g\u00f6z\u00fcpek, B karars\u0131z, gev\u015fek ve rahat\u0131na d\u00fc\u015fk\u00fcnd\u00fcr; A uyan\u0131k, B budalad\u0131r. A’n\u0131n iste\u011fini B’ye \u00f6nce inand\u0131rma, sonra al\u0131\u015fkanl\u0131k arac\u0131yla ama her zaman \u00f6zg\u00fcr onama bi\u00e7imi alt\u0131nda, d\u00fczenli olarak kabul ettirmesi i\u00e7in ne kadar zaman gerek? \u00d6zg\u00fcr onama bi\u00e7imi ister korunmu\u015f, ister ayaklar alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f olsun, k\u00f6lelik k\u00f6leliktir. K\u00f6leli\u011fe \u00f6zg\u00fcr onama ile giri\u015f, Almanya’da Otuz Y\u0131l Sava\u015f\u0131 sonras\u0131na de\u011fin, b\u00fct\u00fcn orta\u00e7a\u011f boyunca s\u00fcrer. Prusya’da, 1806 ve 1807 bozgunlar\u0131ndan sonra, toprak k\u00f6leli\u011fi ve toprak k\u00f6leli\u011fi ile birlikte iyiliksever seny\u00f6rleri i\u00e7in uyruklar\u0131na sefalet, hastal\u0131k ve ya\u015fl\u0131l\u0131k durumunda yard\u0131m etmek zorunlulu\u011fu da ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman, k\u00f6yl\u00fcler krala, ondan toprak k\u00f6lesi olarak b\u0131rak\u0131lmalar\u0131n\u0131 isteyen bir dilek\u00e7e g\u00f6nderirler: Ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc onlara, darl\u0131k i\u00e7inde kim yard\u0131m edecekti? \u0130ki insan \u015femas\u0131, e\u015fitlik ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yard\u0131m i\u00e7in oldu\u011fu denli e\u015fitsizlik ve k\u00f6lelik i\u00e7in de “cuk oturur” ve yok olma tehdidi alt\u0131nda, bu iki insan\u0131n aile ba\u015fkan\u0131 olduklar\u0131n\u0131 kabul etmek zorunda bulundu\u011fumuzdan, bu \u015femada soydan ge\u00e7me k\u00f6lelik de \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f demektir.
Ama, bir an i\u00e7in bunu b\u0131rakal\u0131m. Bay D\u00fchring’in belitsel y\u00f6nteminin bizi inand\u0131rm\u0131\u015f oldu\u011funu ve iki isten\u00e7 aras\u0131ndaki tam e\u015fitlik, “evrensel insan egemenli\u011fi”, “birey egemenli\u011fi” gibi, Stirner’in “Biricik”inin \u00f6zg\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcyle birlikte bu i\u015fteki al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fc pay\u0131n\u0131 isteyebilmesine kar\u015f\u0131n, yanlar\u0131nda beceriksiz biri olarak kald\u0131\u011f\u0131 bu ger\u00e7ek s\u00f6z devleri \u00fczerinde kendimizden ge\u00e7ti\u011fimizi kabul edelim. \u0130\u015fte \u015fimdi hepimiz (sayfa 166) tamamen e\u015fit ve ba\u011f\u0131ms\u0131z ki\u015fileriz. Hepimiz mi? Hay\u0131r, gene de hepimiz de\u011fil. “Kabul edilebilir ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar” da var ve bu t\u00fcrl\u00fc ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar, “iki istencin iki isten\u00e7 olarak ger\u00e7ekle\u015fmesinde de\u011fil ama bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc alanda, yani \u00f6rne\u011fin \u00e7ocuklar kar\u015f\u0131s\u0131nda, onlar\u0131n kendileri taraf\u0131ndan y\u00f6netilmelerindeki yetersizlikte aranmas\u0131 gereken nedenlerle” a\u00e7\u0131klan\u0131r.
Ger\u00e7ekten! Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k nedenleri, isten\u00e7lerin isten\u00e7ler olarak ger\u00e7ekle\u015fmesinde aranmamal\u0131d\u0131r! Elbette aranmamal\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc engellenen \u015fey, bir istencin ger\u00e7ekle\u015fmesinin ta kendisidir! Ama bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc alanda aranmal\u0131d\u0131r! Ve bu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc alan hangisidir? Bask\u0131 alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f istencin yetersiz isten\u00e7 olarak somut belirlenmesi! Bizim ger\u00e7eksel filozofumuz, isten\u00e7 soyut ve bo\u015f deyimi kar\u015f\u0131s\u0131nda ger\u00e7ekten \u00f6ylesine uzakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r ki bu istencin ger\u00e7ek i\u00e7eri\u011fi, belirlenimi onun i\u00e7in bir “\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc alan”d\u0131r. Ne olursa olsun, hak e\u015fitli\u011finin bir ayr\u0131klama i\u00e7erdi\u011fini saptamak zorunday\u0131z. Bu e\u015fitlik, kendinin belirlenmesinde yetersiz kalm\u0131\u015f bir isten\u00e7 i\u00e7in ge\u00e7erli olmaz. Y\u00fczgeri Etme n\u00b0 1.
