![](\"images\/stories\/antiduhring.jpg\")
D\u0130YALEKT\u0130K YADSIMANIN YADSINMASI“Bu tarihsel taslak [\u0130ngiltere’de sermayenin ilkel denilen birikiminin olu\u015fmas\u0131], gene de Marks’\u0131n kitab\u0131nda nispeten en iyi olan \u015feydir ve e\u011fer derin-bilgin koltuk de\u011fne\u011finden ba\u015fka bir de diyalektik koltuk de\u011fne\u011fine dayanmasayd\u0131, daha da iyi olurdu. Ger\u00e7ekten, daha iyi ve daha a\u00e7\u0131k ara\u00e7lar\u0131n yoklu\u011funda, burada ebe kad\u0131n g\u00f6revini yapmas\u0131 ve ge\u00e7mi\u015fin ba\u011fr\u0131ndan gelece\u011fi do\u011furtmas\u0131 gereken \u015fey, Hegel’in yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131d\u0131r. Bireysel m\u00fclkiyetin, g\u00f6sterilen bi\u00e7imde, 16. y\u00fczy\u0131ldan sonra ortadan kalkmas\u0131n\u0131n tamamlanmas\u0131, birinci yads\u0131mad\u0131r. Bu yads\u0131ma, yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131 olarak ve ‘bireysel m\u00fclkiyet’in bu kez toprak ve i\u015f ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ortakla\u015fa sahipli\u011fine dayanan daha y\u00fcksek bir bi\u00e7im alt\u0131nda canland\u0131r\u0131lmas\u0131 olarak nitelendirilen bir ikinci yads\u0131ma ile izlenecektir. E\u011fer bu yeni ‘bireysel m\u00fclkiyet’, bay Marks’ta ‘toplumsal , m\u00fclkiyet’ olarak da adland\u0131r\u0131l\u0131yorsa, (sayfa 204) bunun nedeni, Hegel’in, i\u00e7inde \u00e7eli\u015fkinin kald\u0131r\u0131lmas\u0131, yani s\u00f6zc\u00fck oyununu izlemek gerekirse korunmas\u0131 oldu\u011fu denli a\u015f\u0131lmas\u0131 da gereken y\u00fcksek birli\u011finin i\u015fte burada ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131d\u0131r. … \u00d6yleyse m\u00fclks\u00fczle\u015ftirenlerin m\u00fclks\u00fczle\u015ftirilmesi, d\u0131\u015f ve maddesel ili\u015fkileri i\u00e7inde tarihsel ger\u00e7ekli\u011fin, deyim yerindeyse otomatik sonucudur. … Yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131 gibi hegelci martavallara inanarak, akl\u0131ba\u015f\u0131nda bir adam i\u00e7in topra\u011f\u0131n ve sermayenin ortakla\u015fa kullan\u0131lmas\u0131 zorunlulu\u011funa kand\u0131r\u0131lmak g\u00fc\u00e7 olacakt\u0131r. … Marks’\u0131n fikirlerinin bulan\u0131k belirsizli\u011fi, hegelci diyalektik ile bilimsel temel olarak bol bol nas\u0131l kafa yorulabilece\u011fini ya da daha do\u011frusu bu i\u015ften ak\u0131ls\u0131zl\u0131k olarak zorunlulukla neyin \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 bilen kimseyi zaten \u015fa\u015f\u0131rtmayacakt\u0131r. Bu oyunlardan hi\u00e7bir \u015fey anlamayan kimse i\u00e7inse, Hegel’de birinci yads\u0131man\u0131n din kitab\u0131ndaki ilk g\u00fcnah kavram\u0131 ve ikinci yads\u0131man\u0131n da kurtulmaya g\u00f6t\u00fcren daha y\u00fcksek bir birlik oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtmek gerekir. Olgular\u0131n mant\u0131\u011f\u0131, ne de olsa din alan\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015f bu g\u00fcl\u00fcn\u00e7 and\u0131r\u0131\u015fma \u00fczerine temellendirilmemelidir…. Bay Marks, ayn\u0131 zamanda hem bireysel hem de toplumsal olan m\u00fclk\u00fcn\u00fcn bulan\u0131k evreninde dinginlik i\u00e7inde ya\u015far ve derin diyalektik bilmeceyi \u00e7\u00f6zme i\u015fini yanda\u015flar\u0131na b\u0131rak\u0131r.\u201d
Bay D\u00fchring i\u015fte b\u00f6yle konu\u015fur.
Demek ki Marks, toplumsal devrimin, toprak ve emek taraf\u0131ndan yarat\u0131lan \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ortak m\u00fclkiyeti \u00fczerine dayanan bir toplum kurulu\u015funun zorunlulu\u011funu, Hegel’in yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131na ba\u015fvurmadan tan\u0131tlayamaz ve sosyalist teorisini dinden al\u0131nm\u0131\u015f bu g\u00fcl\u00fcn\u00e7 and\u0131r\u0131\u015fma \u00fczerine dayand\u0131rarak gelecekteki toplumda, kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u00e7eli\u015fkinin \u00fcst\u00fcn hegelci birli\u011fi olarak, ayn\u0131 zamanda hem bireysel hem de toplumsal bir m\u00fclkiyetin egemen olaca\u011f\u0131 sonucuna var\u0131r.
Ba\u015flamak i\u00e7in yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131n\u0131 bir yana b\u0131rakal\u0131m ve “ayn\u0131 zamanda hem bireysel hem de toplumsal m\u00fclkiyet\u201di ele alal\u0131m. Bay D\u00fchring bu m\u00fclkiyeti, “bulan\u0131k evren\u201d olarak nitelendirir ve bu konu \u00fczerinde ger\u00e7ekten hakl\u0131 (sayfa 205) olmas\u0131 da belirtilmeye de\u011fer. Ne yaz\u0131k ki bu bulan\u0131k evrende ya\u015fayan Marks de\u011fil ama gene bay D\u00fchring’in ta kendisidir. Ger\u00e7ekten, t\u0131pk\u0131 daha yukarda hegelci “say\u0131klama\u201d y\u00f6ntemindeki ustal\u0131\u011f\u0131 sayesinde, Kapital’in hen\u00fcz tamamlanmam\u0131\u015f bulunan ciltlerinin neyi i\u00e7ermesi gerekti\u011fini kolayca saptayabildi\u011fi gibi, burada da Marks’\u0131, \u00fczerinde tek s\u00f6zc\u00fck bile s\u00f6ylemedi\u011fi y\u00fcksek bir m\u00fclkiyet birli\u011fini ona malederek, Hegel’e g\u00f6re kolayca d\u00fczeltebilir.
