![](\"images\/stories\/antiduhring.jpg\")
AHLAK VE HUKUK \u00d6ZG\u00dcRL\u00dcK VE ZORUNLULUK“Siyasal ve hukuksal konular bak\u0131m\u0131ndan bu derslerde \u00f6nerilen ilkeler, en derine giden teknik irdelemelere dayan\u0131r. \u00d6yleyse … burada hukuk ve siyasal bilimler alan\u0131nda elde edilen sonu\u00e7lar\u0131n tutarl\u0131 betimlemesinin s\u00f6zkonusu oldu\u011fu … ger\u00e7e\u011finden hareket etmek gerekecek. Benim ilk uzmanl\u0131k alan\u0131m hukuk oldu ve ona yaln\u0131zca \u00dcniversitedeki \u00fc\u00e7 ola\u011fan teorik haz\u0131rl\u0131k y\u0131l\u0131m\u0131 de\u011fil ama ayr\u0131ca \u00fc\u00e7 yeni adli y\u0131l boyunca onun bilimsel i\u00e7eri\u011fini derinle\u015ftirmeye y\u00f6nelen s\u00fcrekli bir \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 da adad\u0131m. … Bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc, \u00f6zel hukukun oldu\u011fu denli \u00f6zel hukukun i\u00e7erdi\u011fi hukuksal yetersizliklerin de ele\u015ftirisi, e\u011fer bu ele\u015ftiri konunun b\u00fct\u00fcn g\u00fc\u00e7l\u00fc yanlar\u0131n\u0131 oldu\u011fu denli b\u00fct\u00fcn g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fcklerini de bildi\u011fi bilincine sahip olmasayd\u0131, elbette ayn\u0131 g\u00fcvenle yap\u0131lamazd\u0131.\u201d
Kendinden bu tonla s\u00f6z etme hakk\u0131na sahip bir adam\u0131n, \u00f6zellikle “Bay Marks’\u0131n vaktiyle yapt\u0131\u011f\u0131 ve savsaklad\u0131\u011f\u0131n\u0131 (sayfa 177) kendi kabul etti\u011fi hukuk \u00f6\u011frenimi\u201d kar\u015f\u0131s\u0131nda, insana a priori bir g\u00fcven vermesi gerek. Bu nedenle, b\u00f6ylesine b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcvenle ortaya \u00e7\u0131kan \u00f6zel hukuk ele\u015ftirisinin, bize “hukukun bilimsel niteli\u011finin \u00e7ok ileri gitmedi\u011fi\u201dni, zor \u00fczerine kurulu m\u00fclkiyeti onaylad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in pozitif yurtta\u015fl\u0131k hukukunun (medeni hukuk) haks\u0131zl\u0131k oldu\u011funu, ceza hukukunun “do\u011fal temeli\u201dnin \u00f6\u00e7 alma oldu\u011funu \u2014i\u00e7inde “do\u011fal temel\u201d bi\u00e7iminde mistik bir k\u0131l\u0131k de\u011fi\u015ftirmeden ba\u015fka yeni bir \u015fey olmayan bir olumlama\u2014 anlatmakla yetinmesinden ancak \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k duyabiliriz. Siyasal bilimlerin sonu\u00e7lar\u0131, biri \u015fimdiye kadar \u00f6tekilere kar\u015f\u0131 zor kullanan, ama bu durum bay D\u00fchring’i zor kullanma ve k\u00f6leli\u011fi, ilk olarak i\u015fin i\u00e7ine ikincinin mi yoksa \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcn\u00fcn m\u00fc soktu\u011funu b\u00fcy\u00fck bir ciddiyetle incelemekten al\u0131koymayan o bilinen \u00fc\u00e7 adam\u0131n pazarl\u0131klar\u0131 ile s\u0131n\u0131rlan\u0131yor.
Bununla birlikte, o g\u00fcvenilir hukuk\u00e7umuzun en derine giden teknik irdelemelerini ve \u00fc\u00e7 y\u0131ll\u0131k yarg\u0131lama prati\u011fi ile derinle\u015ftirilmi\u015f bilimsel g\u00f6r\u00fc\u015flerini biraz daha izleyelim.
Lassalle \u00fczerine bay D\u00fchring, bize onun “i\u015fin i\u00e7ine o zaman hen\u00fcz olanakl\u0131 oldu\u011fu gibi ‘ademi-takip’ dedikleri \u015fey, … o yar\u0131-aklanma kar\u0131\u015fm\u0131\u015f oldu\u011fu i\u00e7in, siciline adli bir mahkumiyet ge\u00e7irilmi\u015f olmamakla birlikte, bir m\u00fccevher kutusu h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 giri\u015fimine isteklendirmekten\u201d san\u0131k oldu\u011funu anlat\u0131r.
Lassalle’in burada s\u00f6zkonusu olan duru\u015fmas\u0131 1848 yaz\u0131nda, hemen b\u00fct\u00fcn Ren eyaletinde oldu\u011fu gibi, Frans\u0131z ceza hukukunun y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulundu\u011fu K\u00f6ln a\u011f\u0131r ceza mahkemesinde a\u00e7\u0131ld\u0131. Prusya gelenek ve g\u00f6renek hukuku, yaln\u0131zca siyasal su\u00e7lar i\u00e7in ayr\u0131ks\u0131n olarak kabul edilmi\u015fti ama bu ayr\u0131ks\u0131n \u00f6nlem de 1848 nisan\u0131nda Camphausen taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131ld\u0131. Frans\u0131z hukuku, Prusya hukukukun belirsiz “isteklendirme\u201d (instigation) kategorisini, hele bir su\u00e7 giri\u015fimine isteklendirmeyi kesenkes tan\u0131maz. O yaln\u0131zca su\u00e7a “k\u0131\u015fk\u0131rtma\u201dy\u0131 (excitation) tan\u0131r ve bunun da, cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in “arma\u011fanlar, vaatler, tehditler, yetke ya da g\u00fcc\u00fcn k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131, cezay\u0131 gerektirici dolan ya da (sayfa 178) d\u00fczenler arac\u0131yla\u201d yap\u0131lmas\u0131 gerekir (Frans\u0131z ceza yasas\u0131n\u0131n 60. maddesi). Prusya yasas\u0131na g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015f bulunan savc\u0131l\u0131k, tamamen bay D\u00fchring gibi, kesinlikle belirlenmi\u015f Frans\u0131z \u00f6zel ko\u015fulu ile bu yasan\u0131n kar\u0131\u015f\u0131k belirsizli\u011fi aras\u0131ndaki \u00f6zsel ayr\u0131m\u0131 g\u00f6zden yitirdi, Lassalle’a kar\u015f\u0131 as\u0131ls\u0131z bir dava a\u00e7t\u0131 ve parlak bir ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frad\u0131. Ger\u00e7ekten Frans\u0131z ceza usul\u00fcn\u00fcn Prusya yasas\u0131na \u00f6zg\u00fc ademi-takibi, o yar\u0131-aklanmay\u0131 tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmek i\u00e7in, modern Frans\u0131z hukukunu hi\u00e7 bilmemek gerek; ceza usul\u00fcnde bu hukuk, ya mahkumiyeti ya da aklanmay\u0131 tan\u0131r, yar\u0131-\u00f6nlem tan\u0131maz.