Devam edelim:
“Hayvan ve insan bir ki\u015fi i\u00e7inde kar\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 zaman, tamamen insan bir ikinci ki\u015fi ad\u0131na, davran\u0131\u015f bi\u00e7iminin, kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya sanki yaln\u0131zca insan ki\u015filer varm\u0131\u015f gibi olabilip olmayaca\u011f\u0131 sorulabilir. … \u00d6yleyse biri bir \u00f6l\u00e7\u00fcde hayvan niteli\u011fi ta\u015f\u0131yan, ahlak bak\u0131m\u0131ndan e\u015fitsiz iki insan varsay\u0131m\u0131m\u0131z, insan gruplar\u0131 i\u00e7indeki ve bu gruplar aras\u0131ndaki bir farka uygun olarak ortaya \u00e7\u0131kabilen b\u00fct\u00fcn ili\u015fkilerin tipik temel bi\u00e7imidir.”
Bu s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 ka\u00e7amaklar\u0131 izleyen ve bay D\u00fchring’in insanal insan\u0131n, hayvansal insana ne \u00f6l\u00e7\u00fcde kar\u0131\u015fabilece\u011fini, de\u011fi\u015fmez ahlaka hi\u00e7bir leke s\u00fcrmeksizin ona kar\u015f\u0131 ne \u00f6l\u00e7\u00fcde g\u00fcvensizlik, sava\u015f kurnazl\u0131\u011f\u0131, sertlik ara\u00e7lar\u0131, hatta \u00fcrk\u00fc (ter\u00f6r) ya da hile kullanabilece\u011fini kaz\u00fcistik [38] g\u00fcc\u00fcyle saptamak i\u00e7in bir cizvit papaz\u0131 gibi \u00e7abalad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7ler ac\u0131s\u0131 sald\u0131r\u0131ya kulak as\u0131p asmamak, art\u0131k okura kalm\u0131\u015f.
Demek ki iki ki\u015fi “ahlak bak\u0131m\u0131ndan e\u015fitsiz” olduklar\u0131 (sayfa 167) zaman, e\u015fitlik sona erer. Ama o zaman, birbirine tamamen e\u015fit iki adam \u00e7a\u011f\u0131rmak ger\u00e7ekten zahmete de\u011fmezdi, \u00e7\u00fcnk\u00fc ahlak bak\u0131m\u0131ndan birbirine tamamen e\u015fit iki ki\u015fi yoktur. E\u015fitsizlik, birinin insan ki\u015fi, oysa \u00f6b\u00fcr\u00fcn\u00fcn hayvan cinsinden olmas\u0131na dayanmal\u0131d\u0131r m\u0131 denecek? Ama insan\u0131n hayvan d\u00fcnyas\u0131ndan gelmesi, insan\u0131n hayvandan hi\u00e7bir zaman tamamen kurtulamayaca\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fini zaten i\u00e7erir; \u00f6yleki hayvanl\u0131k ya da insanl\u0131k i\u00e7inde az ya da \u00e7ok, bir derece fark\u0131ndan ba\u015fka hi\u00e7bir \u015fey, hi\u00e7bir zaman s\u00f6zkonusu olamaz. \u0130nsanlar\u0131n, insan-insanlar ile hayvan-insanlar, iyiler ile k\u00f6t\u00fcler, koyunlar ile tekeler gibi birbirinden kesinlikle ayr\u0131lm\u0131\u015f iki grup bi\u00e7imindeki b\u00f6l\u00fcnmesine, ger\u00e7eksel felsefe bir yana b\u0131rak\u0131l\u0131rsa, yaln\u0131zca ve yaln\u0131zca ayr\u0131m\u0131n\u0131 yapmak i\u00e7in mant\u0131\u011f\u0131 kendi y\u00fcce yarg\u0131c\u0131 durumuna getirecek denli ileri g\u00f6t\u00fcren h\u0131ristiyanl\u0131kta rastlan\u0131r. Ama ger\u00e7eksel felsefede y\u00fcce yarg\u0131\u00e7 kim olacak? \u0130\u015flerin her halde yak\u0131nlar\u0131na, yani dinden olmayan tekelere kar\u015f\u0131 y\u00fcce yarg\u0131\u00e7l\u0131k g\u00f6revlerini dindar koyunlar\u0131n, hem de bilinen ba\u015far\u0131yla kendi \u00fcstlerine ald\u0131klar\u0131 h\u0131ristiyan prati\u011finde oldu\u011fu gibi olmas\u0131 gerekecek. Bu bak\u0131ma ger\u00e7eksel filozoflar mezhebi, e\u011fer bir kurulursa, bu bar\u0131\u015f\u00e7\u0131llardan hi\u00e7bir \u015feyde geri kalmayacak. Ne var ki bu, bizi ilgisiz b\u0131rakabilir; bizi ilgilendiren \u015fey, insanlar aras\u0131ndaki ahlak e\u015fitsizli\u011finden \u00f6t\u00fcr\u00fc, e\u015fitli\u011fin yeni ba\u015ftan bir hi\u00e7e indirgendi\u011fi itiraf\u0131d\u0131r. Y\u00fczgeri Etme n\u00b0 2.