Marks \u015f\u00f6yle der:
“Yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131d\u0131r bu. Emek\u00e7inin \u00f6zel m\u00fclkiyetini de\u011fil ama kapitalist \u00e7a\u011f\u0131n kazan\u0131mlar\u0131na, elbirli\u011fine ve toprak dahil b\u00fct\u00fcn \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ortakla\u015fa sahipli\u011fine dayanan bireysel m\u00fclkiyetini yeniden kurar. Bireysel emekten do\u011fan \u00f6zel ve b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f m\u00fclkiyeti kapitalist m\u00fclkiyet durumuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek i\u00e7in, ger\u00e7ekte daha \u015fimdiden kolektif bir \u00fcretim bi\u00e7imine dayanan kapitalist m\u00fclkiyetin toplumsal m\u00fclkiyet durumuna d\u00f6n\u00fc\u015fmesinin gerektirece\u011finden elbette daha \u00e7ok zaman, daha \u00e7ok \u00e7aba ve daha \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fck gerekmi\u015ftir.\u201d [51]
Hepsi bu. Demek ki m\u00fclks\u00fczle\u015ftirenlerin m\u00fclks\u00fczle\u015ftirilmesi arac\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kan durum, bireysel m\u00fclkiyetin, ama topra\u011f\u0131n ve emek taraf\u0131ndan \u00fcretilmi\u015f \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n toplumsal m\u00fclkiyet temeli \u00fczerinde yeniden kurulmas\u0131 olarak belirleniyor. Anlamas\u0131n\u0131 bilen herkes i\u00e7in bu, toplumsal m\u00fclkiyetin topra\u011f\u0131 ve \u00f6teki \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 ve bireysel m\u00fclkiyetin de \u00fcr\u00fcnleri yani t\u00fcketim nesnelerini kapsam\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir. Ve sorunu alt\u0131 ya\u015f\u0131ndaki \u00e7ocuklar\u0131n bile anlayabilece\u011fi bir duruma getirmek i\u00e7in Marks, 56. sayfada “ortak \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131yla,\u00e7al\u0131\u015fan ve tasarlanmi\u015f bir plana g\u00f6re, \u00e7ok say\u0131daki bireysel g\u00fc\u00e7lerini tek ve ayn\u0131 bir toplumsal emek-g\u00fcc\u00fc olarak harcayan bir \u00f6zg\u00fcr insanlar birli\u011fi\u201d[52] , yani sosyalist bi\u00e7imde \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f bir birlik varsayar ve \u015f\u00f6yle der:
“Birle\u015fmi\u015f emek\u00e7ilerin toplam \u00fcr\u00fcn\u00fc, toplumsal bir (sayfa 206) \u00fcr\u00fcnd\u00fcr. Bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc yeniden \u00fcretim arac\u0131 olarak kullan\u0131l\u0131r ve toplumsal kal\u0131r ama \u00f6teki b\u00f6l\u00fcm\u00fc t\u00fcketilir ve bunun sonucu, t\u00fcm emek\u00e7iler aras\u0131nda \u00fcle\u015filmesi gerekir.” [53]
\u0130\u015fte, hatta bay D\u00fchring’in hegelle\u015ftirilmi\u015f beyni i\u00e7in bile yeterince a\u00e7\u0131k s\u00f6zler.
Ayn\u0131 zamanda hem bireysel hem de toplumsal m\u00fclkiyet, bu ikircil ve kar\u0131\u015f\u0131k uydurmaca, Hegel diyalekti\u011finden zorunlu olarak \u00e7\u0131kan bu ak\u0131ls\u0131zl\u0131k, bu bulan\u0131k evren, Marks’\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u015fini yanda\u015flar\u0131na b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 bu derin diyalektik bilmece, bir kez daha bay D\u00fchring’in \u00f6zg\u00fcr bir yarat\u0131 ve kuruntusundan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Marks, s\u00f6z\u00fcmona hegelci niteli\u011fiyle, yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131n\u0131n sonucu olarak, ger\u00e7ek bir y\u00fcksek birlik sa\u011flamak zorundad\u0131r ve bunu, bay D\u00fchring’in ho\u015funa gidecek gibi yapmad\u0131\u011f\u0131ndan, o da bir kez daha eksiksiz do\u011fruluk yarar\u0131na, kendini y\u00fcksek ve soylu \u00fcsluba kapt\u0131racak, Marks’a a\u00e7\u0131k\u00e7a bay D\u00fchring’in ki\u015fisel \u00fcretimi olan \u015feyler s\u00f6yletecektir. Ayr\u0131klama niteli\u011finde de olsa do\u011fru bir al\u0131nt\u0131 yapmakta bile adamak\u0131ll\u0131 yeteneksiz olan bir adam, ayr\u0131klamas\u0131z olarak do\u011fru al\u0131nt\u0131lar yapan ama i\u015fte tam da b\u00f6yle yapmakla “al\u0131nt\u0131 yapt\u0131klar\u0131 yazarlardan her birinin fikir b\u00fct\u00fcn\u00fc \u00fczerindeki kavray\u0131c\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f eksikliklerini iyi saklayamayan\u201d ba\u015fka kimselerin “derin bilgi tuhafl\u0131klar\u0131” kar\u015f\u0131s\u0131nda kendini ahlaksal \u00f6fkeye pekala kapt\u0131rabilir. Bay D\u00fchring hakl\u0131. Ya\u015fas\u0131n parlak \u00fcsluplu tarihsel betimleme!
\u015eimdiye de\u011fin bay D\u00fchring’e \u00f6zg\u00fc direngen yanl\u0131\u015f al\u0131nt\u0131lar prati\u011finin, hi\u00e7 de\u011filse iyi niyetli oldu\u011fu ve ya tam bir anlay\u0131\u015f yeteneksizli\u011fine ya da genellikle a\u011f\u0131r olarak da nitelense, parlak \u00fcsluplu tarihsel betimlemeye \u00f6zg\u00fc bir al\u0131\u015fk\u0131ya, bellekten aktarma al\u0131\u015fk\u0131s\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131 varsay\u0131m\u0131ndan hareket ettik. Ama \u00f6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki bay D\u00fchring’de de niceli\u011fin niteli\u011fe d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc noktaya gelmi\u015f bulunuyoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc e\u011fer ilk olarak, Marks’\u0131n par\u00e7as\u0131n\u0131n son derece a\u00e7\u0131k ve \u00fcstelik ayn\u0131 kitab\u0131n hi\u00e7bir yanl\u0131\u015f anlamaya elveri\u015fli olmayan bir ba\u015fka par\u00e7as\u0131yla tamamlanm\u0131\u015f oldu\u011fu; ikinci olarak ne Erg\u00e4nzungsbl\u00e4tter’lerde bulunan Kapital’in yukarda s\u00f6z\u00fc (sayfa 207) ge\u00e7en ele\u015ftirisinde, ne de Ele\u015ftirel Tarih’in birinci bask\u0131s\u0131n\u0131n i\u00e7erdi\u011fi ele\u015ftiride bay D\u00fchring, o “ayn\u0131 zamanda hem bireysel hem de toplumsal m\u00fclkiyet” ucubesini ke\u015ffetmedi\u011fini ama onu ancak ikinci bask\u0131da, yani \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc okumada buldu\u011fu; sosyalist anlamda yeniden elden ge\u00e7irilip d\u00fczeltilmi\u015f bu ikinci bask\u0131da bay D\u00fchring’in Marks’a, kar\u015f\u0131l\u0131k olarak “ekonomik ve hukuksal tasla\u011f\u0131n\u0131 Dersler’imde \u00e7izdi\u011fim ekonomik kom\u00fcn”\u00fc o kadar utkun bir davran\u0131\u015f ile sunabilmek i\u00e7in \u2014ve yapt\u0131\u011f\u0131 da budur\u2014, toplumun gelecekteki \u00f6rg\u00fctlenmesi \u00fczerine olanakl\u0131 olan en budalaca s\u00f6zleri s\u00f6yletmek gereksinmesinde oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek \u2014 e\u011fer b\u00fct\u00fcn bunlar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, tek bir sonu\u00e7 kendini zorla kabulettirir: Bay D\u00fchring bizi, burada Marks’\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesini “koruyucu olarak geni\u015fletme” \u2014ama bay D\u00fchring i\u00e7in koruyucu olarak\u2014 niyeti besledi\u011fini kabul etmeye hemen hemen zorlar.
Yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131, Marks’ta ne rol oynar? Marks, 791. ve izleyen sayfalarda, [54] sermayenin ilkel denilen birikiminin daha \u00f6nceki 50 sayfay\u0131 dolduran ekonomik ve tarihsel irdelemesinin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 toplar. Kapitalist \u00e7a\u011fdan \u00f6nce hi\u00e7 de\u011filse \u0130ngiltere’de, temel olarak i\u015f\u00e7inin kendi \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 \u00fczerindeki \u00f6zel m\u00fclkiyetine dayanan k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletme vard\u0131. Sermayenin ilkel denilen birikimi burada, bu dolays\u0131z \u00fcreticilerin m\u00fclks\u00fczle\u015ftirilmesine yani ki\u015fisel \u00e7al\u0131\u015fmaya dayanan \u00f6zel m\u00fclkiyetin y\u0131k\u0131lmas\u0131na dayand\u0131. E\u011fer bu olanakl\u0131 olduysa, bunun nedeni s\u00f6zkonusu k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmenin ancak \u00fcretim ve toplumun do\u011fal ve dar s\u0131n\u0131rlar\u0131 ile ba\u011fda\u015f\u0131r olmas\u0131 ve bunun sonucu belirli bir d\u00fczeyde kendi yok olu\u015funun maddi ara\u00e7lar\u0131n\u0131 meydana getirmesidir. Bu yok olu\u015f, bireysel ve da\u011f\u0131n\u0131k \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n toplumsal olarak bir arada toplanm\u0131\u015f ara\u00e7lar durumuna d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc, sermayenin tarih-\u00f6ncesini olu\u015fturur. Emek\u00e7iler proleterlere ve emek\u00e7ilerin i\u015f ara\u00e7lar\u0131 da sermaye durumuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fckten, kapitalist \u00fcretim bi\u00e7imi ayaklar\u0131n\u0131 yere bast\u0131ktan sonra, eme\u011fin bundan sonraki toplumsalla\u015fmas\u0131 ve topra\u011f\u0131n ve \u00f6teki \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n bundan sonraki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc, yani \u00f6zel m\u00fclk sahiplerinin bundan (sayfa 208) sonraki m\u00fclks\u00fczle\u015ftirilmesi, yeni bir bi\u00e7im al\u0131r.
“\u015eimdi m\u00fclks\u00fczle\u015ftirilecek olan kimse, art\u0131k kendi hesab\u0131na \u00e7al\u0131\u015fan emek\u00e7i de\u011fil, bir\u00e7ok emek\u00e7iyi s\u00f6m\u00fcren kapitalisttir. Bu m\u00fclks\u00fczle\u015ftirme, kapitalist \u00fcretimin kendi i\u00e7inde ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 yasalar\u0131n i\u015flemesiyle, sermayenin merkezile\u015fmesi ile ger\u00e7ekle\u015fir. Bir kapitalist, daima bir\u00e7oklar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 yer. \u0130\u015f s\u00fcrecinin gitgide boyutlar\u0131 b\u00fcy\u00fcyen kooperatif \u015fekli, bilimin bilin\u00e7li teknik uygulamas\u0131, topra\u011f\u0131n y\u00f6ntemli bir bi\u00e7imde i\u015flenmesi, i\u015f ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ancak ortakla\u015fa kullan\u0131labilir i\u015f ara\u00e7lar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi, b\u00fct\u00fcn i\u015f ara\u00e7lar\u0131n\u0131n bile\u015fik toplumsal eme\u011fin \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 olarak kullan\u0131lmas\u0131yla sa\u011flanan tasarruf, b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n d\u00fcnya pazarlar\u0131 a\u011f\u0131na sokulmas\u0131 ve b\u00f6ylece kapitalist rejimin uluslararas\u0131 bir nitelik kazanmas\u0131, bu merkezile\u015fme ya da bir\u00e7ok kapitalistin birka\u00e7 kapitalist taraf\u0131ndan m\u00fclks\u00fczle\u015ftirilmesi ile elele gider. Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcrecinin b\u00fct\u00fcn avantajlar\u0131n\u0131 s\u00f6m\u00fcren ve tekellerine alan b\u00fcy\u00fck sermaye sahiplerinin say\u0131lar\u0131ndaki devaml\u0131 azalmayla birlikte sefalet, bask\u0131, k\u00f6lelik, soysuzla\u015fma, s\u00f6m\u00fcr\u00fc de alabildi\u011fine artar; ama gene bununla birlikte say\u0131lan s\u00fcrekli artan, kapitalist \u00fcretim s\u00fcrecinin bizzat kendi mekanizmas\u0131 ile e\u011fitilen, birle\u015ftirilen ve \u00f6rg\u00fctlenen i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ba\u015fkald\u0131rmalar\u0131 da geni\u015fler yayg\u0131nla\u015f\u0131r. Sermaye tekeli, kendisiyle birlikte ve kendi egemenli\u011fi alt\u0131nda fi\u015fk\u0131r\u0131p boy atan \u00fcretim bi\u00e7iminin ayakba\u011f\u0131 olur. \u00dcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n merkezile\u015fmesi ve eme\u011fin toplumsalla\u015fmas\u0131, en sonunda bunlar\u0131n kapitalist kabuklar\u0131yla ba\u011fda\u015famad\u0131klar\u0131 bir noktaya ula\u015f\u0131r. B\u00f6ylece kabuk par\u00e7alan\u0131r. Kapitalist \u00f6zel m\u00fclkiyetin \u00e7an\u0131 \u00e7alm\u0131\u015ft\u0131r. M\u00fclks\u00fczle\u015ftirenler m\u00fclks\u00fczle\u015ftirilirler.” [55]
Ve \u015fimdi, okuyucuya soruyorum: Diyalektik kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n zorlamalar\u0131 ve entelekt\u00fcel bezekleri nerede, sonunda her \u015feyin bir \u015fey oldu\u011fu sonucunu veren fikirler kar\u0131\u015f\u0131m ve karikat\u00fcr\u00fc nerede, inan\u00e7 sahipleri i\u00e7in diyalektik mucizeler nerede, Marks’\u0131n D\u00fchring’e g\u00f6re onlar olmaks\u0131z\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 yapma ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6steremeyece\u011fi hegelci Logos \u00f6\u011fretisinin diyalektik gizleme meraklar\u0131 ve zorlamalar\u0131 nerede? Marks, (sayfa 209) yaln\u0131zca tarih arac\u0131yla tan\u0131tlar ve burada k\u0131saca \u015fu olgular\u0131 \u00f6zetler: Vaktiyle k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletme kendi evrimi ile kendi yok olu\u015funun, yani k\u00fc\u00e7\u00fck m\u00fclk sahiplerinin m\u00fclks\u00fczle\u015ftirilmesinin ko\u015fullar\u0131n\u0131 nas\u0131l zorunlu olarak yaratt\u0131ysa, bug\u00fcn de kapitalist \u00fcretim bi\u00e7imi, kendisini y\u0131k\u0131ma u\u011fratacak maddesel ko\u015fullar\u0131 t\u0131pk\u0131 \u00f6yle yaratm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00fcre\u00e7, tarihsel bir s\u00fcre\u00e7tir ve e\u011fer ayn\u0131 zamanda diyalektik ise bu, bay D\u00fchring i\u00e7in ne denli cans\u0131k\u0131\u0131c\u0131olursa olsun, Marks’\u0131n su\u00e7u de\u011fildir.
Marks, ancak ekonomik ve tarihsel tan\u0131tlamas\u0131n\u0131 bitirdikten sonrad\u0131r ki \u015f\u00f6yle devam eder: “Kapitalist \u00fcretim bi\u00e7iminin \u00fcr\u00fcn\u00fc olan kapitalist m\u00fclk edinme bi\u00e7imi, kapitalist \u00f6zel m\u00fclkiyeti yarat\u0131r. Bu, m\u00fclk sahibinin eme\u011fine dayanan ki\u015fisel \u00f6zel m\u00fclkiyetin ilk yads\u0131nmas\u0131d\u0131r. Ama kapitalist \u00fcretim, bir do\u011fa yasas\u0131n\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz zorunlulu\u011fu ile kendi yads\u0131nmas\u0131n\u0131 do\u011furur. Yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131d\u0131r bu.” [56] vb., arkas\u0131 i\u00e7in daha yukardaki al\u0131nt\u0131ya bak\u0131n\u0131z. [57]
Demek ki s\u00fcreci yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131 bi\u00e7iminde nitelendirirken Marks, s\u00fcrecin tarihsel zorunlulu\u011funu bu niteleme ile tan\u0131tlamay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmez. Tersine; ger\u00e7ekte s\u00fcrecin k\u0131smen nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini, k\u0131smen de mutlak olarak nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fece\u011fini tarih arac\u0131yla tan\u0131tlad\u0131ktan sonrad\u0131r ki Marks, bu s\u00fcreci ayr\u0131ca belirli bir diyalektik yasaya g\u00f6re ger\u00e7ekle\u015fen bir s\u00fcre\u00e7 olarak nitelendirir. Hepsi bu. \u00d6yleyse bay D\u00fchring, yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015fin ba\u011fr\u0131ndan gelece\u011fi do\u011furtarak burada ebe kad\u0131n g\u00f6revi g\u00f6rece\u011fini ya da Marks’\u0131n bizi toprak ve sermaye ortakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n (bay D\u00fchring’in ete kemi\u011fe b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f bir \u00e7eli\u015fkisi) bir zorunluluk oldu\u011funa inand\u0131rmak i\u00e7in, bizden yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131na sayg\u0131 g\u00f6stermemizi istedi\u011fini ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc zaman, bir kez daha bay D\u00fchring’in temelsiz bir varsay\u0131m\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmi\u015f bulunuyoruz demektir.
