![](\"images\/stories\/antiduhring.jpg\")
“Do\u011fa egemenli\u011fine genel olarak [!] ancak insan egemenli\u011fi sayesinde ge\u00e7ilmi\u015f [ge\u00e7ilmi\u015f bir egemenlik!] olmas\u0131, ger\u00e7ekte \u00e7ok \u00f6nemli bir \u00f6zelliktir. Toprak m\u00fclkiyetinin geni\u015f alanlar \u00fczerinde de\u011ferlendirilmesi, \u00f6nce insan bir k\u00f6lelik ya da toprak k\u00f6leli\u011fi bi\u00e7iminde kulla\u015ft\u0131r\u0131lmaks\u0131z\u0131n, hi\u00e7bir zaman ve hi\u00e7bir yerde ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015ftir. Nesneler \u00fczerinde ekonomik bir egemenlik kurulmas\u0131n\u0131n ilk ko\u015fulu, insan\u0131n insan \u00fczerindeki siyasal, toplumsal ve ekonomik egemenli\u011fidir. Yaln\u0131zca b\u00fcy\u00fck bir toprak sahibi fikrine bile, bu fikrinin i\u00e7ine ayn\u0131 zamanda onun k\u00f6leler, toprak k\u00f6leleri ya da \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinden dolayl\u0131 olarak yoksun insanlar \u00fczerindeki egemenli\u011fini de sokmaks\u0131z\u0131n nas\u0131l var\u0131labilirdi? Geni\u015f bir tanmsal i\u015fletme i\u00e7in, kendisine olsa olsa ailesinin g\u00fc\u00e7lerinin eklenebilece\u011fi bir birey g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ne \u00f6nemi olabilmi\u015ftir ve ne \u00f6nemi olabilirdi? Topra\u011f\u0131n i\u015flenmesi ya da bu toprak \u00fczerinde (sayfa: 261) ekonomik egemenli\u011fin bireyin do\u011fal g\u00fc\u00e7lerini a\u015fan bir \u00f6l\u00e7\u00fcde geni\u015flemesi, \u015fimdiye de\u011fin tarihte ancak toprak \u00fczerinde egemenlik kurulmas\u0131ndan \u00f6nce ya da onunla ayn\u0131 zamanda, insan\u0131n kulla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi i\u00e7in olanakl\u0131 olmu\u015ftur. Evrimin daha sonraki d\u00f6nemlerinde bu kulluk yumu\u015fad\u0131. … Y\u00fcksek uygarl\u0131kl\u0131 devletlerdeki g\u00fcncel bi\u00e7imi, polis egemenli\u011fi taraf\u0131ndan az\u00e7ok keyfe ba\u011fl\u0131 bir bi\u00e7imde y\u00f6netilen bir \u00fccretliliktir. Kendini topra\u011f\u0131n geni\u015fletilmi\u015f egemenli\u011finde ve [!] b\u00fcy\u00fck toprak m\u00fclkiyetinde g\u00f6steren o bug\u00fcnk\u00fc zenginlik t\u00fcr\u00fcn\u00fcn pratik olanakl\u0131l\u0131\u011f\u0131, demek ki bu \u00fccretlili\u011fe dayan\u0131r. Do\u011fal olarak b\u00fct\u00fcn \u00f6teki b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm zenginli\u011fi t\u00fcrlerinin de tarihsel olarak benzer bir bi\u00e7imde a\u00e7\u0131klanmalar\u0131 gerekir ve insan\u0131n dolayl\u0131 bir bi\u00e7imde insana ba\u011f\u0131ml\u0131 olmas\u0131 olgusu, bug\u00fcn en geli\u015fmi\u015f ekonomik durumlar\u0131n temel \u00f6zelli\u011fini olu\u015fturan bu olgu, kendi ba\u015f\u0131na de\u011fil ama yaln\u0131zca daha \u00f6nce varolmu\u015f dolays\u0131z bir kulluk ve dolays\u0131z bir s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn biraz de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011fram\u0131\u015f bir kal\u0131t\u0131 olarak anla\u015f\u0131l\u0131p a\u00e7\u0131klanabilir.”Bay D\u00fchring b\u00f6yle der.
Tez: Do\u011fan\u0131n (insan taraf\u0131ndan) egemenli\u011fi, insan\u0131n (insan taraf\u0131ndan) egemenli\u011fine dayan\u0131r.
Kan\u0131t: Toprak m\u00fclkiyetinin geni\u015f alanlar \u00fczerinde de\u011ferlendirilmesi, her zaman ve her yerde yaln\u0131zca k\u00f6leler arac\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir.
Kan\u0131t\u0131n kan\u0131t\u0131: B\u00fcy\u00fck toprak sahibi, ailesi ile birlikte ve hi\u00e7 k\u00f6le olmadan topra\u011f\u0131n\u0131n ancak \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir par\u00e7as\u0131n\u0131 i\u015fleyebilece\u011fine g\u00f6re, k\u00f6lesiz b\u00fcy\u00fck toprak sahipleri nas\u0131l varolabilir?
Sonu\u00e7: \u0130nsan\u0131n do\u011fay\u0131 egemenli\u011fi alt\u0131na almas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan, \u00f6nce insan\u0131 egemenlik alt\u0131na alma zorunda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlamak i\u00e7in bay D\u00fchring, “do\u011fa”y\u0131 el \u00e7abuklu\u011fu ile “geni\u015f alanlar \u00fczerinde toprak m\u00fclkiyeti”ne \u00e7eviriyor ve bu toprak m\u00fclkiyetini de \u2014bunun kimin m\u00fclk\u00fc oldu\u011funu bilmeksizin!\u2014 hemencecik bu kez do\u011fal olarak topra\u011f\u0131n\u0131 k\u00f6lesiz i\u015fleyemeyecek b\u00fcy\u00fck bir tar\u0131mc\u0131n\u0131n m\u00fclkiyeti durumuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor. (sayfa: 262)
\u00d6nce, “do\u011fan\u0131n egemenli\u011fi” ile “toprak m\u00fclkiyetinin de\u011ferlendirilmesi” hi\u00e7 de ayn\u0131 \u015fey de\u011fil. Do\u011fan\u0131n egemenli\u011fi sanayide, \u015fimdiye de\u011fin hava ko\u015fullar\u0131na h\u00fckmedecek yerde ona boyun e\u011fmek zorunda kalan tar\u0131mdakinden \u00e7ok ama \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir \u00f6l\u00e7\u00fcde ger\u00e7ekle\u015ftiriliyor.