Gene devam edelim:
“E\u011fer biri do\u011fruluk ve bilime g\u00f6re, ama \u00f6teki herhangi bir bo\u015finan ya da \u00f6nyarg\u0131ya g\u00f6re davran\u0131rsa, zorunlu ve normal olarak kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 d\u00fczensizlikler meydana gelecektir. … Yeteneksizli\u011fin, kabal\u0131k ya da k\u00f6t\u00fc ahlak e\u011filiminin belirli bir derecesinde, bundan her durumda bir \u00e7at\u0131\u015fma do\u011facakt\u0131r. … Kendileri i\u00e7in zor kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n son \u00e7are oldu\u011fu kimseler, yaln\u0131zca \u00e7ocuklar ve deliler de\u011fildir. Kimi do\u011fal gruplar\u0131n ve kimi uygarl\u0131k s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n \u00f6zyap\u0131s\u0131, ahlak bozuklu\u011fu ile d\u00fc\u015fman bir duruma gelmi\u015f isten\u00e7lerinin egemenlik alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131, onu kolektif ba\u011flara yeniden kavu\u015fturmak ere\u011fiyle \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmez bir zorunluluk durumuna (sayfa 168) getirebilir. Burada da ba\u015fkas\u0131n\u0131n istenci, e\u015fit bir hakla donat\u0131lm\u0131\u015f olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr; ama zararl\u0131 bir d\u00fc\u015fman eyleminin ahlak bozuklu\u011fu y\u00fcz\u00fcnden bir \u00f6d\u00fcnlenmeye yola\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r ve bu eylem, ona kar\u015f\u0131 zor kulland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 zaman, kendi \u00f6z haks\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tepkisinden ba\u015fka bir \u015fey elde etmez.”
B\u00f6ylece iki istencin “tam e\u015fitli\u011fi”ni ortadan kald\u0131rmak ve uygar y\u0131rt\u0131c\u0131 devletlerin, Ruslar\u0131n T\u00fcrkistan’daki canavarl\u0131klar\u0131na de\u011fin, [39] geri kalm\u0131\u015f halklara kar\u015f\u0131 b\u00fct\u00fcn al\u00e7akl\u0131klar\u0131n\u0131 do\u011frulayan bir ahlak kurmak i\u00e7in, yaln\u0131zca ahlak e\u015fitsizli\u011fi de\u011fil ama entelekt\u00fcel e\u015fitsizlik de yeter. General Kaufmann 1873 yaz\u0131nda, Tatar Yamudlar a\u015firetine sald\u0131rd\u0131\u011f\u0131, \u00e7ad\u0131rlar\u0131n\u0131 yakt\u0131\u011f\u0131 ve kad\u0131nlar\u0131 ile \u00e7ocuklar\u0131n\u0131, buyru\u011fun dedi\u011fi gibi, “tam Kafkas usul\u00fc” k\u0131l\u0131\u00e7tan ge\u00e7irdi\u011fi zaman, o da Yamudlar\u0131n ahlak bozuklu\u011fu ile d\u00fc\u015fman durumuna gelmi\u015f isten\u00e7lerinin egemenlik alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131n, onu kolektif ba\u011flara yeniden kavu\u015fturmak ere\u011fiyle, \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmez bir zorunluluk durumuna gelmi\u015f bulundu\u011fu ve kulland\u0131\u011f\u0131 ara\u00e7lar\u0131n en uygun ara\u00e7lar oldu\u011fu \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyordu; ere\u011fi isteyen, ara\u00e7lar\u0131 da ister. Ne var ki General Kaufmann yavuzlu\u011fu, \u00fcstelik Yamudlarla alay edecek ve \u00f6d\u00fcnleme yapmak i\u00e7in onlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrerek, onlar\u0131n istecine e\u015fit hak sahibi olarak saygi g\u00f6sterdi\u011fini s\u00f6yleyecek denli ileri g\u00f6t\u00fcrm\u00fcyordu. Ve bir kez daha, bu \u00e7at\u0131\u015fmada neyin bo\u015finan, \u00f6nyarg\u0131, kabal\u0131k, k\u00f6t\u00fc ahlak e\u011filimi oldu\u011funa ve \u00f6d\u00fcnleme yapmak i\u00e7in zor kullanma ve egemenlik alt\u0131na alman\u0131n zorunlu oldu\u011fu an\u0131n hangi an oldu\u011funa karar verecek olanlar, se\u00e7kinlerdir, do\u011frulu\u011fa ve bilime g\u00f6re hareket ettikleri kabul olunan kimseler, yani son \u00e7\u00f6z\u00fcmlemede ger\u00e7eksel filozoflard\u0131r. Demek ki e\u015fitlik \u015fimdi… zorla \u00f6d\u00fcnlemedir ve e\u011fer ikinci isten\u00e7 birinci taraf\u0131ndan e\u015fit hak sahibi olarak kabul ediliyorsa, bu i\u015f egemenlik alt\u0131na alma arac\u0131yla olmaktad\u0131r. Bu kez, utan\u0131lacak (sayfa 169) bir ka\u00e7\u0131\u015f bi\u00e7iminde yozla\u015fm\u0131\u015f bulunan Y\u00fczgeri Etme n\u00b0 3.