Diyalekti\u011fi, bay D\u00fchring’in yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, diyelim bi\u00e7imsel mant\u0131k ya da ilkel matematik \u00fczerine s\u0131n\u0131rl\u0131 bir fikir edinebildi\u011fi bi\u00e7imde, kat\u0131ks\u0131z bir tan\u0131tlama aleti olarak almak, (sayfa 210) diyalekti\u011fin i\u00e7y\u00fcz\u00fcn\u00fc kavramakta tam bir eksikliktir. Bi\u00e7imsel mant\u0131k bile, her \u015feyden \u00f6nce yeni sonu\u00e7lar\u0131 bulmak, bilinenden bilinmeyene ge\u00e7mek i\u00e7in bir y\u00f6ntemdir ve bu ayr\u0131ca, mant\u0131\u011f\u0131n dar \u00e7evrenini par\u00e7alayarak daha geni\u015f bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn tohumunu i\u00e7inde saklayan diyalektik i\u00e7in de, ama \u00e7ok daha y\u00fcksek bir anlamda, b\u00f6yledir. Matematikte de ayn\u0131 ili\u015fki bulunur. \u0130lkel matematik, de\u011fi\u015fmeyen b\u00fcy\u00fckl\u00fckler matemati\u011fi, hi\u00e7 de\u011filse \u00f6zsel olarak, bi\u00e7imsel mant\u0131k s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde devinir; sonsuz k\u00fc\u00e7\u00fck (infinit\u00e9simal) hesab\u0131n\u0131n en \u00f6nemli b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturdu\u011fu de\u011fi\u015fen b\u00fcy\u00fckl\u00fckler matemati\u011fi, asl\u0131nda matematik ili\u015fkilere diyalekti\u011fin uygulanmas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Ar\u0131 tan\u0131tlama, y\u00f6ntemin yeni ara\u015ft\u0131rma alanlar\u0131na bir\u00e7ok uygulan\u0131\u015f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, burada belli bir bi\u00e7imde arka plana ge\u00e7er. Ama, diferansiyel hesab\u0131n ilk tan\u0131tlamalar\u0131ndan ba\u015flayarak, y\u00fcksek matemati\u011fin hemen b\u00fct\u00fcn tan\u0131tlamalar\u0131, titiz bir bi\u00e7imde konu\u015fmak gerekirse, ilkel matematik bak\u0131m\u0131ndan yanl\u0131\u015ft\u0131r. Diyalektik planda elde edilen sonu\u00e7lar, buradaki durumda oldu\u011fu gibi, bi\u00e7imsel mant\u0131k arac\u0131yla tan\u0131tlanmak istenince, ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc olamaz. Bay D\u00fchring gibi kat\u0131la\u015fm\u0131\u015f bir metafizik\u00e7iye, neyi olursa olsun, yaln\u0131zca diyalektik arac\u0131yla tan\u0131tlamaya kalkmak bo\u015funa \u00e7aba olur, t\u0131pk\u0131 sonsuz k\u00fc\u00e7\u00fck hesap ilkelerini zamanlar\u0131n\u0131n matematik\u00e7ilerine tan\u0131tlamaya kalkman\u0131n Leibniz ve \u00f6\u011frencileri i\u00e7in bo\u015funa \u00e7aba oldu\u011fu gibi. Diferansiyel o matematik\u00e7ilerde, g\u00f6rece\u011fimiz gibi, i\u00e7inde diferansiyelin de bir rol oynad\u0131\u011f\u0131 yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131n\u0131n bay D\u00fchring’de neden oldu\u011fu karga\u015fal\u0131klar\u0131n t\u0131pk\u0131s\u0131n\u0131 uyand\u0131r\u0131yordu. O baylar, bu arada \u00f6lmedikleri \u00f6l\u00e7\u00fcde, inand\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131 i\u00e7in de\u011fil ama sonu\u00e7lar hep do\u011fru \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, sonunda surat asarak boyun e\u011fdiler. Bay D\u00fchring, kendisinin de s\u00f6yledi\u011fi gibi, daha ancak k\u0131rk\u0131nda; e\u011fer diledi\u011fimiz denli uzun ya\u015farsa, onun ba\u015f\u0131na da ayn\u0131 ser\u00fcven gelebilir.
Ama bay D\u00fchring’in ya\u015fam\u0131n\u0131 bu derece berbat eden ve onda h\u0131ristiyanl\u0131ktaki Kutsal-Ruha kar\u015f\u0131 g\u00fcnah ile ayn\u0131 ba\u011f\u0131\u015flanmaz su\u00e7 rol\u00fcn\u00fc oynayan o korkun\u00e7 yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131 nedir peki? \u2014 Eski idealist felsefenin onu alt\u0131nda (sayfa 211) saklad\u0131\u011f\u0131 ve bay D\u00fchring yap\u0131s\u0131ndaki onulmaz metafizik\u00e7ilerin orada saklamakta yarar g\u00f6rmeye devam ettikleri gizemli kar\u0131\u015f\u0131k \u015feyler y\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortadan kalkar kalkmaz, bir \u00e7ocu\u011fun bile anlayabilece\u011fi, her yerde ve her g\u00fcn olan \u00e7ok yal\u0131n bir \u015fey. Bir arpa tanesi alal\u0131m. B\u00f6yle milyarlarca arpa tanesi \u00f6\u011f\u00fct\u00fcl\u00fcr, pi\u015firilir, sonra da t\u00fcketilir. Ama e\u011fer b\u00f6yle, bir arpa tanesi kendisi i\u00e7in normal ko\u015fullar bulursa, e\u011fer elveri\u015fli bir topra\u011fa d\u00fc\u015ferse, \u0131s\u0131 ve ya\u015fl\u0131\u011f\u0131n etkisi alt\u0131nda onda \u00f6zg\u00fcl bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm olur, \u00e7imlenir: tane, tane olarak yok olur, yads\u0131n\u0131r, onun yerine ondan do\u011fan bitki ge\u00e7er; tanenin yads\u0131nmas\u0131. Ama bu bitkinin normal \u00f6mr\u00fc nedir? B\u00fcy\u00fcr, geli\u015fir, d\u00f6llenir ve sonunda yeni arpa taneleri verir ve bu taneler olgunla\u015f\u0131r olgunla\u015fmaz sap solar, yads\u0131n\u0131r. Bu yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131n\u0131n sonucu olarak, elimizde gene ba\u015flang\u0131\u00e7taki arpa tanesi, ama tek ba\u015f\u0131na de\u011fil, say\u0131s\u0131 on, yirmi, otuz kez artm\u0131\u015f bir bi\u00e7imde, bulunur. Tah\u0131l t\u00fcrleri \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir yava\u015fl\u0131kla de\u011fi\u015firler ve b\u00f6ylece bug\u00fcnk\u00fc arpa bundan y\u00fczy\u0131l \u00f6nceki arpaya adamak\u0131ll\u0131 benzer kal\u0131r. Ama plastik bir s\u00fcs bitkisi, \u00f6me\u011fin bir dalya ya da bir orkide alal\u0131m; tohum ve tohumdan do\u011fan bitkiyi bah\u00e7\u0131van ustal\u0131\u011f\u0131yla i\u015fleyelim: Bu yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131n\u0131n sonucu olarak, yaln\u0131zca daha \u00e7ok tohum de\u011fil ama daha da g\u00fczel \u00e7i\u00e7ekler veren, nitelik\u00e7e daha iyi bir tohum elde ederiz ve bu s\u00fcrecin her yinelenmesi, her yeni yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131, bu yetkinle\u015fmeyi peki\u015ftirir. \u2014 Bu s\u00fcre\u00e7, arpa taneleri bak\u0131m\u0131ndan oldu\u011fu gibi b\u00f6ceklerden \u00e7o\u011fu, \u00f6rne\u011fin kelebekler bak\u0131m\u0131ndan da b\u00f6yle olur. Kelebekler, yumurtan\u0131n yads\u0131nmas\u0131 ile yumurtadan do\u011far, cinsel olgunla\u015fmaya kadar de\u011fi\u015fmelerini tamamlar, \u00e7iftle\u015fir ve \u00e7iftle\u015fme s\u00fcreci tamamlan\u0131p