![](\"images\/stories\/antiduhring.jpg\")
DEVLET, A\u0130LE, E\u011e\u0130T\u0130MBundan \u00f6nceki iki b\u00f6l\u00fcm ile bay D\u00fchring’in “yeni sosyaliter kurulu\u015f”unun ekonomik i\u00e7eri\u011fini hemen hemen eksiksiz bir bi\u00e7imde a\u00e7\u0131klam\u0131\u015f bulunuyoruz. Olsa olsa bir de, “tarihsel \u00e7evrenin evrensel geni\u015fli\u011fi”nin, hatta bilinen \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc a\u015f\u0131r\u0131-t\u00fcketimi bir yana b\u0131raksak bile, onu kendi \u00f6zel \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00f6rmekten al\u0131koymad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmek gerekirdi. Eski i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc toplumda varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrece\u011finden, ekonomik kom\u00fcn yaln\u0131zca mimarlar ile niteliksiz i\u015f\u00e7ileri de\u011fil, ama meslekten kalem erbab\u0131n\u0131 da hesaba katmak zorunda kalacakt\u0131r ve bu da telif hakk\u0131n\u0131n gelece\u011fi sorununu ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r. Bu sorun bay D\u00fchring’i, b\u00fct\u00fcn \u00f6teki sorunlardan \u00e7ok u\u011fra\u015ft\u0131r\u0131r. \u00d6rne\u011fin Louis Blane ve Proudhon dolay\u0131s\u0131yla, sonunda Dersler’in dokuz sayfas\u0131 \u00fczerinde sergilenmek ve \u2014\u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc a\u015f\u0131r\u0131-t\u00fcketim ile birlikte mi, yoksa onsuz mu oldu\u011fu s\u00f6ylenmeksizin\u2014 “emek kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131” gizemli bi\u00e7imi alt\u0131nda sosyalite liman\u0131na (sayfa 441) sa\u011f-salim s\u0131\u011f\u0131nmak \u00fczere, telif hakk\u0131 her yerde okurun bacaklar\u0131na dola\u015f\u0131r. Toplumun do\u011fal sisteminde pirelerin konumu \u00fczerine bir b\u00f6l\u00fcm de en az\u0131ndan o denli uygun ve herhalde daha az s\u0131k\u0131c\u0131 olurdu.
“Felsefe”, gelece\u011fin siyasal rejimi \u00fczerine ayr\u0131nt\u0131l\u0131 buyruklar verir. Bu konuda Rousseau istedi\u011fi denli bay D\u00fchring’in “tek \u00f6nemli habercisi” olsun, gene de temelleri yeterli bir derinlikle atmam\u0131\u015ft\u0131r; daha derin olan ard\u0131l\u0131 Rousseau’yu son derece suland\u0131rarak ve ona Hegel’in sulu bir yavan yemek halinde kaynat\u0131lmi\u015f Hukuk Felsefesi art\u0131klar\u0131ndan kar\u0131\u015ft\u0131rarak, bu i\u015fe k\u00f6ktenci bir \u00e7are bulur. “Birey egemenli\u011fi”, gelecekteki d\u00fchringvari devletin temelini olu\u015fturur. Bu egemenlik, \u00e7o\u011funluk egemenli\u011fi alt\u0131nda ezilmemeli ama orada ilk kez olarak doruk noktas\u0131na varmal\u0131d\u0131r. Bu nas\u0131l olur? \u00c7ok yal\u0131n bir bi\u00e7imde.
“E\u011fer herkesin herkesle her konuda anla\u015fmalar yapt\u0131\u011f\u0131 varsay\u0131l\u0131r ve e\u011fer bu s\u00f6zle\u015fmelerin konusu da haks\u0131z zararlara kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yard\u0131mla\u015fma olursa, \u2014 zaman yaln\u0131zca hukukun korunup s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesine y\u00f6nelik bir g\u00fc\u00e7 peki\u015fmesi olacak ve art\u0131k d\u00fcped\u00fcz y\u0131\u011f\u0131n\u0131n birey ya da \u00e7o\u011funlu\u011fun az\u0131nl\u0131k \u00fczerindeki erklik a\u015f\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan kaynaklanan hi\u00e7bir hak olmayacakt\u0131r.”
Ger\u00e7eksel felsefenin ta kendisi olan bu hokkabazl\u0131\u011f\u0131n canl\u0131 g\u00fcc\u00fc, en a\u015f\u0131lmaz engeller aras\u0131ndan i\u015fte bu kolayl\u0131kla ge\u00e7er ve e\u011fer okur eskisinden daha ileri gitmedi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrse, bay D\u00fchring ona bu i\u015fi o kadar hafife almamas\u0131 gerekti\u011fi yan\u0131t\u0131n\u0131 verir, \u00e7\u00fcnk\u00fc “genel istencin rol\u00fc anlay\u0131\u015f\u0131ndaki en k\u00fc\u00e7\u00fck yanl\u0131\u015fl\u0131kyok edebilir ve ger\u00e7ek haklardan bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan \u015fey de yaln\u0131zca bu egemenliktir”.
Bay D\u00fchring alay etti\u011fi zaman, hayranlar\u0131na tam da de\u011fimli olduklar\u0131 bi\u00e7imde davran\u0131r. \u00c7ok daha k\u00f6t\u00fc \u015feyler de yapabilirdi: Nas\u0131l olsa ger\u00e7eksel felsefe \u00f6\u011frencileri fark\u0131na bile varmazlard\u0131.
Oysa birey egemenli\u011fi, \u00f6zsel olarak \u015funa dayan\u0131r ki “devlet kar\u015f\u0131s\u0131nda birey, mutlak bir bask\u0131 durumu i\u00e7inde (sayfa 442) bulunur”, ama bu bask\u0131, ancak “do\u011fal adalete ger\u00e7ekten hizmet etti\u011fi” \u00f6l\u00e7\u00fcde do\u011frulanabilir. Bu ama\u00e7la, “yasama ve y\u00fcksek g\u00f6revliler s\u0131n\u0131f\u0131” olacak, ama bunlar “topluluk ile birlikte kalacak”lard\u0131r; ayr\u0131ca kendini “orduda ya da i\u00e7 g\u00fcvenlik bak\u0131m\u0131ndan gerekli, y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fc bir kesimdeki dayan\u0131\u015fma ile” g\u00f6steren bir savunma birli\u011fi, yani ordu, polis ve jandarma da olacakt\u0131r. Ger\u00e7ekte bay D\u00fchring, \u015fimdiye de\u011fin ne yi\u011fit bir Prusyal\u0131 oldu\u011funu \u00e7ok g\u00f6sterdi! Burada da m\u00fcteveffa bakan von Rochow’un o “jandarmas\u0131n\u0131 kalbinde ta\u015f\u0131yan” \u00f6rnek Prusyal\u0131s\u0131n\u0131n ta kendisi olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Ama gelece\u011fin bu jandarmas\u0131, bug\u00fcn\u00fcn “geriyecileri”[39*] denli tehlikeli olmayacakt\u0131r. O, egemen bireye kar\u015f\u0131 ne t\u00fcrl\u00fc zor kullan\u0131rsa kullans\u0131n, egemen bireyin her zaman bir avuntusu var: “\u00d6zg\u00fcr toplum taraf\u0131ndan ko\u015fullara g\u00f6re u\u011frat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hakl\u0131l\u0131k ya da haks\u0131zl\u0131k, hi\u00e7bir zaman do\u011fal durumun u\u011frataca\u011f\u0131ndan daha k\u00f6t\u00fc bir \u015fey olamaz!”
