![](\"images\/stories\/karl_marx.jpg\")
IIBir meta\u0131n fiyat\u0131n\u0131 belirleyen nedir?
Bunu belirleyen, al\u0131c\u0131larla sat\u0131c\u0131lar aras\u0131ndaki rekabettir, yani arz ve talep aras\u0131ndaki ili\u015fkidir. Bir meta\u0131n fiyat\u0131n\u0131 belirleyen rekabet, \u00fc\u00e7 y\u00f6nl\u00fcd\u00fcr.
Ayn\u0131 meta, \u00e7e\u015fitli sat\u0131c\u0131lar taraf\u0131ndan piyasaya s\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Ayn\u0131 nitelikte metalar\u0131 en ucuz fiyata satan, \u00f6teki sat\u0131c\u0131lar\u0131n aya\u011f\u0131n\u0131 kayd\u0131raca\u011f\u0131ndan ve en b\u00fcy\u00fck s\u00fcr\u00fcm\u00fc sa\u011flayaca\u011f\u0131ndan emindir. Demek ki, sat\u0131c\u0131lar, mallar\u0131n s\u00fcr\u00fcm\u00fc i\u00e7in, pazar i\u00e7in kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 \u00e7eki\u015fir dururlar. Herbiri, satmak, olabildi\u011fince \u00e7ok satmak ve elinden gelirse \u00f6teki sat\u0131c\u0131lar\u0131 safd\u0131\u015f\u0131 ederek yaln\u0131z kendisi satmak ister. Bunun i\u00e7indir ki, biri \u00f6tekinden daha ucuza satar. Bunun sonucu olarak, sat\u0131c\u0131lar aras\u0131nda piyasaya s\u00fcrd\u00fckleri metalar\u0131n fiyat\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcren bir rekabet \u00e7\u0131kar ortaya.
Ama, buna kar\u015f\u0131l\u0131k, al\u0131c\u0131lar aras\u0131nda da rekabet vard\u0131r ki, bu da piyasaya s\u00fcr\u00fclen metalar\u0131n fiyatlar\u0131n\u0131n y\u00fckselmesine (sayfa 189) yola\u00e7ar.
Son olarak, al\u0131c\u0131larla sat\u0131c\u0131lar aras\u0131nda da rekabet vard\u0131r; al\u0131c\u0131lar olabildi\u011fince ucuza almak, sat\u0131c\u0131lar ise, olabildi\u011fince pahal\u0131 satmak isterler. Al\u0131c\u0131lar ile sat\u0131c\u0131lar aras\u0131ndaki bu rekabetin sonucu, bu rekabetin yukar\u0131da s\u00f6z\u00fc edilen iki yan\u0131n\u0131n nas\u0131l bir ili\u015fki i\u00e7inde olduklar\u0131na, yani rekabetin al\u0131c\u0131lar ordusunda m\u0131, yoksa sat\u0131c\u0131lar ordusunda m\u0131 daha g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funa ba\u011fl\u0131 olacakt\u0131r. Sanayi bu iki orduyu kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirir ki, bunlardan herbiri gene kendi saflar\u0131 aras\u0131nda, kendi birlikleri aras\u0131nda da bir sava\u015f y\u00fcr\u00fctmektedir. Kendi birlikleri aras\u0131nda en az vuru\u015fma olan ordu, hasm\u0131na kar\u015f\u0131 zaferi kazan\u0131r.
Piyasada 100 balya pamuk ve, ayn\u0131 zamanda, 1.000 balya pamuk al\u0131c\u0131s\u0131 oldu\u011funu varsayal\u0131m. Bu durumda, demek ki, talep arzdan on kat daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Herbiri bu y\u00fcz balyadan bir tane, ve e\u011fer m\u00fcmk\u00fcnse hepsini almak isteyen al\u0131c\u0131lar aras\u0131ndaki rekabet \u00e7ok \u00e7etin olacakt\u0131r. Bu \u00f6rnek keyfi bir varsay\u0131m de\u011fildir. Ticaret tarihinde, aralar\u0131nda birlik kurmu\u015f birka\u00e7 kapitalistin 100 balya de\u011fil, d\u00fcnyan\u0131n t\u00fcm pamuk stoklar\u0131n\u0131 sat\u0131n almaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 pamuk rekoltesinin k\u00f6t\u00fc oldu\u011fu d\u00f6nemleri ya\u015fad\u0131k. B\u00f6ylece, verilen bu \u00f6rnekte, bir al\u0131c\u0131, pamuk balyas\u0131 ba\u015f\u0131na g\u00f6reli olarak daha y\u00fcksek bir fiyat vererek \u00f6teki al\u0131c\u0131y\u0131 piyasadan uzakla\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r. D\u00fc\u015fman ordunun birliklerinin kendi aralar\u0131nda zorlu bir kavgaya tutu\u015ftuklar\u0131n\u0131 g\u00f6ren ve 100 balya pamu\u011fun t\u00fcm\u00fcn\u00fcn de sat\u0131laca\u011f\u0131ndan emin bulunan pamuk sat\u0131c\u0131lar\u0131, kar\u015f\u0131 taraftakilerin pamuk fiyat\u0131n\u0131 y\u00fckseltmek i\u00e7in birbirleriyle rekabete giri\u015ftikleri bir s\u0131rada, birbirlerine girip pamuk fiyat\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrmemeye dikkat edeceklerdir. \u0130\u015fte b\u00f6ylece, sat\u0131c\u0131lar ordusunda birdenbire bir i\u00e7 bar\u0131\u015f meydana gelir. \u015eimdi onlar, al\u0131c\u0131lar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na tek bir ki\u015fi gibi dikilirler, kollar\u0131n\u0131 filozof\u00e7a kavu\u015ftururlar, ve e\u011fer en \u0131srarl\u0131 ve hevesli al\u0131c\u0131lar\u0131n bile fiyat tekliflerinin kesin bir s\u0131n\u0131r\u0131 bulunmazsa, bunlar\u0131n isteklerinin de s\u0131n\u0131r\u0131 olmaz.
Demek ki, bir meta\u0131n arz\u0131 bu mala kar\u015f\u0131 olan talepten daha az ise, sat\u0131c\u0131lar aras\u0131nda hemen hemen, ya da hi\u00e7 bir rekabet olmaz. Bu rekabetin azalmas\u0131 oran\u0131nda, al\u0131c\u0131lar aras\u0131ndaki rekabet artar. Sonu\u00e7, meta fiyatlar\u0131nda olduk\u00e7a \u00f6nemli bir art\u0131\u015ft\u0131r. (sayfa 190)
Bunun kar\u015f\u0131t\u0131 durumun, tam tersi bir sonu\u00e7la, \u00e7ok daha s\u0131k meydana geldi\u011fi bilinmektedir. Arz\u0131n talebe g\u00f6re hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r bir fazlal\u0131k g\u00f6stermesi; sat\u0131c\u0131lar aras\u0131nda amans\u0131z bir rekabet; al\u0131c\u0131 yoklu\u011fundan mallar\u0131n g\u00fcl\u00fcn\u00e7 derecede d\u00fc\u015f\u00fck fiyatlarla sat\u0131lmas\u0131.
