![](\"images\/stories\/antiduhring.jpg\")
DE\u011eER TEOR\u0130S\u0130Bundan y\u00fcz y\u0131l kadar \u00f6nce Leipzig’de, bu y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131na kadar otuz k\u00fcsur kez bas\u0131lan, otoriteler, vaizler ve her t\u00fcrl\u00fc insanseverler taraf\u0131ndan kentte ve k\u0131rlarda yay\u0131lan, da\u011f\u0131t\u0131lan ve ilkokullara herkes\u00e7e okuma kitab\u0131 olarak sal\u0131k verilen bir kitap yay\u0131mlan\u0131yordu. Bu kitap, Rochow’un \u00c7ocuklar\u0131n Dostu adl\u0131 kitabl\u0131yd\u0131. Kitapta g\u00f6zetilen ama\u00e7, k\u00f6yl\u00fc ve zanaat\u00e7\u0131 \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 ya\u015famdaki i\u015flevleri ve toplum ve devletteki b\u00fcy\u00fcklerine kar\u015f\u0131 \u00f6devleri \u00fczerine bilgi sahibi etmek, ayn\u0131 zamanda onlara kara ekmek ve patates, angarya, d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretler, baba daya\u011f\u0131 ve ya\u015fam\u0131n ayn\u0131 cinsten \u00f6b\u00fcr ho\u015f \u015feyleri ile birlikte, d\u00fcnyadaki yazg\u0131lar\u0131 i\u00e7in kurtar\u0131c\u0131 bir ho\u015fnutluk a\u015f\u0131lamak ve b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 o s\u0131ralar g\u00f6zde olan ayd\u0131nlanma \u00e7a\u011f\u0131 fikirleri arac\u0131yla yapmakt\u0131. Bu ama\u00e7la kent ve k\u0131r gen\u00e7li\u011fine, do\u011fan\u0131n insan\u0131, ya\u015fam\u0131n\u0131 ve zevklerini \u00e7al\u0131\u015fma ile kazanmaya zorlayan d\u00fczenin ne denli bilgece oldu\u011fu (sayfa: 274) ve bunun sonucu k\u00f6yl\u00fc ve zanat\u00e7\u0131n\u0131n, zengin sefih gibi mide a\u011fr\u0131s\u0131, safra t\u0131kan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve peklikten a\u00e7\u0131 \u00e7ekmek ve en se\u00e7kin yemekleri bile istemeye istemeye yemek yerine, yemeklerini al\u0131nlar\u0131n\u0131n teri ile tatland\u0131rmalar\u0131na izin verildi\u011fi i\u00e7in kendilerini ne denli mutlu saymalar\u0131 gerekti\u011fi g\u00f6steriliyordu. bay D\u00fchring, bize, Dersler’inin 14. ve daha sonraki sayfalar\u0131nda en yeni ekonomi politi\u011fin “kesenkes temel” \u00f6\u011fesi olarak ya\u015fl\u0131 Roshow’un kendi zaman\u0131ndaki Saksonya k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00f6yl\u00fcleri i\u00e7in yeterinci iyi buldu\u011fu ayn\u0131 beylik d\u00fc\u015f\u00fcnceleri sunar.
“\u0130nsan gereksinmelerinin, insan gereksinmeleri olarak kendi do\u011fal yasalar\u0131 vard\u0131r ve art\u0131\u015flar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan, bir zaman i\u00e7in ard\u0131ndan i\u00e7bulant\u0131s\u0131, ya\u015famdan b\u0131kk\u0131nl\u0131k, g\u00fc\u00e7ten d\u00fc\u015fme, toplumsal sarar\u0131p solma ve sonunda kurtar\u0131c\u0131 bir yok olma gelinceye de\u011fin, ancak do\u011faya ve ayk\u0131r\u0131 bir bi\u00e7imde a\u015f\u0131labilen s\u0131n\u0131rlar i\u00e7ine kapat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. … Hi\u00e7bir ciddi ere\u011fi olmayan salt e\u011flenceden ibaret bir oyun k\u0131sa zamanda bir b\u0131kk\u0131nl\u0131k durumuna, ya da ayn\u0131 anlama gelmek \u00fczere, t\u00fcm duyma yetisinin y\u0131pranmas\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Bunun sonucu herhangi bir bi\u00e7im alt\u0131ndaki ger\u00e7ek emek, sa\u011fl\u0131kl\u0131 ki\u015filiklerin do\u011fal toplumsal yasas\u0131d\u0131r. … E\u011fer i\u00e7g\u00fcd\u00fcler ve gereksinmeler bir kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7 ile dengelenmezlerse, tarihsel y\u00fckselme durumundaki bir ya\u015famdan s\u00f6z edilebilmesi \u015f\u00f6yle dursun, ancak \u00e7ocuk\u00e7a bir ya\u015fam getirebilirler. Bunlar e\u011fer kolayca ve tamamen doyrulurlarsa, hemen t\u00fckenir ve arkalar\u0131nda bu gereksinmelerin yinelenmesine de\u011fin s\u00fcren cans\u0131k\u0131c\u0131 aralar bi\u00e7iminde bo\u015f bir ya\u015famdan ba\u015fka bir \u015fey b\u0131rakmazlar… \u00d6yleyse, her bak\u0131mdan, i\u00e7g\u00fcd\u00fc ve tutkular\u0131n kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n ekonomik bir engel \u00fczerinde kazan\u0131lm\u0131\u015f bir utkuya ba\u011fl\u0131 olmas\u0131, d\u0131\u015f do\u011fal d\u00fczenin ve insan\u0131n i\u00e7 do\u011fas\u0131n\u0131n kurtar\u0131c\u0131 temel bir yasas\u0131d\u0131r. …”
G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, sayg\u0131de\u011fer Roshow’un en tats\u0131z yavanl\u0131klar\u0131 bay D\u00fchring’de ve \u00fcstelik ger\u00e7ekten ele\u015ftirel ve sistematik tek “sosyaliter sistem”in “en derin temeli” bi\u00e7imi alt\u0131nda, y\u00fcz\u00fcnc\u00fc y\u0131ld\u00f6n\u00fcmlerinin j\u00fcbilesini kutlamaktad\u0131rlar.