\u0130kincisi, e\u011fer toprak m\u00fclkiyetinin b\u00fcy\u00fck alanlar \u00fczerinde de\u011ferlendirilmesi ile yetinirsek, o zaman \u00f6nemli olan bu toprak m\u00fclkiyetinin kime ait oldu\u011funu bilmektir. Ve b\u00fct\u00fcn uygar halklar tarihinin ba\u015f\u0131nda, bay D\u00fchring’in bize burada kendisi taraf\u0131ndan “do\u011fal diyalektik” [13*] olarak adland\u0131r\u0131lan al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f hokkabazl\u0131klar\u0131ndan biri ile gizlice soku\u015fturuverdi\u011fi “b\u00fcy\u00fck toprak sahibi”ni de\u011fil \u2014 topra\u011f\u0131n ortakla\u015fa m\u00fclkiyeti ile a\u015firet ya da k\u00f6y topluluklar\u0131n\u0131 buluruz. Hindistan’dan \u0130rlanda’ya de\u011fin, b\u00fcy\u00fck alanlar \u00fczerindeki toprak m\u00fclkiyetinin i\u015fletilmesi, ister topra\u011f\u0131n topluluk hesab\u0131na ortakla\u015fa ekilmesi bi\u00e7imi alt\u0131nda olsun, ister topluluk taraf\u0131ndan orman ve otlaklar\u0131n s\u00fcrekli ortakla\u015fa kullan\u0131m\u0131 ile birlikte ailelere bir zaman i\u00e7in verilmi\u015f bireysel tar\u0131msal toprak par\u00e7alar\u0131 bi\u00e7imi alt\u0131nda olsun, ba\u015flang\u0131\u00e7ta bu a\u015firet ya da k\u00f6y topluluklar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bay D\u00fchring’in b\u00fct\u00fcn bu \u015feyler \u00fczerine hi\u00e7bir \u015fey bilmemesi; yap\u0131tlar\u0131n\u0131n hepsinin \u00e7a\u011f a\u00e7an \u00e7al\u0131\u015fmalardan, Maurer’in t\u00fcm Alman hukukunun temeli olan Germen Mark\u0131n\u0131n ilkel kurulu\u015fu \u00fczerindeki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan oldu\u011fu denli, \u00f6zellikle Maurer’den esinlenen ve Avrupa ve Asya’n\u0131n b\u00fct\u00fcn uygar halklar\u0131nda toprak m\u00fclkiyetinin ilkel ortakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131tlamaya ve \u00e7e\u015fitli varl\u0131k ve bozulma bi\u00e7imlerini g\u00f6stermeye y\u00f6nelik, hacmi her g\u00fcn daha da artan koca bir yaz\u0131ndan da tam bir bilgisizlikle dolu olmas\u0131, “siyaset ve hukuk alan\u0131nda”ki “en derine giden teknik irdeleme”leri bak\u0131m\u0131ndan bir kez daha \u00f6zellik belirticidir. Frans\u0131z ve \u0130ngiliz hukuku alan\u0131nda bay D\u00fchring, ne denli b\u00fcy\u00fck olursa olsun, “t\u00fcm bilisizli\u011fini kendi ba\u015f\u0131na” edinmi\u015fti: bu bilisizli\u011fin daha da b\u00fcy\u00fck oldu\u011fu Alman hukuku alan\u0131nda ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc davranmaz. \u00dcniversite profes\u00f6rlerinin (sayfa: 263) s\u0131n\u0131rl\u0131 ufkuna kar\u015f\u0131 \u00f6ylesine \u00f6fke duyan adam, bug\u00fcn Alman hukuku alan\u0131nda, olsa olsa profes\u00f6rlerin bundan yirmi y\u0131l \u00f6nce bulunduklar\u0131 yerde bulunmaktad\u0131r.