B\u00f6ylece e\u011fer bay D\u00fchring, code Napol\u00e9on’u[41] bir kez bile eline alm\u0131\u015f olsayd\u0131, ku\u015fkusuz bu “parlak \u00fcsluplu tarih yazma bi\u00e7imi\u201dni Lassalle’a ayn\u0131 g\u00fcvenle uygulayamazd\u0131, demek zorunday\u0131z. \u00d6yleyse, B\u00fcy\u00fck Frans\u0131z devriminin toplumsal ba\u015far\u0131lar\u0131na dayanan ve onlar\u0131 hukuk alan\u0131na aktaran tek modern burjuva yasamas\u0131n\u0131n (mevzuat\u0131n\u0131n), modern Frans\u0131z hukukunun, bay D\u00fchring i\u00e7in tamamen bilinmez oldu\u011funu saptamam\u0131z gerekiyor.
Ayr\u0131ca Frans\u0131z \u00f6rne\u011fine g\u00f6re b\u00fct\u00fcn anakara (Avrupa k\u0131tas\u0131) \u00fczerinde uygulanan oy\u00e7oklu\u011fu ile karar veren j\u00fcriler ele\u015ftirilerek, bize \u015fu ders veriliyor:
“Evet, tarihte ge\u00e7mi\u015f \u00f6rneklerden yoksun da olmayan \u00e7eli\u015fik oylar kar\u015f\u0131s\u0131nda bir mahkumiyetin, yetkin bir toplumda olanaks\u0131z kurumlar aras\u0131nda s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi fikrine hatta al\u0131\u015f\u0131labilinecektir. Bununla birlikte bu ciddi ve ustal\u0131kl\u0131 anlay\u0131\u015f, yukarda belirtmi\u015f bulundu\u011fumuz gibi, zorunlu olarak geleneksel siyasal kurulu\u015flara uygun d\u00fc\u015fmez g\u00f6r\u00fcnecektir, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar i\u00e7in \u00e7ok iyidir.\u201d
J\u00fcri \u00fcyelerinin oybirli\u011finin, yaln\u0131zca ceza mahkumiyetlerinde de\u011fil ama medeni hukuk davalar\u0131 oylamalar\u0131nda bile, \u0130ngiliz kamu hukukuna, yani an\u0131msanamayacak denli eski \u00e7a\u011flardan, \u00f6yleyse en az\u0131ndan 14. y\u00fczy\u0131ldan beri y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan yaz\u0131l\u0131 olmayan t\u00f6re h\u00fck\u00fcmlerine g\u00f6re kesenkes zorunlu oldu\u011funu bay D\u00fchring gene bilmiyor. Demek ki bay D\u00fchring’e g\u00f6re bug\u00fcnk\u00fc d\u00fcnya i\u00e7in \u00e7ok iyi olan ciddi ve (sayfa 179) ustal\u0131kl\u0131 anlay\u0131\u015f, daha en karanl\u0131k orta\u00e7a\u011fda, \u0130ngiltere’de yasa g\u00fcc\u00fcne sahip olmu\u015f ve \u0130ngiltere’den, en derine giden teknik irdelemeler bu konuda bay D\u00fchring’e bir tek s\u00f6zc\u00fck bile haber vermeden, \u0130rlanda’ya, Amerika Birle\u015fik Devletleri’ne ve t\u00fcm \u0130ngiliz s\u00f6m\u00fcrgelerine ge\u00e7mi\u015f! Buna g\u00f6re j\u00fcri \u00fcyelerinin oybirli\u011finin uyguland\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lge, yaln\u0131zca Prusya hukukunun k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131nca, son derece daha geni\u015f olmakla kalmaz ama j\u00fcri \u00fcyelerinin \u00e7o\u011funlu\u011fu ile karar verilen b\u00f6lgelerin t\u00fcm\u00fcnden de daha geni\u015f bir alan\u0131 kapsar. Tek modern hukuku, Frans\u0131z hukukunu hi\u00e7 bilmemek bay D\u00fchring’e yetmez; o, Roma hukuku yetkesinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak g\u00fcn\u00fcm\u00fcze de\u011fin geli\u015fmekte devam etmi\u015f ve d\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn anakaralar\u0131na yay\u0131lm\u0131\u015f tek germanik hukuk olan \u0130ngiliz hukuku konusunda da bir o kadar zir cahildir. Ve neden olmas\u0131n? \u00c7\u00fcnk\u00fc bay D\u00fchring, hukuksal d\u00fc\u015f\u00fcncenin \u0130ngiliz \u00e7e\u015fidi, “klasik Roma hukuk\u00e7ular\u0131n\u0131n ar\u0131 kavramlar\u0131n\u0131n irdelenmesinde Alman topra\u011f\u0131 \u00fczerinde eri\u015filmi\u015f bulunan k\u00fclt\u00fcre kafa tutamaz\u201d der ve daha \u00f6tede \u015f\u00f6yle ekler:
“Bizim at\u0131l\u0131m dolu dilbilimi (linquistique) yap\u0131m\u0131z kar\u015f\u0131s\u0131nda “\u00e7ocuksu dilbilimi kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131 ile \u0130ngiliz dil d\u00fcnyas\u0131 nedir ki?\u201d
Bunu ancak Spinoza’n\u0131n a\u011fz\u0131 ile yan\u0131tlayabiliriz: Ignorantia non est argumentum, bilisizlik bir kan\u0131t de\u011fildir.