Ama fiyatlarda bir y\u00fckselme, bir d\u00fc\u015fme ne demeye gelir; y\u00fcksek fiyat\u0131n, d\u00fc\u015f\u00fck fiyat\u0131n anlam\u0131 nedir? Bir kum taneci\u011fi, mikroskopla bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda y\u00fcksektir, ve bir kule, da\u011f ile k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda al\u00e7akt\u0131r. Ve e\u011fer fiyat, arz ile talep aras\u0131ndaki ili\u015fki ile belirleniyorsa, o zaman arz ile talep aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi belirleyen nedir?
Kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan ilk burjuvaya ba\u015fvural\u0131m. Bir an bile duraksamayacak, bir ba\u015fka B\u00fcy\u00fck \u0130skendermi\u015f gibi, bu metafizik k\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc \u00e7arp\u0131m cetveli ile kesip atacakt\u0131r. Bize diyecektir ki, satt\u0131\u011f\u0131m mallar\u0131n \u00fcretimi bana 100 marka maloluyorsa, ve ben bu mallar\u0131n sat\u0131\u015f\u0131ndan, ama b\u00fct\u00fcn bir y\u0131l i\u00e7erisindeki sat\u0131\u015f\u0131ndan, 110 mark elde ediyorsam \u2014 o zaman bu, akla-uygun, d\u00fcr\u00fcst, me\u015fru bir k\u00e2rd\u0131r. Ama e\u011fer bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda 120 ya da 130 mark elde ediyorsam, bu, y\u00fcksek bir k\u00e2rd\u0131r; ve e\u011fer elde etti\u011fim 200 mark\u0131 buluyorsa, bu, ola\u011fan\u00fcst\u00fc, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir k\u00e2r olur. Peki burjuvan\u0131n k\u00e2r\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7mekte kulland\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fc nedir? Meta\u0131n\u0131n \u00fcretim maliyeti. Bu meta kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, \u00fcretimleri daha ucuza malolmu\u015f bir miktar ba\u015fka meta alacak olursa, zarar etmi\u015f olur. Kendi meta\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, \u00fcretilmeleri daha pahal\u0131ya malolmu\u015f bir miktar ba\u015fka meta alacak olursa, kazan\u00e7l\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f olur. Ve k\u00e2rdaki y\u00fckselme ve d\u00fc\u015fmeleri, kendi meta\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fim-de\u011ferinin s\u0131f\u0131r g\u00f6stergesinin \u2014\u00fcretim maliyetinin\u2014 \u00fcst\u00fcnde ya da alt\u0131nda duruyor olmas\u0131na g\u00f6re hesaplar.
B\u00f6ylece arz ile talep aras\u0131ndaki de\u011fi\u015fen ili\u015fkinin fiyatlarda nas\u0131l kimi kez bir y\u00fckseli\u015fe, kimi kez bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe, kimi kez y\u00fcksek, kimi kez d\u00fc\u015f\u00fck fiyatlara yola\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015f bulunuyoruz. E\u011fer bir meta\u0131n fiyat\u0131 arz yetersizli\u011fi ya da talepte g\u00f6r\u00fclen orant\u0131s\u0131z bir art\u0131\u015f y\u00fcz\u00fcnden olduk\u00e7a \u00f6nemli bir y\u00fckselme g\u00f6stermi\u015fse, mutlaka bir ba\u015fka meta\u0131n fiyat\u0131 buna orant\u0131l\u0131 olarak d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f demektir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bir meta\u0131n fiyat\u0131, o meta\u0131n ba\u015fka metalarla de\u011fi\u015filme oran\u0131n\u0131n para olarak ifadesinden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin, bir metre ipekli kuma\u015f\u0131n fiyat\u0131 5 marktan 6 marka \u00e7\u0131karsa, g\u00fcm\u00fc\u015f\u00fcn de\u011feri (sayfa 191) ipekli kuma\u015fa g\u00f6re d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, ve eski fiyatlar\u0131nda kalm\u0131\u015f olan b\u00fct\u00fcn \u00f6teki metalar\u0131n fiyatlar\u0131, ayn\u0131 \u015fekilde, ipekli kuma\u015fa oranla d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f demektir. Ayn\u0131 miktarda ipekli kuma\u015f alabilmek i\u00e7in, kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, bu metalardan daha fazla miktarda vermek gerekir. Bir metadaki fiyat art\u0131\u015f\u0131n\u0131n sonucu ne olacakt\u0131r? Bir miktar sermaye, geli\u015fmekte olan bu sanayi dal\u0131na at\u0131lacak ve sermayenin bu ye\u011flenen sanayi alan\u0131na ak\u0131m\u0131, sermayeye ola\u011fan k\u00e2rlar getirene dek, ya da daha do\u011frusu, \u00fcr\u00fcnlerinin fiyat\u0131, a\u015f\u0131r\u0131 \u00fcretim y\u00fcz\u00fcnden, \u00fcretim maliyetinin alt\u0131na d\u00fc\u015fene dek s\u00fcrecektir.
Bunun tersine, e\u011fer bir meta\u0131n fiyat\u0131, \u00fcretim maliyetinin alt\u0131na d\u00fc\u015ferse, sermaye, bu meta\u0131n \u00fcretiminden \u00e7ekilecektir. Modas\u0131 ge\u00e7mi\u015f ve bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc de yokolmas\u0131 gereken bir sanayi dal\u0131 olma durumu d\u0131\u015f\u0131nda, b\u00f6yle bir meta\u0131n \u00fcretimi, yani arz\u0131, sermayenin ka\u00e7mas\u0131ndan dolay\u0131, talebe uygun d\u00fc\u015fene dek, ve bunun sonucu fiyat\u0131 yeniden \u00fcretim maliyetinin d\u00fczeyine \u00e7\u0131k\u0131ncaya dek, ya da daha do\u011frusu, arz, talebin alt\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcnceye dek, yani fiyat\u0131 yeniden \u00fcretim maliyetinin \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131k\u0131ncaya dek d\u00fc\u015fmeye devam edecektir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bir meta\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki fiyat\u0131, her zaman, \u00fcretim maliyetinin ya alt\u0131nda ya da \u00fcst\u00fcnde bulunur.
Sermayenin bir sanayi alan\u0131ndan bir ba\u015fkas\u0131na nas\u0131l ileri geri hareket etti\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Y\u00fcksek fiyatlar \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir i\u00e7e do\u011fru g\u00f6\u00e7, d\u00fc\u015f\u00fck fiyatlar ise \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir d\u0131\u015fa do\u011fru g\u00f6\u00e7 getirirler.
Bir ba\u015fka g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan, yaln\u0131z arz\u0131n de\u011fil, talebin de \u00fcretim maliyeti taraf\u0131ndan belirlendi\u011fini g\u00f6sterebilirdik. Ama bu bizi konumuzdan \u00e7ok uzakla\u015ft\u0131r\u0131r.