E\u011fer bay D\u00fchring toprak m\u00fclkiyetini b\u00fcy\u00fck alanlar \u00fczerinde i\u015fletmek i\u00e7in toprak sahipleri ve k\u00f6lelerin zorunlu olduklar\u0131n\u0131 ileri s\u00fcr\u00fcyorsa, bu onun “\u00f6zg\u00fcr yarat\u0131 ve kuruntu”sundan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Devlet ya da kom\u00fcn\u00fcn topra\u011f\u0131n sahibi oldu\u011fu t\u00fcm Do\u011fuda, dillerde toprak sahibi terimi bile yoktur. Bu ger\u00e7ek \u00fczerine bay D\u00fchring, Hindistan’da toprak sahibi kim? sorusunu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in kafalar\u0131n\u0131 patlatm\u0131\u015f ve vaktiyle kendi kendine: gece bekgisi kim? sorusunu sordu\u011fu zaman Reuss-Greiz-Schleitz-Lobenstein-Eberswalde prensi Henri LXXII’nin kazand\u0131\u011f\u0131 ba\u015far\u0131dan daha \u00e7o\u011funu kazanamam\u0131\u015f bulunan \u0130ngiliz hukuk\u00e7ular\u0131ndan \u00f6\u011f\u00fct almaya gidebilir. T\u00fcrkler Do\u011fuya, fethetmi\u015f bulunduklar\u0131 \u00fclkelere, bir t\u00fcr tar\u0131msal feodalizm sokanlar\u0131n ilki oldu. Daha kahramanl\u0131k \u00e7a\u011f\u0131ndan ba\u015flayarak Yunanistan, tarihe uzun bir bilinmeyen tarih-\u00f6ncesinin apa\u00e7\u0131k \u00fcr\u00fcn\u00fcnden ba\u015fka bir \u015fey olmayan z\u00fcmreler bi\u00e7iminde bir b\u00f6l\u00fcn\u00fc\u015f ile girer; ama orada da toprak, her \u015feyden \u00f6nce ba\u011f\u0131ms\u0131z k\u00f6yl\u00fcler taraf\u0131ndan i\u015fletilir; hanedan soylu ve prenslerinin b\u00fcy\u00fck yurtluklar\u0131 istisna olu\u015fturur ve ayr\u0131ca hemen az sonra da g\u00f6r\u00fcnmez olurlar. \u0130talya, tar\u0131ma, herkesten \u00f6nce k\u00f6yl\u00fcler taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131ld\u0131; ve Roma Cumhuriyetinin son zamanlar\u0131nda b\u00fcy\u00fck yurtluklar, latifundia’lar, k\u00fcp\u00fck toprak sahibi k\u00f6yl\u00fclerin ayaklar\u0131n\u0131 kayd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve onlar\u0131 k\u00f6lelerle de\u011fi\u015ftirdi\u011fi zaman, ayn\u0131 zamanda tar\u0131m\u0131n yerine de hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ge\u00e7irdi ve Plinius’un daha o zamandan bildi\u011fi gibi \u0130talya’y\u0131 y\u0131k\u0131ma g\u00f6t\u00fcrd\u00fc (latifundia Italiam perdidere). [14*] Orta\u00e7a\u011fda, t\u00fcm Avrupa’da egemen olan ekim, k\u00f6yl\u00fc ekimidir (\u00f6zellikle i\u015flenmemi\u015f topraklar\u0131n tar\u0131ma a\u00e7\u0131lmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda); u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z sorun bak\u0131m\u0131ndan k\u00f6yl\u00fclerin feodal beylerden kimilerine ve hangilerine vergi \u00f6deme zorunda olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131 bilmenin pek bir \u00f6nemi yok. Elbe’nin do\u011fusundaki Slavlardan al\u0131nan topra\u011f\u0131 eken, Friesland’dan, A\u015fa\u011f\u0131 (sayfa: 264)agronomie) geli\u015fmesi k\u00f6t\u00fc topraklar\u0131n bile daha iyi bir kullan\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131ktan sonra, \u2014ancak o zamandan sonrad\u0131r ki, b\u00fcy\u00fck toprak m\u00fclkiyeti, i\u015flenmemi\u015f topraklar\u0131n ve otlaklar\u0131n ekime a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kat\u0131lmaya ba\u015flad\u0131 ve o da, \u0130ngiltere’de oldu\u011fu denli Almanya’da da, daha \u00e7ok k\u00f6yl\u00fclerin ortak m\u00fclklerini \u00e7alarak. Aynca bu i\u015f kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z da olmad\u0131. B\u00fcy\u00fck toprak sahipleri, \u0130ngiltere’de ekime a\u00e7t\u0131klar\u0131 her acre [15*] kom\u00fcn topra\u011f\u0131 i\u00e7in, \u0130sko\u00e7ya’da en az\u0131ndan \u00fc\u00e7 acre i\u015flenmeye elveri\u015fli topra\u011f\u0131 koyun otla\u011f\u0131, hatta sonunda d\u00fcped\u00fcz av alan\u0131 durumuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fcler.
Bizi burada, yaln\u0131zca bay D\u00fchring’in, b\u00fcy\u00fck toprak alanlar\u0131n\u0131n, yani eninde sonunda a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 b\u00fct\u00fcn uygarla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f topraklar\u0131n ekime a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n, “hi\u00e7bir zaman ve hi\u00e7bir (sayfa: 265) yerde” b\u00fcy\u00fck toprak sahipleri ile k\u00f6leler olmadan ge\u00e7ekle\u015fmedi\u011fi yolundaki sav\u0131, \u2014ilk ko\u015fulunun tarih \u00fczerine ger\u00e7ekten ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir bilgisizlik oldu\u011funu g\u00f6rm\u00fc\u015f bulundu\u011fumuz bu sav\u2014 ilgilendiriyor. \u00d6yleyse burada, ne \u00e7e\u015fitli d\u00f6nemlerde tamamen ya da \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc bak\u0131m\u0131ndan daha \u00f6nce ekime a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f bulunan toprak alanlar\u0131n\u0131n hangi \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u00f6leler (Yunanistan’\u0131n en y\u00fcksek geli\u015fme a\u015famas\u0131nda oldu\u011fu gibi) ya da toprak k\u00f6leleri (orta\u00e7a\u011fdan sonra derebeyi \u00e7iftlikleri \u2014manses\u2014 gibi) taraf\u0131ndan i\u015flenmi\u015f olduklar\u0131, ne de b\u00fcy\u00fck toprak sahiplerinin \u00e7e\u015fitli \u00e7a\u011flardaki toplumsal g\u00f6revinin ne oldu\u011funu \u00f6\u011frenme ile u\u011fra\u015facak de\u011filiz.
Ve bay D\u00fchring bize, bu en \u00e7ok neye \u2014t\u00fcmdengelimdeki hokkabazl\u0131klara m\u0131, yoksa tarihin \u00e7arp\u0131t\u0131lmas\u0131na m\u0131\u2014 hayran olunmas\u0131 gerekti\u011fi bilinmeyen tabloyu sunduktan sonra, utkun bir havayla hayk\u0131r\u0131r: “Do\u011fal olarak b\u00fct\u00fcn \u00f6teki b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm zenginli\u011fi t\u00fcrleri de tarihsel olarak benzer bir bi\u00e7imde a\u00e7\u0131klan\u0131r!” Anla\u015f\u0131lan onu, \u00f6rne\u011fin sermayenin do\u011fu\u015fu \u00fczerine a\u011fz\u0131ndan tek bir s\u00f6z ka\u00e7\u0131rma g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fcnden esirgeyen de bu.