\u00d6yleyse, \u015fundan ba\u015fka bir sonuca varamay\u0131z: Bay D\u00fchring’in en derine giden teknik irdelemeleri, \u00fc\u00e7 y\u0131l Corpus Juris’in[42] teorik \u00f6\u011freniminde ve ba\u015fka bir \u00fc\u00e7 y\u0131l da soylu Prusya hukukunun pratik \u00f6\u011freniminde derinle\u015fmeye dayan\u0131yor. Bu, ku\u015fkusuz, \u00e7ok \u00f6v\u00fclecek ve eski Prusya modas\u0131na g\u00f6re sayg\u0131de\u011fer bir asliye yarg\u0131c\u0131 ya da avukat\u0131 i\u00e7in yeterli bir \u015fey. Ama b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyalar ve b\u00fct\u00fcn \u00e7a\u011flar i\u00e7in bir hukuk felsefesi haz\u0131rlamaya giri\u015fildi\u011fi zaman, ne de olsa tarihte, Almanya’n\u0131n Prusya hukukunun \u00e7i\u00e7eklendi\u011fi k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00f6\u015fesinden bamba\u015fa bir rol oynam\u0131\u015f bulunan Fransa, \u0130ngiltere ve Birle\u015fik Devletler gibi \u00fclkelerde hukukun durumu \u00fczerine de (sayfa 180) biraz bir \u015feyler bilmek gerekirdi.
Ama devam edelim:
“Bazen gelenek ve g\u00f6renek hukuku, bazen yaz\u0131l\u0131 yasa olarak \u00e7ok \u00e7e\u015fitli y\u00f6nlerde, \u00e7ok geli\u015fig\u00fczel bir bi\u00e7imde kesi\u015fen yerel, b\u00f6lgesel ve ulusal hukuklar\u0131n, en \u00f6nemli sorunlar\u0131 salt kurala uygun (statutaire) bir bi\u00e7ime b\u00fcr\u00fcnen alacabulaca kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 i\u00e7inde ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n genel fikri yoketti\u011fi, genelliklerin de bazen \u00f6zeli ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bu d\u00fczensizlik ve \u00e7eli\u015fki \u00f6rne\u011fi, ger\u00e7ekten, kimde olursa olsun, a\u00e7\u0131k bir hukuk bilincini… olanakl\u0131 k\u0131lacak bir nitelikte de\u011fildir.\u201d
Ama bu kar\u0131\u015f\u0131k durum nerede h\u00fck\u00fcm s\u00fcrer? Bir kez daha Prusya hukukunun uygulama b\u00f6lgesinde, bu hukukun yan\u0131nda, \u00fcst\u00fcnde ya da alt\u0131nda, b\u00f6lgesel hukuklar, yerel t\u00fcz\u00fckler, \u015furada burada da kamu hukuku ve \u00f6teki anla\u015f\u0131lmaz kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131n b\u00fct\u00fcn bir\u00e7ok \u00e7e\u015fitli g\u00f6reli de\u011ferler gam\u0131n\u0131 belirledikleri ve b\u00fct\u00fcn hukuk pratisyenlerinde bay D\u00fchring’in burada \u00f6ylesine bir sevimlilikle yineledi\u011fi tehlike \u00e7\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7t\u0131klar\u0131 yerde. Onun sevgili Prusya’s\u0131n\u0131 b\u0131rakmaya hi\u00e7bir gereksinmesi yok, bu t\u00fcrl\u00fc g\u00fcn\u00fc ge\u00e7mi\u015f ko\u015fullar\u0131n uzun zamandan beri ortadan kalkm\u0131\u015f bulundu\u011fu \u00f6teki uygar \u00fclkeler \u015f\u00f6yle dursun, orada yetmi\u015f y\u0131ldan beri buna benzer hi\u00e7bir \u015feyin art\u0131k s\u00f6zkonusu olmad\u0131\u011f\u0131na kendisini inand\u0131rmas\u0131 i\u00e7in, Ren k\u0131y\u0131s\u0131na gelmesi yeter.
Devam edelim:
“Bireyin kendi do\u011fal sorumlulu\u011funu, kamusal kurullar ya da \u00f6teki y\u00f6netsel kurulu\u015flar\u0131n, her \u00fcyesinin ki\u015fisel pay\u0131n\u0131 saklayan gizli, \u00f6yleyse anonim yarg\u0131 ya da kolektif eylemleri ile \u00f6rtt\u00fc\u011f\u00fc, daha az belirgin bir bi\u00e7imde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.\u201d
Ve ba\u015fka yerde:
“Ki\u015fisel sorumlulu\u011fun kurullar taraf\u0131ndan bu gizleme ve \u00f6rtme bi\u00e7iminin kabul edilmesini yads\u0131mak, bizim bug\u00fcnk\u00fc ko\u015fullanm\u0131zda \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 ve son derece sert bir istek olurdu.\u201d
Belki de bay D\u00fchring, \u0130ngiliz hukuku alan\u0131nda, yarg\u0131\u00e7lar kurulunun her \u00fcyesinin kendi yarg\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k oturumda ki\u015fisel olarak a\u00e7\u0131klamas\u0131 ve gerek\u00e7elendirmesi gerekti\u011fi, se\u00e7imle kurulmayan, oturum ve oylar\u0131 a\u00e7\u0131k olmayan y\u00f6netsel (sayfa 181) kurullar\u0131n, \u00f6zellikle Prusyal\u0131 ve \u00f6teki \u00fclkelerin \u00e7o\u011funda bilinmeyen bir kurul oldu\u011fu, \u00f6yleki kendi iste\u011finin yaln\u0131zca … Prusya’da \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 ve son derece sert g\u00f6r\u00fcnebilece\u011fi haberini, \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir haber olarak kar\u015f\u0131layacak.