Ve gene o ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz telif haklar\u0131 \u00fczerinde bizi bir kez daha sendelettikten sonra bay D\u00fchring, kendi gelecekteki d\u00fcnyas\u0131nda “baroya, kendili\u011finden anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, tamamen \u00f6zg\u00fcr ve genel olacak bir giri\u015f hakk\u0131” bulunaca\u011f\u0131 konusunda bize g\u00fcvence verir. “Bug\u00fcn tasarlanm\u0131\u015f bulunan \u00f6zg\u00fcr toplum”, gitgide daha kar\u0131\u015f\u0131k bir durum al\u0131r: mimarlar, niteliksiz i\u015f\u00e7iler, kalem-adamlar\u0131, jandarmalar ve \u00fcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck, bir de avukatlar! Bu “sa\u011flam ve ele\u015ftirel entelekt\u00fcel krall\u0131k”, \u00e7e\u015fitli dinlerin, iman sahibinin d\u00fcnyasal ya\u015fam\u0131n\u0131 kendisine tatl\u0131 k\u0131lan \u015feyi orada her zaman bi\u00e7im de\u011fi\u015ftirmi\u015f bir durumda buldu\u011fu \u00e7e\u015fitli g\u00f6ksel krall\u0131klar\u0131na t\u0131pat\u0131p benzer. Ve bay D\u00fchring de, “herkesin kurtulu\u015funu kendine g\u00f6re sa\u011flayabildi\u011fi”[40*] devlete uyruk de\u011fil mi? Ba\u015fka ne istenebilir?
Ayr\u0131ca bizim isteyebildi\u011fimiz \u015feyin \u00f6nemi de yok. \u00d6nemli olan, bay D\u00fchring’in istedi\u011fi. Ve bay D\u00fchring; Friedrich II’den \u015fu bak\u0131mdan ayr\u0131l\u0131r ki, onun gelecekteki devletinde, (sayfa 443) herkesin kurtulu\u015funu kendine g\u00f6re sa\u011flayabildi\u011fi hi\u00e7 de do\u011fru de\u011fildir. Bu gelecekteki devletin anayasas\u0131 \u015f\u00f6yle der:
“\u00d6zg\u00fcr toplumda tap\u0131n\u0131\u015f (culte) olamaz; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00fcyelerinin her biri, do\u011fan\u0131n arkas\u0131nda ya da \u00fcst\u00fcnde, kurban ya da.dua yoluyla etkili olunabilecek varl\u0131klar bulundu\u011fu ilkel ve \u00e7ocuksu kuruntusunu a\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6yleyse, do\u011fru olarak anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f [bir] sosyalite sisteminin … kiliseye de\u011fin t\u00fcm g\u00f6zba\u011fc\u0131l\u0131k ayg\u0131t\u0131n\u0131 ve bunun sonucu belliba\u015fl\u0131 b\u00fct\u00fcn din \u00f6\u011felerini ortadan kald\u0131rmas\u0131 gerekir.”
Din, yasaklan\u0131r.
Nedir ki, her din, insanlar\u0131n g\u00fcnl\u00fck ya\u015fay\u0131\u015f\u0131n\u0131 egemenlik alt\u0131nda bulunduran d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin, onlar\u0131n kafalar\u0131ndaki d\u00fc\u015flemsel yans\u0131malar\u0131ndan, d\u00fcnyasal g\u00fc\u00e7lerin i\u00e7inde d\u00fcnya\u00fcst\u00fc g\u00fc\u00e7ler bi\u00e7imine b\u00fcr\u00fcnd\u00fckleri bir yans\u0131madan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Tarihin ba\u015flang\u0131\u00e7lar\u0131nda bu yans\u0131maya u\u011frayan ve geli\u015fmenin devam\u0131nda \u00e7e\u015fitli halklar aras\u0131nda \u00e7ok \u00e7e\u015fitli ve \u00e7ok de\u011fi\u015fik ki\u015file\u015ftirmelere b\u00fcr\u00fcnen g\u00fc\u00e7ler, \u00f6nce do\u011fa g\u00fc\u00e7leridir. Bu ilk s\u00fcrecin, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 mitologya arac\u0131yla Hint Veda’lar\u0131nda, hi\u00e7 olmazsa Hintli-Avrupal\u0131 halklar i\u00e7in kayna\u011f\u0131na de\u011fin \u00e7\u0131k\u0131lm\u0131\u015f ve Hintler, \u0130ranl\u0131lar, Yunanl\u0131lar, Romal\u0131lar ve Germenlerde, ve yeterince belgeye sahip bulundu\u011fumuz \u00f6l\u00e7\u00fcde de Keltler, Litvanyal\u0131lar ve Slavlarda bu s\u00fcre\u00e7, ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde g\u00f6sterilmi\u015ftir. Ama az sonra, do\u011fal g\u00fc\u00e7lerin yan\u0131 s\u0131ra bir o denli yabanc\u0131 ve ba\u015flang\u0131\u00e7ta bir o denli a\u00e7\u0131klanmaz bir bi\u00e7imde insanlar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na dikilen g\u00fc\u00e7ler olan toplumsal g\u00fc\u00e7ler de i\u015fe kar\u0131\u015f\u0131r ve onlar\u0131 do\u011fa g\u00fc\u00e7lerinin do\u011fal zorunluluk g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015flerinin t\u0131pk\u0131s\u0131 bir do\u011fal zorunluluk g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc ile egemenlikleri alt\u0131na al\u0131rlar. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta i\u00e7lerinde yaln\u0131zca do\u011fan\u0131n gizemli g\u00fc\u00e7lerinin yans\u0131d\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015flemsel ki\u015filikler, b\u00f6ylece toplumsal \u00f6znitelikler kazan\u0131r, tarihsel g\u00fc\u00e7lerin simgeleri durumuna gelirler.