Arz ve talepteki dalgalanmalar\u0131n bir meta\u0131n fiyat\u0131n\u0131 s\u00fcrekli olarak nas\u0131l yeni ba\u015ftan \u00fcretim maliyetine getirmekte oldu\u011funu g\u00f6rm\u00fc\u015f bulunuyoruz. Bir meta\u0131n ger\u00e7ek fiyat\u0131, ger\u00e7ekten, her zaman \u00fcretim maliyetinin ya alt\u0131nda ya da \u00fcst\u00fcndedir; ama y\u00fckseli\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fc\u015fler kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak birbirlerini dengelerler, \u00f6yle ki, belirli bir s\u00fcre i\u00e7ersinde, sanayideki \u00e7ekilme ve kabarmalar birlikte al\u0131nd\u0131klar\u0131nda, metalar birbirleriyle \u00fcretim maliyetlerine uygun olarak de\u011fi\u015filirler ve, demek ki, fiyatlar\u0131 \u00fcretim maliyetleri taraf\u0131ndan belirlenir.
Fiyat\u0131n \u00fcretim maliyeti taraf\u0131ndan bu belirleni\u015fi, iktisat\u00e7\u0131lar\u0131n anlad\u0131klar\u0131 anlamda anla\u015f\u0131lmamal\u0131d\u0131r. \u0130ktisat\u00e7\u0131lar, (sayfa 192) metalar\u0131n ortalama fiyat\u0131n\u0131n \u00fcretim maliyetine e\u015fit oldu\u011funu; bunun bir yasa oldu\u011funu s\u00f6ylerler. Y\u00fckselmenin al\u00e7almayla al\u00e7alman\u0131n da y\u00fckselmeyle dengelendi\u011fi anar\u015fik hareketi bir raslant\u0131 sayarlar. Ama, ba\u015fka iktisat\u00e7\u0131larca da ger\u00e7ekten yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, dalgalanmalar\u0131 yasa, ve \u00fcretim maliyeti taraf\u0131ndan belirlenmeyi raslant\u0131 kabul etmek de ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde do\u011fru olurdu. Ancak daha yak\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, yaln\u0131zca bu dalgalanmalard\u0131r ki, kendileriyle birlikte en korkun\u00e7 y\u0131k\u0131mlar\u0131 getirirler ve burjuva toplumunu, yersars\u0131nt\u0131lar\u0131 gibi, temellerine dek sarsarlar \u2014 yaln\u0131zca bu dalgalanmalar\u0131n ak\u0131\u015f\u0131 i\u00e7ersindedir ki, fiyatlar \u00fcretim maliyeti taraf\u0131ndan belirlenir. Bu d\u00fczensizlik hareketinin t\u00fcm\u00fc, onun d\u00fczeninin ta kendisidir. Bu s\u0131nai anar\u015finin ak\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde, bir daire \u00e7evresindeki bu hareket i\u00e7inde, rekabet, s\u00f6zgelimi, bir a\u015f\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 bir ba\u015fkas\u0131yla tel\u00e2fi eder.
\u015eu halde, g\u00f6r\u00fcyoruz ki, bir meta\u0131n fiyat\u0131 kendi \u00fcretim maliyeti taraf\u0131ndan \u00f6yle bir bi\u00e7imde belirlenir ki, bu meta\u0131n fiyat\u0131n\u0131n kendi \u00fcretim maliyetinin \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemler, \u00fcretim maliyetinin alt\u0131na d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc d\u00f6nemler taraf\u0131ndan tel\u00e2fi edilir, ve vice versa. Bu, elbette, ayr\u0131 ayr\u0131, belirli s\u0131nai \u00fcr\u00fcnler i\u00e7in de\u011fil, ancak t\u00fcm bir sanayi dal\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erlidir. Bunun sonucu olarak, bu, gene, tek tek sanayiciler i\u00e7in de\u011fil, ancak t\u00fcm sanayiciler s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erlidir.
Fiyat\u0131n \u00fcretim maliyeti taraf\u0131ndan belirlenmesi, fiyat\u0131n bir meta\u0131n yap\u0131m\u0131 i\u00e7in gerekli-emek zaman\u0131 taraf\u0131ndan belirlenmesi ile ayn\u0131 \u015feydir, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00fcretim maliyeti (1) hammaddelerden ve aletlerin y\u0131pranmas\u0131ndan, yani \u00fcretimleri belli bir miktarda i\u015fg\u00fcn\u00fcne malolmu\u015f ve bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc de belli miktarda bir emek zaman\u0131n\u0131 temsil eden sanayi \u00fcr\u00fcnlerinden, ve (2) \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc bizzat zaman olan dolays\u0131z emekten olu\u015fur.
Bu durumda, genel olarak metalar\u0131n fiyat\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen bu ayn\u0131 genel yasalar, elbet, \u00fccreti, eme\u011fin fiyat\u0131n\u0131 da d\u00fczenlerler.
\u00dccret, arz ve talep aras\u0131ndaki ili\u015fkiye g\u00f6re, i\u015fg\u00fcc\u00fc al\u0131c\u0131lar\u0131, yani kapitalistler ile, i\u015fg\u00fcc\u00fc sat\u0131c\u0131lar\u0131, yani i\u015f\u00e7iler aras\u0131ndaki rekabetin ald\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7ime g\u00f6re y\u00fckselip d\u00fc\u015fecektir. \u00dccretteki dalgalanmalar genel olarak metalar\u0131n fiyat\u0131ndaki dalgalanmalara tekab\u00fcl eder. Ama bu dalgalanmalar\u0131n \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7erisinde, eme\u011fin fiyat\u0131 \u00fcretim maliyeti ile, bu meta\u0131n (sayfa 193) \u2014i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn\u2014 \u00fcretimi i\u00e7in gerekli-emek zaman\u0131 ile belirlenir.
O halde, i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00fcretim maliyeti nedir?
Bu, i\u015f\u00e7iyi i\u015f\u00e7i olarak muhafaza etmek ve i\u015f\u00e7iyi i\u015f\u00e7i durumuna getirmek i\u00e7in gerekli olan masraflard\u0131r.
Bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc, herhangi bir i\u015fin gerektirdi\u011fi e\u011fitim s\u00fcresi ne denli k\u0131sa olursa, i\u015f\u00e7inin \u00fcretim maliyeti o denli az, ve eme\u011finin fiyat\u0131, \u00fccreti o denli d\u00fc\u015f\u00fck olur. \u00c7\u0131rakl\u0131k d\u00f6neminin hemen hi\u00e7 gerekli olmad\u0131\u011f\u0131, i\u015f\u00e7inin kabaca maddi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yeterli oldu\u011fu sanayi dallar\u0131nda, i\u015f\u00e7inin \u00fcretimi i\u00e7in gerekli masraflar, hemen hemen yaln\u0131zca kendisini ya\u015fatmak ve \u00e7al\u0131\u015fabilir durumda tutmak i\u00e7in zorunlu metalardan ibarettir. Bunun i\u00e7indir ki, eme\u011fin fiyat\u0131, zorunlu ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131n\u0131n fiyat\u0131 ile belirlenecektir.