Ayra\u00e7 aras\u0131nda s\u00f6yleyelim ki ba\u015fkas\u0131n\u0131n istencinin zorla \u00f6d\u00fcnlemede hak bak\u0131m\u0131ndan e\u015fit olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yolundaki t\u00fcmce, cezan\u0131n su\u00e7lunun hakk\u0131 olmas\u0131n\u0131 isteyen teorinin bir bozulmas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.
“Cezay\u0131 su\u00e7lunun \u00f6z hakk\u0131n\u0131n zarf\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmekle su\u00e7lu, ak\u0131ll\u0131 varl\u0131k olarak onurland\u0131r\u0131l\u0131yor.” (Hukuk Felsefesi, \u00a7 100, not.)
Daha ileri gitmeyebiliriz. Bay D\u00fchring’i o denli belitsel bir bi\u00e7imde kurulmu\u015f olan kendi e\u015fitli\u011fini, kendi evrensel insan egemenli\u011fini vb. par\u00e7a par\u00e7a y\u0131kma i\u015finde daha \u00e7ok izlemek; toplumunu topu topu iki insandan nas\u0131l meydana getirdi\u011fini ama \u2014sorunu k\u0131saca \u00f6zetlemek i\u00e7in\u2014 bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ortak olmaks\u0131z\u0131n, \u00e7o\u011funlukla hi\u00e7bir karar al\u0131namayaca\u011f\u0131 ve bu kararlar olmaks\u0131z\u0131n, yani \u00e7o\u011funlu\u011fun az\u0131nl\u0131k \u00fczerinde egemenli\u011fi olmaks\u0131z\u0131n hi\u00e7bir devlet varolamayaca\u011f\u0131 i\u00e7in, devlet kurma bak\u0131m\u0131ndan bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc insana nas\u0131l gereksinme duydu\u011funu ve daha sonra g\u00fczel bir sabah ziyaret etmek onuruna erie\u015fe\u011fimiz gelece\u011fin “sosyaliter\u201d (“toplumcu\u201d) devletini kurmak \u00fczere nas\u0131l yava\u015f yava\u015f daha dingin bir yola girdi\u011fini g\u00f6zlemlemek gereksiz. \u0130ki istencin tam e\u015fitli\u011finin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak bu iki isten\u00e7 hi\u00e7bir \u015fey istemedikleri s\u00fcrece s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc; insan isten\u00e7leri olarak insan isten\u00e7leri olmaktan \u00e7\u0131kar ve ger\u00e7ek bireysel isten\u00e7ler, ger\u00e7ek iki insan\u0131n isten\u00e7leri durumuna d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr d\u00f6n\u00fc\u015fmez, e\u015fitli\u011fin de ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bir yandan \u00e7ocukluk, delilik, s\u00f6zde hayvanl\u0131k, s\u00f6zde bo\u015finan, s\u00f6zde \u00f6nyarg\u0131, s\u00f6zde yeteneksizli\u011fin, \u00f6te yandan insanl\u0131\u011f\u0131n do\u011fruluk ve bilimin kavranmas\u0131na yatk\u0131nl\u0131k sav\u0131n\u0131n, yani iki istencin ve onlara e\u015flik eden zekalar\u0131n niteli\u011findeki t\u00fcm fark\u0131n egemenlik alt\u0131na almaya de\u011fin gidebilen bir e\u015fitsizli\u011fi do\u011frulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yeterince g\u00f6rd\u00fck: Bay D\u00fchring’in kendi \u00f6z e\u015fitlik yap\u0131s\u0131n\u0131 tepeden t\u0131rna\u011fa, b\u00f6yle k\u00f6kl\u00fc bir bi\u00e7imde y\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fckten sonra, art\u0131k ne isteyebiliriz?
Ama her ne denli bay D\u00fchring’in e\u015fitlik fikrini o yavan ve budalaca inceleme bi\u00e7iminden kurtulmu\u015f bulunuyorsak da, bu fikrin kendisinden ve oynad\u0131\u011f\u0131 rolden; \u00f6zellikle (sayfa 170) Rousseau’da oynad\u0131\u011f\u0131 teorik, Frans\u0131z devriminde ve ondan sonra oynad\u0131\u011f\u0131 pratik ve siyasal ve bug\u00fcn de hemen b\u00fct\u00fcn \u00fclkelerin sosyalist hareketinde oynad\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli ajitasyon rol\u00fcnden hen\u00fcz kurtulmu\u015f bulunmuyoruz. Bu fikrin bilimsel i\u00e7eri\u011finin saptanmas\u0131, onun proleter ajitasyon i\u00e7in de\u011ferini de belirleyecektir.