Temeller bu bi\u00e7imde at\u0131ld\u0131ktan sonra, bay D\u00fchring yap\u0131s\u0131na (sayfa: 275) devam edebilir. Matematik y\u00f6ntemi uygulayarak, bize \u00f6nce Eukleides y\u00f6ntemi uyar\u0131nca bir dizi tan\u0131mlama verir. Bu y\u00f6ntem, bay D\u00fchring tan\u0131mlamalar\u0131n\u0131, bu tan\u0131mlamalar tan\u0131tlamaya yarayacaklar\u0131 \u015feyi \u00f6nceden azbu\u00e7\u00fck i\u00e7erecek bi\u00e7imde haz\u0131rlayabildi\u011fi i\u00e7in ve haz\u0131rlayabildi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde, \u00e7ok elveri\u015fli bir y\u00f6ntemdir. B\u00f6ylece \u00f6nce, \u015fimdiye de\u011fin ekonomi politi\u011fin y\u00f6netici kavram\u0131na zenginlik dendi\u011fini ve zenginli\u011fin, evrensel tarihte \u015fimdiye de\u011fin ger\u00e7ekten anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve egemenli\u011fini geli\u015ftirmi\u015f bulundu\u011fu bi\u00e7imiyle, insanlar\u0131n ve \u015feylerin \u00fczerinde “ekonomik g\u00fc\u00e7 oldu\u011funu \u00f6\u011freniyoruz. \u0130kili yanl\u0131\u015f. \u0130lkin, eski a\u015firet ya da k\u00f6y topluluklar\u0131n\u0131n zenginli\u011fi, hi\u00e7 de insanlar \u00fczerinde bir egemenlik de\u011fildi. Ve ikincisi, hatta s\u0131n\u0131f \u00e7eli\u015fkileri i\u00e7inde geli\u015fen toplumlarda bile, zenginlik, insanlar \u00fczerinde bir egemenlik i\u00e7erdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde, her \u015feyden \u00f6nce ve hemen hemen yaln\u0131zca \u015feyler \u00fczerinde egemenlik gere\u011fince ve \u015feyler \u00fczerinde egemenlik arac\u0131yla insanlar \u00fczerinde bir egemenliktir. K\u00f6lelerin ele ge\u00e7irilmesi ile \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n iki ayr\u0131 faaliyet kolu oldu\u011fu \u00e7ok eski zamanlardan beri, k\u00f6le eme\u011fi s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fcleri, k\u00f6le sat\u0131n alma, insanlar \u00fczerindeki egemenli\u011fi \u015feyler \u00fczerindeki, k\u00f6lenin ge\u00e7im ve \u00e7al\u0131\u015fma ara\u00e7lar\u0131n\u0131n al\u0131m fiyat\u0131 \u00fczerindeki egemenlik arac\u0131yla elde etme zorunda kalm\u0131\u015flard\u0131r. B\u00fct\u00fcn orta\u00e7a\u011fda, b\u00fcy\u00fck toprak m\u00fclkiyeti, feodal soylulu\u011fun hara\u00e7l\u0131 ve angaryac\u0131 k\u00f6yl\u00fcler \u00fczerinde elkoyabilmesinin \u00f6nko\u015fuludur. Ve bug\u00fcn bile zenginli\u011fin, insan \u00fczerinde sadece sahip bulundu\u011fu \u015feyler arac\u0131yla egemenlik kurdu\u011funu alt\u0131 ya\u015f\u0131ndaki bir \u00e7ocuk bilir.
Ama bay D\u00fchring, bu yanl\u0131\u015f tan\u0131mlamay\u0131 neden imal etmek, \u015fimdiye de\u011fin b\u00fct\u00fcn s\u0131n\u0131fl\u0131 toplumlarda kurulmu\u015f bulunan ger\u00e7ek ba\u011flant\u0131y\u0131 neden koparmak zorunda kal\u0131r? Zenginli\u011fi iktisadi alandan ahl\u00e2k alan\u0131na s\u00fcr\u00fcklemek i\u00e7in. Nesneler \u00fczerinde egemenlik, bu \u00e7ok iyi; ama insanlar \u00fczerinde egemenlik, i\u015fte k\u00f6t\u00fcl\u00fck; ve bay D\u00fchring, insanlar \u00fczerindeki (sayfa: 276) egemenli\u011fi \u015feyler \u00fczerindeki egemenlik arac\u0131yla a\u00e7\u0131klamay\u0131 kendi kendine yasaklad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, kendini yeniden bir g\u00f6z\u00fcpeklik giri\u015fimine kapt\u0131rabilir, ve insanlar \u00fczerindeki egemenli\u011fi o sevgili zor’u ile a\u00e7\u0131klayabilir. \u0130nsanlar\u0131n egemeni olarak zenginlik, “h\u0131rs\u0131zl\u0131k”t\u0131r, ve i\u015fte, bir kez daha, Proudhon’un eski nakarat\u0131n\u0131n a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir bask\u0131s\u0131na gelmi\u015f bulunuyoruz: “M\u00fclkiyet, h\u0131rs\u0131zl\u0131kt\u0131r”.
B\u00f6yle yapmakla, zenginli\u011fi uygun bir bi\u00e7imde \u00fcretim ve b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn iki ba\u015f\u0131lca g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 alt\u0131na getirmi\u015f olduk: \u015eeyler \u00fczerinde egemenlik olarak zenginlik, \u00fcretim zenginli\u011fi, iyi yan; insanlar \u00fczerinde egemenlik olarak, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar olmu\u015f oldu\u011fu gibi b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm zenginli\u011fi, k\u00f6t\u00fc yan, cehennemin dibine! Bu, \u015fimdiki ko\u015fullara uygulan\u0131nca, \u015fu sonucu verir: Kapitalist \u00fcretim bi\u00e7imi \u00e7ok iyidir ve kalabilir, ama kapitalist b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm bi\u00e7imi metelik etmez ve onu ortadan kald\u0131rmak gerekir. Sadece \u00fcretim ile b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131y\u0131 bile kavram\u0131\u015f olmaks\u0131z\u0131n iktisat yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman, i\u015fte b\u00f6ylesi bir budalal\u0131\u011fa var\u0131l\u0131r.
Zenginlikten sonra, de\u011fer \u015f\u00f6yle tan\u0131mlan\u0131r:
“De\u011fer, nesnelerin ve ekonomik y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerin ticarette sahip olduklar\u0131 rayi\u00e7tir.”
Bu rayi\u00e7 (cours), “fiyata ya da herhangi ba\u015fka bir e\u015fde\u011fer ada, \u00f6rne\u011fin \u00fccrete” kar\u015f\u0131l\u0131k d\u00fc\u015fer. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, de\u011fer, fiyatt\u0131r. Ya da daha do\u011frusu, bay D\u00fchring’e haks\u0131zl\u0131k etmemek ve tan\u0131mlamas\u0131n\u0131n sa\u00e7mal\u0131\u011f\u0131n\u0131 kendi \u00f6z s\u00f6zleriyle g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in: de\u011fer, fiyatlard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc 19. sayfada \u015f\u00f6yle der: “De\u011fer ve onu para olarak ifade eden fiyatlar”; b\u00f6ylece o, ayn\u0131 de\u011ferin \u00e7ok \u00e7e\u015fitli fiyatlar\u0131 oldu\u011funu ve bir o kadar \u00e7e\u015fitli de\u011ferlere sahip bulundu\u011funu kendisi saptar. E\u011fer Hegel, \u00e7ok \u00f6nce \u00f6lm\u00fc\u015f olmasayd\u0131, kendini asard\u0131! Ne kadar fiyat\u0131 varsa o kadar birbirinden farkl\u0131 de\u011ferler olan bir de\u011feri, o t\u00fcm tanr\u0131bilimiyle birlikte, d\u00fcnyada kavrayamazd\u0131. Fiyat ile de\u011fer aras\u0131nda, birinin para ile ifade edilmi\u015f ve \u00f6b\u00fcr\u00fcn\u00fcn ifade edilmemi\u015f olmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda, ba\u015fkaca bir ayr\u0131m g\u00f6rmedi\u011fini a\u00e7\u0131klayarak, iktisad\u0131 yeni, daha derin temeller \u00fczerinde kurmaya ba\u015flamak i\u00e7in, ger\u00e7ekten, bir kez daha, bay D\u00fchring’in kendine besledi\u011fi g\u00fcvene sahip olmak gerekir.