Ayn\u0131 bi\u00e7imde do\u011fum, evlenme, \u00f6l\u00fcm ve g\u00f6mme s\u0131ras\u0131nda dinsel pratiklerin zorbaca bask\u0131s\u0131 \u00fczerindeki yak\u0131nmalar\u0131 da, b\u00fct\u00fcn b\u00fcy\u00fck uygar \u00fclkeler i\u00e7inde, yaln\u0131zca Prusya’y\u0131 ilgilendirir ve bu bile, n\u00fcfus k\u00fct\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn kabul\u00fcnden sonra art\u0131k do\u011fru de\u011fildir. [43] Bay D\u00fchring’in ancak gelece\u011fin “sosyaliter\u201d devleti arac\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi \u015fey, bu arada Bismarck’\u0131n kendisi taraf\u0131ndan yal\u0131n bir yasa arac\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f bulunuyor. \u2014 Ayn\u0131 bi\u00e7imde, “hukuk\u00e7ular\u0131 meslekleri bak\u0131m\u0131ndan yeterince donat\u0131lmam\u0131\u015f\u201d g\u00f6rmekten yak\u0131narak, ki bu yak\u0131nma “y\u00f6netim memurlar\u0131\u201dna da yay\u0131labilir, \u00f6zg\u00fcl bir bi\u00e7imde Prusyal\u0131 bir yak\u0131nma t\u00fcrk\u00fcs\u00fc s\u00f6ylemekten ba\u015fka bir \u015fey yapmaz ve hatta bay D\u00fchring’in her f\u0131rsatta ilan etti\u011fi g\u00fcl\u00fcn\u00e7le\u015ftirilmi\u015f Yahudi d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 (antis\u00e9mitisme) bile, e\u011fer Prusya’ya de\u011filse, en az\u0131ndan Elbe’nin do\u011fusunda kalan topraklara \u00f6zg\u00fc bir \u00f6zelliktir. O b\u00fct\u00fcn \u00f6nyarg\u0131 ve bo\u015finanlara b\u00fcy\u00fck bir k\u00fc\u00e7\u00fcmsemeyle yukardan bakan ayn\u0131 ger\u00e7eksel filozof, kendi pay\u0131na kendi ki\u015fisel d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fcklerine \u00f6ylesine derin bir bi\u00e7imde g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr ki Yahudilere kar\u015f\u0131 orta\u00e7a\u011f yobazl\u0131\u011f\u0131ndan kalma bu halk \u00f6nyarg\u0131s\u0131na, “do\u011fal g\u00fcd\u00fclere\u201d dayanan “do\u011fal bir yarg\u0131\u201d ad\u0131n\u0131 verir ve insan\u0131 \u015fa\u015f\u0131rtan \u015fu sava de\u011fin gider: “Sosyalizm, g\u00fc\u00e7l\u00fc Yahudi kar\u0131\u015f\u0131ml\u0131 demografik durumlara meydan okuyabilecek tek g\u00fc\u00e7t\u00fcr.\u201d (Yahudi kar\u0131\u015f\u0131ml\u0131 durum! Ne do\u011fal dil!)
Yeter. Derin hukuk bilgisinin bu sergilenme bi\u00e7imi arkas\u0131nda, \u2014en iyi olas\u0131l\u0131kla\u2014, eski tip baya\u011f\u0131 bir Prusyal\u0131 hukuk\u00e7unun, en baya\u011f\u0131 teknik bilgisinden ba\u015fka bir \u015fey yok. Bay D\u00fchring’in sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 bize mant\u0131kl\u0131 bir bi\u00e7imde sundu\u011fu hukuk ve siyasal bilimler alan\u0131, Prusya yasamas\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte oldu\u011fu b\u00f6lge ile “\u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcr\u201d. \u015eimdi \u0130ngiltere’de bile herhangi bir hukuk\u00e7u i\u00e7in olduk\u00e7a tan\u0131d\u0131k olan Roma hukuku (sayfa 182) d\u0131\u015f\u0131nda, D\u00fchring’in hukuk bilgileri yaln\u0131zca ve yaln\u0131zca Prusya yasamas\u0131 ile, yani bay D\u00fchring’in yazma sanat\u0131n\u0131 oradan \u00f6\u011frendi\u011fine inand\u0131racak bir Almanca ile kaleme al\u0131nm\u0131\u015f ve ahlaksal ahkamlar\u0131, hukuksal bulan\u0131kl\u0131k ve tutars\u0131zl\u0131\u011f\u0131, i\u015fkence ve ceza arac\u0131 olarak sopa vuru\u015flar\u0131 ile art\u0131k b\u00fcsb\u00fct\u00fcn devrim-\u00f6ncesi d\u00f6neme ili\u015fkin o ayd\u0131n ataerkil despotizm yasamas\u0131 ile s\u0131n\u0131rlan\u0131r. Onu a\u015fan her \u015fey, Frans\u0131zlar\u0131n modern burjuva hukuku denli tamamen \u00f6zg\u00fcn evrimi ve t\u00fcm anakara \u00fczerinde bilinmeyen ki\u015fisel \u00f6zg\u00fcrl\u00fck g\u00fcvencesi ile \u0130ngiliz hukuku da bay D\u00fchring i\u00e7in dayan\u0131lmaz bir \u015feydir. “Salt g\u00f6r\u00fcn\u00fcr \u00e7evreni kabul etmeyen ama adamak\u0131ll\u0131 devrimci bir hareket i\u00e7inde, d\u0131\u015f ve i\u00e7 do\u011fan\u0131n b\u00fct\u00fcn yerlerini ve b\u00fct\u00fcn g\u00f6klerini kullanan\u201d felsefe, \u2014 bu felsefe, ger\u00e7ek \u00e7evren olarak… kendilerine olsa olsa soylu Prusya hukukunun y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulundu\u011fu birka\u00e7 ba\u015fka toprak par\u00e7as\u0131n\u0131n eklenebilece\u011fi alt\u0131 eski Do\u011fu Prusya eyaleti[44] s\u0131n\u0131rlar\u0131na sahip; bu \u00e7evrenin \u00f6tesinde bu felsefe ne yeri, ne g\u00f6\u011f\u00fc, ne d\u0131\u015f do\u011fay\u0131 ne de i\u00e7 do\u011fay\u0131 ama yaln\u0131zca d\u00fcnyan\u0131n geri kalan b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde olup biten \u015feyler kar\u015f\u0131s\u0131nda en koyu bilgisizlik tablosunu kullan\u0131r.
\u00d6zg\u00fcr isten\u00e7 (libre-arbitre, irade-i c\u00fcziye) denilen \u015feye, insan sorumlulu\u011funa, zorunluluk ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ili\u015fkisine de\u011fin gitmeden, ahlak ve hukuk gerekti\u011fi gibi incelenemez. Bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc ger\u00e7eksel felsefe, bu sorunun bir de\u011fil ama iki \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne sahip.