da di\u015fi “\u00e7ok say\u0131daki yumutalar\u0131n\u0131 yumurtlar yumurtlamaz \u00f6lmeleri sonucu, bu kez de kendileri yads\u0131nm\u0131\u015f olurlar. \u00d6teki bitki ve \u00f6teki hayvanlarda s\u00fcrecin bu yal\u0131nl\u0131kla olmamas\u0131, bunlar\u0131n yok olmadan \u00f6nce bir tek kez de\u011fil, bir\u00e7ok kez tohum, yumurta ya da yavru vermeleri, \u015fu anda bizim i\u00e7in \u00f6nemli de\u011fil; biz burada, yaln\u0131zca yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131n\u0131n organik d\u00fcnyan\u0131n iki \u00e7evresinde de ger\u00e7ekten ortaya\u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek istiyoruz. Ayr\u0131ca, t\u00fcm (sayfa 212) yerbilim bir yads\u0131nm\u0131\u015f yads\u0131malar dizisi, bir eski mineral olu\u015fumlar\u0131n ard\u0131\u015f\u0131k yokolmalar\u0131 ve yeni olu\u015fumlar\u0131n tortu \u00e7\u00f6kmeleri dizisidir. En ba\u015fta, ak\u0131\u015fkan y\u0131\u011f\u0131n\u0131n so\u011fumas\u0131yla meydana gelen ilk yer kabu\u011fu denizlerin, metorolojinin ve atmosferik kimyan\u0131n etkisi alt\u0131nda par\u00e7alara ayr\u0131l\u0131r ve bu ufalanm\u0131\u015f y\u0131\u011f\u0131nlar, katmanlar bi\u00e7iminde deniz dibine \u00e7\u00f6kerler. Deniz dibinin yer yer deniz d\u00fczeyi \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kmas\u0131, bu ilk katmanla\u015fan par\u00e7alar\u0131 yeni ba\u015ftan ya\u011fmurun, mevsimlerle de\u011fi\u015fen \u0131s\u0131n\u0131n, oksijen ve atmosferlerdeki karbonik asidin etkisi alt\u0131nda b\u0131rak\u0131r; bu etkiler, yer yuvarla\u011f\u0131n\u0131n i\u00e7inden \u00e7\u0131karak, bir\u00e7ok katmanlar i\u00e7inden ge\u00e7mi\u015f bulunan \u00f6nce erimi\u015f, sonra da so\u011fumu\u015f bir durumdaki kayal\u0131k y\u0131\u011f\u0131nlar \u00fczerinde de kendilerini g\u00f6sterirler. B\u00f6ylece milyonlarca y\u00fczy\u0131l boyunca yeni katmanlar, olu\u015fmak, b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc bak\u0131m\u0131ndan yokolmak ve gene yeni katmanlar olu\u015fmas\u0131na yard\u0131m etmekten geri kalmazlar. Ama sonu\u00e7 \u00e7ok olumludur: En yo\u011fun ve en \u00e7e\u015fitli bir bitkisel olu\u015fumu sa\u011flayan mekanik ufalanma durumunda, en \u00e7e\u015fitli kimyasal \u00f6\u011felerin i\u015fin i\u00e7ine kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir topra\u011f\u0131n meydana gelmesi.
Matematikte de b\u00f6yle. Herhangi bir cebirsel b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6rne\u011fin a’y\u0131 alal\u0131m. Bunu yads\u0131rsak, -a’y\u0131 elde ederiz. Bu yads\u0131may\u0131, -a’y\u0131 -a ile \u00e7arparak yads\u0131yal\u0131m, +a2’yi, yani ilk olumlu b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc elde ederiz; ama daha y\u00fcksek bir derecede, ikinci derecede. Gene a2’ye varmak i\u00e7in art\u0131 a’y\u0131 kendisi ile \u00e7arparak ayn\u0131 a2’yi elde edebilece\u011fimizin burada da bir \u00f6nemi yok. \u00c7\u00fcnk\u00fc yads\u0131nm\u0131\u015f yads\u0131ma a2 i\u00e7inde \u00f6ylesine yap\u0131\u015f\u0131p kalm\u0131\u015ft\u0131r ki a2 her durumda iki kare k\u00f6ke, yani a ile -a’ya sahiptir. Ve yads\u0131nm\u0131\u015f yads\u0131madan, kare i\u00e7inde bulunan olumsuz k\u00f6kten bu kurtulma olanaks\u0131zl\u0131\u011f\u0131, ikinci derecede denklemlerden ba\u015flayarak iyice duyular\u0131 bir \u00f6nem kazan\u0131r. \u2014 Yads\u0131nman\u0131n yads\u0131nmas\u0131 y\u00fcksek \u00e7\u00f6z\u00fcmlemede, bay D\u00fchring’in kendisinin matemati\u011fin en y\u00fcksek i\u015flemleri oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fi ve g\u00fcnl\u00fck dilde diferansiyel ve entegral hesap denilen bu “sonsuz derecede k\u00fc\u00e7\u00fck b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerin toplanmas\u0131\u201dnda kendini daha da \u00e7arp\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde g\u00f6sterir. Bu t\u00fcr hesaplar nas\u0131l yap\u0131l\u0131r? \u00d6rne\u011fin belirli bir problemde, biri her (sayfa 213) durum i\u00e7in belirli bir oranda de\u011fi\u015fmedik\u00e7e, \u00f6teki de de\u011fi\u015fmeyen x ve y gibi iki de\u011fi\u015fen b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcm var. Bunlar\u0131n diferansiyelini al\u0131yorum, yani x ve y’yi, ne denli k\u00fc\u00e7\u00fck olursa olsun herhangi bir ger\u00e7ek b\u00fcy\u00fckl\u00fck kar\u015f\u0131s\u0131nda yok olacak, x ve y’den kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 oranlar\u0131ndan, ama deyim yerindeyse hi\u00e7bir maddesel temeli olmayan, hi\u00e7bir niceli\u011fi bulunmayan nicel bir orandan ba\u015fka bir \u015fey kalmayacak denli sonsuz derecede k\u00fc\u00e7\u00fck varsay\u0131yorum; dx\/dy buna g\u00f6re iki x ve y diferansiyelinin oran\u0131 0\/0 olur, ama x\/y’in d\u0131\u015favurumu olarak konmu\u015f 0\/0. \u0130ki yitik b\u00fcy\u00fckl\u00fck aras\u0131ndaki bu ili\u015fkinin, dura\u011fanl\u0131\u011fa y\u00fckseltilmi\u015f yok olmalar\u0131 an\u0131n\u0131n bir \u00e7eli\u015fki oldu\u011funa ancak \u015f\u00f6yle bir de\u011finiyorum; ama bu \u00e7eli\u015fki bizi, matemati\u011fi genel olarak iki y\u00fcz y\u0131la yak\u0131n bir s\u00fcreden beri \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rtmaz. [58] Peki, burada x ve y’yi yads\u0131mad\u0131msa \u2014ama metafizi\u011fin yads\u0131d\u0131\u011f\u0131 gibi, art\u0131k bir daha kendime tasa etmeyecek derecede yads\u0131ma de\u011fil, veri duruma uygun d\u00fc\u015fen bi\u00e7imde yads\u0131ma\u2014 ba\u015fka ne yapt\u0131m? Art\u0131k x ve y yerine, \u00f6n\u00fcmdeki form\u00fcl ya da denklemlerde onlar\u0131n yads\u0131nmalar\u0131 olan dx ve dy var. Bundan b\u00f6yle hesaplamaya bu form\u00fcllerle devam ediyor, dx ve dy ile, baz\u0131 ayr\u0131m yasalar\u0131na ba\u011fl\u0131 olsalar da, ger\u00e7ek b\u00fcy\u00fckl\u00fckler olarak i\u015flem yap\u0131yor, yads\u0131may\u0131 yads\u0131yor yani diferansiyel form\u00fcl\u00fc entegre ediyor, dx ve dy yerine ger\u00e7ek x ve y b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerine yeni ba\u015ftan eri\u015fiyorum; ama, diyelim ba\u015ftaki kadar az ilerlemi\u015f bulunmuyorum: Tersine, baya\u011f\u0131 geometri ve cebirin, \u00fczerinde belki de bo\u015f yere k\u0131vranacaklar\u0131 problemi \u00e7\u00f6zm\u00fc\u015f bulunuyorum.