Ama gene de de\u011ferin ne oldu\u011funu ve hele neye g\u00f6re belirlendi\u011fini h\u00e2l\u00e2 bilmiyoruz. \u00d6yleyse bay D\u00fchring’in ba\u015fka (sayfa: 277) a\u00e7\u0131klamalar yapmas\u0131 gerekiyor.
“Tamamen genel bir bi\u00e7imde, de\u011fer ve onu para olarak ifade eden fiyatlar\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 temel kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma ve de\u011fer bi\u00e7me yasas\u0131, de\u011fer kavram\u0131na sadece ikinci bir \u00f6\u011fe getiren b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm bir yana b\u0131rak\u0131l\u0131rsa, \u00f6nce salt \u00fcretim alan\u0131nda bulunur. Do\u011fal ko\u015fullardaki farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n nesneler elde etmeye y\u00f6nelen \u00e7abalar kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 ve onlar arac\u0131yla iktisadi g\u00fc\u00e7lerin az\u00e7ok b\u00fcy\u00fck harcan\u0131\u015flar\u0131na zorlad\u0131\u011f\u0131 az\u00e7ok b\u00fcy\u00fck engeller de … az\u00e7ok b\u00fcy\u00fck de\u011feri belirler [ve bu de\u011fer] do\u011fan\u0131n ve ko\u015fullar\u0131n, \u015feylerin elde edilmesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 diren\u00e7 [arac\u0131yla \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr]. … Kendi \u00f6z g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fc onlara [\u015feylere] sokmu\u015f bulundu\u011fumuz oran, genel olarak de\u011ferin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve bunun \u00f6zel bir b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn do\u011frudan do\u011fruya kesin nedenidir.”
B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n bir anlam\u0131 oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde, bu, \u015fu anlama gelir: bir emek \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fcn de\u011feri, onun \u00fcretimi i\u00e7in gerekli-emek zaman\u0131 ile belirlenir, ve biz de, bunu, hatta bay D\u00fchring’siz bile, uzun zamandan beri biliyorduk. Ger\u00e7e\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a anlatacak yerde, ille de onu bir bilmece havas\u0131 verecek bi\u00e7imde bozacak. Birinin g\u00fcc\u00fcn\u00fc bir \u015fey i\u00e7ine soktu\u011fu oran (o tumturakl\u0131 anlat\u0131m bi\u00e7imini korumak gerekirse), de\u011ferin ve de\u011fer b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn do\u011frudan do\u011fruya kesin nedenidir demek d\u00fcped\u00fcz yanl\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6nemli olan, ilkin g\u00fcc\u00fcn neyin i\u00e7ine sokuldu\u011fu, ikinci olarak da, nas\u0131l sokuldu\u011fudur. E\u011fer adam\u0131n biri, ba\u015fkas\u0131 i\u00e7in hi\u00e7 bir kullan\u0131m-de\u011feri olmayan bir nesne yaparsa, t\u00fcm g\u00fcc\u00fc bir atomluk bile de\u011fer yaratmaz; ve bir makinenin yirmi kez daha ucuza yapt\u0131\u011f\u0131 bir nesneyi elde yapmakta direnirse, o nesneye katt\u0131\u011f\u0131 g\u00fcc\u00fcn 19\/20’si, ne genel olarak de\u011fer \u00fcretir, ne de \u00f6zel bir de\u011fer b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc.
Ayr\u0131ca, olumlu \u00fcr\u00fcnler meydana getiren \u00fcretken eme\u011fi, salt bir direncin \u00fcstesinden gelme olumsuz eylemi durumuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek, sorunu tamamen \u00e7arp\u0131tmakt\u0131r. O zaman bir g\u00f6mlek elde etmek i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 \u015f\u00f6yle davranmam\u0131z gerekir: \u00f6nce, pamuk tohumunun ekilmeye ve b\u00fcy\u00fcmeye kar\u015f\u0131 direncinin; sonra, olgun pamu\u011fun toplanmaya, balyalanmaya ve sevkedilmeye kar\u015f\u0131 direncinin; daha sonra a\u00e7\u0131lmaya, (sayfa: 278) taranmaya ve e\u011frilmeye kar\u015f\u0131 direncinin; ayr\u0131ca, ipli\u011fin dokunmaya, dokuman\u0131n kastarlamaya ve dikilmeye, ve son olarak, haz\u0131r g\u00f6mle\u011fin giyilmeye kar\u015f\u0131 direncinin \u00fcstesinden geliriz.
Her \u015feyi tersine \u00e7eviren ters bir kafaya tan\u0131kl\u0131k eden bu \u00e7ocukluk ne i\u00e7in? “Diren\u00e7” arac\u0131yla, ger\u00e7ek de\u011fer olan, ama \u015fimdiye de\u011fin sadece ideal olarak kalan “\u00fcretim de\u011feri”nden, tarihte g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar tek ge\u00e7erli olan zorun bozmu\u015f bulundu\u011fu “b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm de\u011feri”ne varmak i\u00e7in.