“B\u00fct\u00fcn d\u00fczmece \u00f6zg\u00fcrl\u00fck teorileri yerine, bir yandan ussal kavray\u0131\u015f, \u00f6te yandan da i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel kararlar\u0131n, deyim yerindeyse bir orta g\u00fc\u00e7 olu\u015fturmak i\u00e7in kendisine g\u00f6re birle\u015ftikleri ili\u015fkinin, deney arac\u0131yla bilinen niteli\u011fini koymak gerekir. Bu t\u00fcrl\u00fc dinami\u011fin temel olgular\u0131 g\u00f6zlemden \u00e7\u0131kar\u0131lmal\u0131 ve hen\u00fcz olmayan\u0131 \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in, olanak \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde, onu do\u011fal olarak ve b\u00fcy\u00fckl\u00fck olarak genel bir de\u011ferlendirme konusu yapmal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece, i\u00e7 \u00f6zg\u00fcrl\u00fck \u00fczerine, bunlarla beslenen binlerce y\u0131l taraf\u0131ndan, \u0131s\u0131t\u0131l\u0131p \u0131s\u0131t\u0131l\u0131p ortaya konmu\u015f (sayfa 183) bulunan budalaca yap\u0131nt\u0131lar yaln\u0131zca k\u00f6kten s\u00fcp\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olmakla kalmaz ama ya\u015fam\u0131n pratik \u00f6rg\u00fctlenmesi i\u00e7in yararlan\u0131labilecek olumlu bir \u015feyle de\u011fi\u015ftirilmi\u015f de olur.\u201d
\u00d6yleyse \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, ussal kavray\u0131\u015f\u0131n insan\u0131 sa\u011fa, usd\u0131\u015f\u0131 i\u00e7g\u00fcd\u00fclerin sola \u00e7ekmesine ve bu g\u00fc\u00e7lerin paralel-kenar\u0131nda, ger\u00e7ek hareketin k\u00f6\u015fegene g\u00f6re olu\u015fmas\u0131na dayan\u0131r. Buna g\u00f6re \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, kavray\u0131\u015f ile i\u00e7g\u00fcd\u00fc, ussal ile usd\u0131\u015f\u0131n\u0131n ortalamas\u0131 olacak ve derecesi, her birey i\u00e7in, bir g\u00f6kbilimi terimi kullanmak gerekirse, “ki\u015fisel denklem\u201d yard\u0131m\u0131yla deney taraf\u0131ndan saptanabilecektir. Ama birka\u00e7 sayfa \u00f6tede, \u015f\u00f6yle denir:
“Biz ahlaksal sorumlulu\u011fu, bizce bilin\u00e7li g\u00fcd\u00fcleri do\u011fal ve edinilmi\u015f usa g\u00f6re alma an\u0131kl\u0131\u011f\u0131ndan ba\u015fka bir anlam\u0131 olmayan \u00f6zg\u00fcrl\u00fck \u00fczerine kuruyoruz. Bu g\u00fcd\u00fcler, olanakl\u0131 kar\u015f\u0131t\u0131n alg\u0131lanmas\u0131na kar\u015f\u0131n, \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmez bir zorunlulukla eylemler \u00fczerinde etkili olurlar; ama ahlaksal etkenlere rol verirken, i\u015fte tam da bu \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmez zorlamaya g\u00fcveniyoruz.\u201d
\u00d6zg\u00fcr\u00fc\u011f\u00fcn en k\u00fc\u00e7\u00fck bir umursama duymaks\u0131z\u0131n birinciyi yalanlayan bu ikinci belirlenimi de, Hegel anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n bir a\u015f\u0131r\u0131 yavanl\u0131\u011fa indirgenme bi\u00e7iminden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. \u00d6zg\u00fcrl\u00fck ve zorunluluk ili\u015fkisini do\u011fru olarak ilk d\u00fc\u015f\u00fcnen, Hegel oldu. Ona g\u00f6re \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, zorunlulu\u011funun kavranmas\u0131d\u0131r. “Zorunluluk ancak kavran\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u00f6rd\u00fcr.\u201d [45] \u00d6zg\u00fcrl\u00fck, do\u011fa yasalar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda d\u00fc\u015flenmi\u015f bir ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131kta de\u011fil ama bu yasalar\u0131n bilinmesinde ve bu bilme arac\u0131yla bu yasalar\u0131n belirli erekler i\u00e7in y\u00f6ntemli bir bi\u00e7imde kullan\u0131lma olana\u011f\u0131ndad\u0131r. Bu, d\u0131\u015f do\u011fa yasalar\u0131 i\u00e7in oldu\u011fu denli, insan\u0131n maddi ve manevi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00f6neten yasalar, \u2014ger\u00e7eklikte de\u011fil, olsa olsa kafam\u0131z\u0131n i\u00e7inde ay\u0131rabildi\u011fimiz iki yasa s\u0131n\u0131f\u0131\u2014 i\u00e7in de b\u00f6yledir. \u00d6yleyse isten\u00e7 \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bile bile karar verme yetisinden ba\u015fka bir anlama gelmez. Buna g\u00f6re, belirli bir sorun \u00fczerinde bir adam\u0131n yarg\u0131s\u0131 ne denli \u00f6zg\u00fcrse, bu yarg\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011fini belirleyen (sayfa 184) zorunluluk o denli b\u00fcy\u00fckt\u00fcr; oysa, \u00e7ok say\u0131da \u00e7e\u015fitli ve \u00e7eli\u015fik karar aras\u0131nda, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte can\u0131n\u0131n istedi\u011fi gibi se\u00e7en, bilgisizli\u011fe dayanan karars\u0131zl\u0131k, bununla \u00f6zg\u00fcr olmay\u0131\u015f\u0131n\u0131, egemenli\u011fi alt\u0131na alaca\u011f\u0131 \u015feyin egemenli\u011fi alt\u0131nda bulundu\u011funu g\u00f6stermekten ba\u015fka bir \u015fey yapmaz. \u00d6yleyse \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, kendimiz ve d\u0131\u015f do\u011fa \u00fczerinde, do\u011fal zorunluluklar\u0131n bilgisi \u00fczerine kurulu egemenli\u011fe dayan\u0131r; b\u00f6ylece o, zorunlu olarak, tarihsel geli\u015fmenin bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Hayvanlar d\u00fcnyas\u0131ndan ayr\u0131lar\u0131 ilk insanlar, her \u00f6zsel noktada hayvanlar denli az \u00f6zg\u00fcr idiler; . ama uygarl\u0131\u011f\u0131n her ilerlemesi, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe do\u011fru at\u0131lm\u0131\u015f bir ad\u0131md\u0131. \u0130nsanl\u0131k tarihinin e\u015fi\u011finde, mekanik hareketin \u0131s\u0131 durumuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesinin, s\u00fcrt\u00fcnme ile ate\u015f yak\u0131lmas\u0131n\u0131n bulunmas\u0131; bizi bug\u00fcne getirmi\u015f olan evrimin sonunda ise, \u0131s\u0131n\u0131n mekanik hareket durumuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesinin, buharl\u0131 makinenin bulunmas\u0131 var. \u2014 Ve buhar makinesinin toplumsal d\u00fcnyada ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici devrime kar\u015f\u0131n (bu devrim daha yar\u0131 yolu