E\u011fer bay D\u00fchring, do\u011fan\u0131n insan taraf\u0131ndan egemenli\u011finin ilk ko\u015fulu olan o insan\u0131n insan taraf\u0131ndan egemenli\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi ile, yaln\u0131zca genel olarak t\u00fcm bug\u00fcnk\u00fc ekonomik durumumuzun, bug\u00fcn tar\u0131m ve sanayi taraf\u0131ndan eri\u015filmi\u015f bulunan geli\u015fme d\u00fczeyinin, s\u0131n\u0131f kar\u015f\u0131tl\u0131klar\u0131 bi\u00e7iminde, egemenlik ve k\u00f6lelik ili\u015fkileri bi\u00e7iminde olu\u015fan bir toplumsal tarihin sonucu oldu\u011funu s\u00f6ylemek istiyorsa, \u00e7ok zaman \u00f6nce, Kom\u00fcnist Manifesto’dan beri beylik bir d\u00fc\u015f\u00fcnce durumuna gelmi\u015f bir \u015feyi s\u00f6yl\u00fcyor. As\u0131l sorun, s\u0131n\u0131flar\u0131n ve egemenlik ili\u015fkilerinin do\u011fu\u015funu a\u00e7\u0131klamakt\u0131r ve e\u011fer bay D\u00fchring’in bu i\u015f i\u00e7in hi\u00e7bir zaman “zor”dan ba\u015fka bir s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc yoksa, o zaman hep ba\u015ftaki noktada kal\u0131yoruz demektir. Yaln\u0131zca, her zaman, egemenlik alt\u0131na al\u0131nanlar ve s\u00f6m\u00fcr\u00fclenlerin, egemenlik alt\u0131na alanlar ve s\u00f6m\u00fcrenlerden \u00e7ok daha kalabal\u0131k olduklar\u0131, \u00f6yleyse ger\u00e7ek zorun bu sonuncularda bulundu\u011fu olgusu bile t\u00fcm zor teorisinin fasaryal\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymak i\u00e7in tek ba\u015f\u0131na yeter. \u00d6yleyse as\u0131l sorun hep egemenlik ve (sayfa: 266) ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ili\u015fkilerini a\u00e7\u0131klamakt\u0131r.
Bunlar iki farkl\u0131 yoldan do\u011fmu\u015flard\u0131r.
\u0130nsanlar ilk olarak hayvanlar d\u00fcnyas\u0131ndan \u2014dar anlamda\u2014 nas\u0131l \u00e7\u0131karlarsa, tarihe de \u00f6yle girerler: Hen\u00fcz yar\u0131-hayvan, kaba, daha do\u011fa g\u00fc\u00e7leri kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fc\u00e7s\u00fcz, hen\u00fcz kendi \u00f6z g\u00fc\u00e7lerinin cahili; \u00f6yleyse hayvanlar denli yoksul ve ancak onlar kadar \u00fcretken. O zaman varolu\u015f (ya\u015fama) ko\u015fullar\u0131nda belli bir e\u015fitlik ve bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc de aile ba\u015fkanlar\u0131 i\u00e7in bile, toplumsal konumda bir t\u00fcrl\u00fc e\u015fitlik, \u2014 hi\u00e7 de\u011filse daha sonraki uygarla\u015fm\u0131\u015f halklar\u0131n do\u011fal tanmsal topluluklar\u0131nda devam eden bir toplumsal s\u0131n\u0131flar yoklu\u011fu egemen olur. Bu topluluklar\u0131n her birinde, ba\u015ftan beri, toplulu\u011fun denetim alt\u0131nda da olsa, korunmas\u0131 bireylere d\u00fc\u015fen kimi ortak \u00e7\u0131karlar vard\u0131r: Anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n yarg\u0131lanmas\u0131; yetkilerini a\u015fan bireylerin bast\u0131r\u0131lmas\u0131; \u00f6zellikle s\u0131cak \u00fclkelerde, sular\u0131n g\u00f6zetimi; ensonu, ko\u015fullar\u0131n ilkel ve yaban\u0131l niteli\u011fi sonucu, dinsel g\u00f6revler. En eski Germen Mark\u0131nda ve bug\u00fcn Hindistan’da gene de oldu\u011fu gibi, bu t\u00fcrl\u00fc g\u00f6revlendirmeler, ilkel topluluklarda her zaman bulunur. Bu bireylerin, belli bir erklikle donat\u0131lm\u0131\u015f bulunduklar\u0131 ve devlet erkli\u011finin \u00f6nc\u00fcllerini temsil ettikleri kendili\u011finden anla\u015f\u0131l\u0131r. Yava\u015f yava\u015f \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler b\u00fcy\u00fcr; daha yo\u011fun bir n\u00fcfus, daha b\u00fcy\u00fck topluluklar bi\u00e7iminde k\u00fcmelenmesi bir kez daha yeni bir i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcne, ortak \u00e7\u0131karlar\u0131 korumak ve kar\u015f\u0131t \u00e7\u0131karlara kar\u015f\u0131 savunmak \u00fczere organlar kurulmas\u0131na neden olan \u00e7e\u015fitli topluluklar aras\u0131nda, \u015furada ortak, burada kar\u015f\u0131t \u00e7\u0131karlar yarat\u0131r. Daha o zamandan t\u00fcm grubun ortak \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n temsilcisi olarak ayr\u0131 ayr\u0131 her topluluk kar\u015f\u0131s\u0131nda, hatta bazan onunla kar\u015f\u0131tl\u0131k i\u00e7inde, \u00f6zel bir duruma sahip bulunan bu organlar, ya her \u015feyin do\u011faya g\u00f6re olup bitti\u011fi bir d\u00fcnyada hemen hemen kendi ba\u015f\u0131na kurulan bir g\u00f6rev kal\u0131t\u0131m\u0131 ya da \u00f6teki gruplarla \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n artmas\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde bunlardan vazge\u00e7menin artan olanaks\u0131zl\u0131\u011f\u0131 sonucu, az zamanda daha b\u00fcy\u00fck bir \u00f6zerklik kazan\u0131rlar. Toplum kar\u015f\u0131s\u0131nda bu \u00f6zerkli\u011fe ge\u00e7i\u015fle, toplumsal g\u00f6revin zamanla toplum \u00fczerinde egemenli\u011fe nas\u0131l y\u00fckselebildi\u011fi; durumun elveri\u015fli oldu\u011fu (sayfa: 267) yerde, ilkel hizmetkar\u0131n yava\u015f