[41*] Evrimin (sayfa 444) daha da geli\u015fmi\u015f bir a\u015famas\u0131nda, \u00e7ok say\u0131daki tanr\u0131lar\u0131n t\u00fcm do\u011fal ve toplumsal \u00f6znitelikleri, bu kez soyut insan\u0131n yans\u0131mas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey olmayan her \u015feye yetenekli tek bir tanr\u0131ya ge\u00e7irilir. Tarihte, \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f durumundaki baya\u011f\u0131 Yunan felsefesinin son \u00fcr\u00fcn\u00fc olan ve d\u00f6rtba\u015f\u0131 bay\u0131nd\u0131r cisimle\u015fmesini Yahudilerin kendilerine \u00f6zg\u00fc ulusal tanr\u0131s\u0131 Yahova’da bulan tektanr\u0131c\u0131l\u0131k, i\u015fte b\u00f6yle do\u011fmu\u015ftur. Bu elveri\u015fli, kullan\u0131labilir ve her \u015feye uyarlanmaya yetenekli bi\u00e7im alt\u0131nda din, insanlar o g\u00fc\u00e7lerin egemenli\u011fi alt\u0131nda kald\u0131klar\u0131 s\u00fcrece onlar\u0131 y\u00f6neten yabanc\u0131, do\u011fal ve toplumsal g\u00fc\u00e7lere g\u00f6re dolays\u0131z, yani duygusal bi\u00e7im olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilir. Oysa bug\u00fcnk\u00fc burjuva toplumda insanlar\u0131n, gene kendileri taraf\u0131ndan yarat\u0131lm\u0131\u015f ekonomik ili\u015fkiler, gene kendileri taraf\u0131ndan \u00fcretilmi\u015f \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 arac\u0131yla, sanki yabanc\u0131 bir g\u00fc\u00e7 arac\u0131yla y\u00f6netilir gibi y\u00f6netildiklerini bir\u00e7ok kez g\u00f6rm\u00fc\u015f bulunuyoruz. O halde dinsel yans\u0131man\u0131n ger\u00e7ek temeli ve onunla birlikte dinsel yans\u0131n\u0131n kendisi de varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Ve burjuva iktisad\u0131, bu yabanc\u0131 egemenli\u011finin nedensel ba\u011flant\u0131s\u0131na bir g\u00f6z atmaya izin verse bile, bu hi\u00e7bir \u015feyi de\u011fi\u015ftirmez. Burjuva iktisad\u0131 ne genel olarak bunal\u0131mlar\u0131 \u00f6nleyebilir, ne bireysel kapitalisti yitiklerden, kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z bor\u00e7lardan ve batk\u0131dan, ne de i\u015f\u00e7iyi i\u015fsizlik ve sefaletten esirgeyebilir. Atas\u00f6z\u00fc hep hakl\u0131: \u0130nsan \u00f6nerir, Tanr\u0131 d\u00fczenler (Tanr\u0131, yani kapitalist \u00fcretim bi\u00e7iminin yabanc\u0131 egemenli\u011fi). Yal\u0131n bilgi, burjuva iktisad\u0131 bilgisinden daha ileri ve daha derine de gitse, toplumsal g\u00fc\u00e7leri toplumun egemenli\u011fi alt\u0131na almaya yetmez. Bunun i\u00e7in her \u015feyden \u00f6nce toplumsal bir eylem gerekir. Ve bu eylem yerine getirildi\u011fi, toplum t\u00fcm \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 \u00fczerine elkonmas\u0131 ve planl\u0131 bir bi\u00e7imde kullan\u0131lmas\u0131 arac\u0131yla, kendini ve b\u00fct\u00fcn \u00fcyelerini, \u015fimdilik kendileri taraf\u0131ndan \u00fcretilmi\u015f, ama kar\u015f\u0131lar\u0131na ezici bir yabanc\u0131 g\u00fc\u00e7 olarak dikilen bu \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n onlar\u0131 egemenli\u011fi alt\u0131nda tuttu\u011fu k\u00f6lelikten kurtard\u0131\u011f\u0131 zaman; yani insan yaln\u0131zca \u00f6nerir olmaktan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ama d\u00fczenleyici de oldu\u011fu zaman; \u2014 i\u015fte ancak o zaman, dinde yans\u0131yan son yabanc\u0131 g\u00fc\u00e7 ortadan kalkacak ve b\u00f6ylece art\u0131k yans\u0131tacak hi\u00e7bir \u015fey bulunmamas\u0131 (sayfa 445) yal\u0131n nedeniyle, dinsel yans\u0131n\u0131n kendisi de ortadan kalkacakt\u0131r. Tersine bay D\u00fchring, dinin bu kendisine vaat edilmi\u015f bulunan do\u011fal \u00f6l\u00fcmle \u00f6lmesini bekleyemez. Daha k\u00f6ktenci bir bi\u00e7imde davran\u0131r. O, Bismarck’tan daha bismark\u00e7\u0131d\u0131r; yaln\u0131zca katolikli\u011fe kar\u015f\u0131 de\u011fil, ama genel olarak t\u00fcm dine kar\u015f\u0131 a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f may\u0131s yasalar\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131r,[42*] gelecekteki jandarmalar\u0131n\u0131 dinin izlenmesine g\u00f6nderir ve b\u00f6ylece onun \u015fehitlik mertebesine y\u00fckselmesine yard\u0131m eder ve \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzat\u0131r. Nereye bakarsak bakal\u0131m, her yerde o \u00f6zg\u00fcl Prusya sosyalizmi!
Bay D\u00fchring dini, b\u00f6yle ba\u015far\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 zaman, “kendi kendisi ile ve do\u011fa ile g\u00fc\u00e7l\u00fc ve kendi kolektif g\u00fc\u00e7lerini bilecek denli olgun insan, bundan b\u00f6yle i\u015flerin gidi\u015finin ve kendi has \u00f6z\u00fcn\u00fcn ona a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn yollar\u0131 korkmadan tutabilir”.
\u015eimdi de\u011fi\u015fiklik olsun diye, kendi kendisi ile g\u00fc\u00e7l\u00fc insan\u0131n, bay D\u00fchring’in i\u015faretleri \u00fczerine hangi “gidi\u015fat”\u0131 korkmadan tutabilece\u011fini g\u00f6relim.
\u0130\u015flerin insan\u0131 kendi kendisi ile g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u0131lan ilk gidi\u015fi, do\u011fumdur. Sonra, do\u011fal erginlik \u00f6ncesi \u00e7a\u011f\u0131 boyunca, “\u00e7ocuklar\u0131n” “do\u011fal e\u011fitici”sine, anneye teslim edilmi\u015f olarak kal\u0131r.
“Bu d\u00f6nem, eski Roma hukukunda oldu\u011fu gibi, erginlik \u00e7a\u011f\u0131na de\u011fin, yani a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 ond\u00f6rt ya\u015f\u0131na de\u011fin s\u00fcrebilir.”