“Do\u011fan\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi diren\u00e7 d\u0131\u015f\u0131nda … salt toplumsal, bir ba\u015fka engel daha var. … \u0130nsanlar ile do\u011fa aras\u0131nda bir g\u00fc\u00e7, yolu keser, ve bu g\u00fc\u00e7 bir kez daha insand\u0131r. Tekil ve tek ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f insan, do\u011fa kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6zg\u00fcrd\u00fcr. … Elde k\u0131l\u0131\u00e7, do\u011faya ve kaynaklar\u0131na giri\u015f yollar\u0131n\u0131 tutan ve ge\u00e7i\u015fe izin vermek i\u00e7in hangi bi\u00e7im alt\u0131nda olursa olsun bir fiyat isteyen ikinci bir adam d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz anda, durum bir ba\u015fka g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f kazan\u0131r. Bu ikinci adam, … \u00f6b\u00fcr\u00fcn\u00fc, deyim yerindeyse, haraca keser ve b\u00f6ylece, sonunda, istek duyulan nesne de\u011ferinin, elde edilmesi ya da \u00fcretimine kar\u015f\u0131 bu siyasal ve toplumsal engel olmad\u0131\u011f\u0131 zaman olaca\u011f\u0131ndan daha b\u00fcy\u00fck olmas\u0131na neden olur. … \u015eeylerin bu yapay olarak y\u00fckseltilmi\u015f bedelinin ald\u0131\u011f\u0131, \u00f6zel bi\u00e7imler son derece \u00e7e\u015fitlidir, ve emek bedelinin buna uygun bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcnde do\u011fal kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulur. … \u00d6yleyse de\u011feri a priori bir bi\u00e7imde, s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn ger\u00e7ek anlam\u0131nda bir e\u015fde\u011fer olarak, yani bir “\u015fu kadar eder” ya da edim ve kar\u015f\u0131-edimin e\u015fitli\u011fi ilkesine uygun bir de\u011fi\u015fim ili\u015fkisi olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmek istemek bir kuruntu, bir yan\u0131lg\u0131d\u0131r. Tersine, i\u00e7erdi\u011fi en genel de\u011fer bi\u00e7me etmeninin, b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm zorlamas\u0131na dayanan bedelin \u00f6zel bi\u00e7imi ile \u00f6rt\u00fc\u015fmedi\u011fini g\u00f6rmek, ger\u00e7ek bir de\u011fer teorisinin g\u00f6stergesi olacakt\u0131r. Bu bi\u00e7im, toplumsal d\u00fczenle birlikte de\u011fi\u015fir, oysa as\u0131l iktisadi de\u011fer, do\u011fa kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6l\u00e7\u00fclen bir \u00fcretim de\u011ferinden ba\u015fka bir \u015fey olamaz ve bunun sonucu, ancak ve ancak sadece do\u011fal ve teknik nitelikteki \u00fcretim engelleri ile birlikte de\u011fi\u015fir.”
Demek ki, bir \u015feyin, pratik olarak y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan de\u011feri, bay D\u00fchring’e g\u00f6re, iki b\u00f6l\u00fcmden bile\u015fir: \u00d6nce i\u00e7erdi\u011fi (sayfa: 279) emek ve sonra da “elde k\u0131l\u0131\u00e7” zorla kopar\u0131lan ek hara\u00e7. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, bug\u00fcn ge\u00e7erlikte olan de\u011fer bir tekel fiyat\u0131d\u0131r. Ne var ki, de\u011fer teorisine g\u00f6re, e\u011fer b\u00fct\u00fcn metalar\u0131n b\u00f6yle bir tekel fiyat\u0131 varsa, o zaman sadece iki yol olanakl\u0131d\u0131r. Ya herkes sat\u0131c\u0131 olarak kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 al\u0131c\u0131 olarak yitirir; fiyatlar saymaca de\u011fer olarak ger\u00e7i de\u011fi\u015fir, ama ger\u00e7ekte, \u2014kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkilerinde\u2014, e\u015fit kal\u0131rlar; her \u015fey eski durumunda kal\u0131r, ve \u00fcnl\u00fc b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm de\u011feri bir kuruntudan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. \u2014 Ya da s\u00f6zde ek hara\u00e7lar ger\u00e7ek bir de\u011fer tutar\u0131n\u0131, yani de\u011fer \u00fcreticisi \u00e7al\u0131\u015fan s\u0131n\u0131f taraf\u0131ndan \u00fcretilen, ama tekelciler s\u0131n\u0131f\u0131 taraf\u0131ndan elkonulan ger\u00e7ek bir de\u011fer tutar\u0131n\u0131 temsil ederler; ve o zaman, bu de\u011fer tutar\u0131 d\u00fcped\u00fcz \u00f6denrnemi\u015f emekten bile\u015fir; bu durumda, k\u0131l\u0131c\u0131 elinde adama kar\u015f\u0131n, s\u00f6zde ek hara\u00e7lara ve b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm de\u011ferine kar\u015f\u0131n, d\u00f6n\u00fcp dola\u015f\u0131p… marksist art\u0131-de\u011fer teorisine gelmi\u015f oluruz.
Gene de \u00fcnl\u00fc “b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm de\u011feri” \u00fczerine birka\u00e7 \u00f6rnek arayal\u0131m. 135 ve daha sonraki sayfalarda \u015f\u00f6yle denir:
“Bireysel rekabet gere\u011fince fiyat olu\u015fmas\u0131n\u0131, iktisadi b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir hara\u00e7 vergilendirmesinin bir bi\u00e7imi olarak da d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekir. … Zorunlu bir meta stokunun birdenbire b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnelim, bunun sonucu sat\u0131c\u0131 y\u00f6n\u00fcnde orans\u0131z bir s\u00f6m\u00fcr\u00fc g\u00fcc\u00fc meydana gelir. … Bu g\u00fcc\u00fcn art\u0131\u015f\u0131n\u0131n hangi y\u00fcksek d\u00fczeye eri\u015febilecegi, \u00f6zellikle zorunlu maddeler bi\u00e7imindeki az\u0131k sa\u011flaman\u0131n hayli uzun bir zaman i\u00e7in kesilmi\u015f bulundu\u011fu anormal durumlar arac\u0131yla g\u00f6r\u00fcl\u00fcr…” vb..
Ayr\u0131ca, i\u015flerin normal ak\u0131\u015f\u0131nda bile, fiyatlar\u0131n keyfi bir art\u0131\u015f\u0131n\u0131 sa\u011flayan edimsel (fiili) tekeller de olabilir, \u00f6rne\u011fin demiryollar\u0131, kentlere su ve havagaz\u0131 veren \u015firketler vb. gibi. Bu t\u00fcrl\u00fc tekelci s\u00f6m\u00fcr\u00fc f\u0131rsatlar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, eskiden beri bilinen bir \u015feydir. Ama yeni olan \u015fey, bu f\u0131rsatlarin do\u011furdu\u011fu tekel fiyatlar\u0131n\u0131n istisnalar ve benzeri olmayan durumlar de\u011fil de, bug\u00fcn de\u011ferlerin saptanma bi\u00e7iminin klasik \u00f6rnekleri de\u011ferini kazanmaya aday olmalar\u0131d\u0131r. A\u015fl\u0131k (zahire) maddelerinin fiyatlar\u0131 nas\u0131l belirlenir? bay D\u00fchring: az\u0131k sa\u011flaman\u0131n kesilmi\u015f bulundu\u011fu ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f bir kente (sayfa: 280) gidin ve bilgi edinin! diye yan\u0131t verir. Rekabet, pazar fiyatlar\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131 \u00fczerinde nas\u0131l etkili olur? Size, tekele sorun, diye yan\u0131t verecektir.