yava\u015f nas\u0131l efendi durumuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc; bu efendinin, ko\u015fullara g\u00f6re, nas\u0131l olup da do\u011fu despot ya da satrap\u0131, Yunanl\u0131lardaki hanedan, Kelt klan ba\u015fkan\u0131 vb. g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn\u00fc ald\u0131\u011f\u0131; bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u0131ras\u0131nda ne \u00f6l\u00e7\u00fcde zor kulland\u0131\u011f\u0131; sonunda egemen bireylerin, egemen bir s\u0131n\u0131f olu\u015fturmak \u00fczere nas\u0131l birle\u015ftikleri, b\u00fct\u00fcn bunlar, burada inceleme gereksinmesini duymad\u0131\u011f\u0131m\u0131z sorunlard\u0131r. Burada \u00f6nemli olan, yaln\u0131zca siyasal egemenli\u011fin temelinde toplumsal bir i\u015flev bulundu\u011funun ve siyasal egemenli\u011fin ancak kendisine verilen bu toplumsal i\u015flevi yerine getirdi\u011fi s\u00fcrece varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrece\u011finin saptanmas\u0131d\u0131r. \u0130ran ya da Hindistan’da ortaya \u00e7\u0131kan ya da batan despotik iktidarlar\u0131n say\u0131s\u0131 ne olursa olsun, bunlar\u0131n herbiri, her \u015feyden \u00f6nce, o b\u00f6lgede her t\u00fcrl\u00fc ekimin kendisine ba\u011fl\u0131 bulundu\u011fu vadilerin sulanmas\u0131 i\u015finin genel giri\u015fimcisi oldu\u011funu \u00e7ok iyi biliyordu. Hindistan’da bunu g\u00f6rmemek, ayd\u0131n \u0130ngilizlere nasip oldu; sulama kanallar\u0131n\u0131n ve alavere havuzlar\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131na seyirci kald\u0131lar ve ensonu \u015fimdi, \u00fcst\u00fcste yinelenen a\u00e7l\u0131klarla, Hindistan’daki egemenliklerine hi\u00e7 olmazsa \u00f6ncellerinin egemenli\u011fine e\u015fit bir t\u00f6rellik vermeye yetenekli tek i\u015fi savsaklam\u0131\u015f bulunduklar\u0131n\u0131 ke\u015ffediyorlar.
Ama bu s\u0131n\u0131flar olu\u015fmas\u0131n\u0131n yan\u0131s\u0131ra, bir ba\u015fka s\u0131n\u0131f olu\u015fmas\u0131 daha ortaya \u00e7\u0131k\u0131yordu. Tar\u0131msal aile i\u00e7indeki do\u011fal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc, belirli bir g\u00f6nen\u00e7 d\u00fczeyinde, aileye bir ya da bir\u00e7ok yabanc\u0131 emek-g\u00fcc\u00fc sokulmas\u0131na olanak verdi. Bu durum, \u00f6zellikle, topra\u011f\u0131n eski ortakla\u015fa m\u00fclkiyetinin hanidir y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f ya da en az\u0131ndan eski ortakla\u015fa ekimin yerini, toprak par\u00e7alar\u0131n\u0131n aileler taraf\u0131ndan, s\u0131rayla, bireysel ekiminin alm\u0131\u015f bulundu\u011fu \u00fclkelerde g\u00f6r\u00fcld\u00fc. \u00dcretim, insan emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fcn art\u0131k kendi yal\u0131n bak\u0131m\u0131 i\u00e7in zorunlu olandan \u00e7o\u011funu \u00fcretebilece\u011fi derecede geli\u015fmi\u015fti; daha \u00e7ok emek-g\u00fcc\u00fc ge\u00e7indirme arac\u0131, daha \u00e7ok bu g\u00fc\u00e7leri \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rma arac\u0131 vard\u0131: emek-g\u00fcc\u00fc bir de\u011fer kazand\u0131. Ama i\u00e7inde ya\u015fan\u0131lan topluluk ve bu toplulu\u011fun bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu birlik, kullanmaya haz\u0131r art\u0131k (fazla) bir emek-g\u00fcc\u00fc sa\u011flam\u0131yordu. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, bu emek-g\u00fc\u00e7lerini sava\u015f sa\u011fl\u0131yordu ve sava\u015f, yanyana bir \u00e7ok (sayfa: 268) topluluk gruplar\u0131n\u0131n zamanda\u015f varl\u0131\u011f\u0131 kadar eski bir \u015feydi. O zamana kadar, sava\u015f tutsaklar\u0131n\u0131n ne i\u015fe yarayaca\u011f\u0131 bilinmiyor, bunun sonucu onlar d\u00fcped\u00fcz \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcyorlard\u0131; daha da eski bir tarihte, onlar\u0131 yiyorlard\u0131. Ama art\u0131k eri\u015filmi\u015f bulunulan “ekonomik durum” d\u00fczeyinde, bu sava\u015f tutsaklar\u0131 bir de\u011fer kazan\u0131yorlard\u0131; bunun sonucu ya\u015famlar\u0131 ba\u011f\u0131\u015fland\u0131 ve emeklerinden yararlan\u0131ld\u0131. Zor, i\u015fte b\u00f6ylece, ekonomik durumu egemenlik alt\u0131na alacak yerde, tersine, zorla ekonomik durumun hizmetine ko\u015fuldu. K\u00f6lelikhell\u00e9nisme’i olanakl\u0131 k\u0131lan tek \u015fey, k\u00f6lelik oldu. K\u00f6lelik olmasayd\u0131, Yunan devleti, Yunan sanat ve bilimi olmazdi; k\u00f6lelik olmasayd\u0131, Roma \u0130mparatorlu\u011fu olmazdi. Ne var ki, hell\u00e9nisme ve Roma \u0130mparatorlu\u011fu temeli olmasayd\u0131, modern Avrupa da olmazd\u0131. Bizim t\u00fcm ekonomik, siyasal ve entelekt\u00fcel evrimimizin, k\u00f6leli\u011fin genel olarak kabul edilmi\u015f bulundu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde zorunlu da oldu\u011fu bir durumu \u00f6nko\u015ful olarak ko\u015ftu\u011funu hi\u00e7bir zaman unutmamal\u0131y\u0131z. Bu anlamda, \u015f\u00f6yle diyebiliriz: Eski k\u00f6lelik olmasayd\u0131, modern sosyalizm olmazd\u0131.