Tarihte durum ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc de\u011fil. B\u00fct\u00fcn uygar halklar, i\u015fe topra\u011f\u0131n ortak m\u00fclkiyeti ile ba\u015flarlar. Belirli bir ilkel a\u015famay\u0131 a\u015fan b\u00fct\u00fcn halklarda bu ortak m\u00fclkiyet, tar\u0131m\u0131n geli\u015fmesi i\u00e7inde, \u00fcretim i\u00e7in bir engel durumuna gelir. Az\u00e7ok uzun arac\u0131 a\u015famalardan sonra ortadan kald\u0131r\u0131l\u0131r, yads\u0131n\u0131r, \u00f6zel m\u00fclkiyet bi\u00e7imine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Ama tar\u0131m\u0131n, topra\u011f\u0131n \u00f6zel m\u00fclkiyeti sayesinde eri\u015filmi\u015f daha y\u00fcksek bir geli\u015fme a\u015famas\u0131nda, tersine, bu kez \u00f6zel m\u00fclkiyet \u00fcretim i\u00e7in bir (sayfa 214) engel durumuna gelir \u2014 k\u00fc\u00e7\u00fck toprak m\u00fclkiyeti bak\u0131m\u0131ndan oldu\u011fu denli b\u00fcy\u00fck toprak m\u00fclkiyeti bak\u0131m\u0131ndan da bug\u00fcn oldu\u011fu gibi. Topra\u011f\u0131n \u00f6zel m\u00fclkiyetinin yads\u0131nmas\u0131na, yeni ba\u015ftan ortak m\u00fclkiyet bi\u00e7imine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesine y\u00f6nelen istemin, bir zorunluluk niteli\u011fi ile oraya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ama bu istem, eski ilkel ortak m\u00fclkiyetin canland\u0131r\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na de\u011fil, \u00fcretim i\u00e7in bir engel olmak \u015f\u00f6yle dursun, tersine, kolektif m\u00fclkiyetin \u00fcretimi engellerinden en iyi kurtaracak ve ona modern kimyasal bulgular ve mekanik bulu\u015flardan tam bir yararlanmay\u0131 en iyi sa\u011flayacak olan \u00e7ok daha y\u00fcksek ve \u00e7ok daha geli\u015fmi\u015f bir bi\u00e7iminin kurulmas\u0131 anlam\u0131na gelir.
Bir \u00f6rnek daha. Antik felsefe, do\u011fal bir ilkel materyalizm idi. Bu niteli\u011fiyle, d\u00fc\u015f\u00fcnce ile madde aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kartmakta yeteneksiz kal\u0131yordu. Ama bu konuda a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fma zorunlulu\u011fu, \u00f6nce maddeden ayr\u0131 bir ruh \u00f6\u011fretisine, sonra bu ruhun \u00f6lmezli\u011finin ileri s\u00fcr\u00fclmesine, en sonra da tektanr\u0131c\u0131l\u0131\u011fa g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Yani ilk\u00e7a\u011f materyalizmi, idealizm taraf\u0131ndan yads\u0131nd\u0131. Ama felsefenin daha sonraki geli\u015fmesi i\u00e7inde, bu kez idealizm savunulamaz bir duruma geldi ve modern materyalizm taraf\u0131ndan yads\u0131nd\u0131. Modern materyalizm, yani yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131, eski materyalizmin yal\u0131n bir yeniden kurulmas\u0131 de\u011fildir ama onun s\u00fcr\u00fcp giden temellerine, felsefe ve do\u011fa bilimlerinin iki kez bin y\u0131ll\u0131k bir evrimin oldu\u011fu gibi, bu iki bin y\u0131ll\u0131k tarihin kendisinin de b\u00fct\u00fcn bir d\u00fc\u015f\u00fcnce i\u00e7eri\u011fini e\u015fitler. Her \u015feyden sonra art\u0131k bu, bir felsefe de\u011fil ama ayr\u0131 bir bilimler bilimi d\u0131\u015f\u0131nda, ger\u00e7ek bilimler i\u00e7inde yararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterecek ve kullan\u0131lacak yal\u0131n bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. Demek ki felsefe, burada “kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f\u201d, yani ayn\u0131 zamanda “hem a\u015f\u0131lm\u0131\u015f hem de korunmu\u015f\u201d, bi\u00e7iminde a\u015f\u0131lm\u0131\u015f, ger\u00e7ek i\u00e7eri\u011finde korunmu\u015ftur. Bay D\u00fchring’in “s\u00f6zc\u00fck oyunlar\u0131\u201dndan ba\u015fka bir \u015fey g\u00f6rmedi\u011fi yerde, demek ki daha yak\u0131n bak\u0131nca ger\u00e7ek bir i\u00e7erik bulunur.
Ensonu, D\u00fchring’in d\u00fczmece e\u015fitlik \u00f6\u011fretisinin solgun bir kopyas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131 Rousseau’nun e\u015fitlik \u00f6\u011fretisi de \u2014ve \u00fcstelik Hegel’in do\u011fumundan yirmi y\u0131ldan \u00e7ok bir s\u00fcre \u00f6nce\u2014 Hegel’in yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131 ebe (sayfa 215) kad\u0131n g\u00f6revini g\u00f6rmedik\u00e7e ger\u00e7ekle\u015fmez. Ve bundan utanmak \u015f\u00f6yle dursun bu \u00f6\u011freti, ilk sunulu\u015funda hemen hemen \u00e7al\u0131mla, kendi diyalektik k\u00f6keninin damgas\u0131n\u0131 sergiler. Do\u011fal ve yaban\u0131l durumunda, insanlar e\u015fitti; ve Rousseau hen\u00fcz dili do\u011fal durumun bir bozulmas\u0131 olarak ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, ayn\u0131 t\u00fcrden hayvanlar aras\u0131ndaki bu t\u00fcr\u00fcn b\u00fct\u00fcn geni\u015fli\u011fi i\u00e7inde ge\u00e7erli e\u015fitli\u011fi, Haeckel taraf\u0131ndan son zamanlarda varsay\u0131msal bir bi\u00e7imde alales, dilden yoksun olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bulunan o insan-hayvanlara uygulamakta yerden g\u00f6\u011fe de\u011fin hakl\u0131d\u0131r. Ama bu e\u015fit insan-hayvanlar, kendilerini \u00f6teki hayvanlardan \u00fcst\u00fcn k\u0131lan bir \u00f6zg\u00fcl\u00fc\u011fe sahipti: Yetkinle\u015fme an\u0131kl\u0131\u011f\u0131 (la perfectibilite), zamanla geli\u015fme olana\u011f\u0131; [59] ve bu, e\u015fitsizli\u011fin nedeni oldu. Demek ki Rousseau, e\u015fitsizli\u011fin do\u011fu\u015funda bir ilerleme g\u00f6r\u00fcr. Ama bu ilerleme kar\u015f\u0131t (antagoniste) bir ilerlemeydi, ayn\u0131 zamanda bir gerilemeydi de.