bile bulmad\u0131), evrensel \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici etkinlik bak\u0131m\u0131ndan, s\u00fcrt\u00fcnme ile ate\u015f yakman\u0131n onu geride b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 da ku\u015fku g\u00f6t\u00fcrmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc s\u00fcrt\u00fcnme ile ate\u015f yakma insana, do\u011fan\u0131n bir g\u00fcc\u00fc \u00fczerinde ilk kez olarak egemenlik verdi ve b\u00f6ylece onu hayvanlar d\u00fcnyas\u0131ndan kesinlikle ay\u0131rd\u0131. Buhar makinesi, kendisinden \u00e7\u0131kan b\u00fct\u00fcn o kudretli \u00fcretken g\u00fc\u00e7lerin, s\u0131n\u0131f farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n, bireysel varl\u0131k ara\u00e7lar\u0131 kayg\u0131s\u0131n\u0131n art\u0131k olmayaca\u011f\u0131 ve ilk kez olarak ger\u00e7ek bir insan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, do\u011fan\u0131n bilgisine var\u0131lm\u0131\u015f yasalar\u0131 ile uyum durumunda bir ya\u015fam\u0131n s\u00f6zkonusu olabilece\u011fi bir toplumsal d\u00fczeni olanakl\u0131 k\u0131lan o g\u00fc\u00e7lerin temsilcisi olarak g\u00f6z\u00fcm\u00fczde kazand\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn de\u011fere kar\u015f\u0131n, insanl\u0131\u011f\u0131n evriminde hi\u00e7bir zaman bu denli g\u00fc\u00e7l\u00fc bir s\u0131\u00e7rama ger\u00e7ekle\u015ftirmeyecektir. Ama t\u00fcm insanl\u0131k tarihinin hen\u00fcz ne denli gen\u00e7 oldu\u011fu ve bug\u00fcnk\u00fc bulu\u015flar\u0131m\u0131za mutlak bir de\u011fer y\u00fcklemenin ne denli g\u00fcl\u00fcn\u00e7 olaca\u011f\u0131, b\u00fct\u00fcn ge\u00e7mi\u015f tarihin, mekanik hareketin \u0131s\u0131 durumuna d\u00f6n\u00fc\u015fmesinin pratik bulgusundan, \u0131s\u0131n\u0131n mekanik hareket durumuna d\u00f6n\u00fc\u015fmesinin pratik bulgusuna giden tarih d\u00f6nemi olarak nitelendirilmesi yal\u0131n olgusundan da (sayfa 185) anla\u015f\u0131labilir.
Do\u011frusunu s\u00f6ylemek gerekirse tarih, bay D\u00fchringde ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc incelenir. B\u00fct\u00fcn olarak yan\u0131lg\u0131lar, bilgisizlik ve barbarl\u0131k, bask\u0131 ve k\u00f6lelik tarihi oldu\u011fundan, ger\u00e7eksel felsefe i\u00e7in bir i\u011frenme konusudur; \u00f6zelde, gene de iki b\u00fcy\u00fck kesime ayr\u0131l\u0131r: 1. Maddenin kendi kendine \u00f6zde\u015f durumundan Frans\u0131z devrimine de\u011fin ve 2. Frans\u0131z devriminden bay D\u00fchring’e de\u011fin; ama bu durum, 19. y\u00fczy\u0131l\u0131 “hen\u00fcz \u00f6zsel olarak gerici; dahas\u0131, entelekt\u00fcel a\u00e7\u0131dan 18. y\u00fczy\u0131ldan daha da gerici (!)\u201d kalmaktan engellemez. Gene de 19. y\u00fczy\u0131l, ba\u011fr\u0131nda sosyalizmi ve bunun sonucu “Frans\u0131z devrimi habercileri ve kahramanlar\u0131 taraf\u0131ndan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f olandan [!] daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn tohumunu\u201d ta\u015f\u0131r. Ger\u00e7eksel felsefenin ge\u00e7mi\u015f tarih i\u00e7in duydu\u011fu k\u00fc\u00e7\u00fcmseme, kendini \u015f\u00f6yle do\u011frular:
“Gelecekteki binlerce y\u0131ll\u0131k dizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc zaman, \u00f6zg\u00fcn belgelerin tarihsel bir bellek sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 birka\u00e7 bin y\u0131l, insanl\u0131\u011f\u0131n ge\u00e7mi\u015f bile\u015fimleri ile birlikte, \u00e7okaz\u015fey anlat\u0131r. … Bir b\u00fct\u00fcn olarak insan t\u00fcr\u00fc hen\u00fcz gen\u00e7tir ve e\u011fer bir g\u00fcn bilimsel bellek, binlerle de\u011fil onbinlerle sayabilirse, zihinsel olgunluk eksikli\u011fi, kurumlar\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7ocuklu\u011fu, bu \u00e7ok do\u011fal \u00f6nc\u00fcl, o zaman en eski ilk\u00e7a\u011f olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclecek zaman\u0131m\u0131z\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in s\u00f6z g\u00f6t\u00fcrmez bir de\u011fer kazanacakt\u0131r.\u201d
Son t\u00fcmcenin, ger\u00e7ekten “at\u0131l\u0131m dolu dilbilimsel yap\u0131\u201ds\u0131 \u00fczerinde uzun boylu durmadan, yaln\u0131zca iki \u015feyi dikkate alaca\u011f\u0131z: \u00d6nce o “en eski ilk\u00e7a\u011f\u201d\u0131n, t\u00fcm daha sonraki ve daha \u00fcst\u00fcn evrimin temelini olu\u015fturdu\u011fu, hareket noktas\u0131 olarak hayvanlar d\u00fcnyas\u0131ndan kurtulan insan\u0131 ve i\u00e7erik olarak da gelece\u011fin ortakl\u0131k \u00fcyesi insanlar\u0131n\u0131n benzerleriyle hi\u00e7bir zaman kar\u015f\u0131la\u015fmayacaklar\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fckler \u00fczerindeki utkuyu ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, her durumda b\u00fct\u00fcn gelecek ku\u015faklar\u0131n g\u00f6z\u00fcnde en ilgin\u00e7 bir tarihsel d\u00f6nem olarak kalaca\u011f\u0131n\u0131. Ve ikinci olarak da ortak bu g\u00fc\u00e7l\u00fck ve bu engellerle al\u0131konmayan gelecekteki tarihsel d\u00f6nemlerin, kar\u015f\u0131s\u0131nda bamba\u015fka bilimsel, teknik ve toplumsal ba\u015far\u0131lar vaat ettikleri bu, en eski ilk\u00e7a\u011f sonunun, bu \u00f6ylesine “geri\u201d ve “gerilek\u201d y\u00fczy\u0131l\u0131 nitelendiren (sayfa 186) eksiklik, zihinsel \u00e7ocukluk ko\u015fullar\u0131 i\u00e7inde bulgulanm\u0131\u015f olan son \u00e7\u00f6z\u00fcmlemede kesin do\u011fruluklar, de\u011fi\u015fmez do\u011fruluklar ve k\u00f6kl\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015fler yard\u0131m\u0131yla, o gelecekteki bin y\u0131llara davran\u0131\u015f kurallar\u0131 vermek i\u00e7in, her durumda \u00e7ok tuhaf bir bi\u00e7imde se\u00e7ilmi\u015f bir an oldu\u011funu. Tarihin ge\u00e7mi\u015fteki geli\u015fmesine reva g\u00f6r\u00fclen b\u00fct\u00fcn k\u00fc\u00e7\u00fcmsemelerin, onun s\u00f6zde en y\u00fcksek sonucunu, ger\u00e7eksel denilen felsefeyi de kapsam\u0131na ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ayr\u0131msamamak i\u00e7in, ger\u00e7ekten felsefenin Richard Wagner’i \u2014eksi Wagner’in yetene\u011fi\u2014 olmak gerek.