K\u00f6lelik ve ona benzer ba\u015fka \u015feylere kar\u015f\u0131 genel form\u00fcllerle sava\u015fa giri\u015fmek ve b\u00f6ylesine bir al\u00e7akl\u0131k \u00fczerine y\u00fcksek bir ahlak \u00f6fkesi ya\u011fd\u0131rmak, pek para etmez. Ne yaz\u0131k ki b\u00f6yle yapmakla, herkesin bildi\u011fi bir \u015feyden, yani bu eski kurumlar\u0131n art\u0131k bizim bug\u00fcnk\u00fc ko\u015fullar\u0131m\u0131za ve bu ko\u015fullar\u0131n bizde belirledi\u011fi duygulara uygan d\u00fc\u015fmedi\u011finden ba\u015fka hi\u00e7bir \u015fey anlat\u0131lm\u0131\u015f olmaz. Ama bu da bize, bu kurumlar\u0131n do\u011fu\u015f bi\u00e7imi, varl\u0131k nedenleri ve tarihte oynad\u0131klar\u0131 rol \u00fczerine hi\u00e7bir \u015fey \u00f6\u011fretmez. Ve e\u011fer bu sorun \u00fczerine e\u011filirsek, bu ne denli \u00e7eli\u015fik ve ne denli ayk\u0131r\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcrse g\u00f6r\u00fcns\u00fcn, o zamanki ko\u015fullar i\u00e7inde k\u00f6leli\u011fin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir ilerleme oldu\u011funu s\u00f6ylemek zorunda kal\u0131r\u0131z. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n hayvandan ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ve barbarl\u0131ktan kurtulmak i\u00e7in, barbar, (sayfa: 269) hemen hemen hayvansal ara\u00e7lara gereksinme duydu\u011fu saptanm\u0131\u015f bir ger\u00e7ektir. Eski topluluklar varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fckleri her yerde, Hindistan’dan Rusya’ya de\u011fin, binlerce y\u0131ldan beri en kaba devlet bi\u00e7iminin, Do\u011fu despotlu\u011funun temellerini olu\u015ftururlar. Ancak bu topluluklar\u0131n da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerlerdedir ki, halklar kendilerini ge\u00e7mi\u015flerdir ve ilk ekonomik ilerlemeleri de, \u00fcretimin k\u00f6le eme\u011fi aracyla artmas\u0131 ve geli\u015fmesi olmu\u015ftur. Sorun a\u00e7\u0131kt\u0131r: insan eme\u011fi hen\u00fcz zorunlu ya\u015fama ara\u00e7lar\u0131 \u00f6tesinde ancak \u00e7ok az bir art\u0131k sa\u011flayacak denli \u00fcretken oldu\u011fu s\u00fcrece, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin art\u0131\u015f\u0131, al\u0131\u015fveri\u015fin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131, devletin ve hukukun geli\u015fmesi, sanat ve bilimin kurulu\u015fu, ancak ve ancak, ister istemez yal\u0131n kol eme\u011fi sa\u011flayan y\u0131\u011f\u0131nlar ile kendini \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n, ticaretin, devlet i\u015flerinin y\u00f6netimine, daha sonra da sanat ve bilim u\u011fra\u015flar\u0131na vermi\u015f az say\u0131daki ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 aras\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc temeline dayanacak, g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f bir i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc sayesinde olanakl\u0131yd\u0131. Bu i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn en yal\u0131n, en do\u011fal bi\u00e7imi de, k\u00f6leli\u011fin ta kendisi idi. Eski d\u00fcnyan\u0131n, \u00f6zellikle Yunan d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00f6nertileri (ant\u00e9c\u00e9dents) nedeniyle, s\u0131n\u0131f kar\u015f\u0131tl\u0131klar\u0131 \u00fczerine kurulu bir toplumun ileriye do\u011fru gidi\u015fi ancak k\u00f6lelik bi\u00e7imi alt\u0131nda ger\u00e7ekle\u015febilirdi. Hatta k\u00f6leler i\u00e7in bile bu bir ilerleme oldu; k\u00f6leler y\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u0131n i\u00e7inden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 sava\u015f tutsaklar\u0131 hi\u00e7 de\u011filse \u015fimdi ya\u015famlar\u0131n\u0131 kurtar\u0131yorlard\u0131, oysa eskiden onlar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcyorlar ve daha da eskiden kebap yap\u0131yorlard\u0131.