Bununla birlikte, burada i\u015fin i\u00e7ine bir ba\u015fka d\u00fc\u015f\u00fcnce daha girer. \u0130mal\u00e2t\u00e7\u0131, \u00fcretim maliyetini ve, buna g\u00f6re, \u00fcr\u00fcnlerin fiyatlar\u0131n\u0131 hesaplarken i\u015f aletlerinin y\u0131pranmas\u0131n\u0131 da hesaba katar. \u00d6rne\u011fin e\u011fer bir makine ona 1.000 marka malolmu\u015fsa ve \u00f6mr\u00fc on y\u0131lsa, on y\u0131l\u0131n sonunda eskimi\u015f olan makinenin yerine bir yenisini koyabilmek i\u00e7in metalar\u0131n fiyat\u0131na her y\u0131l 100 mark ekler. Ayn\u0131 bi\u00e7imde, basit i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00fcretim maliyeti hesaplan\u0131rken \u00fcreme masraflar\u0131 da hesaba kat\u0131lmal\u0131d\u0131r, ki b\u00f6ylelikle, i\u015f\u00e7i soyunun \u00e7o\u011falabilmesi ve eskimi\u015f i\u015f\u00e7ilerin yerini yenilerin alabilmesi sa\u011flanm\u0131\u015f olur. Demek ki, i\u015f\u00e7inin y\u0131pranmas\u0131 da, makinenin y\u0131pranmas\u0131 gibi ayn\u0131 \u015fekilde hesaba kat\u0131l\u0131r.
Basit i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00fcretim maliyeti, demek ki, i\u015f\u00e7inin varolu\u015f ve \u00fcreme masraflar\u0131ndan olu\u015fur. Bu varolu\u015f ve \u00fcreme masraflar\u0131n\u0131n fiyat\u0131, \u00fccreti meydana getirir. Bu bi\u00e7imde belirlenen \u00fccrete, asgari \u00fccret denir. Bu asgari \u00fccret, metalar\u0131n fiyatlar\u0131n\u0131n genel olarak \u00fcretim maliyetleri ile belirlenmesi gibi, bir tek birey i\u00e7in de\u011fil, bu bireylerin meydana getirdikleri t\u00fcr i\u00e7in gereklidir. Varolmak ve \u00fcremek i\u00e7in tek tek yeterli \u00fccret alamayan milyonlarca i\u015f\u00e7i vard\u0131r; ama t\u00fcm i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n \u00fccretleri g\u00f6sterdikleri dalgalanmalar i\u00e7erisinde, bu asgariye e\u015fitlenirler.
Herhangi bir ba\u015fka meta\u0131n fiyat\u0131 gibi \u00fccreti de d\u00fczenleyen en genel yasalar\u0131 \u015fimdi art\u0131k anlam\u0131\u015f oldu\u011fumuza g\u00f6re, konumuza daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde girebiliriz.
Sermaye, yeni hammaddeler, yeni i\u015f aletleri ve ge\u00e7im (sayfa 194) ara\u00e7lar\u0131 \u00fcretmede kullan\u0131lan her \u00e7e\u015fit hammaddelerden, i\u015f aletlerinden ve ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131ndan olu\u015fur. Sermayeyi olu\u015fturan b\u00fct\u00fcn bu par\u00e7alar, eme\u011fin yaratt\u0131\u011f\u0131 \u015feylerdir, eme\u011fin \u00fcr\u00fcnleridir, birikmi\u015f emektir. Yeni bir \u00fcretimin arac\u0131 olarak i\u015fg\u00f6ren birikmi\u015f emek, sermayedir.
\u0130ktisat\u00e7\u0131lar b\u00f6yle derler i\u015fte.
Bir zenci k\u00f6le nedir? Kara \u0131rktan bir insand\u0131r. Bu a\u00e7\u0131klama ne denli yeterliyse, bundan \u00f6nceki de o denli yeterlidir.
Bir zenci, bir zencidir. Ancak belirli ko\u015fullar alt\u0131nda, bir k\u00f6le durumuna gelir. Bir pamuk e\u011firme makinesi, pamuk e\u011firme makinesidir. Ancak belirli ko\u015fullar alt\u0131nda sermaye durumuna gelir. Bu ko\u015fullardan kopar\u0131ld\u0131 m\u0131, art\u0131k sermaye de\u011fildir, t\u0131pk\u0131 alt\u0131n\u0131n kendi ba\u015f\u0131na para olmamas\u0131 ya da \u015fekerin \u015feker fiyat\u0131 olmamas\u0131 gibi.
\u00dcretimde, insanlar, yaln\u0131z do\u011fa \u00fczerinde de\u011fil, birbirleri \u00fczerinde de etkili olurlar. Ancak belirli bir bi\u00e7imde i\u015fbirli\u011fi yaparak ve etkinliklerini kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak de\u011fi\u015f-toku\u015f ederek \u00fcretimde bulunurlar. \u00dcretmek i\u00e7in birbirleriyle belirli ba\u011flant\u0131lar ve ili\u015fkiler i\u00e7ine girerler, ve ancak bu toplumsal ba\u011flant\u0131 ve ili\u015fki s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7indedir ki, do\u011fa \u00fczerinde etkili olur, \u00fcretimde bulunurlar.
\u00dcreticilerin kendi aralar\u0131ndaki bu toplumsal ili\u015fkiler, etkinliklerini de\u011fi\u015f-toku\u015f etme ve t\u00fcm \u00fcretim eylemine kat\u0131lma ko\u015fullar\u0131, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n niteliklerine g\u00f6re, do\u011fal olarak farkl\u0131 olacakt\u0131r. Yeni bir sava\u015f aletinin, ate\u015fli silah\u0131n icad\u0131 ile ordunun t\u00fcm \u00f6rg\u00fctlenmesi zorunlu olarak de\u011fi\u015fmi\u015ftir; bireylerin bir ordu olu\u015fturabilme ve bir ordu olarak davranabilme ili\u015fkileri de\u011fi\u015fik bir bi\u00e7im alm\u0131\u015f ve farkl\u0131 ordular\u0131n birbirleriyle olan ili\u015fkileri de de\u011fi\u015fmi\u015ftir.
Demek ki, insanlar\u0131n, i\u00e7inde \u00fcretimde bulunduklar\u0131 toplumsal ili\u015fkiler, toplumsal \u00fcretim ili\u015fkileri, maddi \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131ndaki, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerdeki de\u011fi\u015fme ve geli\u015fme ile birlikte de\u011fi\u015fir, de\u011fi\u015fik bir bi\u00e7im al\u0131r. \u00dcretim ili\u015fkileri bir b\u00fct\u00fcn halinde toplumsal ili\u015fkiler denilen \u015feyi, toplumu, ve \u00f6zellikle, belirli bir tarihsel geli\u015fme a\u015famas\u0131ndaki bir toplumu, \u00f6zg\u00fcn, ay\u0131rdedici nitelikte bir toplumu olu\u015fturur. Antik toplum, feodal toplum, burjuva toplum, herbiri, ayn\u0131 zamanda, insanl\u0131k tarihinde \u00f6zel bir geli\u015fim a\u015famas\u0131n\u0131 belirten bu t\u00fcrden \u00fcretim ili\u015fkileri b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc olu\u015ftururlar. (sayfa 195)
Sermaye de bir toplumsal \u00fcretim ili\u015fkisidir. Bir burjuva \u00fcretim ili\u015fkisi, burjuva toplumunun \u00fcretim ili\u015fkisidir. Sermayeyi olu\u015fturan ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131, i\u015f aletleri, hammaddeler, belli toplumsal ko\u015fullar alt\u0131nda, belirli toplumsal ili\u015fkiler i\u00e7inde \u00fcretilmi\u015f ve biriktirilmi\u015f de\u011filler midir? Bunlar yeni \u00fcretim i\u00e7in belli toplumsal ko\u015fullar alt\u0131nda, belirli toplumsal ili\u015fkiler i\u00e7inde kullan\u0131lm\u0131yorlar m\u0131? Ve yeni \u015feyler \u00fcretilmesine hizmet eden \u00fcr\u00fcnleri sermaye haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren de i\u015fte bu belirli toplumsal nitelik de\u011fil midir?