Yeni k\u00f6ktenci bilimin en \u00f6zellik belirtici par\u00e7alar\u0131ndan biri de ya\u015fam\u0131n bireyselle\u015ftirilmesi ve de\u011ferlendirilmesine ayr\u0131lar\u0131 k\u0131s\u0131md\u0131r. Bu k\u0131s\u0131mda, tam \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcm boyunca, g\u00fcr\u00fcl g\u00fcr\u00fcl bir kaynaktan, falc\u0131 kad\u0131n beylik d\u00fc\u015f\u00fcncesi f\u0131\u015fk\u0131r\u0131p akar. Ne yaz\u0131k ki birka\u00e7 k\u0131sa \u00f6rnekle yetinmek zorunday\u0131z.
“Her duyumun ve bunun sonucu ya\u015fam\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00f6znel bi\u00e7imlerinin derin \u00f6z\u00fc, durumlar\u0131n farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine dayan\u0131r. … Oysa ya\u015fam\u0131n, b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde [!] ne oldu\u011funa gelince, ya\u015fam duygusunu y\u00fckselten ve kesin uyar\u0131lar\u0131 geli\u015ftiren \u015feyin, s\u00fcrerlik durumu de\u011fil ama ya\u015fam\u0131n bir durumundan bir ba\u015fka durumuna ge\u00e7i\u015f oldu\u011fu, s\u00f6z\u00fc pek uzatmadan [!] da g\u00f6sterilebilir. … Deyim yerindeyse s\u00fcrekli durgunlukta ve ayn\u0131 denge ko\u015fulu i\u00e7inde gibi kalan kendi kendine duyulur bi\u00e7imde \u00f6zde\u015f durum, do\u011fas\u0131 ne olursa olsun, varl\u0131k deneyimi bak\u0131m\u0131ndan b\u00fcy\u00fck bir anlam ta\u015f\u0131maz. … Al\u0131\u015fk\u0131 ve deyim yerindeyse al\u0131\u015fkanl\u0131k, ya\u015fam\u0131 b\u00fct\u00fcn olarak \u00f6l\u00fcmden farks\u0131z, ilgisiz ve duygusuz bir \u015fey durumuna getirir. Ona olsa olsa, bir \u00e7e\u015fit olumsuz dirimsel hareket olarak, bir de can s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 i\u015fkencesi eklenir. … Durgun bir ya\u015fam i\u00e7inde, bireyler ve halklar i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc tutku, her t\u00fcrl\u00fc varl\u0131k ilgisi s\u00f6ner. Ama b\u00fct\u00fcn bu olaylar\u0131 a\u00e7\u0131klanabilir k\u0131lan \u015fey,i\u015fte bizim ayr\u0131m yasam\u0131zd\u0131r.\u201d
Bay D\u00fchring’in kendi tepeden t\u0131rnaga \u00f6zg\u00fcn sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 saptama h\u0131z\u0131 inan\u0131lacak gibi de\u011fil. \u00d6nce, ger\u00e7eksel felsefe diline \u00e7evrilmi\u015f bir beylik d\u00fc\u015f\u00fcnce: Ayn\u0131 s\u0131n\u0131r\u0131n s\u00fcrekli uyar\u0131lmas\u0131 ya da ayn\u0131 uyar\u0131n\u0131n s\u00fcrerli\u011fi, her siniri ve her sinir sistemini yorar; \u00f6yleyse, normal durumda, sinirsel uyar\u0131larda (sayfa 187) kesinti ya da de\u011fi\u015fiklik olmas\u0131 gerekir \u2014bu, y\u0131llardan beri, herhangi bir fizyoloji elkitab\u0131nda okunabilir ve her hamkafa bunu kendi \u00f6z deneyimi ile bilir\u2014. Bu eski yavanl\u0131k, hemen “bizim ayr\u0131m yasam\u0131z\u201d durumuna d\u00f6n\u00fc\u015fmeden \u00e7ok az \u00f6nce: “b\u00fct\u00fcn duyumlar\u0131n derin \u00f6z\u00fc, durumlar\u0131n farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine dayan\u0131r\u201d gizemli bi\u00e7imi alt\u0131nda kopya edilmi\u015f. Ve bu ayn\u0131 yasa, e\u015fitli\u011fin g\u00fczelli\u011finin a\u00e7\u0131klama ve \u00f6rneklerinden ba\u015fka bir \u015fey olmayan, \u00f6yleki en y\u00fczeysel hamkafan\u0131n anlay\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in bile hi\u00e7bir a\u00e7\u0131klamaya hi\u00e7bir gereksinme duymayan ve bu s\u00f6zde ayr\u0131m yasas\u0131na iletilmekten de bir atom a\u00e7\u0131kl\u0131k kazanmayan b\u00fct\u00fcn bu olaylar dizisini “adamak\u0131ll\u0131 a\u00e7\u0131klanabilir k\u0131l\u0131yor\u201d.
Ama bu, hen\u00fcz ” bizim ayr\u0131m yasam\u0131z\u201d\u0131n k\u00f6ktenci niteli\u011fini tamamen ortaya koymu\u015f olmaktan \u00e7ok uzakt\u0131r.