Bu vesile ile \u015funu da ekleyelim ki bug\u00fcne de\u011fin, s\u00f6m\u00fcren ve s\u00f6m\u00fcr\u00fclen, egemen ve ezilen s\u0131n\u0131flar aras\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn tarihsel \u00e7eli\u015fkiler, a\u00e7\u0131klanmalar\u0131n\u0131, insan eme\u011finin bu g\u00f6rece azgeli\u015fmi\u015f \u00fcretkenli\u011finde bulurlar. Ger\u00e7ekten \u00e7al\u0131\u015fan n\u00fcfus, gerekli-eme\u011fi ile kendisine art\u0131k toplumun ortak i\u015flerine \u2014eme\u011fin y\u00f6netilmesi, devlet i\u015fleri, hukuksal sorunlar, sanat, bilim vb.\u2014 bakmak i\u00e7in zaman kalmayacak denli \u00e7ok u\u011fra\u015fmak zorunda kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, her zaman bu i\u015flere bakabilecek, edimsel \u00e7al\u0131\u015fmadan kurtulmu\u015f \u00f6zel bir s\u0131n\u0131f gerekti; ama bu dunum, o s\u0131n\u0131f\u0131, kendi yarar\u0131na emek\u00e7i y\u0131\u011f\u0131nlara gitgide daha a\u011f\u0131r bir \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fck\u00fc y\u00fcklemekten de al\u0131koymad\u0131. Yaln\u0131zca \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin b\u00fcy\u00fck sanayi taraf\u0131ndan ula\u015f\u0131lan (sayfa: 270) son derece b\u00fcy\u00fck art\u0131\u015f\u0131, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n toplumun istisnas\u0131z b\u00fct\u00fcn \u00fcyeleri aras\u0131nda da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131n\u0131 ve b\u00f6ylece herkesin \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131n\u0131n, herkese toplumun genel i\u015flerine \u2014pratik oldu\u011fu denli teorik t\u00fcm i\u015flere\u2014 kat\u0131lmak i\u00e7in yeterince zaman kalacak bi\u00e7imde s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Demek ki her t\u00fcrl\u00fc egemen ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc s\u0131n\u0131f, ancak \u015fimdi gereksiz, hatta toplumsal geli\u015fme i\u00e7in engel durumuna gelmi\u015ftir ve “dolays\u0131z zor” kullanmakta ne denli usta olursa olsun, ancak \u015fimdi ac\u0131mas\u0131zca ortadan kald\u0131r\u0131lacakt\u0131r.
Buna g\u00f6re e\u011fer bay D\u00fchring, hell\u00e9nisme’e k\u00f6lelik \u00fczerine kurulu oldu\u011fu i\u00e7in burun k\u0131v\u0131r\u0131rsa, Yunanl\u0131lar\u0131 buhar makineleri ve elektrikli telgraflar\u0131 olmamakla k\u0131namakta hakl\u0131 olaca\u011f\u0131 denli hakl\u0131 olur. Ve e\u011fer bizim modern \u00fccretlilik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n k\u00f6leli\u011fin biraz de\u011fi\u015fmi\u015f ve yumu\u015fam\u0131\u015f bir kal\u0131nt\u0131s\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kendi ba\u015f\u0131na (yani modern toplumun ekonomik yasalar\u0131 taraf\u0131ndan) a\u00e7\u0131klanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrerse, bu, ya k\u00f6lelik gibi \u00fccretlili\u011fin de ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ve s\u0131n\u0131f egemenli\u011fi bi\u00e7imlerinden biri oldu\u011fu anlam\u0131na gelir, ki bunu bilmeyen \u00e7ocuk yoktur, ya da yanl\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc o zaman biz, \u00fccretlili\u011fin yenilmi\u015f d\u00fc\u015fmanlar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n, \u015fimdi her yerde saptanan ilkel yamyaml\u0131\u011f\u0131n yumu\u015fat\u0131lm\u0131\u015f bir bi\u00e7imi olarak a\u00e7\u0131klanabilece\u011fini s\u00f6ylemekte de bir o denli hakl\u0131 oluyorduk.
\u00d6yleyse zorun tarihte ekonomik evrim kar\u015f\u0131s\u0131nda oynad\u0131\u011f\u0131 rol a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u0130lkin her siyasal zor, \u00f6nce toplumsal nitelikte ekonomik bir g\u00f6reve dayan\u0131r ve ilkel topluluklar\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131n toplum \u00fcyelerini \u00f6zel \u00fcreticiler durumuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc, yani onlar\u0131 ortak toplumsal g\u00f6revlerin y\u00f6neticilerine daha da yabanc\u0131 k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde artar. \u0130kinci olarak, toplumdan ba\u011f\u0131ms\u0131z k\u0131l\u0131nd\u0131ktan, hizmetkar durumundan efendi durumuna geldikten sonra siyasal zor, iki y\u00f6nde etkili olabilir. Ya normal ekonomik evrim y\u00f6n\u00fcnde; bu durumda, ikisi aras\u0131nda bir \u00e7at\u0131\u015fma yoktur, ekonomik evrim h\u0131zlan\u0131r. Ya da zor, ekonomik evrime kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kar ve bu durumda, birka\u00e7 istisna d\u0131\u015f\u0131nda, ekonomik evrim kar\u015f\u0131s\u0131nda her zaman yenik d\u00fc\u015fer. Bu birka\u00e7 istisna, en barbar fatihlerin bir \u00fclke (sayfa: 271) halk\u0131n\u0131n k\u00f6k\u00fcn\u00fc kaz\u0131d\u0131klar\u0131 ya da kovduklar\u0131 ve ne yapacaklar\u0131n\u0131 bilemedikleri \u00fcretici g\u00fc\u00e7leri k\u0131r\u0131p ge\u00e7irdikleri ya da yitip gitmeler\u0131ne g\u00f6z yumduklar\u0131 yal\u0131t\u0131k fetih olaylar\u0131d\u0131r. H\u0131ristiyanlar, Ma\u011friplilerin y\u00fcksek derecede geli\u015fmi\u015f tar\u0131m ve bah\u00e7\u0131vanl\u0131klar\u0131n\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 sulama yap\u0131tlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc bak\u0131m\u0131ndan, Ma\u011frip \u0130spanyas\u0131’nda b\u00f6yle yapt\u0131lar. Daha kaba bir halk taraf\u0131ndan her fetih, a\u00e7\u0131k\u00e7a ekonomik geli\u015fmeyi sarsar ve bir\u00e7ok \u00fcretici g\u00fcc\u00fc ortadan kald\u0131r\u0131r. Ama s\u00fcrekli fetih olaylar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011funda, daha kaba olan fatih, fetihten \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imiyle, daha y\u00fcksek “ekonomik durum”a uymaya zorlan\u0131r; fethedilen halk taraf\u0131ndan \u00f6z\u00fcmlenir ve \u00e7ok kez, onun dilini bile benimsemek zoranda kal\u0131r. Ama bir \u00fclkede \u2014fetih olaylar\u0131 bir yana b\u0131rak\u0131l\u0131rsa\u2014 devletin i\u00e7 zorunun, \u015fimdiye de\u011fin hemen her siyasal iktidar bak\u0131m\u0131ndan belirli bir a\u015famada oldu\u011fu gibi, \u00fclkenin ekonomik evrimi ile \u00e7at\u0131\u015fma durumuna girdi\u011fi bir yerde, sava\u015f\u0131m her zaman siyasal iktidar\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131 ile sonu\u00e7lan\u0131r. Ekonomik evrim, istisnas\u0131z ve ac\u0131mas\u0131z kendi yolunu a\u00e7ar, \u2014 daha \u00f6nce bunun en \u00e7arp\u0131c\u0131lar\u0131ndan son \u00f6rne\u011fini vermi\u015ftik: B\u00fcy\u00fck Frans\u0131z devrimi. E\u011fer bay D\u00fchring’in \u00f6\u011fretisine g\u00f6re, belirli bir \u00fclkenin ekonomik durumu ve onunla birlikte ekonomik d\u00fczeni yaln\u0131zca siyasal zora ba\u011fl\u0131 olsayd\u0131, 1848’den sonra Friedrich Wilhelm IV’\u00fcn, “g\u00f6rkemli ordu”suna [16*] kar\u015f\u0131n, \u00fclkesinde orta\u00e7a\u011f loncalar\u0131n\u0131 ve \u00f6teki romantik d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fcklerini, o s\u0131ralarda geli\u015fmekte bulunan demiryollar\u0131, buhar makineleri ve b\u00fcy\u00fck sanayi \u00fczerine a\u015f\u0131lamay\u0131 neden ba\u015faramad\u0131\u011f\u0131; ya da daha da g\u00fc\u00e7l\u00fc olan Rusya \u0130mparatorunun, Bati Avrupa “ekonomik durum”undan durmadan \u00f6d\u00fcn\u00e7 almaks\u0131z\u0131n, yaln\u0131zca bor\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6demekte de\u011fil ama kendi “zor”unu ayakta tutmakta bile neden yeteneksiz kald\u0131\u011f\u0131 hi\u00e7 mi hi\u00e7 anla\u015f\u0131lamazd\u0131.
Bay D\u00fchring i\u00e7in zor, mutlak k\u00f6t\u00fcl\u00fckt\u00fcr, ilk zor eylemi, onun i\u00e7in ilk g\u00fcnaht\u0131r; b\u00fct\u00fcn a\u00e7\u0131klamas\u0131, \u015fimdiye de\u011fin b\u00fct\u00fcn tarihin ilk g\u00fcnah taraf\u0131ndan b\u00f6ylece pisle\u015ftirilme bi\u00e7imi (sayfa: 272) \u00fczerine, b\u00fct\u00fcn do\u011fal ve toplumsal yasalar\u0131n zor taraf\u0131ndan, bu iblis\u00e7e g\u00fc\u00e7 taraf\u0131ndan rezilce bozulmas\u0131 \u00fczerine bitmez t\u00fckenmez bir yak\u0131nmad\u0131r. Ama zor, tarihte ba\u015fka bir rol, devrimci bir rol de oynarm\u0131\u015f; Marks’\u0131n s\u00f6zlerine g\u00f6re, ba\u011fr\u0131nda yeni bir toplum ta\u015f\u0131yan her eski toplumun ebesiymi\u015f; toplumsal hareketin, sayesinde donmu\u015f ve \u00f6lm\u00fc\u015f siyasal bi\u00e7imleri altteti\u011fi ve par\u00e7alad\u0131\u011f\u0131 aletmi\u015f, \u2014 b\u00fct\u00fcn bunlardan bay D\u00fchring’de tek s\u00f6z bile yok. Ekonomik s\u00f6m\u00fcr\u00fc rejimini devirmek i\u00e7in, zorun belki de \u2014ne yaz\u0131k ki!\u2014 zorunlu olaca\u011f\u0131n\u0131, i\u00e7\u00e7ekmeler ve inlemeler i\u00e7inde kabul eder. \u00c7\u00fcnk\u00fc her zor kullan\u0131m\u0131, onu kullanan\u0131n ahlak\u0131n\u0131 bozar. Ve bu, her utkun devrimin sonucu olan y\u00fcksek bir ahlaksal ve entelekt\u00fcel geli\u015fme kar\u015f\u0131s\u0131nda ileri s\u00fcr\u00fcl\u00fcr! Hem de, halka belki de zorla kabul ettirilecek zorlu bir \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n, hi\u00e7 de\u011filse Otuz Y\u0131l Sava\u015f\u0131 utanc\u0131ndan sonra ulusal bilince i\u015flemi\u015f bulunan k\u00f6lelik ruhunun k\u00f6k\u00fcn\u00fc kaz\u0131ma \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne sahip bulundu\u011fu Almanya’da ileri s\u00fcr\u00fcl\u00fcr! Hem de bu s\u00f6n\u00fck, tats\u0131z ve g\u00fc\u00e7s\u00fcz vaiz anlay\u0131\u015f\u0131, kendini tarihin g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc en devrimci partiye zorla kabul ettirmek ister! (sayfa: 273)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"