Sermaye sadece ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131ndan, i\u015f aletlerinden ve hammaddelerden, sadece maddi \u00fcr\u00fcnlerden ibaret de\u011fildir; bunlar\u0131 oldu\u011fu kadar de\u011fi\u015fim-de\u011ferlerini de i\u00e7erir. Sermayenin i\u00e7erdi\u011fi b\u00fct\u00fcn \u00fcr\u00fcnler metad\u0131rlar. Demek ki, sermaye, yaln\u0131z bir maddi \u00fcr\u00fcnler toplam\u0131 de\u011fildir; sermaye, bir metalar, bir de\u011fi\u015fim-de\u011ferleri, bir toplumsal b\u00fcy\u00fckl\u00fckler toplam\u0131d\u0131r.
Y\u00fcn\u00fcn yerine pamu\u011fu, bu\u011fday\u0131n yerine pirinci, ya da demiryollar\u0131n\u0131n yerine buharl\u0131 gemileri koysak da, sermaye ayn\u0131 kal\u0131r, yeter ki pamuk, pirin\u00e7, buharl\u0131 gemi \u2014sermayenin kitlesi\u2014 daha \u00f6nce y\u00fcn\u00fcn, bu\u011fday\u0131n, demiryollar\u0131n\u0131n sahip olduklar\u0131 ayn\u0131 de\u011fi\u015fim-de\u011ferine, ayn\u0131 fiyata sahip olsunlar. Sermaye en ufak bir de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011framaks\u0131z\u0131n, sermayenin kitlesi s\u00fcrekli olarak de\u011fi\u015febilir.
Ama, her sermayenin bir emtia, yani de\u011fi\u015fim-de\u011ferleri toplam\u0131 olmas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, her emtia, her de\u011fi\u015fim-de\u011ferleri toplam\u0131 sermaye de\u011fildir.
Her de\u011fi\u015fim-de\u011ferleri toplam\u0131, bir de\u011fi\u015fim-de\u011feridir. Ayr\u0131 ayr\u0131 her de\u011fi\u015fim-de\u011feri, bir de\u011fi\u015fim-de\u011ferleri toplam\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, 1.000 mark eden bir ev, 1.000 markl\u0131k bir de\u011fi\u015fim-de\u011feridir. Bir fenik eden bir k\u00e2\u011f\u0131t par\u00e7as\u0131, y\u00fcz tane y\u00fczdebir feniklik bir de\u011fi\u015fim-de\u011feri toplam\u0131d\u0131r. Ba\u015fka \u00fcr\u00fcnlerle de\u011fi\u015filebilir olan \u00fcr\u00fcnler, metad\u0131rlar. Birbirleriyle belirli bir orana g\u00f6re de\u011fi\u015filebilirler; bu oran onlar\u0131n de\u011fi\u015fim-de\u011ferini, ya da para olarak ifade edildi\u011finde, onlar\u0131n fiyat\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Bu \u00fcr\u00fcnlerin miktar\u0131, onlar\u0131n meta olma, ya da bir de\u011fi\u015fim-de\u011feri miktar\u0131, ya da belirli bir fiyata sahip olma niteliklerinde hi\u00e7 bir de\u011fi\u015fiklik yapamaz. Bir a\u011fa\u00e7 ister b\u00fcy\u00fck, ister k\u00fc\u00e7\u00fck olsun, bir a\u011fa\u00e7t\u0131r. Demiri \u00f6teki \u00fcr\u00fcnlerle ister ons olarak ister y\u00fczdelik a\u011f\u0131rl\u0131k birimlerine g\u00f6re de\u011fi\u015fiyor olal\u0131m, bu, onun (sayfa 196) meta olma, de\u011fi\u015fim-de\u011feri olma niteli\u011fini de\u011fi\u015ftirir mi? Miktar\u0131na g\u00f6re, daha b\u00fcy\u00fck ya da daha k\u00fc\u00e7\u00fck de\u011fere, daha y\u00fcksek ya da daha d\u00fc\u015f\u00fck fiyata sahip bir metad\u0131r.
O zaman, herhangi miktarda bir meta\u0131n, de\u011fi\u015fim-de\u011ferinin sermaye haline gelmesi nas\u0131l olur?
Ba\u011f\u0131ms\u0131z bir toplumsal g\u00fc\u00e7 olarak, yani toplumun bir kesiminin g\u00fcc\u00fc olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrerek ve \u00e7o\u011falarak, dolays\u0131z, canl\u0131 i\u015fg\u00fcc\u00fc kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda de\u011fi\u015filmek suretiyle. \u00c7al\u0131\u015fma yetene\u011finden ba\u015fka hi\u00e7 bir \u015feye sahip bulunmayan bir s\u0131n\u0131f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 sermayenin zorunlu bir \u00f6nko\u015fuludur.
Birikmi\u015f eme\u011fi sermayeye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren tek \u015fey, birikmi\u015f, ge\u00e7mi\u015f, maddele\u015fmi\u015f eme\u011fin, dolays\u0131z, canl\u0131 emek \u00fczerindeki egemenli\u011fidir.
Sermaye, ya\u015fayan eme\u011fe yeni \u00fcretimin arac\u0131 olarak hizmet eden birikmi\u015f emekten ibaret de\u011fildir. Sermaye, birikmi\u015f eme\u011fe, kendi de\u011fi\u015fim-de\u011ferini korumas\u0131n\u0131n ve \u00e7o\u011faltmas\u0131n\u0131n arac\u0131 olarak hizmet eden ya\u015fayan emektir.
Kapitalist ile \u00fccretli i\u015f\u00e7i aras\u0131ndaki al\u0131\u015fveri\u015f s\u0131ras\u0131nda olan nedir?
\u0130\u015f\u00e7i, kendi i\u015fg\u00fcc\u00fc kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131 al\u0131r, ama kapitalist, verdi\u011fi ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda i\u015f\u00e7inin eme\u011fini, \u00fcretken faaliyetini, i\u015f\u00e7inin t\u00fcketti\u011fi \u015feyi kar\u015f\u0131lamakla kalmay\u0131p, birikmi\u015f eme\u011fe bu eme\u011fin i\u00e7erdi\u011finden daha b\u00fcy\u00fck bir de\u011fer veren yarat\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fc al\u0131r. \u0130\u015f\u00e7i, mevcut ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kapitalistten al\u0131r. Bu ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131 onun ne i\u015fine yarar? O anda t\u00fcketim yapmas\u0131na. Ama, bu ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131n\u0131 t\u00fcketti\u011fim anda, bunlar benim i\u00e7in bir daha geri gelmemek \u00fczere kaybolmu\u015ftur, me\u011fer ki, bu ara\u00e7lar\u0131n benim varl\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmemi sa\u011flad\u0131klar\u0131 s\u00fcreyi yeni ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131 \u00fcretmekte, t\u00fcketim s\u0131ras\u0131nda, t\u00fcketilmekle yokolan de\u011ferlerin yerine, eme\u011fimle yeni de\u011ferler yaratmakta kullanay\u0131m. Ama, ald\u0131\u011f\u0131 ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda i\u015f\u00e7inin kapitaliste teslim etti\u011fi i\u015fte bu soylu yeniden \u00fcretme g\u00fcc\u00fcd\u00fcr! Bu bak\u0131mdan, bu g\u00fcc\u00fc kendisi i\u00e7in yitirmi\u015f olur.