“Ya\u015fam \u00e7a\u011flar\u0131n\u0131n ard\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve buna ba\u011fl\u0131 olarak ya\u015fam ko\u015fullar\u0131ndaki de\u011fi\u015fikliklerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, bizim ayr\u0131m ilkemizi ayd\u0131nl\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmak i\u00e7in hi\u00e7 de yabanc\u0131 olmayan bir \u00f6rnek verir. … \u00c7ocuk, yeniyetme, gen\u00e7, olgun insan, bu u\u011fraklardan her birindeki dirimsel duygular\u0131n\u0131n yo\u011funlu\u011funu, i\u00e7inde bulunduklar\u0131 de\u011fi\u015fmez durumlarda, bu durumlar\u0131n birinden \u00f6tekine ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemlerinde oldu\u011fundan daha az duyarlar.\u201d
Bu yetmez:
“E\u011fer daha \u00f6nce tad\u0131lm\u0131\u015f ya da yap\u0131lm\u0131\u015f olan \u015feyin yinelenmesinin bir \u00e7ekicili\u011fi olmad\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fi hesaba kat\u0131l\u0131rsa, bizim ayr\u0131m yasam\u0131z daha dolayl\u0131 bir uygulama alan\u0131 bulabilir.\u201d
Ve \u015fimdi, daha \u00f6nceki sa\u00e7ma sapan s\u00f6zlerin derin ve kavray\u0131\u015fl\u0131 t\u00fcmcelerinin ba\u015flang\u0131\u00e7 hizmeti g\u00f6rd\u00fckleri sa\u00e7ma sapan s\u00f6z\u00fc okur, kendi ba\u015f\u0131na tasarlayabilir; ku\u015fkusuz bay D\u00fchring, kitab\u0131n\u0131n sonunda utkun bir bi\u00e7imde, \u015f\u00f6yle hayk\u0131rabilir:
“Ya\u015fam\u0131n de\u011ferini \u00f6l\u00e7mek ve g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in ayr\u0131m yasas\u0131, hem teorik, hem de pratik bir bi\u00e7imde i\u015fi sona erdiren bir durum kazand\u0131!\u201d
Bay D\u00fchring bu yasay\u0131, okurlar\u0131n\u0131n entelekt\u00fcel de\u011ferini (sayfa 188) \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in daha az \u00f6nemli bulmuyor: Okurlar\u0131n\u0131n yaln\u0131zca e\u015fekler ya da hamkafalardan olu\u015ftu\u011funu san\u0131yor olsa gerek!
Daha \u00f6tede, bize \u015fu son derece pratik ya\u015fam kurallar\u0131 veriliyor:
“Ya\u015fama kar\u015f\u0131 t\u00fcm ilgiyi uyan\u0131k tutman\u0131n \u00e7aresi [hamkafalar ve hamkafal\u0131 olmak isteyenler i\u00e7in g\u00fczel g\u00f6rev!] t\u00fcm\u00fc olu\u015fturan \u00e7e\u015fitli, deyim yerindeyserythme) sayg\u0131 burada, ba\u015fka yerde oldu\u011fu gibi, \u00f6l\u00e7\u00fcn\u00fcn ve sevimli hareketin \u00f6nko\u015fuludur. Herhangi bir durumun g\u00fczelli\u011fini, do\u011fa ya da ko\u015fullar vb. taraf\u0131ndan ona verilmi\u015f bulunan \u00f6nelin \u00f6tesine yaymak gibi olanaks\u0131z bir g\u00f6rev de \u00fcstlenmemelidir,\u201d vb..
“Ya\u015fam\u0131 tatmak\u201d i\u00e7in, en tats\u0131z yavanl\u0131klar \u00fczerinde k\u0131l\u0131 k\u0131rk yaran bir bilgi\u00e7likten \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f bu cafcafl\u0131 hamkafa vahiylerini kendinde kural edinecek yi\u011fit, ku\u015fkusuz “tamamen yetersiz \u00f6l\u00fc zamanlar\u201ddan yak\u0131namayacak. B\u00fct\u00fcn zaman\u0131n\u0131, zevklerini kurallar i\u00e7inde haz\u0131rlamak ve d\u00fczenlemek i\u00e7in kullanacak, \u00f6yleki zevkin kendisi i\u00e7in art\u0131k bo\u015f bir an bile kalmayacak.
Ya\u015fam\u0131, hem de b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde tatmal\u0131y\u0131z. Bay D\u00fchring’in bize yasaklad\u0131\u011f\u0131 yaln\u0131zca iki \u015fey var: Birincisi “t\u00fct\u00fcn kullanman\u0131n pislikleri\u201d, ikincisi de “ince bir duyarl\u0131k bak\u0131m\u0131ndan genel olarak \u00fcz\u00fcc\u00fc ya da k\u0131nanmas\u0131 gereken d\u00fcrt\u00fcler uyand\u0131ran \u00f6zelliklere sahip\u201d i\u00e7ki ve yiyecekler. Ama (sayfa 189) ekonomi politik kitab\u0131nda rak\u0131 (schnaps) dam\u0131t\u0131m\u0131n\u0131 \u00f6ylesine g\u00f6klere \u00e7\u0131karan bir bi\u00e7imde ululayan bay D\u00fchring, rak\u0131y\u0131 bu i\u00e7kiler aras\u0131na koyamaz; \u00f6yleyse yasa\u011f\u0131n\u0131n kapsam\u0131na yaln\u0131zca \u015farap ve biray\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 sonucunu \u00e7\u0131karmak zoranday\u0131z. Eti de yasaklasa, o zaman ger\u00e7eksel felsefeyi m\u00fcteveffa Gustav Struve’nin \u00fczerlerinde o denli b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131yla d\u00f6n\u00fcp durdu\u011fu y\u00fcksekliklere \u2014 ar\u0131 \u00e7ocukluk tepelerine y\u00fckseltmi\u015f olacak.
Ayr\u0131ca bay D\u00fchring, i\u00e7kiler konusunda biraz daha eli a\u00e7\u0131k olabilirdi. Statikten dinami\u011fe giden k\u00f6pr\u00fcy\u00fc, kendi \u00f6z itiraf\u0131na g\u00f6re hi\u00e7bir zaman bulamami\u015f bir adam\u0131n, biraz \u00e7ok i\u00e7en ve sonra bu kez dinamikten stati\u011fe giden k\u00f6pr\u00fcy\u00fc, o da bo\u015f yere arayan bir zavall\u0131ya kar\u015f\u0131 ho\u015fg\u00f6r\u00fcc\u00fc olmak i\u00e7in, ku\u015fkusuz \u00e7ok hakl\u0131 bir nedeni vard\u0131r. (sayfa 190)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"