“B\u00fct\u00fcn daha sonraki [do\u011fal durumdan sonraki] ilerlemeler, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte bireyin yetkinle\u015fmesine ama ger\u00e7ekte t\u00fcr\u00fcn d\u00fc\u015fk\u00fcnle\u015fmesine do\u011fru at\u0131lm\u0131\u015f ad\u0131mlard\u0131. … Metalulji ve tar\u0131m, t\u00fcretimi bu b\u00fcy\u00fck devrimi meydana getiren iki zanaat oldu.\u201d
(Balta girmemi\u015f orman\u0131n i\u015flenmi\u015f toprak durumuna d\u00f6n\u00fc\u015fmesi ama m\u00fclkiyet arac\u0131yla sefalet ve k\u00f6leli\u011fin de ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131.)
“\u0130nsanlar\u0131 uygarla\u015ft\u0131ran ve insan t\u00fcr\u00fcn\u00fc bozan \u015fey, ozana g\u00f6re alt\u0131n ve g\u00fcm\u00fc\u015f ama filozofa g\u00f6re demir ve bu\u011fdayd\u0131r.\u201d [60]
Uygarl\u0131ktaki her yeni ilerleme, ayn\u0131 zamanda e\u015fitsizlikte de yeni bir ilerlemedir. Uygarl\u0131kta do\u011fmu\u015f toplumun kurdu\u011fu b\u00fct\u00fcn kurumlar, ilk ereklerinin tersine d\u00f6nerler.
“Halklar\u0131n ba\u015fkanlar\u0131n\u0131 kendilerini k\u00f6lele\u015ftirmek i\u00e7in de\u011fil, \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini savunmak i\u00e7in se\u00e7tikleri s\u00f6z g\u00f6t\u00fcrmez bir \u015fey ve t\u00fcm siyasal hukukun temel kural\u0131d\u0131r.” [61] (sayfa 216)
Ama gene de bu ba\u015fkanlar, zorunlu olarak halklar\u0131n bask\u0131c\u0131lar\u0131 haline gelir ve bu bask\u0131y\u0131, doru\u011funa \u00e7\u0131kart\u0131lm\u0131\u015f e\u015fitsizli\u011fin yeniden kendi kar\u015f\u0131t\u0131 durumuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc, e\u015fitlik nedeni durumuna geldi\u011fi (despot kar\u015f\u0131s\u0131nda herkes e\u015fittir, yani s\u0131fira e\u015fittir) noktaya de\u011fin g\u00f6t\u00fcr\u00fcrler.
“E\u015fitsizli\u011fin son derecesi ve \u00e7emberi kapayan ve hareket noktam\u0131za eri\u015fen son nokta, i\u015fte buras\u0131d\u0131r: B\u00fct\u00fcn bireyler, hi\u00e7bir \u015fey olmad\u0131klar\u0131 ve uyruklar\u0131n egemeninin iste\u011finden ba\u015fka bir yasalar\u0131 bulunmad\u0131\u011fi i\u00e7in, i\u015fte burada yeni ba\u015ftan e\u015fit duruma gelirler.” [62]
Ama despot, ancak zor sahibi olarak egemendir ve bu nedenle “ba\u015ftan at\u0131labildi\u011fi anda, zora kar\u015f\u0131 s\u00f6yleyecek hi\u00e7bir \u015feyi yoktur. … Onu yaln\u0131zca g\u00fc\u00e7 tutuyordu, onu ancak g\u00fc\u00e7 devirir, b\u00f6ylece her \u015fey do\u011fal d\u00fczene g\u00f6re olup biter.” [63]
Ve b\u00f6ylelikle, e\u015fitsizlik bir kez daha e\u015fitli\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr ama dilden yoksun ilkel insan\u0131n o eski do\u011fal e\u015fitli\u011fine de\u011fil, toplum s\u00f6zle\u015fmesinin y\u00fcksek e\u015fitli\u011fine. Bask\u0131c\u0131lar bask\u0131 alt\u0131na al\u0131n\u0131rlar. Bu, yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131d\u0131r.
Demek ki Rousseau’da, yaln\u0131zca Marks’\u0131n Kapital’inde izlenen d\u00fc\u015f\u00fcnce gidi\u015fine insan\u0131 \u015fa\u015f\u0131rtacak kadar benzeyen bir d\u00fc\u015f\u00fcnce gidi\u015fi de\u011fil ama hatta ayr\u0131nt\u0131da bile Marks’\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn bir diyalektik geli\u015fimler dizisinin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6r\u00fcyoruz: \u00d6z\u00fc gere\u011fi kar\u015f\u0131t olan ve bir \u00e7eli\u015fki i\u00e7eren s\u00fcre\u00e7ler; bir ucun (extr\u00e9me) kendi kar\u015f\u0131t\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc; ensonu, b\u00fct\u00fcn\u00fcn \u00e7ekirde\u011fi olarak, yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131. Demek ki Rousseau, her ne denli 1754’te hegelci jargonu konu\u015fam\u0131yorduysa da, gene de Hegel’in do\u011fumundan yirmi \u00fc\u00e7 y\u0131l \u00f6nce hegelci veba, \u00e7eli\u015fki diyalekti\u011fi, Logos \u00f6\u011fretisi, tanr\u0131bilim vb. taraf\u0131ndan derinden derine kemirilmi\u015f bulunuyordu. Ve bay D\u00fchring Rousseau’nun e\u015fitlik teorisini yavanla\u015ft\u0131rarak iki utkun adamca\u011f\u0131z\u0131 ile oynarken, hanidir ister istemez yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131n\u0131n kollar\u0131 aras\u0131na kayd\u0131\u011f\u0131 e\u011fim \u00fczerinde bulunur. \u0130ki adam\u0131n e\u015fitli\u011finin i\u00e7inde geli\u015fti\u011fi, ideal durum olarak sunulan durum, Felsefe’nin 271. sayfas\u0131nda “ilkel (sayfa 217) durum” olarak nitelenir. Ne var ki 279. sayfaya g\u00f6re bu ilkel durum, “soygun sistemi\u201d taraf\u0131ndan zorunlu olarak ortadan kald\u0131r\u0131l\u0131r \u2014 birinci yads\u0131ma. Ama i\u015fte \u015fimdi biz, ger\u00e7eksel felsefe sayesinde, soygun sistemini ortadan kald\u0131r\u0131p onun yerine e\u015fitli\u011fe dayanan bay D\u00fchring t\u00fcretimi ekonomik kom\u00fcn\u00fc kurdu\u011fumuz noktaya varm\u0131\u015f bulunuyoruz: Yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131, daha y\u00fcksek bir a\u015famada e\u015fitlik. Y\u00fcce ki\u015fili\u011finde yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131 cehennemlik g\u00fcnah\u0131n\u0131 i\u015fleyen bay D\u00fchring’in g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc ne e\u011flendirici, \u00e7evreni ne kurtar\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde geni\u015fleten bir seyirlik!