Bir \u00f6rnek alal\u0131m: bir kirac\u0131 \u00e7ift\u00e7i g\u00fcndelik\u00e7isine g\u00fcnde 5 g\u00fcm\u00fc\u015f gro\u015fen veriyor. Bu 5 g\u00fcm\u00fc\u015f gro\u015fen kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda g\u00fcndelik\u00e7i b\u00fct\u00fcn g\u00fcn \u00e7ift\u00e7inin tarlas\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve b\u00f6ylece ona 10 g\u00fcm\u00fc\u015f gro\u015fenlik bir has\u0131lat sa\u011fl\u0131yor. \u00c7ift\u00e7i g\u00fcndelik\u00e7iye verdi\u011fi de\u011feri yerine koymu\u015f olmakla kalm\u0131yor, iki kat\u0131na (sayfa 197) \u00e7\u0131kar\u0131yor. Demek ki, g\u00fcndelik\u00e7iye verdi\u011fi 5 g\u00fcm\u00fc\u015f gro\u015feni verimli, \u00fcretken bir bi\u00e7imde kullanm\u0131\u015f, t\u00fcketmi\u015ftir. Bu 5 g\u00fcm\u00fc\u015f gro\u015fen kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda tam iki kat\u0131 bir de\u011ferde tar\u0131msal \u00fcr\u00fcn \u00fcreten ve 5 g\u00fcm\u00fc\u015f gro\u015feni 10 g\u00fcm\u00fc\u015f gro\u015fen yapan emek\u00e7inin eme\u011fini ve g\u00fcc\u00fcn\u00fc sat\u0131n alm\u0131\u015ft\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, g\u00fcndelik\u00e7i, sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00e7ift\u00e7iye b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 kendi \u00fcretici g\u00fcc\u00fc yerine, az\u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7inde t\u00fcketti\u011fi ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131yla de\u011fi\u015fti\u011fi 5 g\u00fcm\u00fc\u015f gro\u015fen al\u0131yor. Demek ki, 5 g\u00fcm\u00fc\u015f gro\u015fen ikili bir bi\u00e7imde t\u00fcketilmi\u015ftir, sermaye i\u00e7in yeniden \u00fcretici bi\u00e7imde, \u00e7\u00fcnk\u00fc 10 gro\u015fen getiren i\u015fg\u00fcc\u00fc[*] kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda de\u011fi\u015filmi\u015ftir; i\u015f\u00e7i i\u00e7in \u00fcretici olmayan bi\u00e7imde, \u00e7\u00fcnk\u00fc bir daha geri gelmemek \u00fczere yokolmu\u015f bulunan ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131 ile de\u011fi\u015filmi\u015ftir ve i\u015f\u00e7i, ancak \u00e7ift\u00e7i ile ayn\u0131 de\u011fi\u015fimi yineleyerek onlar\u0131n ayn\u0131 de\u011ferini elde edebilir. \u015eu halde sermaye \u00fccretli emek varsay\u0131m\u0131na, \u00fccretli emek de sermaye varsay\u0131m\u0131na dayan\u0131r. Bunlar birbirlerinin ko\u015fuludurlar; kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak birbirlerini yarat\u0131rlar.
Bir pamuk fabrikas\u0131 i\u015f\u00e7isi, yaln\u0131zca pamuklu kuma\u015flar m\u0131 \u00fcretir? Hay\u0131r, sermaye \u00fcretir. Kendi eme\u011fine yeniden kumanda etmeye ve onun arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile yeni de\u011ferler yaratmaya hizmet edecek de\u011ferler \u00fcretir.
Sermaye, ancak i\u015fg\u00fcc\u00fc kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda de\u011fi\u015filmek suretiyle, ancak \u00fccretli emek yaratarak \u00e7o\u011falabilir. \u00dccretli i\u015f\u00e7inin i\u015fg\u00fcc\u00fc, sermaye ile ancak sermayeyi art\u0131rarak, k\u00f6lesi oldu\u011fu g\u00fcc\u00fc kuvvetlendirerek de\u011fi\u015filebilir. O halde, sermayenin artmas\u0131 demek, proletaryan\u0131n artmas\u0131 yani i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n artmas\u0131 demektir.
Burjuvalar ve burjuva iktisat\u00e7\u0131lar\u0131, kapitalistle i\u015f\u00e7inin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc ayn\u0131 oldu\u011funu iddia ederler. Ger\u00e7ekten de! Kapitalist, i\u015f\u00e7iye i\u015f vermezse, i\u015f\u00e7i mahvolur. Sermaye de, i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fc s\u00f6m\u00fcrmezse yokolur, ve onu s\u00f6m\u00fcrmesi i\u00e7in de sat\u0131n almas\u0131 gerekir. \u00dcretime ayr\u0131lm\u0131\u015f sermaye, yani \u00fcretken sermaye, ne denli \u00e7abuk \u00e7o\u011fal\u0131rsa, bunun sonucu olarak sanayi de o denli geli\u015fir, burjuvazi o \u00f6l\u00e7\u00fcde zenginle\u015fir, i\u015fler o denli daha iyi gider, sermaye o denli daha \u00e7ok i\u015f\u00e7iye gereksinme duyar, i\u015f\u00e7i o denli kendini daha pahal\u0131ya satar.
\u0130\u015f\u00e7i i\u00e7in katlan\u0131labilir bir durumda olmas\u0131n\u0131n vazge\u00e7ilmez (sayfa 198) ko\u015fulu, b\u00f6ylece, \u00fcretken sermayenin olabildi\u011fince h\u0131zla b\u00fcy\u00fcmesidir.
Peki ama, \u00fcretken sermayenin b\u00fcy\u00fcmesi ne demektir? Birikmi\u015f eme\u011fin canl\u0131 emek \u00fczerindeki g\u00fcc\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fcmesi, burjuvazinin i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 \u00fczerindeki egemenli\u011finin b\u00fcy\u00fcmesi demektir. E\u011fer \u00fccretli emek kendisine egemen olanlar\u0131n zenginliklerini, kendisine d\u00fc\u015fman olan g\u00fcc\u00fc, sermayeyi \u00fcretiyorsa, o zaman istihdam ara\u00e7lar\u0131, yani ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131, kendisini yeniden sermayenin bir par\u00e7as\u0131 haline getirmesi, sermayeyi b\u00fcy\u00fcmenin giderek h\u0131zlanan hareketi i\u00e7erisine yeniden atan bir kald\u0131ra\u00e7 haline getirmesi ko\u015fuluyla, bu d\u00fc\u015fman g\u00fc\u00e7ten gerisin geriye kendisine geliyor demektir.