Yaln\u0131zca bu ya\u015fa gelmi\u015f o\u011flanlar, annenin yetkesine gerekti\u011fi gibi sayg\u0131l\u0131 olmayacak denli k\u00f6t\u00fc yeti\u015fmi\u015f olduklar\u0131 zamand\u0131r ki baba yard\u0131m\u0131, ama \u00f6zellikle devletin e\u011fitici \u00f6nlemleri, bu kusura bir \u00e7are bulacakt\u0131r. Erginlik ile birlikte \u00e7ocuk, e\u011fer “s\u00f6z g\u00f6t\u00fcrmez ger\u00e7ek bir babal\u0131k” sahibi bir baba varsa, “baban\u0131n do\u011fal vesayeti” alt\u0131na girer; yoksa, topluluk bir vasi g\u00f6revlendirir.
Bay D\u00fchring daha \u00f6nce, \u00fcretimi ba\u015ftan ba\u015fa de\u011fi\u015ftirmeden kapitalist \u00fcretim bi\u00e7imi yerine toplumsal \u00fcretim bi\u00e7iminin ge\u00e7irebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f bulundu\u011fu gibi, burada da (sayfa 446) modern burjuva ailesinin bi\u00e7imini tepeden t\u0131rna\u011fa de\u011fi\u015ftirmeden, ekonomik temelinden kopar\u0131labilece\u011fini tasarlar. Bu bi\u00e7im onun i\u00e7in \u00f6ylesine de\u011fi\u015fmez bir \u015feydir ki “eski Roma hukuku”nu, “ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f” bir bi\u00e7im alt\u0131nda da olsa, ailenin \u00f6l\u00fcms\u00fcz yasas\u0131 durumuna getirir ve bir aileyi ancak “kal\u0131t\u00e7\u0131” olarak, yani mal sahibi birim olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebilir. Bu konuda \u00fctopyac\u0131lar, bay D\u00fchring’i iyiden iyiye geride b\u0131rak\u0131rlar. Onlara g\u00f6re insanlar\u0131n \u00f6zg\u00fcr toplumsalla\u015fmas\u0131 ve \u00f6zel ev i\u015finin kamusal bir sanayi durumuna d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc, hemen gen\u00e7li\u011fin e\u011fitiminin toplumsalla\u015fmas\u0131 ve b\u00f6ylece aile \u00fcyelerinin ger\u00e7ekten \u00f6zg\u00fcr bir kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkisi sonucunu veriyordu. Ve ayr\u0131ca Marx, “kad\u0131nlara ve \u00e7ocuklara ev alan\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda toplumsal olarak \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinde verdi\u011fi kesin rol sayesinde, b\u00fcy\u00fck sanayinin ailenin ve cinsler aras\u0131 ili\u015fkilerin y\u00fcksek bir bi\u00e7iminin \u00fczerinde y\u00fckselece\u011fi yeni ekonomik temeli de yaratt\u0131\u011f\u0131”n\u0131 tan\u0131tlam\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r (Kapital, s. 515 vd.).[43*]
“Her toplumsal reform ka\u00e7\u0131\u011f\u0131, der bay D\u00fchring, yeni toplumsal ya\u015fam\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k d\u00fc\u015fen pedagojiyi do\u011fal olarak haz\u0131r sayar.”
Bu t\u00fcmceye g\u00f6re yarg\u0131lan\u0131rsa bay D\u00fchring, toplumsal reform ka\u00e7\u0131klar\u0131 aras\u0131nda “ger\u00e7ek bir ucube” olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Gelece\u011fin okulu, onu en az\u0131ndan telif haklar\u0131 denli u\u011fra\u015ft\u0131r\u0131r ve bu da onunla az u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Onun yaln\u0131zca t\u00fcm “\u00f6nceden g\u00f6r\u00fclebilir gelecek” i\u00e7in de\u011fil ama ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi i\u00e7in de d\u00f6rtba\u015f\u0131 bay\u0131nd\u0131r bir okul ve \u00fcniversite \u00f6\u011frenim plan\u0131 var. Bununla birlikte, son \u00e7\u00f6z\u00fcmlemede kesin sosyalitede her iki cinsten gen\u00e7li\u011fin ne \u00f6\u011frenece\u011fi ile yetinelim.
Zorunlu ilkokul, “kendili\u011finden ve ilke olarak insan i\u00e7in bir \u00e7ekimi olabilen her \u015feyi”, \u00f6yleyse \u00f6zellikle “b\u00fct\u00fcn bilimlerin, d\u00fcnya ve ya\u015fam g\u00f6r\u00fc\u015fleri ile ilgili ba\u015fl\u0131ca temel ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131” sunar. \u00d6yleyse zorunlu ilkokul, her \u015feyden \u00f6nce, hem de yal\u0131n say\u0131 sayma ve toplamdan entegral hesaba de\u011fin, b\u00fct\u00fcn temel bilgiler ve b\u00fct\u00fcn ara\u00e7lar b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc “tamamen” g\u00f6zden ge\u00e7irecek bi\u00e7imde, matematik \u00f6\u011fretir. Ama bu, (sayfa 447) bu okulda, ger\u00e7ekten diferansiyel ve entegral hesap yap\u0131laca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Tersine. Daha \u00e7ok t\u00fcm matemati\u011fin yepyeni \u00f6\u011feleri \u00f6\u011fretilecek ve bunlar, g\u00fcnl\u00fck ilkel matemati\u011fi oldu\u011fu denli y\u00fcksek matemati\u011fi de tohum olarak i\u00e7ereceklerdir. Ama her ne denli bay D\u00fchring, gelece\u011fin bu okuluna y\u00f6nelik “elkitaplar\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011finin, \u015fematik olarak ve ana \u00e7izgileri ile [daha \u015fimdiden] g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcnde” oldu\u011funu ileri s\u00fcrerse de, ne yaz\u0131k ki o, “t\u00fcm matematik \u00f6\u011feleri”ni bulma ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 \u015fimdiye de\u011fin g\u00f6sterememi\u015ftir ve onun bulamad\u0131\u011f\u0131 \u015feyi, ancak ve ancak, “toplumun yeni durumunun, yeni ve artm\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerinden beklemek” gerekir. Ama her ne denli \u015fimdilik gelece\u011fin matematik \u00fcz\u00fcmleri hen\u00fcz koruksalar da, gelece\u011fin astronomi, mekanik ve fizi\u011fi bir o denli az g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7\u0131kartacak ve “t\u00fcm yeti\u015fmenin \u00e7ekirde\u011fini verecekler”dir; oysa “botanik ve zooloji, b\u00fct\u00fcn teorilere kar\u015f\u0131n, \u00f6zsel olarak betimlemeci kalan tarzlar\u0131 ile”, daha \u00e7ok “e\u011flence” i\u015fine yarayacaklard\u0131r. \u0130\u015fte, Felsefe, sayfa 417’de bas\u0131lm\u0131\u015f olan \u015fey, bu. Bug\u00fcne de\u011fin bay D\u00fchring, \u00f6zsel olarak betimlemeci olanlardan ba\u015fka botanik ve zooloji bilmez. Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 anatomi, embriyoloji ve organik d\u00fcnyan\u0131n paleontolojisini kapsayan organik morfolojinin ad\u0131n\u0131 bile bilmez. Haberi olmadan, biyoloji alan\u0131nda yepyeni bilimler hemen hemen d\u00fczinelerle do\u011farken, onun \u00e7ocuksu ruhu hep “do\u011fa bilimlerine \u00f6zg\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7iminin \u00e7ok y\u00fcksek \u00f6l\u00e7\u00fcde modern k\u00fclt\u00fcr \u00f6\u011feleri”ni Raff \u00e7ocuklar\u0131 i\u00e7in yaz\u0131lm\u0131\u015f do\u011fal tarihte aramaya gider ve t\u00fcm “\u00f6nceden g\u00f6r\u00fclebilir gelecek”e de organik d\u00fcnyan\u0131n bu anayasas\u0131n\u0131 ihsan eder. Her zaman oldu\u011fu gibi kimya, burada bir kez daha tamamen unutulmu\u015ftur.