\u00d6te yandan, hatta bu tekellerde bile, kural olarak, onlar\u0131n arkas\u0131nda duran eli k\u0131l\u0131\u00e7l\u0131 adam g\u00f6r\u00fclemez. Tersine: ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f kentlerde, eli k\u0131l\u0131\u00e7l\u0131 adam, mevki komutan\u0131, e\u011fer \u00f6devini yaparsa, tekele hemen son verme, ve e\u015fit bir bi\u00e7imde da\u011f\u0131tmak \u00fczere tekelle\u015ftirilmi\u015f stoklar\u0131 zoral\u0131mla alma yolunu tutar. Bununla birlikte, k\u0131l\u0131\u00e7l\u0131 adamlar, bir “b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm de\u011feri” \u00fcretmeye giri\u015ftikleri anda, k\u00f6t\u00fc i\u015flerden ve para kayb\u0131ndan ba\u015fka bir \u00fcr\u00fcn dev\u015firmemi\u015flerdir. Hollandal\u0131lar, Do\u011fu Hindistan ticaretini tekelle\u015ftirerek, tekellerini ve ticaretlerini y\u0131k\u0131ma g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler. \u015eimdiye de\u011fin gelip ge\u00e7mi\u015f en g\u00fc\u00e7l\u00fc iki h\u00fck\u00fcmet, Kuzey Amerika devrimci h\u00fck\u00fcmeti ile Frans\u0131z Konvansiyonu, tavan fiyatlar\u0131 saptama iddias\u0131nda bulundular ve ac\u0131nacak bir ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frad\u0131lar. \u015eu anda Rus h\u00fck\u00fcmeti, durmadan de\u011fi\u015ftirilebilir (konvertible) olmayan banknotlar \u00e7\u0131kartarak, Rusya’da d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ka\u011f\u0131t ruble rayicini, durmadan Rusya \u00fczerine \u00e7ekilmi\u015f poli\u00e7eler sat\u0131n alarak, Londra’da y\u00fckseltmek i\u00e7in ylllardan beri \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde, bu k\u00fc\u00e7\u00fck oyun, ona, 60 milyon rubleye maloldu ve \u015fimdi ruble, \u00fc\u00e7 mark\u0131n \u00fcst\u00fcnde olacak yerde, iki mark\u0131n alt\u0131ndad\u0131r. E\u011fer k\u0131l\u0131c\u0131n ekonomide bay D\u00fchring’in ona verdi\u011fi b\u00fcy\u00fcl\u00fc g\u00fcc\u00fc varsa, neden hi\u00e7 bir h\u00fck\u00fcmet uzun zaman k\u00f6t\u00fc paraya iyi paran\u0131n “b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm de\u011ferini”, ya da assignatlara[17*] alt\u0131n\u0131nkini zorla verdiremedi? Ve d\u00fcnya pazar\u0131 \u00fczerinde ba\u015f olarak komuta eden k\u0131l\u0131\u00e7 nerede?
Ayr\u0131ca, b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm de\u011ferinin, ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z temell\u00fck\u00fcn\u00fc sa\u011flayan bir ba\u015fka ana bi\u00e7imi daha var: elde bulundurma (tasarruf) rant\u0131, yani toprak rant\u0131 ve sermaye kazanc\u0131. \u015eimdilik, sadece \u00fcnl\u00fc “b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm de\u011feri” \u00fczerine \u00f6\u011frendiklerimizin hepsinin bu oldu\u011funu s\u00f6yleyebilmek i\u00e7in, olguyu belirtmekle yetiniyoruz. \u2014 Hepsi mi? Gene de hepsi degil. Dinleyelim: (sayfa: 281)
“Bir \u00fcretim de\u011feri ile bir b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm de\u011feri kabul edilmesinde ortaya \u00e7\u0131kan ikili g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131n, gene de, b\u00fct\u00fcn de\u011ferlerin kendisinden meydanageldikleri, ve b\u00fct\u00fcn de\u011ferlerin kendisiyle \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fckleri nesne bi\u00e7imi alt\u0131nda ortak bir \u015fey temelde her zaman kal\u0131r. Dolays\u0131z, do\u011fal \u00f6l\u00e7\u00fc, g\u00fc\u00e7 harcamas\u0131, ve en yal\u0131n bi\u00e7imde, s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn en kaba anlam\u0131yla insan g\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Bu sonuncusu, kendisi taraf\u0131ndan bak\u0131m\u0131 kendi pay\u0131na belirli bir nicelikteki besinsel ve dirimsel g\u00fc\u00e7l\u00fckler \u00fczerinde bir utkuyu temsil eden varolu\u015f zaman\u0131na indirgenir. B\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm ya da temell\u00fck de\u011feri, salt ve yaln\u0131z, sadece \u00fcretilmemi\u015f \u015feyleri istedi\u011fi gibi kullanma g\u00fcc\u00fcn\u00fcn varoldu\u011fu yerde, ya da daha anla\u015f\u0131l\u0131r bir dil kullanmak istersek, bu \u015feylerin kendilerinin hizmetler ya da ger\u00e7ek bir \u00fcretim de\u011feri bulunan \u015feyler ile de\u011fi\u015ftirildikleri yerde vard\u0131r. T\u00fcrde\u015f etmen, her t\u00fcrl\u00fc de\u011fer ifadesinde ve bunun sonucu, kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z olarak b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm arac\u0131yla temell\u00fck edilen de\u011fer \u00f6\u011felerinde de belirtilmi\u015f ve temsil edilmi\u015f bulundu\u011fu bi\u00e7imiyle, her meta i\u00e7inde … cisimle\u015fmi\u015f … bulunan insan g\u00fcc\u00fc harcamas\u0131na dayan\u0131r.”
Buna ne demeli? E\u011fer b\u00fct\u00fcn meta de\u011ferleri meta i\u00e7inde cisimle\u015fmi\u015f insan g\u00fcc\u00fc harcamas\u0131 ile \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcyorsa, o zaman b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm de\u011feri, fiyat y\u00fckselmesi, zorla kabul ettirilen hara\u00e7 ne oluyor? Ger\u00e7i bay D\u00fchring, bize, hatta \u00fcretilmemi\u015f, \u00f6yleyse ger\u00e7ek anlamda bir de\u011fere sahip olmakta yeteneksiz nesnelerin bile bir b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm de\u011feri kazanabilece\u011fini ve de\u011fere sahip bulunan \u00fcretilmi\u015f nesneler ile de\u011fi\u015ftirilebilece\u011fini s\u00f6yler. Ama ayn\u0131 zamanda, b\u00fct\u00fcn de\u011ferlerin, yani salt ve yaln\u0131z b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm de\u011ferlerinin bile, onlarda cisimle\u015fmi\u015f bulunan g\u00fc\u00e7 harcamas\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 da s\u00f6yler. Bu, bir g\u00fc\u00e7 harcamas\u0131n\u0131n, \u00fcretilmemi\u015f bir \u015fey i\u00e7inde nas\u0131l cisimle\u015febilece\u011fini bize ne yaz\u0131k ki \u00f6\u011fretmez. Herhalde, i\u015fin sonunda, b\u00fct\u00fcn bu de\u011ferler karma\u015fas\u0131 i\u00e7inde ortaya a\u00e7\u0131k\u00e7a \u00e7\u0131kan \u015fey, bir kez daha, b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm de\u011ferinin, meta fiyatlar\u0131n\u0131n toplumsal konum sayesinde zorla y\u00fckseltilmesinin, k\u0131l\u0131\u00e7 zoruyla istenen harac\u0131n hi\u00e7 bir anlam\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r; meta de\u011ferleri, sadece insan g\u00fcc\u00fc harcamas\u0131, daha kabaca s\u00f6ylemek gerekirse, onlarda (sayfa: 282) cisimle\u015fmi\u015f bulunan emek harcamas\u0131 ile belirlenir. Toprak rant\u0131 ve baz\u0131 tekel fiyatlar\u0131 bir yana b\u0131rak\u0131l\u0131rsa, bay D\u00fchring, daha cans\u0131z ve daha kar\u0131\u015f\u0131k \u00fcslup d\u0131\u015f\u0131nda, Ricardo ve Marks’\u0131n o kara \u00e7al\u0131nan de\u011fer teorilerinin uzun zamandan beri daha belgin ve daha a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde s\u00f6yledi\u011finden ba\u015fka ne s\u00f6yler?