B\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n insan olarak ortak bir \u015feye sahip bulunduklar\u0131 ve bu ortak \u015fey \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde e\u015fit olduklar\u0131 fikri, ku\u015fkusuz d\u00fcnya kadar eski bir fikirdir. Ama modern e\u015fitlik istemi bundan adamak\u0131ll\u0131 farkl\u0131d\u0131r; istem, daha \u00e7ok, bu insan olma ortak niteli\u011finden, insanlar\u0131n bu insan olarak e\u015fitli\u011finden, b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n, ya da en az\u0131ndan bir devletin b\u00fct\u00fcn yurtta\u015flar\u0131n\u0131n, bir toplumun b\u00fct\u00fcn \u00fcyelerinin e\u015fit bir siyasal ve toplumsal de\u011fere sahip olma hakk\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na dayan\u0131r. Bu ilk g\u00f6reli e\u015fitlik fikrinden, devlet ve toplum i\u00e7inde bir hak e\u015fitli\u011fi sonucunun \u00e7\u0131kart\u0131labilmesi i\u00e7in binlerce y\u0131l ge\u00e7mesi gerekti ve binlerce y\u0131l ge\u00e7ti. En eski topluluklarda, ilkel ortakliklarda hak e\u015fitli\u011fi, olsa olsa ortakl\u0131k \u00fcyeleri aras\u0131nda s\u00f6zkonusu olabiliyordu; kad\u0131nlar, k\u00f6leler, yabanc\u0131lar do\u011fal olarak bu e\u015fitlik d\u0131\u015f\u0131nda kal\u0131yorlard\u0131. Yunan ve Romal\u0131larda insanlar aras\u0131ndaki e\u015fitsizlik, herhangi bir e\u015fitlikten \u00e7ok daha a\u011f\u0131r bas\u0131yordu. Yunanl\u0131lar ile Barbarlar\u0131n, \u00f6zg\u00fcr insanlar ile k\u00f6lelerin, yurtta\u015flar ile korunuklar\u0131n, Romal\u0131 yurtta\u015flar ile Roma uyruklar\u0131n\u0131n (geni\u015f bir deyim kullanmak gerekirse) e\u015fit bir siyasal de\u011fer hakk\u0131na sahip olabilmeleri, eskilerin g\u00f6z\u00fcne kesenkes delilik olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Roma \u0130mparatorlu\u011fu \u00e7a\u011f\u0131nda b\u00fct\u00fcn bu farklar, \u00f6zg\u00fcr insanlar ile k\u00f6leler aras\u0131ndaki fark d\u0131\u015f\u0131nda, yava\u015f yava\u015f ortadan kalkt\u0131; bundan, hi\u00e7 olmazsa \u00f6zg\u00fcr insanlar i\u00e7in, \u00fczerinde \u00f6zel m\u00fclkiyete dayal\u0131 hukukun bildi\u011fimiz en yetkin bi\u00e7imi olan Roma hukukukun geli\u015fti\u011fi o \u00f6zel ki\u015filer aras\u0131ndaki e\u015fitlik do\u011fdu. Ama \u00f6zg\u00fcr insanlar ile k\u00f6leler aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131tl\u0131k varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc s\u00fcrece, genel insan e\u015fitli\u011finden hukuksal sonu\u00e7lar \u00e7\u0131karmak s\u00f6zkonusu olamazd\u0131; bunu daha k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce Kuzey Amerika Birli\u011finin k\u00f6leci devletlerinde g\u00f6rd\u00fck. (sayfa 171) H\u0131ristiyanl\u0131k, b\u00fct\u00fcn insanlar aras\u0131nda yaln\u0131zca bir e\u015fitlikten, kendi k\u00f6leler ve ezilenler dini olma niteli\u011fine tastamam uygun d\u00fc\u015fen e\u015fit ilk g\u00fcnah e\u015fitli\u011finden ba\u015fka bir e\u015fitlik tan\u0131mad\u0131. Bunun yan\u0131s\u0131ra her ne denli en \u00e7ok se\u00e7kinlerin e\u015fitli\u011fi kabul ediliyorduysa da, bu e\u015fitlik ancak ilk ba\u015flarda uyguland\u0131. Gene yeni dinin ilk zamanlar\u0131nda g\u00f6r\u00fclen mal ortakl\u0131\u011f\u0131 izleri, ger\u00e7ek e\u015fitlik fikrinden \u00e7ok, ezilenler aras\u0131ndaki dayan\u0131\u015fmaya ba\u011flanabilir. K\u0131sa s\u00fcrede din adamlar\u0131 ile laikler aras\u0131nda bir kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n saptanmas\u0131, bu h\u0131ristiyan e\u015fitli\u011finin ilk izlerine bile son verdi. \u2014 Bat\u0131 Avrupa’n\u0131n Germenler taraf\u0131ndan istilas\u0131, yava\u015f yava\u015f o zamana de\u011fin benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir karma\u015f\u0131kl\u0131\u011fa sahip toplumsal ve siyasal bir a\u015fama-s\u0131ras\u0131 (hiyerar\u015fi) kurulmas\u0131 nedeniyle, b\u00fct\u00fcn e\u015fitlik fikirlerini y\u00fczy\u0131llar i\u00e7in ortadan kald\u0131rd\u0131; ama ayn\u0131 zamanda, bu istila Bat\u0131 ve Orta Avrupa’y\u0131 tarih hareketi i\u00e7ine \u00e7ekti, ilk kez olarak s\u0131k\u0131\u015f\u0131k bir uygarl\u0131k b\u00f6lgesi ve bu b\u00f6lge i\u00e7inde ilk kez olarak birbirlerini etkileyen ve ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kta birbirlerine dayanan ve her \u015feyden \u00f6nce ulusal nitelikte bir devletler sistemi yaratt\u0131. B\u00f6ylece bu istila, \u00fczerinde daha sonraki \u00e7a\u011flarda insanlar\u0131n e\u015fit de\u011ferinden, insan haklar\u0131ndan s\u00f6z edilebildi\u011fi tek alan\u0131 haz\u0131rl\u0131yordu.