\u00d6\u011fretimin estetik yan\u0131na gelince bay D\u00fchring, her \u015feyi yeniden yaratacakt\u0131r. Ge\u00e7mi\u015fin \u015fiiri metelik etmez. T\u00fcm dinin yasaklar\u0131d\u0131\u011f\u0131 yerde, eski ozanlar da \u00e7ok g\u00f6r\u00fclen “mitolojik ya da genel olarak dinsel \u00f6zentiler”, okulda elbette ho\u015f g\u00f6r\u00fclemez. Hatta \u00f6rne\u011fin G\u0153the’nin iyiden iyiye geli\u015ftirdi\u011fi ozanca mistisizm” bile k\u0131nanacak bir \u015feydir. \u00d6yleyse bay D\u00fchring, “anl\u0131k ile dengeli bir imgeleme yetisinin y\u00fcksek gerekirliklerine yan\u0131t veren” ve “d\u00fcnyan\u0131n tamamlanmas\u0131 (sayfa 448) anlam\u0131na gelen” do\u011fru \u00fclk\u00fcy\u00fc temsil eden o ozanca ba\u015fyap\u0131tlar\u0131 bize kendisi verecek. Aman geri kalmas\u0131n! Ekonomik kom\u00fcn, ancak alexandrinin[44*]
Filoloji, gelece\u011fin yeti\u015fmekte olan yurtta\u015f\u0131n\u0131 pek s\u0131kmayacak.
“\u00d6l\u00fc diller tamamen bir yana b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. … Ya\u015fayan yabanc\u0131 dillere gelince… onlar ikincil bir \u015fey olarak kalacaklard\u0131r.”
Ancak halklar aras\u0131ndaki ticaretin, halk y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131n g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131na kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 yerlerdedir ki ya\u015fayan yabanc\u0131 dilleri gereksinmelere g\u00f6re herkesin kolayca \u00f6\u011frenebilece\u011fi bir durama getirmek gerekecektir. “Ger\u00e7ekten e\u011fitici dil \u00f6\u011fretimi”, bir t\u00fcr evrensel dilbilimi ve \u00f6zellikle “ana dilin \u00f6z ve bi\u00e7mi” i\u00e7inde bulunur. \u2014 Bug\u00fcn\u00fcn insan\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 ulusal \u00e7evreni (ufku) bile bay D\u00fchring i\u00e7in \u00e7ok fazla kozmopolittir. Bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc, hi\u00e7 de\u011filse bug\u00fcnk\u00fc d\u00fcnyada s\u0131n\u0131rl\u0131 ulusal g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcne y\u00fckselme firsat\u0131 veren iki kald\u0131rac\u0131: b\u00fct\u00fcn halklardan hi\u00e7 olmazsa klasik bir e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015f insanlara geni\u015f bir ortak \u00e7evren a\u00e7an eski diller bilgisi ile \u00e7e\u015fitli uluslardan insanlara, aralar\u0131nda anla\u015fabilmek ve kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda olup biten \u015feyler \u00fczerine bilgi edinebilmek i\u00e7in zorunlu olan modern diller bilgisini ortadan kald\u0131rmak ister. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k ulusal dilin dilbilgisi, \u00f6zene bezene kafan\u0131za sokulacakt\u0131r. Ama “anadilin \u00f6z ve bi\u00e7imi” ancak do\u011fu\u015f ve ilerleyici geli\u015fmeleri izlenirse anla\u015f\u0131labilirler ve bu da: 1\u00b0 bu dilin s\u00f6nm\u00fc\u015f bi\u00e7imlerini ve 2\u00b0 akraba, canl\u0131 ve \u00f6l\u00fc dilleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutmad\u0131k\u00e7a olanakl\u0131 de\u011fildir. Bu da bizi, kesin olarak yasaklanm\u0131\u015f alan \u00fczerine g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Bununla birlikte e\u011fer bay D\u00fchring, e\u011fitim plan\u0131ndan t\u00fcm modern tarihsel dilbilgisini b\u00f6ylece silerse, ona kendi dil \u00f6\u011fretimi i\u00e7in tarihsel temellerden yoksunlu\u011fa ba\u011fl\u0131 t\u00fcm kaz\u00fcistik ve keyfili\u011fi ile eski Frankonya dilbiliminin, tamamen eski klasik filoloji \u00fcslubu i\u00e7inde onar\u0131lm\u0131\u015f teknik kurallar\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey kalmayacakt\u0131r. Eski filoloji d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131, onu bu filoloji (sayfa 449) \u00fcr\u00fcnlerinden en k\u00f6t\u00fcs\u00fcn\u00fc, “ger\u00e7ekten e\u011fitici dil \u00f6\u011fretiminin merkezi” durumuna getirmeye g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Altm\u0131\u015f y\u0131ldan beri o kadar yetke ve ba\u015far\u0131 ile geli\u015ftirilen tarihsel dilbilim ara\u015ft\u0131rmalar\u0131ndan s\u00f6z edildi\u011fini hi\u00e7 duymam\u0131\u015f ve sonu\u00e7 olarak dil e\u011fitiminin “y\u00fcksek derecede modern k\u00fclt\u00fcr \u00f6\u011feleri”ni Bopp, Grimm ve Diez’de de\u011fil, ama mutlu belle\u011fin Heyse ile Becker’inde arayan bir filolog kar\u015f\u0131s\u0131nda bulundu\u011fumuz a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.