Onu s\u00f6yler, ve bir solukta, onun kar\u015f\u0131t\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Marks, Ricardo’nun irdelemelerinden hareketle, \u015f\u00f6yle yazar: Metalar\u0131n de\u011feri, metalar i\u00e7inde cisimle\u015fmi\u015f bulunan, ve kendisi de s\u00fcresine g\u00f6re \u00f6l\u00e7\u00fclen, toplumsal bak\u0131mdan zorunlu genel insan eme\u011fi ile belirlenir. Emek, b\u00fct\u00fcn de\u011ferlerin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcd\u00fcr, ama kendisinin de\u011feri yoktur. bay D\u00fchring de, kendi cans\u0131z deyi\u015fiyle, eme\u011fi de\u011fer \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc olarak koyduktan sonra, \u015f\u00f6yle devam eder: o, “kendisi taraf\u0131ndan bak\u0131m\u0131 kendi pay\u0131na belirli bir nicelikteki besinsel ve dirimsel g\u00fc\u00e7l\u00fckler \u00fczerinde bir utkuyu temsil eden varolu\u015f zaman\u0131na indirgenir.”
Burada \u00f6nemli tek \u015fey olan emek zaman\u0131 ile, \u015fimdiye de\u011fin hi\u00e7 bir zaman ne de\u011fer yaratm\u0131\u015f ne de de\u011fer \u00f6l\u00e7m\u00fc\u015f olan varolu\u015f zaman\u0131 aras\u0131ndaki ne pahas\u0131na olursa olsun \u00f6zg\u00fcnl\u00fck ard\u0131nda ko\u015fmaktan do\u011fan kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 bir yana b\u0131rakal\u0131m. Bu varolu\u015f zaman\u0131n\u0131n “kendisi taraf\u0131ndan bak\u0131m\u0131”n\u0131n ortaya \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131 “sosyaliter” hileyi de bir yana b\u0131rakal\u0131m; d\u00fcnya varoldu\u011fundan beri ve varolaca\u011f\u0131 s\u00fcrece, herkes, kendi ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131n\u0131 kendisi t\u00fcketece\u011fi anlam\u0131nda, kendisitaraf\u0131ndan bak\u0131lacakt\u0131r. bay D\u00fchring’in, d\u00fc\u015f\u00fcncesini, iktisat terimleri ile, ve belginlikle dile getirdi\u011fini kabul edelim; bu durumda, yukardaki t\u00fcmce, ya hi\u00e7 bir anlama gelmez, ya da \u015fu anlama gelir: Bir meta\u0131n de\u011feri onda cisimle\u015fmi\u015f bulunan emek zaman\u0131 ile, ve bu emek zaman\u0131n\u0131n de\u011feri de, i\u015f\u00e7inin bu zaman s\u00fcresinde bak\u0131m\u0131 i\u00e7in gerekli varolu\u015f ara\u00e7lar\u0131 ile belirlenir. Ve bu, bug\u00fcnk\u00fc toplum i\u00e7in, \u015fu anlama gelir: Bir meta\u0131n de\u011feri, onun i\u00e7erdi\u011fi \u00fccret ile belirlenir.
\u0130\u015fte en sonunda bay D\u00fchring’in ger\u00e7ekten demek istedi\u011fi \u015feye gelmi\u015f bulunuyoruz. Bir meta\u0131n de\u011feri, y\u00fczeysel (vulgaire) iktisad\u0131n deyi\u015f bi\u00e7imiyle, \u00fcretim giderleri ile belirlenir; buna kar\u015f\u0131 Carey, “de\u011feri, \u00fcretim giderlerinin de\u011fil, ama yeniden-\u00fcretim (sayfa: 283) giderlerinin belirledi\u011fi do\u011frulu\u011funu belirtmi\u015ftir”. (Ele\u015ftirel Tarih, s. 401.)
Bu \u00fcretim ya da yeniden-\u00fcretim giderlerinin ne oldu\u011funu daha ilerde g\u00f6rece\u011fiz; burada sadece, bunlar\u0131n, herkesin bildi\u011fi gibi, \u00fccret ile sermaye k\u00e2r\u0131ndan bile\u015ftikleri \u00fczerinde dural\u0131m. \u00dccret, metada cisimle\u015fmi\u015f “g\u00fc\u00e7 harcamas\u0131”n\u0131, \u00fcretim de\u011ferini temsil eder. K\u00e2r, harac\u0131, ya da kapitalist taraf\u0131ndan kendi tekeli, elindeki k\u0131l\u0131c\u0131 gere\u011fince, zorla kabul ettirilen fiyat y\u00fckseli\u015fini, b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm de\u011ferini temsil eder. Ve b\u00f6ylece, bay D\u00fchring’in de\u011fer teorisinin t\u00fcm \u00e7eli\u015fik kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131, i\u015fin sonunda, a\u00e7\u0131kl\u0131klar\u0131n en g\u00fczeli ve en uyumlusu i\u00e7inde ortadan kalkar.