Sermayenin \u00e7\u0131karlar\u0131 ile i\u015f\u00e7ilerin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n bir ve ayn\u0131 \u00e7\u0131karlar oldu\u011funu s\u00f6ylemek, sermaye ile \u00fccretli eme\u011fin bir ve ayn\u0131 ili\u015fkinin iki yan\u0131 olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektir yaln\u0131zca. Biri \u00f6tekinin sonucudur, t\u0131pk\u0131 tefeci ile bor\u00e7 alan\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak birbirini yaratmalar\u0131 gibi.
\u00dccretli i\u015f\u00e7i, \u00fccretli i\u015f\u00e7i olduk\u00e7a, yazg\u0131s\u0131 sermayeye ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u0130\u015f\u00e7i ile kapitalist aras\u0131ndaki o kadar \u00f6v\u00fclen \u00e7\u0131kar ortakl\u0131\u011f\u0131 i\u015fte budur.
Sermaye art\u0131nca, \u00fccretli emek kitlesi b\u00fcy\u00fcr, \u00fccretli i\u015f\u00e7ilerin say\u0131s\u0131 \u00e7o\u011fal\u0131r; tek s\u00f6zc\u00fckle, sermayenin egemenli\u011fi daha \u00e7ok say\u0131da bireyleri kapsar. En elveri\u015fli durumu varsayal\u0131m: \u00fcretici sermaye art\u0131nca emek talebi de artar. Buna g\u00f6re de eme\u011fin fiyat\u0131, yani \u00fccret y\u00fckselir.
Bir ev, b\u00fcy\u00fck ya da k\u00fc\u00e7\u00fck olabilir, \u00e7evresindeki evler de ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u00fc\u00e7\u00fck olduklar\u0131 s\u00fcrece, bu ev, bir konuta olan b\u00fct\u00fcn toplumsal talepleri kar\u015f\u0131lar. Ama k\u00fc\u00e7\u00fck evin yan\u0131nda bir saray y\u00fckseliverse, k\u00fc\u00e7\u00fck ev bir kul\u00fcbe derecesine d\u00fc\u015fer. O zaman bu k\u00fc\u00e7\u00fck ev, sahibinin g\u00fc\u00e7 be\u011fenir bir ki\u015fi olamad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ya da ancak al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fc istekleri olabilece\u011finin tan\u0131t\u0131 olur. Ama, uygarl\u0131\u011f\u0131n ilerleyi\u015fi boyunca, k\u00fc\u00e7\u00fck ev ne denli b\u00fcy\u00fcrse b\u00fcy\u00fcs\u00fcn, e\u011fer kom\u015fu saray da ayn\u0131 h\u0131zla ya da daha b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde b\u00fcy\u00fcrse, g\u00f6reli olarak k\u00fc\u00e7\u00fck evde oturan ki\u015fi, kendi d\u00f6rt duvar\u0131 aras\u0131nda, kendini, gitgide daha rahats\u0131z, daha ho\u015fnutsuz, daha darda hissedecektir.
\u00dccrette hissedilir bir art\u0131\u015f \u00fcretken sermayede h\u0131zl\u0131 bir b\u00fcy\u00fcmeyi \u00f6ng\u00f6r\u00fcr. \u00dcretken sermayenin bu h\u0131zla b\u00fcy\u00fcmesi, (sayfa 199) zenginli\u011fin, l\u00fcks\u00fcn, toplumsal gereksinme ve zevklerde de e\u015fit h\u0131zda b\u00fcy\u00fcmeye yola\u00e7ar. \u015eu halde, her ne kadar i\u015f\u00e7inin zevk konulan artm\u0131\u015fsa da, bu zevklerin sa\u011flad\u0131klar\u0131 toplumsal tatmin, kapitalistin artm\u0131\u015f bulunan ve i\u015f\u00e7i i\u00e7in eri\u015filmez olan zevklerine k\u0131yasla ve genellikle toplumun geli\u015fme a\u015famas\u0131na k\u0131yasla, d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bizim isteklerimiz ve zevklerimiz toplumdan kaynaklan\u0131r; bu bak\u0131mdan, biz de bunlar\u0131, toplum \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcne vururuz; yoksa bize tatmin veren nesnelerle \u00f6l\u00e7meyiz. Bunlar toplumsal bir nitelik ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131ndan g\u00f6relidirler.
Genel olarak \u00fccret, yaln\u0131z kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda elde edebilece\u011fim metalar miktar\u0131 ile belirlenmemektedir. \u00dccret \u00e7e\u015fitli ili\u015fkileri i\u00e7erir.
\u0130\u015f\u00e7ilerin i\u015fg\u00fc\u00e7leri kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ald\u0131klar\u0131 \u015fey, her \u015feyden \u00f6nce, belirli bir miktar parad\u0131r. \u00dccret, sadece bu parasal fiyatla m\u0131 belirlenmektedir?
16. y\u00fczy\u0131lda, Avrupa’da dola\u015f\u0131mda bulunan alt\u0131n ve g\u00fcm\u00fc\u015f, Amerika’daki daha zengin ve i\u015fletilmesi daha kolay madenlerin bulunu\u015fu sonunda artt\u0131. Bu nedenle, alt\u0131n ve g\u00fcm\u00fc\u015f\u00fcn de\u011feri, \u00f6teki metalara oranla d\u00fc\u015ft\u00fc. \u0130\u015f\u00e7iler i\u015fg\u00fc\u00e7leri kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda para bi\u00e7iminde ayn\u0131 miktar g\u00fcm\u00fc\u015f almaya devam ettiler. Emeklerinin parasal fiyat\u0131 ayn\u0131 kald\u0131, ama bununla birlikte, \u00fccretleri d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc, \u00e7\u00fcnk\u00fc ayn\u0131 nicelikteki g\u00fcm\u00fc\u015f kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ellerine ge\u00e7en metalar toplam\u0131 daha azd\u0131. Bu, 16. y\u00fczy\u0131lda, sermayenin b\u00fcy\u00fcmesini, burjuvazinin y\u00fckseli\u015fini daha da ilerleten ko\u015fullardan biri oldu.
Ba\u015fka bir durumu alal\u0131m. 1847 y\u0131l\u0131 ba\u015f\u0131nda en gerekli besin \u00fcr\u00fcnlerinin, bu\u011fday\u0131n, etin, ya\u011f\u0131n, peynirin vb. fiyatlar\u0131, k\u00f6t\u00fc \u00fcr\u00fcn al\u0131nmas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden \u00f6nemli derecede artm\u0131\u015ft\u0131. \u0130\u015f\u00e7ilerin i\u015fg\u00fc\u00e7leri kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ayn\u0131 para tutar\u0131n\u0131 almakta devam ettiklerini varsayal\u0131m. Onlar\u0131n \u00fccretleri d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f de\u011fil miydi? Elbette. Ayn\u0131 para tutar\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda daha az ekmek, daha az et vb. al\u0131yorlard\u0131. \u00dccretleri, g\u00fcm\u00fc\u015f\u00fcn de\u011feri azald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de\u011fil de, ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131n\u0131n de\u011feri y\u00fckselmi\u015f oldu\u011fundan \u00f6t\u00fcr\u00fc d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc.