Ama b\u00fct\u00fcn bunlarla birlikte gelece\u011fin gen\u00e7 yurtta\u015f\u0131, hen\u00fcz “kendi kendisi ile g\u00fc\u00e7l\u00fc” olmaktan uzakt\u0131r. Bunun i\u00e7in “son felsefi temellerin sahiplenilmesi” arac\u0131yla, bir kez daha daha derin bir temel gerek. “Ama b\u00f6ylesine bir derinle\u015fme” bay D\u00fchring’in yolu a\u00e7mas\u0131ndan bu yana, “hi\u00e7 de bir dev i\u015fi olmayacakt\u0131r”. Ger\u00e7ekten, “e\u011fer genel \u015fematik varl\u0131k bilgisinin \u00f6v\u00fcnebildi\u011fi birka\u00e7 kesin kavram\u0131n falsolu skolastik ara na\u011fmeleri ar\u0131nd\u0131r\u0131l\u0131rsa, ve e\u011fer hi\u00e7bir yerde [bay D\u00fchring taraf\u0131ndan] do\u011frulanm\u0131\u015f ger\u00e7eklikten ba\u015fka hi\u00e7bir \u015feyi \u00fcste \u00e7\u0131karmamaya karar verilirse”, temel bilgiler veren felsefe de gelece\u011fin gen\u00e7li\u011fi i\u00e7in tamamen anla\u015f\u0131labilir bir duruma gelir.
Sonsuz kavramlar\u0131n\u0131 ve bunlar\u0131n ele\u015ftirisini bug\u00fcne de\u011fin g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir geni\u015fli\u011fe kavu\u015fturdu\u011fumuz son derece yal\u0131n y\u00f6ntemler an\u0131msan\u0131rsa, g\u00fcncel derinle\u015ftirme ve inceltme sonucu \u00f6ylesine yal\u0131n bir bi\u00e7im alm\u0131\u015f bulunan evrensel uzay ve zaman anlay\u0131\u015f\u0131 \u00f6\u011felerinin, sonunda neden haz\u0131rl\u0131k bilgileri dizisi i\u00e7ine giremeyecekleri hi\u00e7 mi hi\u00e7 anla\u015f\u0131lamaz. … [Bay D\u00fchring’in] en k\u00f6kl\u00fc fikirler[i] yeni toplumun evrensel k\u00fclt\u00fcr sisteminde, ikincil olma\u015facak bir rol oynama hakk\u0131na sahiptirler.”
Maddenin kendi kendine \u00f6zde\u015f durumu ile say\u0131lm\u0131\u015f-say\u0131lmaz (innombrable nombr\u00e9) tersine, “yaln\u0131zca insan\u0131 kendi ayaklar\u0131 \u00fczerinde tutmaya de\u011fil, ama ona Mutlak denilen \u015feyin asl\u0131nda ayaklar\u0131 alt\u0131nda oldu\u011funu bildirmeye de” adayd\u0131rlar.
G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi gelece\u011fin halk okulu, Yunanca ve Latincenin yerine biraz daha \u00e7ok ar\u0131 ve uygulamal\u0131,matemati\u011fin ve \u00f6zellikle ger\u00e7ek felsefesi \u00f6\u011felerinin ge\u00e7ti\u011fi ve Almanca (sayfa 450) \u00f6\u011fretiminin m\u00fcteveffa Becker, yani a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 lise bir d\u00fczeyine indirgendi\u011fi yetkinle\u015ftirilmi\u015f bir Prusya “sultani”sinden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fil. Ger\u00e7ek \u015fudur ki, bay D\u00fchring’in de\u011findi\u011fi b\u00fct\u00fcn alanlardaki son derece okulsal niteli\u011fini art\u0131k g\u00f6stermi\u015f bulundu\u011fumuz “bilgiler”inin ya da daha do\u011frusu \u00f6nceden yap\u0131lmas\u0131 gereken k\u00f6kl\u00fc bir “ar\u0131nd\u0131rma”dan sonra bu bilgilerden geri kalacak \u015feylerin, ger\u00e7eklikte o diziden hi\u00e7 ayr\u0131lmad\u0131klar\u0131 halde, “eninde sonunda, ayr\u0131klamas\u0131z hepsinin, haz\u0131rl\u0131k bilgileri i\u00e7ine” neden girmedikleri “hi\u00e7 mi hi\u00e7 anla\u015f\u0131lamaz”. Sosyalist toplumda emek ile e\u011fitimin birbirine ba\u011flanaca\u011f\u0131ndan ve b\u00f6ylece bilimsel e\u011fitim i\u00e7in bir temel gibi \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir teknik k\u00fclt\u00fcr\u00fcn de sa\u011flanaca\u011f\u0131ndan s\u00f6z edildi\u011fini, belli belirsiz, ku\u015fkusuz bay D\u00fchring de duymu\u015ftur: Bu nedenle bu nokta da, bilinen bi\u00e7imde, sosyalitenin hizmetine konmu\u015ftur. Ama, g\u00f6rm\u00fc\u015f bulundu\u011fumuz gibi eski i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc, gelece\u011fin d\u00fchringvari \u00fcretiminde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6zsel olarak s\u00fcrd\u00fcrmeye rahat\u00e7a devam edece\u011finden, okuldaki bu teknik e\u011fitim, gelecekteki her t\u00fcrl\u00fc pratik uygulamadan, \u00fcretim i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc anlamdan kopuk tutulur; bu e\u011fitimin yaln\u0131zca okulsal bir ere\u011fi vard\u0131r; bu e\u011fitim, k\u00f6ktenci devrimcimizin hi\u00e7 bilmek istemedi\u011fi jimnasti\u011fin yerini almak \u00fczere uygulan\u0131r. Bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc o bize ancak, \u00f6rne\u011fin: “Gen\u00e7ler ve ya\u015fl\u0131lar, s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn ger\u00e7ek anlam\u0131yla \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar”, gibisinden birka\u00e7 t\u00fcmce sunabilir. Bu ipsiz saps\u0131z gevezelik, Kapital’in, sayfa 508-515’teki,[45*] Marx’\u0131n i\u00e7inde a\u015fa\u011f\u0131daki tezi a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 par\u00e7as\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman, ne denli i\u00e7ler ac\u0131s\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr:
“Robert Owen’in ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla g\u00f6sterdi\u011fi gibi, gelecekteki e\u011fitimin tohumu fabrika sistemi i\u00e7inde at\u0131lm\u0131\u015f ve filizlenmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r; bu t\u00fcr bir e\u011fitimle belli bir ya\u015f\u0131n \u00fczerindeki her \u00e7ocuk, \u00fcretici i\u015fi \u00f6\u011frenim ve jimnastik ile birarada y\u00fcr\u00fctecek ve bu yaln\u0131zca \u00fcretimdeki etkinli\u011fin art\u0131r\u0131lmas\u0131nda bir y\u00f6ntem olarak de\u011fil, tam anlam\u0131yla geli\u015fmi\u015f bir insan\u0131n yeti\u015ftirilmesinde tek y\u00f6ntem olarak uygulanacakt\u0131r.”[46*] (sayfa 451)
Ger\u00e7ek felsefesinin her \u015feyi bilmenin \u00e7ekirde\u011fini olu\u015fturaca\u011f\u0131 ve tip fak\u00fcltesinin yan\u0131s\u0131ra hukuk fak\u00fcltesinin de b\u00fct\u00fcn ferahl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrece\u011fi gelece\u011fin \u00fcniversitesini bir yana b\u0131rakal\u0131m; ancak yaln\u0131zca “birka\u00e7 konu”ya y\u00f6neltileceklerini \u00f6\u011frenebildi\u011fimiz “\u00f6zel teknik kurumlar”\u0131 da bir yana b\u0131rakal\u0131m. Gelece\u011fin gen\u00e7 yurtta\u015f\u0131n\u0131n, t\u00fcm \u00f6\u011frenimini bitirdikten sonra, sonunda evlenebilecek denli “kendi kendisi ile g\u00fc\u00e7l\u00fc” olmaya yetenekli bir duruma gelece\u011fini kabul edelim. Bay D\u00fchring ona, burada hangi gidi\u015fat\u0131 sal\u0131k verir?