Ayr\u0131ca feodal orta\u00e7a\u011f, ba\u011fr\u0131nda, geli\u015fmesinin ilerlemesi i\u00e7inde modern e\u015fitlik isteminin temsilcisi olmaya aday s\u0131n\u0131f\u0131 da geli\u015ftirdi: burjuvaziyi. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta kendisi de feodal bir z\u00fcmre (ordre) olan burjuvazi, 15. y\u00fczy\u0131l sonunda b\u00fcy\u00fck deniz bulgular\u0131 ona yeni ve daha geni\u015f bir ya\u015fam a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 zaman, feodal toplum i\u00e7indeki zanaat\u00e7\u0131 y\u00f6n\u00fc a\u011f\u0131r basan sanayi ve \u00fcr\u00fcnlerin de\u011fi\u015fimini daha y\u00fcksek bir d\u00fczeye \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131. O zamana de\u011fin yaln\u0131zca \u0130talya ile Do\u011fu Akdeniz \u00fclkeleri aras\u0131nda yap\u0131lan Avrupa \u00f6tesi ticaret, \u015fimdi Amerika ve Hindistan’a dek yay\u0131ld\u0131 ve k\u0131sa zamanda \u00f6nem bak\u0131m\u0131ndan \u00e7e\u015fitli Avrupa \u00fclkeleri aras\u0131ndaki de\u011fi\u015fimi oldu\u011fu denli, tek tek her \u00fclkenin i\u00e7 ticaretini de ge\u00e7ti. Amerika alt\u0131n ve g\u00fcm\u00fc\u015f\u00fc Avrupa’ya akt\u0131 ve bir ayr\u0131\u015ft\u0131rma \u00f6\u011fesi olarak feodal toplumun b\u00fct\u00fcn bo\u015fluk, yar\u0131k ve g\u00f6zenekleri i\u00e7inde girdi. Zanaat\u00e7\u0131 i\u015fletme, art\u0131k artan gereksinmelere yetmiyordu. En ileri (sayfa 172) \u00fclkelerin y\u00f6netici sanayilerinde, zanaat sanayisinin yerini, yap\u0131mevi sanayisi (man\u00fcfakt\u00fcr) ald\u0131.
Bununla birlikte toplumun ekonomik ya\u015fam ko\u015fullar\u0131ndaki bu g\u00fc\u00e7l\u00fc devrim, siyasal yap\u0131s\u0131nda buna uygun d\u00fc\u015fen bir de\u011fi\u015fiklikle hemen izlenmedi. Toplum gitgide daha burjuva bir duruma gelirken, devlet rejimi feodal kald\u0131. B\u00fcy\u00fck ticaret, yani \u00f6zellikle uluslararas\u0131 ve hele d\u00fcnya ticareti, hareketlerinde engellerle kar\u015f\u0131la\u015fmayan, bir bak\u0131ma e\u015fit haklara sahip, hi\u00e7 de\u011filse tek ba\u015f\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f her yerde, hepsi i\u00e7in e\u015fit bir hukuk temeli \u00fczerinde de\u011fi\u015fim yapan \u00f6zg\u00fcr emtia sahiplerinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 gerektirir. Zanaat\u00e7\u0131l\u0131ktan yap\u0131mevi sanayisine ge\u00e7i\u015f, emek-g\u00fc\u00e7lerinin kiralanmas\u0131 i\u00e7in yap\u0131mc\u0131 ile s\u00f6zle\u015fme yapabilen ve buna dayanarak onun kar\u015f\u0131s\u0131na s\u00f6zle\u015fme yapan ki\u015fi niteli\u011fiyle e\u015fit haklarla \u00e7\u0131kan belli bir say\u0131da \u00f6zg\u00fcr emek\u00e7inin de varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 gerektirir \u2014 bir yandan lonca ba\u011flar\u0131ndan, \u00f6te yandan da kendi emek-g\u00fc\u00e7lerini kendi ba\u015flar\u0131na de\u011ferlendirme ara\u00e7lar\u0131ndan \u00f6zg\u00fcr [yoksun] emek\u00e7ilerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131. Ensonu, genel olarak insan eme\u011fi olduklar\u0131 i\u00e7in ve insan eme\u011fi olarak, b\u00fct\u00fcn insan emeklerinin e\u015fitlik ve e\u015fit de\u011feri, bilin\u00e7siz ama en kesin d\u0131\u015favurumunu, modern burjuva iktisad\u0131n\u0131n bir meta\u0131n de\u011ferinin o meta\u0131n i\u00e7erdi\u011fi toplumsal bak\u0131mdan gerekli-emek arac\u0131yla \u00f6l\u00e7\u00fclmesini isteyen de\u011fer yasas\u0131nda bulur. [40] \u2014 Ama ekonomik ili\u015fkilerin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve hak e\u015fitli\u011fi istedi\u011fi yerde, siyasal rejim onlar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na her ad\u0131mda loncasal engeller ve ayr\u0131cal\u0131klar \u00e7\u0131kart\u0131yordu. Yerel ayr\u0131cal\u0131klar, farkl\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f g\u00fcmr\u00fckler, her t\u00fcrl\u00fc ayr\u0131m yasalar\u0131, ticaretlerinde yaln\u0131z yabanc\u0131lar ya da s\u00f6m\u00fcrgelerde ya\u015fayan halk i\u00e7in de\u011fil ama \u00e7o\u011fu kez devlet uyruklar\u0131 i\u00e7in de zararl\u0131 oluyordu; loncasal ayr\u0131cal\u0131klar, yap\u0131mevi sanayisinin geli\u015fme yolunu keserek, her yerde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyordu. Burjuva rakipler i\u00e7in hi\u00e7bir yerde ne yol a\u00e7\u0131k, ne de \u015fanslar e\u015fitti \u2014 ve bununla birlikte istemlerin en ba\u015fta geleni ve kendini gitgide daha \u00e7ok duyuran\u0131 da, i\u015fte buydu. (sayfa 173)