Adam Smith’te de\u011ferin emek-zaman\u0131yla belirleni\u015fi ile hen\u00fcz s\u0131k s\u0131k kar\u0131\u015fan meta de\u011ferinin \u00fccret taraf\u0131ndan belirlenmesi anlay\u0131\u015f\u0131, Ricardo’dan beri bilimsel iktisattan uzakla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, ve bug\u00fcn ancak y\u00fczeysel iktisatta s\u0131k s\u0131k kendini g\u00f6sterir. De\u011ferin \u00fccret taraf\u0131ndan belirlendi\u011fini s\u00f6yleyenler, ve ayn\u0131 zamanda kapitalist k\u00e2r\u0131n\u0131 y\u00fcksek bir \u00fccret t\u00fcr\u00fc, bir vazge\u00e7me \u00fccreti (kapitalistin sermayesini d\u00fc\u011f\u00fcn ve e\u011flencelerde sa\u00e7\u0131p savurmamas\u0131 sonucu), bir tehlike primi, bir y\u00f6netim \u00fccreti, vb. olarak g\u00f6sterenler, varolan kapitalist d\u00fczenin en yavan pohpoh\u00e7ular\u0131ndan ba\u015fkalar\u0131 de\u011fildir. bay D\u00fchring, onlardan, sadece k\u00e2r\u0131n bir h\u0131rs\u0131zl\u0131k oldu\u011funu s\u00f6ylemesiyle ayr\u0131l\u0131r. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, bay D\u00fchring, sosyalizmini, do\u011frudan do\u011fruya en k\u00f6t\u00fc y\u00fczeysel iktisat t\u00fcr\u00fc \u00fczerine kurar. Bu y\u00fczeysel iktisat ka\u00e7 para ederse, bay D\u00fchring’in sosyalizmi de o kadar para eder. Her ikisi de birlikte durur, birlikte y\u0131k\u0131l\u0131rlar.
Bununla birlikte, sorun a\u00e7\u0131kt\u0131r: Bir i\u015f\u00e7inin \u00fcretti\u011fi \u015fey ile o i\u015f\u00e7inin neye maloldu\u011fu, t\u0131pk\u0131 bir makinenin \u00fcretti\u011fi \u015fey ile o makinenin neye maloldu\u011fu kadar birbirinden farkl\u0131 iki \u015feydir. Bir i\u015f\u00e7inin oniki saatlik bir i\u015fg\u00fcn\u00fc i\u00e7inde yaratt\u0131\u011f\u0131 de\u011fer ile bu i\u015fg\u00fcn\u00fc ve onu tamamlayan dinlenme i\u00e7inde t\u00fcketti\u011fi ya\u015fama ara\u00e7lar\u0131n\u0131n de\u011feri aras\u0131nda ortak bir yan yoktur. Bu ya\u015fama ara\u00e7lar\u0131 i\u00e7inde, emek veriminin evrim derecesine g\u00f6re, \u00fc\u00e7, d\u00f6rt, ya da yedi saatlik bir emek s\u00fcresi cisimle\u015fmi\u015f (sayfa: 284) olabilir. E\u011fer bu ara\u00e7lar\u0131n \u00fcretimi i\u00e7in yedi saatlik eme\u011fin gerekli oldu\u011funu kabul edersek, y\u00fczeysel iktisada \u00f6zg\u00fc ve bay D\u00fchring taraf\u0131ndan kabul edilmi\u015f olan de\u011fer teorisi, oniki saatlik emek \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fcn yedi saatlik emek \u00fcr\u00fcn\u00fc de\u011ferine sahip oldu\u011funu, oniki saatlik eme\u011fin yedi saatlik eme\u011fe e\u015fit, ya da 12 = 7 oldu\u011funu s\u00f6yler. Daha a\u00e7\u0131k konu\u015fal\u0131m: toplumsal ko\u015fullar ne olursa olsun, bir k\u0131r i\u015f\u00e7isi, y\u0131lda bir miktar tah\u0131l, diyelim yirmi hektolitre bu\u011fday \u00fcretsin. Bu zaman i\u00e7inde, onbe\u015f hektolitre bu\u011fdayl\u0131k bir tutarla belirlenen bir de\u011ferler tutar\u0131 t\u00fcketsin. \u00d6yleyse, yirmi hektolitre bu\u011fday onbe\u015f hektolitre bu\u011fday ile, hem de ayn\u0131 pazarda ve b\u00fct\u00fcn \u00f6b\u00fcr ko\u015fullar e\u015fit oldu\u011fu halde, ayn\u0131 de\u011fere sahip; ba\u015fka bir deyi\u015fle, 20 = 15. \u0130\u015fte ekonomi politik denilen \u015fey!
\u0130nsan toplumunun hayvansal yaban\u0131ll\u0131k d\u00fczeyi \u00fcst\u00fcndeki t\u00fcm geli\u015fmesi, aile eme\u011finin kendi ge\u00e7imi i\u00e7in zorunlu olandan \u00e7ok \u00fcr\u00fcn yaratt\u0131\u011f\u0131, eme\u011fin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn, art\u0131k sadece yal\u0131n ya\u015fama ara\u00e7lar\u0131 \u00fcretimine de\u011fil, ama \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 \u00fcretimine ayr\u0131labildi\u011fi g\u00fcnden itibaren ba\u015flar. Emek \u00fcr\u00fcnlerinde eme\u011fin bak\u0131m giderlerine g\u00f6re bir art\u0131, bu art\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131yla toplumsal bir \u00fcretim ve yedeklik fonunun kurulmas\u0131 ve b\u00fcy\u00fcmesi \u2014 her t\u00fcrl\u00fc toplumsal, siyasal ve entelekt\u00fcel ilerlemenin temelleri i\u015fte bunlar olmu\u015ftur, ve bunlardir. \u015eimdiye de\u011fin, tarihte, bu fon, ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir s\u0131n\u0131f\u0131n m\u00fclkiyeti oldu, siyasal egemenlik ve entelekt\u00fcel y\u00f6netim de, bu m\u00fclkiyetten \u00f6t\u00fcr\u00fc, o s\u0131n\u0131f\u0131n elinde bulunuyordu. Bu toplumsal \u00fcretim ve yedeklik fonunu, yani toplam hammaddeler, \u00fcretim aletleri ve yiyecek mallar\u0131 y\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u0131 ger\u00e7ek bir toplumsal fon durumuna, sadece, bunu o ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 s\u0131n\u0131f\u0131n elinden al\u0131p, ortak mal olarak toplumun t\u00fcm\u00fcne aktararak, gelecekteki toplumsal devrim getirecektir.