“D\u00f6l vermenin, gerek niteliklerin saptanmas\u0131, ay\u0131klanmas\u0131 ve kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 bak\u0131m\u0131ndan, gerekse bu nitelikleri olu\u015fturan yeni geli\u015fme bak\u0131m\u0131ndan ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00f6nem kar\u015f\u0131s\u0131nda, insanal olan ya da olmayan k\u00f6klerini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde cinsel birle\u015fme ve se\u00e7mede, ayr\u0131ca da \u015fu ya da bu do\u011fumlu sonuca yatk\u0131n ya da kar\u015f\u0131t \u00f6nyarg\u0131da aramak gerekir. Pratikte, bu alanda egemen olan d\u00fczensizlik ve us durgunlu\u011funu yarg\u0131lama i\u015fini daha sonraki bir \u00e7a\u011fa b\u0131rakmak gerekir. Gene de, hatta \u00f6nyarg\u0131lar\u0131n bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda, \u015fimdilik hi\u00e7 olmazsa do\u011fumlar\u0131n say\u0131s\u0131ndan \u00e7ok niteli\u011finin, do\u011fan\u0131n ya da insan sak\u0131n\u0131m\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131 ya da ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulmas\u0131 gerekti\u011fi anlat\u0131labilir. Ger\u00e7i ucubeler her zaman ve b\u00fct\u00fcn hukuksal rejimlerde yok edilmeye aday olmu\u015flard\u0131r; ama normalden, varl\u0131\u011f\u0131n insan g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc yok eden bi\u00e7imsizli\u011fe kadar giden \u00f6l\u00e7e\u011fin, \u00e7e\u015fitli dereceleri var. … Kusurlu bir yarat\u0131k olacak bir insan\u0131n do\u011fu\u015funu \u00f6nlemek \u2014 bu olga, a\u00e7\u0131k\u00e7a bir ba\u015far\u0131d\u0131r.”
Ayn\u0131 bi\u00e7imde bir ba\u015fka par\u00e7ada \u015f\u00f6yle okunur:
“Felsefi a\u00e7\u0131dan, hen\u00fcz do\u011facak d\u00fcnyan\u0131n olanakl\u0131 olan en iyi bile\u015fiminin sa\u011flanmas\u0131 hakk\u0131n\u0131 anlamak g\u00fc\u00e7 de\u011fildir. … Gebelik ve herhalde do\u011fum, i\u015fin i\u00e7ine bu bak\u0131mdan \u00f6nleyici ve ayr\u0131klama olarak da se\u00e7ici bir \u00e7aba sokma f\u0131rsat\u0131n\u0131 sunar.”
Ve daha ilerde:
“\u0130nsan\u0131 mermerde \u00fclk\u00fcle\u015ftirme amac\u0131na d\u00f6n\u00fck Yunan sanat\u0131, sanat alan\u0131n\u0131 pek ilgilendirmeyen ama milyonlarca (sayfa 452) insan\u0131n ya\u015famsal yazg\u0131s\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok daha ciddi olan etten kemikten insan\u0131n yeti\u015fmesini kusursuz bir bi\u00e7ime sokma g\u00f6revi ele al\u0131naca\u011f\u0131 andan ba\u015flayarak ayn\u0131 tarihsel \u00f6nemi korumayacakt\u0131r. Bu t\u00fcr sanat, yal\u0131n bir ta\u015f i\u015flemesi sanat\u0131 de\u011fildir ve onun esteti\u011finin, \u00f6l\u00fc bi\u00e7imlerin hayran hayran seyredilmesi ile bir ilgisi yoktur, vb..”
Bizim gelecekteki gen\u00e7 yurtta\u015f\u0131m\u0131z \u015fa\u015fakal\u0131r. Evlilikte basit bir ta\u015f i\u015fleme sanat\u0131n\u0131n ya da \u00f6l\u00fc bi\u00e7imlerin seyrinin s\u00f6zkonusu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, o ger\u00e7i bay D\u00fchring olmadan da biliyordu; ama bay D\u00fchring ona, kendisine ba\u011flanan beden ile birlikte karde\u015f bir ruh bulmak \u00fczere, i\u015flerin gidi\u015finin ve kendi \u00f6z do\u011fas\u0131n\u0131n ona a\u00e7t\u0131klar\u0131 b\u00fct\u00fcn yollar\u0131 tutabilece\u011fini s\u00f6z vermi\u015fti. “Derin ve sert ahlakl\u0131l\u0131k” \u015fimdi ona bir g\u00f6kg\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fc sesiyle: Hi\u00e7bir zaman! diye hayk\u0131r\u0131r. S\u00f6zkonusu olan, \u00f6nce cinsel birle\u015fme ve se\u00e7me alan\u0131nda egemen olan d\u00fczensizlik ve us durgunlu\u011funa son vermek ve yeni d\u00fcnyan\u0131n olanakl\u0131 olan en iyi bile\u015fim hakk\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutmakt\u0131r. Gen\u00e7 yurtta\u015f i\u00e7in bu g\u00f6steri\u015fli anda, etten ve kemikten insan\u0131n yeti\u015fmesini kusursuz bir duruma sokma, bir \u00e7e\u015fit etten ve kemikten Phidias durumuna gelme s\u00f6zkonusudur. Ama bu i\u015fi nas\u0131l yapmal\u0131? Bay D\u00fchring her ne denli bir “sanat”\u0131n s\u00f6zkonusu oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorsa da, yukarda aktar\u0131lm\u0131\u015f bulunan gizemli a\u00e7\u0131klamalar\u0131, ona en k\u00fc\u00e7\u00fck bir bilgi vermez. Sak\u0131n bay D\u00fchring raslant\u0131 sonucu bu sanat\u0131n, “\u015fematik olarak g\u00f6zler \u00f6n\u00fcnde duran”, belki de ka\u011f\u0131t bir bantla sar\u0131lm\u0131\u015f olarak bug\u00fcn Alman kitap pazar\u0131nda dola\u015f\u0131mda bulunan kitaplara benzer bir elkitab\u0131na sahip olmas\u0131n? Ger\u00e7ekte biz art\u0131k burada sosyalitede de\u011fil, tersine Sihirli Fl\u00fct’te[47*] bulunuyoruz; \u015fu