Bu feodal e\u015fitsizliklerin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131yla feodal engellerden kurtulu\u015f ve hak e\u015fitli\u011finin kurulmas\u0131 istemi, toplumun ekonomik geli\u015fmesi taraf\u0131ndan bir kez g\u00fcndeme konduktan sonra, k\u0131sa s\u00fcrede daha geni\u015f boyutlar kazanmaktan geri kalamazd\u0131. Her ne denli bu istem, sanayi ve ticaret yarar\u0131na ileri s\u00fcr\u00fcl\u00fcyorduysa da, ayn\u0131 hak e\u015fitli\u011finin tam bir toprak k\u00f6leli\u011finden ba\u015flayarak k\u00f6leli\u011fin b\u00fct\u00fcn derecelerinde, \u00e7al\u0131\u015fma zamanlar\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z olarak iyiliksever feodal beylerine ay\u0131rmak ve ayr\u0131ca ona ve devlete say\u0131s\u0131z vergiler \u00f6demek zorunda olan geni\u015f k\u00f6yl\u00fcler y\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u00e7in istenmesi de gerekiyordu. \u00d6te yandan feodal \u00fcst\u00fcnl\u00fcklerin, soylular\u0131n vergi ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, \u00e7e\u015fitli z\u00fcmrelerin siyasal ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 istemekten de geri kal\u0131namazd\u0131. Ve art\u0131k Roma \u0130mparatorlu\u011funda oldu\u011fu gibi evrensel bir imparatorlukta de\u011fil ama birbiriyle e\u015fitlik ili\u015fkileri kurmu\u015f ve burjuva geli\u015fmenin a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 e\u015fit bir d\u00fczeyinde bulunan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devletler sistemi i\u00e7inde ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, bu istemin tek bir devletin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fan genel bir nitelik kazanmas\u0131 ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve e\u015fitli\u011fin insan haklar\u0131 olarak ilan edilmesi gerekti\u011fi kendili\u011finden anla\u015f\u0131l\u0131yordu. Ama bununla birlikte, insan haklar\u0131n\u0131 ilk tan\u0131yan anayasa olan Amerikan anayasas\u0131n\u0131n, Amerika’da ya\u015fayan renkli insanlar\u0131n k\u00f6leli\u011fini bir solukta do\u011frulamas\u0131, bu insan haklar\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcl burjuva niteli\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6steren bir \u015feydir: S\u0131n\u0131f ayr\u0131cal\u0131klar\u0131 kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, \u0131rk ayr\u0131cal\u0131klar\u0131 onaylanm\u0131\u015ft\u0131r.
Bununla birlikte bilinir ki burjuvazi, feodal burjuvazi krizalitinden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131, orta\u00e7a\u011f z\u00fcmresi (ordre) modern s\u0131n\u0131f (classe) durumuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc andan ba\u015flayarak burjuvazin\u0131n g\u00f6lgesi olan proletarya, ona durmadan ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir bi\u00e7imde e\u015flik edecektir. Ve ayn\u0131 bi\u00e7imde proleter e\u015fitlik istemleri de burjuva e\u015fitlik istemlerine e\u015flik edecektir. S\u0131n\u0131f ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 burjuva isteminin ortaya kondu\u011fu andan ba\u015flayarak, bunun yan\u0131s\u0131ra s\u0131n\u0131flar\u0131n kendisinin(sayfa 174) teorilerinin ta kendilerine dayanarak oraya \u00e7\u0131kar. Proleterler, burjuvazinin e\u015fitlik \u00f6nerisini hemen benimserler: Ancak e\u015fitlik yaln\u0131zca g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte, yaln\u0131zca devlet alan\u0131nda de\u011fil, ekonomik ve toplumsal alanda da ger\u00e7ek olarak kurulmal\u0131dir. Ve \u00f6zellikle Frans\u0131z burjuvazisinin B\u00fcy\u00fck devrimden ba\u015flayarak yurtta\u015f e\u015fitli\u011fini birinci plana koymas\u0131ndan sonra Frans\u0131z proletaryas\u0131, ekonomik ve toplumsal e\u015fitlik isteyerek, ona hemen yan\u0131t verdi; e\u015fitlik, Frans\u0131z proletaryas\u0131n\u0131n \u00f6zel sava\u015f \u00e7\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131 durumuna geldi.