Peki yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131 nedir? Son derece genel ve i\u015fte bu y\u00fczden b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nem ve b\u00fcy\u00fck bir de\u011fer ta\u015f\u0131yan do\u011fan\u0131n, tarihin ve d\u00fc\u015f\u00fcncenin bir geli\u015fme yasas\u0131; g\u00f6rm\u00fc\u015f bulundu\u011fumuz gibi, hayvanlar ve bitkiler d\u00fcnyas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan yerbilim, matematik, tarih, felsefe bak\u0131m\u0131ndan ge\u00e7erli olan ve bay D\u00fchring’in kar\u015f\u0131 gelmesine ve kafa tutmas\u0131na kar\u015f\u0131n, fark\u0131na varmadan kendi yordam\u0131nca uyma zorunda kald\u0131\u011f\u0131 yasa. Bu i\u015fin yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fim zaman, \u00f6rne\u011fin arpa tanesi taraf\u0131ndan \u00e7imlenmeden taneyi ta\u015f\u0131yan bitkinin yok olmas\u0131na de\u011fin izlenen \u00f6zel geli\u015fme \u00fczerine hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6ylemedi\u011fim kendili\u011finden anla\u015f\u0131l\u0131r. Ger\u00e7ekten, diferansiyel hesap da yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in, \u00f6nermeyi tersine \u00e7evirmekle bir arpa filizinin diferansiyel hesap ya da hatta inan olsun, sosyalizm oldu\u011fu sa\u00e7mal\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrm\u00fc\u015f olmaktan ba\u015fka bir \u015fey yapm\u0131\u015f olmazd\u0131m. Bununla birlikte, metafizik\u00e7ilerin diyalekti\u011fin s\u0131rt\u0131na hi\u00e7 durmadan y\u00fckledikleri \u015fey de, i\u015fte budur. E\u011fer b\u00fct\u00fcn bu s\u00fcre\u00e7ler \u00fczerine, bunlar yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131d\u0131r dersem, bunlar\u0131n hepsini birden bu tek hareket yasas\u0131 alt\u0131nda kavram\u0131\u015f ve bu nedenle de tek ba\u015f\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f hi\u00e7bir \u00f6zel s\u00fcrecin \u00f6zelliklerini hesaba katmam\u0131\u015f olurum. Ger\u00e7ekte diyalektik do\u011fan\u0131n, insan toplumunun ve d\u00fc\u015f\u00fcncenin genel hareket ve geli\u015fme yasalar\u0131 biliminden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.
\u015e\u00f6yle bir kar\u015f\u0131koymada da bulunabilir: Burada ger\u00e7ekle\u015fen yads\u0131ma, ger\u00e7ek bir yads\u0131ma de\u011fil: Bir arpa tanesini, onu \u00f6\u011f\u00fcterek; bir b\u00f6ce\u011fi, \u00fczerine basarak; a olumlu (sayfa 218) b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, onu gizerek de yads\u0131r\u0131m. Ya da g\u00fcl, g\u00fcl de\u011fildir diyerek, g\u00fcl g\u00fcld\u00fcr \u00f6nermesini yads\u0131r\u0131m; ve e\u011fer bu \u00f6nermeyi yeniden yads\u0131r ve: g\u00fcl gene de g\u00fcld\u00fcr dersem, bundan ne sonu\u00e7 \u00e7\u0131kar? \u2014 Bu kar\u015f\u0131komalar, ger\u00e7ekte metafizik\u00e7ilerin diyalekti\u011fe kar\u015f\u0131 belliba\u015fl\u0131 ve bu s\u0131n\u0131rl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imine tamamen yara\u015f\u0131r kan\u0131tlar\u0131d\u0131r. Yads\u0131mak diyalektikte yaln\u0131zca hay\u0131r demek ya da bir \u015feyin varolmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek ya da onu herhangi bir bi\u00e7imde yok etmek anlam\u0131na gelmez. Spinoza \u015f\u00f6yle diyordu: Omnis determinatio est negatio, her s\u0131n\u0131rlama ya da belirleme, ayn\u0131 zamanda bir yads\u0131mad\u0131r. [64] Ve ayr\u0131ca yads\u0131man\u0131n t\u00fcr\u00fc, burada s\u00fcrecin \u00f6nce genel, sonra da \u00f6zel do\u011fas\u0131 taraf\u0131ndan belirlenir. Yaln\u0131zca yads\u0131mamal\u0131 ama yads\u0131may\u0131 yeniden ortadan kald\u0131rmayal\u0131m da. \u00d6yleyse birinci yads\u0131may\u0131, ikincisi olanakl\u0131 kalacak ya da olanakl\u0131 bir duruma gelecek bir bi\u00e7imde var etmek gerekir. Ve bu, nas\u0131l olacak? Tek ba\u015f\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f her durumun \u00f6zg\u00fcl do\u011fas\u0131na g\u00f6re. E\u011fer bir arpa tanesini \u00f6\u011f\u00fct\u00fcr, e\u011fer bir b\u00f6ce\u011fi ezersem, birinci eylemi ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f, ama ikinciyi olanaks\u0131z k\u0131lm\u0131\u015f olurum. Demek ki \u015feylerin her t\u00fcr\u00fcn\u00fcn, ortaya bir geli\u015fme \u00e7\u0131kacak bi\u00e7imde kendi \u00f6zg\u00fcl yads\u0131nma t\u00fcr\u00fc vard\u0131r ve her fikir ve kavram t\u00fcr\u00fc i\u00e7in de bu b\u00f6yledir. Sonsuz-k\u00fc\u00e7\u00fck hesapta, olumsuz k\u00f6klerden olumlu \u00fcsler meydana getirilmesinde oldu\u011fundan ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc yads\u0131n\u0131r. \u00d6teki her \u015fey gibi bunu da \u00f6\u011frenmek gerek. E\u011fer yaln\u0131zca arpa filizi ile sonsuz-k\u00fc\u00e7\u00fck hesab\u0131n yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131na ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131n\u0131 bilirsem, sesin tellerin boyutu ile belirlenmesi yal\u0131n yasalar\u0131na dayanarak hemen keman \u00e7alabildi\u011fimden daha \u00e7ok, ne ba\u015far\u0131yla arpa yeti\u015ftirmesini, ne de diferansiyel ve entegral almas\u0131n\u0131 becerebilirim. \u2014 Ama yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131, e\u011fer a’yi o ardarda bir yaz\u0131p bir \u00e7izme ya da bir g\u00fcl i\u00e7in ardarda bir onun g\u00fcl oldu\u011funu bir de g\u00fcl olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleme \u00e7ocuksu ho\u015f\u00e7a vakit ge\u00e7irme olsa, bundan kendini bu cans\u0131k\u0131c\u0131 i\u015flere veren ki\u015finin budalal\u0131\u011f\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey \u00e7\u0131kmayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ama gene de metafizik\u00e7iler, e\u011fer bir g\u00fcn yads\u0131man\u0131n (sayfa 219) yads\u0131nmas\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek istiyorsak, bu i\u015fin ancak b\u00f6yle yap\u0131laca\u011f\u0131 yalan\u0131n\u0131 bize yutturmak isterler.
\u00d6yleyse yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131n\u0131n, Hegel’in din alan\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015f ve ilk g\u00fcnah ve kurtarma \u00f6yk\u00fcs\u00fc \u00fczerine kurulmu\u015f t\u00fcretiminin maskaraca bir and\u0131r\u0131\u015fmas\u0131 oldu\u011funu savlad\u0131\u011f\u0131 zaman, bize yalan yutturarak e\u011flenen ki\u015fi, bir kez daha bay D\u00fchring’dir. \u0130nsanlar diyalekti\u011fin ne oldu\u011funu \u00f6\u011frenmeden \u00e7ok \u00f6nce, diyalektik olarak d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcler; t\u0131pk\u0131 d\u00fczyaz\u0131 terimi varolmadan \u00e7ok daha \u00f6nce d\u00fczyaz\u0131 bi\u00e7iminde konu\u015ftuklar\u0131 gibi. Do\u011fada, tarihte ve ne oldu\u011fu \u00f6\u011frenilinceye de\u011fin de beyinlerimizde bilin\u00e7siz bir bi\u00e7imde ger\u00e7ekle\u015fen yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131 yasas\u0131 kesinlikle ilk kez olarak Hegel taraf\u0131ndan form\u00fcle edilmi\u015ftir. Ve e\u011fer bay D\u00fchring bu i\u015fi gizlice yapmak istiyor ve yaln\u0131zca i\u015fin ad\u0131 ona \u00e7ekilmez geliyorsa, daha iyi bir ad bulmakta \u00f6zg\u00fcrd\u00fcr. Ama e\u011fer bu i\u015fin kendisini d\u00fc\u015f\u00fcnceden s\u00fcrmek istiyorsa, o zaman onu \u00f6nce do\u011fadan ve tarihten s\u00fcrmek iyili\u011finde bulunsun ve (-a) x (-a)’n\u0131n +a2 olmad\u0131\u011f\u0131 ve diferansiyel ve entegral alman\u0131n ceza tehdidi alt\u0131nda yasakland\u0131\u011f\u0131 bir matematik t\u00fcretsin. (sayfa 220)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"