\u0130ki \u015feyden biri. Birinci olanak: metalar\u0131n de\u011feri, \u00fcretimleri i\u00e7in gerekli-eme\u011fin bak\u0131m giderleri taraf\u0131ndan, yani bug\u00fcnk\u00fc toplumda, \u00fccret taraf\u0131ndan belirlenir. Bu durumda, her i\u015f\u00e7i, \u00fccretinde kendi emek \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fcn de\u011ferini al\u0131r, ve o zaman, \u00fccretliler s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n, kapitalistler s\u0131n\u0131f\u0131 taraf\u0131ndan s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc olanaks\u0131zd\u0131r. Belirli bir toplumda, bir i\u015f\u00e7inin bak\u0131m (sayfa: 285) giderlerinin \u00fc\u00e7 mark olarak belirlendi\u011fini varsayal\u0131m. Bu durumda, i\u015f\u00e7inin g\u00fcnl\u00fck \u00fcr\u00fcn\u00fc, yukarda s\u00f6z\u00fc edilen y\u00fczeysel iktisat teorisine g\u00f6re, \u00fc\u00e7 mark de\u011ferindedir. \u015eimdi de bu i\u015f\u00e7iyi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran kapitalistin, bu \u00fcr\u00fcn \u00fczerinden bir markl\u0131k bir k\u00e2r, bir hara\u00e7 ald\u0131\u011f\u0131n\u0131, ve onu d\u00f6rt marka satt\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsayal\u0131m. \u00d6b\u00fcr kapitalistler de ayn\u0131 bi\u00e7imde davran\u0131rlar. B\u00f6yle olunca, i\u015f\u00e7i, art\u0131k, g\u00fcnl\u00fck ge\u00e7imini \u00fc\u00e7 mark ile kar\u015f\u0131layamaz, bunun i\u00e7in onun da d\u00f6rt marka gereksinmesi vard\u0131r. B\u00fct\u00fcn \u00f6b\u00fcr ko\u015fullar e\u015fit varsay\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, ya\u015fama ara\u00e7lar\u0131 bi\u00e7iminde ifade edilen \u00fccret, kesenkes ayn\u0131 kalacakt\u0131r; \u00f6yleyse para bi\u00e7iminde ifade edilen \u00fccretin g\u00fcnde \u00fc\u00e7 marktan d\u00f6rt marka y\u00fckselmesi gerekir. Kapitalistler, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131ndan, k\u00e2r bi\u00e7imi alt\u0131nda s\u0131zd\u0131rd\u0131klar\u0131 \u015feyi, ona \u00fccret bi\u00e7imi alt\u0131nda geri vermek zorundad\u0131r. Gene tam ba\u015flang\u0131\u00e7taki nokta \u00fczerinde bulunuyoruz: e\u011fer de\u011feri, \u00fccret belirliyorsa, emek\u00e7inin kapitalist taraf\u0131ndan hi\u00e7 bir s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc olanakl\u0131 de\u011fildir. Ama bir art\u0131 \u00fcr\u00fcn olu\u015fturulmas\u0131 da olanaks\u0131zd\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc varsay\u0131m\u0131m\u0131za g\u00f6re, i\u015f\u00e7iler tam da yaratt\u0131klar\u0131 kadar de\u011fer t\u00fcketirler. Ve kapitalistler de\u011fer \u00fcretmediklerine g\u00f6re, onlar\u0131n ne ile ya\u015fayacaklar\u0131 bile anla\u015f\u0131lamaz. Ve e\u011fer bug\u00fcn, gene de t\u00fcketime g\u00f6re \u00fcretimde b\u00f6yle bir art\u0131, b\u00f6yle bir \u00fcretim ve yedeklik fonu varsa, ve bu fon, kapitalistlerin elinde bulunuyorsa, geriye bir tek, i\u015f\u00e7ilerin kendi bak\u0131mlar\u0131 i\u00e7in sadece metalar\u0131n de\u011ferini t\u00fckettikleri, ama metalar\u0131n kendilerini, daha geni\u015f bir kullan\u0131m i\u00e7in, kapitalistlere b\u0131rakt\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131 kal\u0131r.
\u0130kinci olanak: e\u011fer bu \u00fcretim yedeklik fonu, kapitalist s\u0131n\u0131f elinde ger\u00e7ekten varsa, e\u011fer ger\u00e7ekten k\u00e2r birikiminden do\u011fmu\u015fsa (\u015fimdilik toprak rant\u0131n\u0131 bir yana b\u0131rakal\u0131m), bu fon zorunlu olarak, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 taraf\u0131ndan kapitalist s\u0131n\u0131fa sa\u011flanan emek \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fcn, kapitalist taraf\u0131ndan i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na \u00f6denen \u00fccretler tutar\u0131 \u00fczerinden kalan b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn birikmi\u015f art\u0131s\u0131ndan bile\u015fir. Bu durumda, de\u011fer, \u00fccret taraf\u0131ndan de\u011fil, ama emek niceli\u011fi taraf\u0131ndan belirlenir; bu durumda, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131, kapitalist s\u0131n\u0131f\u0131, emek \u00fcr\u00fcn\u00fc i\u00e7inde, onun kendine \u00f6dedi\u011fi \u00fccret arac\u0131yla ondan ald\u0131\u011f\u0131ndan daha b\u00fcy\u00fck nicelikte bir de\u011fer sa\u011flar; ve bu (sayfa: 286)
Arada \u015funu da s\u00f6yleyelim: Ricardo’nun ba\u015fl\u0131ca yap\u0131t\u0131na kendisiyle ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck bulgudan, yani o “bir meta\u0131n de\u011feri … \u00fcretimi i\u00e7in gerekli-emek niceli\u011fine ba\u011fl\u0131d\u0131r, yoksa bu emek i\u00e7in \u00f6denen y\u00fcksek ya da d\u00fc\u015f\u00fck kar\u015f\u0131l\u0131\u011fa de\u011fil”[18*] bi\u00e7imindeki \u00e7a\u011f a\u00e7an bulgudan, b\u00fct\u00fcn \u0130ktisat Dersleri i\u00e7inde hi\u00e7 bir yerde s\u00f6zedilmez. Ele\u015ftirel Tarih’te, bu s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 i\u015ften, \u015fu \u00e7etrefil t\u00fcmce ile kurtulunur:
“O [Ricardo], i\u00e7inde \u00fccretin dirimsel gereksinmelerin bir g\u00f6stergesi olabilece\u011fi az ya da \u00e7ok b\u00fcy\u00fck oran\u0131n [!] zorunlu olarak … de\u011fer ili\u015fkilerinin ayr\u0131 cinsten bir bile\u015fimini de i\u00e7erdi\u011fini g\u00f6rmez.”
Okura ne isterse onu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren bir t\u00fcmce, ve bu konuda okur i\u00e7in en g\u00fcvenlisi hi\u00e7 bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnmemek olacakt\u0131r.
Ve \u015fimdi, okur, bay D\u00fchring’in bize sundu\u011fu be\u015f cins de\u011ferden en ho\u015funa gidenini se\u00e7mekte \u00f6zg\u00fcrd\u00fcr: Do\u011fadan gelen \u00fcretim de\u011feri; insanlar\u0131n k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn yaratt\u0131\u011f\u0131 ve kendinde bulunmayan g\u00fc\u00e7 harcamas\u0131 ile \u00f6l\u00e7\u00fclme \u00f6zelli\u011fine sahip bulunan b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm de\u011feri; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, emek-zaman\u0131 ile \u00f6l\u00e7\u00fclen de\u011fer; d\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, yeniden-\u00fcretim giderleri ile \u00f6l\u00e7\u00fclen de\u011fer; son olarak, \u00fccretle \u00f6l\u00e7\u00fclen de\u011fer. \u00c7e\u015fit bol, kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k son perdesinde, ve art\u0131k, bize, bay D\u00fchring ile birlikte hayk\u0131rmaktan ba\u015fka bir \u015fey kalm\u0131yor: “De\u011fer teorisi, iktisadi sistemlerin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n denek ta\u015f\u0131d\u0131r!” (sayfa: 287)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"