E\u015fitlik istemi proletaryan\u0131n a\u011fz\u0131nda b\u00f6ylece ikili bir anlam ta\u015f\u0131r. Bu istem ya \u2014ve \u00f6zellikle ilk ba\u015fta, \u00f6rne\u011fin K\u00f6yl\u00fcler sava\u015f\u0131nda durum budur\u2014 apa\u00e7\u0131k toplumsal e\u015fitsizliklere kar\u015f\u0131 zengin ile yoksul, efendi ile k\u00f6le, harvurup harman savuranlar ile a\u00e7l\u0131k \u00e7ekenler aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131tl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 kendili\u011finden bir tepkidir; b\u00f6yle bir tepki olarak o, yaln\u0131zca devrimci i\u00e7g\u00fcd\u00fcn\u00fcn d\u0131\u015favurumudur ve do\u011frulanmas\u0131n\u0131 da burada \u2014yaln\u0131zca burada\u2014 bulur. Ya da burjuva e\u015fitlik istemine kar\u015f\u0131, bu istemden az \u00e7ok do\u011fru ve daha ileri giden istemler \u00e7\u0131karan tepkiden do\u011fmu\u015f bulunan bu istem, i\u015f\u00e7ileri kapitalistlere kar\u015f\u0131, kapitalistlerin kendi savlar\u0131 yard\u0131m\u0131yla ayakland\u0131rmak i\u00e7in bir ajitasyon arac\u0131 hizmeti g\u00f6r\u00fcr ve bu durumda bu istem, burjuva e\u015fitli\u011fin kendisiyle ayakta durur ve onunla birlikte y\u0131k\u0131l\u0131r. Her iki durumda da proleter e\u015fitlik isteminin ger\u00e7ek i\u00e7eri\u011fi, s\u0131n\u0131flar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 istemidir. Bundan \u00f6te her e\u015fitlik istemi, zorunlu olarak sa\u00e7mad\u0131r. Bunun \u00f6rneklerini verdik ve bay D\u00fchring’in gelecek d\u00fc\u015flemleri \u00fczerinde duraca\u011f\u0131miz zaman, yeterince ba\u015fka \u00f6rneklerini de bulaca\u011f\u0131z.
B\u00f6ylece e\u015fitlik fikri, burjuva bi\u00e7imi alt\u0131nda oldu\u011fu denli proleter bi\u00e7imi alt\u0131nda da tarihin, yarat\u0131lmas\u0131 zorunlu olarak kendileri de daha \u00f6nceki uzun bir tarihe dayanan belirli tarihsel ili\u015fkiler gerektiren bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. \u00d6yleyse her \u015fey olabilir ama \u00f6l\u00fcms\u00fcz bir do\u011fruluk olamaz. Ve e\u011fer bug\u00fcn, \u015fu ya da bu anlamda, geni\u015f halk y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 i\u00e7in kendili\u011finden anla\u015f\u0131l\u0131r bir \u015fey ise, e\u011fer Marks’\u0131n dedi\u011fi gibi “bir halk \u00f6nyarg\u0131s\u0131 sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na sahip bulunuyor\u201d ise bu, onun belitsel do\u011frulu\u011funun (sayfa 175) sonucu de\u011fil, 18. y\u00fczy\u0131l fikirlerinin evrensel yay\u0131lmas\u0131 ve s\u00fcr\u00fcp giden g\u00fcncelli\u011finin sonucudur. \u00d6yleyse e\u011fer bay D\u00fchring, iki \u00fcnl\u00fc adamca\u011f\u0131z\u0131n\u0131 hemen e\u015fitlik alan\u0131 \u00fczerinde oynatabiliyorsa, bunun nedeni bu i\u015fin halk \u00f6nyarg\u0131s\u0131na \u00e7ok do\u011fal g\u00f6r\u00fcnmesindendir. Ve ger\u00e7ekte bay D\u00fchring kendi felsefesini, bu felsefe ona \u00e7ok do\u011fal g\u00f6r\u00fcnen \u015feylerden hareket etti\u011fi i\u00e7in do\u011fal olarak adland\u0131r\u0131r. Ama bunlar ona neden do\u011fal g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor? \u0130\u015fte kendine hi\u00e7 sormad\u0131\u011f\u0131 \u015fey de bu. (sayfa 176)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"