farkla ki iri ve ya\u011fl\u0131 din adam\u0131 Farmason Sarastro, bizim derin ve sert ahlak\u00e7\u0131m\u0131z kar\u015f\u0131s\u0131nda ancak “ikinci s\u0131n\u0131f bir k\u00f6y papaz\u0131” gibi g\u00f6r\u00fcnebilir. Sarastro’nun kendi a\u015f\u0131k \u00e7\u00f6mez \u00e7iftini ge\u00e7irdi\u011fi s\u0131namalar, bay D\u00fchring’in “ahlakl\u0131 ve \u00f6zg\u00fcr evlilik” durumuna girmelerine izin (sayfa 453) vermeden \u00f6nce, kendi iki egemen bireyini ge\u00e7irdi\u011fi korku dolu s\u0131nav kar\u015f\u0131s\u0131nda ger\u00e7ek bir \u00e7ocuk oyunu kal\u0131r. Bizim gelece\u011fin “kendi kendisi ile g\u00fc\u00e7l\u00fc” Tamino’muzun, Mutlak denilen \u015feyi ayaklar\u0131 alt\u0131nda bulundurmas\u0131, ama ayaklar\u0131ndan birinin normalden birka\u00e7 derece sapmas\u0131, \u00f6yleki baz\u0131 k\u00f6t\u00fc dillilerin ona topal demesi olanakl\u0131d\u0131r. Sevgilisi olan gelece\u011fin Pamina’s\u0131n\u0131n, sa\u011f omuza do\u011fru, k\u0131skan\u00e7l\u0131\u011f\u0131n hi\u00e7 yoktan k\u00fc\u00e7\u00fck bir kambur bile yapaca\u011f\u0131 hafif bir e\u011filme sonucu, kendini s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en Mutlak \u00fczerinde dimdik tutamamas\u0131 da olanakl\u0131d\u0131r. O zaman ne olacak? Derin ve sert Sarastro’muz, etten ve kemikten insan yetkinle\u015ftirme sanat\u0131n\u0131 onlara yasaklayacak, “gebelik” s\u0131ras\u0131nda “\u00f6nleyici”, “do\u011fum” s\u0131ras\u0131nda “se\u00e7ici \u00e7aba”s\u0131n\u0131 m\u0131 kullanacak? \u0130\u015flerin ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc olaca\u011f\u0131na bire kar\u015f\u0131 on bahse girerim: A\u015f\u0131k \u00e7ift Sarastro-D\u00fchring’i y\u00fcz\u00fcst\u00fc b\u0131rakacak ve evlendirme memurunu bulmaya gidecektir.
Dur! diye hayk\u0131r\u0131r bay D\u00fchring. Benim demek istedi\u011fim bu de\u011fil. Biraz dinleyin.
“Kurtar\u0131c\u0131 cinsel birle\u015fmelerin ger\u00e7ekten insanal y\u00fcksek d\u00fcrt\u00fcleri… yo\u011funla\u015fmas\u0131 kendini tutkulu a\u015fk olarak g\u00f6steren cinsel uyar\u0131n\u0131n insanca soylula\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bi\u00e7imi oldu\u011fundan, sonu\u00e7lar\u0131nda da yararl\u0131 bir birle\u015fmenin en iyi g\u00fcvencesi, onun kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r. … Kendili\u011finden uyumlu bir ili\u015fkiden duygu birli\u011fi belirtisi ta\u015f\u0131yan bir \u00fcr\u00fcn \u00e7\u0131karmak, ancak ikinci dereceden bir sonu\u00e7tur. Bundan da her zorlaman\u0131n zorunlu olarak zararl\u0131 bir sonu\u00e7 verece\u011fi sonucu \u00e7\u0131kar, vb..”
B\u00f6ylece, sosyalitelerin en iyisinde, her \u015fey en iyiye do\u011fru gider. Topal ile kambur, birbirlerini \u00e7\u0131lg\u0131nca severler ve bu nedenle “ikinci dereceden uyumlu bir sonu\u00e7”un en iyi g\u00fcvencesini kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131l\u0131klar\u0131nda verirler. Her \u015fey romandaki gibi olur; sevi\u015firler, evlenirler ve t\u00fcm derin ve sert ahlak d\u00fc\u015f\u00fcncesi (moralit\u00e9), her zaman oldu\u011fu gibi, uyumlu bir ala ala heye var\u0131r.
Bay D\u00fchring’in, genel olarak di\u015fi cinsiyet \u00fczerine hangi soylu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi besledi\u011fini bilmek ister misiniz? Bug\u00fcnk\u00fc topluma kar\u015f\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 su\u00e7lamada bu, g\u00f6r\u00fcl\u00fcr: (sayfa 454)
“\u0130nsan\u0131n insana sat\u0131lmas\u0131 \u00fczerine kurulu bask\u0131 toplumunda fuhu\u015f, zoraki evlili\u011fe erkekler yarar\u0131na getirilmi\u015f do\u011fal bir tamamlay\u0131c\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ve butoplumda kad\u0131nlar i\u00e7in buna benzer hi\u00e7bir \u015fey olmamas\u0131 da en anlaml\u0131 ve en anla\u015f\u0131l\u0131r olgulardan biridir.”
Bu ok\u015fant\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 bay D\u00fchring’in kad\u0131nlardan alaca\u011f\u0131 te\u015fekk\u00fcrleri dev\u015firmeyi d\u00fcnyada istemezdim. Gene de kad\u0131nlar\u0131n kayras\u0131ndan (l\u00fctfundan) yararlanarak sa\u011flanan ve bug\u00fcn art\u0131k pek \u00f6yle istisna olmayan o gelir t\u00fcr\u00fc bay D\u00fchring’in b\u00fcsb\u00fct\u00fcn bilmedi\u011fi bir \u015fey olabilir mi? Bununla birlikte bay D\u00fchring, vaktiyle gen\u00e7 bir say\u0131\u015ftay denet\u00e7isi idi ve benim zaman\u0131mda, bundan otuzalt\u0131 y\u0131l \u00f6nce, aste\u011fmenlerin s\u00f6z\u00fcn\u00fc etmezsek, say\u0131\u015ftay denet\u00e7isi ile kad\u0131nlar\u0131n kayras\u0131… bele\u015f\u00e7isinin \u00e7o\u011fu kez uyakl\u0131 d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc Berlin’de oturmaktad\u0131r!
*<\/p>\n