Son olarak, b\u00fct\u00fcn tar\u0131m \u00fcr\u00fcnlerinin ve imal\u00e2t sanayii \u00fcr\u00fcnlerinin fiyatlar\u0131, yeni makinelerin kullan\u0131m\u0131, daha elveri\u015fli bir mevsim ge\u00e7irilmesi vb. sonucu d\u00fc\u015ferken, eme\u011fin parasal fiyat\u0131n\u0131n ayn\u0131 kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsayal\u0131m. Bu durumda (sayfa 200) i\u015f\u00e7iler, ayn\u0131 miktar para kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda her t\u00fcrden daha \u00e7ok meta sat\u0131n alabilirler. \u015eu halde, salt \u00fccretlerinin parasal de\u011ferinin de\u011fi\u015fmemi\u015f olmas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc, \u00fccretleri artm\u0131\u015ft\u0131r.
Demek ki, eme\u011fin parasal fiyat\u0131 ile, yeni itibari (nominal) \u00fccret ile ger\u00e7ek \u00fccret, yani \u00fccret kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda fiilen verilen metalar\u0131n niceli\u011fi, birbirleriyle \u00e7ak\u0131\u015fmazlar. \u015eu halde, \u00fccretin y\u00fckselmesinden ya da d\u00fc\u015fmesinden s\u00f6zetti\u011fimiz zaman, yaln\u0131z eme\u011fin parasal fiyat\u0131n\u0131, yani itibari \u00fccreti d\u00fc\u015f\u00fcnmemeliyiz.
Ama ne itibari \u00fccret, yani kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda i\u015f\u00e7inin kendini kapitaliste satt\u0131\u011f\u0131 para tutar\u0131, ne de ger\u00e7ek \u00fccret, yani i\u015f\u00e7inin bu para ile sat\u0131n alabildi\u011fi metalar\u0131n niceli\u011fi, \u00fccretlerin i\u00e7erdi\u011fi ili\u015fkilerin t\u00fcm\u00fcn\u00fc kapsamaz.
\u00dccret, her \u015feyden \u00f6nce, kapitalistin kazanc\u0131 ile, kapitalistin k\u00e2r\u0131 ile olan ili\u015fkisiyle de belirlenir \u2014g\u00f6reli, orant\u0131l\u0131 \u00fccret.
Ger\u00e7ek \u00fccret, eme\u011fin fiyat\u0131n\u0131 \u00f6teki metalar\u0131n fiyat\u0131na g\u00f6re ifade eder, \u00f6te yandan, g\u00f6reli \u00fccret, dolays\u0131z eme\u011fin yaratt\u0131\u011f\u0131 yeni de\u011ferdeki birikmi\u015f eme\u011fe, yani sermayeye d\u00fc\u015fen paya oranla dolays\u0131z eme\u011fin pay\u0131n\u0131 ifade eder.
Daha yukar\u0131da, 14. sayfada, \u015f\u00f6yle demi\u015ftik: “\u015eu halde \u00fccret, i\u015f\u00e7inin kendi \u00fcretti\u011fi meta i\u00e7inde sahip oldu\u011fu pay de\u011fildir. \u00dccret, kapitalistin onlarla kendisi i\u00e7in belirli bir miktarda \u00fcretken i\u015fg\u00fcc\u00fc sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 daha \u00f6nceden varolan metalar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr.” Ama, kapitalistin, bu \u00fccreti, i\u015f\u00e7i taraf\u0131ndan \u00fcretilen \u00fcr\u00fcn\u00fc satt\u0131\u011f\u0131 fiyat\u0131n i\u00e7inde tekrar ele ge\u00e7irmesi gerekir; bunu \u00f6yle bir bi\u00e7imde yapmal\u0131d\u0131r ki, kendisine, kural olarak, kendisi taraf\u0131ndan harcanm\u0131\u015f olan \u00fcretim maliyetinin \u00fcst\u00fcnde bir art\u0131, bir k\u00e2r kals\u0131n. \u0130\u015f\u00e7inin \u00fcretti\u011fi meta\u0131n sat\u0131\u015f fiyat\u0131, kapitaliste g\u00f6re, \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcme ayr\u0131l\u0131r: birincisi, \u00f6nceden \u00f6dedi\u011fi hammaddelerin fiyat\u0131 ile gene \u00f6nceden \u00f6dedi\u011fi i\u015f aletlerinin, makinelerin ve \u00f6teki i\u015f ara\u00e7lar\u0131n\u0131n y\u0131pranma pay\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layan, onu yerine koyan b\u00f6l\u00fcm; ikincisi, \u00f6nceden \u00f6dedi\u011fi \u00fccreti kar\u015f\u0131layan b\u00f6l\u00fcm; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise, geriye kalan art\u0131, kapitalistin k\u00e2r\u0131. Birinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcn yaln\u0131zca \u00f6nceden varolan de\u011ferleri yerine koyuyor olmas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, hem \u00fccretin ve hem de kapitalistin k\u00e2r\u0131n\u0131n, bir t\u00fcm olarak, i\u015f\u00e7inin (sayfa 201) eme\u011fi taraf\u0131ndan yarat\u0131lm\u0131\u015f olan yeni de\u011ferden kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131 ve hammaddelere eklendi\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ve bu anlamda, bunlar\u0131 birbirleriyle k\u0131yaslayabilmek i\u00e7in, \u00fccrete ve k\u00e2ra, i\u015f\u00e7inin \u00fcr\u00fcn\u00fcnden al\u0131nan paylar g\u00f6z\u00fc ile bakabiliriz.
Ger\u00e7ek \u00fccret ayn\u0131 kalabilir, hatta y\u00fckselebilir de, ama g\u00f6reli \u00fccret gene de d\u00fc\u015febilir. Varsayal\u0131m ki, \u00f6rne\u011fin b\u00fct\u00fcn ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131n\u0131n fiyat\u0131 2\/3 oran\u0131nda bir d\u00fc\u015fme g\u00f6sterdi\u011fi halde, g\u00fcnl\u00fck \u00fccret yaln\u0131z \u00fc\u00e7te-bir oran\u0131nda, yani \u00f6rne\u011fin 3 marktan 2 marka d\u00fc\u015f\u00fcyor. Her ne kadar i\u015f\u00e7i, iki mark\u0131 ile daha \u00f6nce 3 markla alabildi\u011finden daha b\u00fcy\u00fck miktarda meta alabilecekse de, onun \u00fccreti, gene de, kapitalistin k\u00e2r\u0131na oranla azalm\u0131\u015ft\u0131r. Kapitalistin (\u00f6rne\u011fin, fabrikat\u00f6r\u00fcn) k\u00e2r\u0131 bir mark artm\u0131\u015ft\u0131r, yani i\u015f\u00e7iye \u00f6dedi\u011fi daha az de\u011fi\u015fim-de\u011feri tutar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, i\u015f\u00e7inin eskisinden daha b\u00fcy\u00fck bir miktarda de\u011fi\u015fim-de\u011ferleri \u00fcretmesi gerekmektedir. Sermayenin pay\u0131, eme\u011fin pay\u0131na g\u00f6re artm\u0131\u015ft\u0131r. Toplumsal servetin sermaye ile emek aras\u0131ndaki b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc daha da e\u015fitsiz bir hale gelmi\u015ftir. Kapitalist, ayn\u0131 sermaye ile, daha b\u00fcy\u00fck bir nicelikte eme\u011fe kumanda etmektedir. Kapitalist s\u0131n\u0131f\u0131n i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 \u00fczerindeki g\u00fcc\u00fc artm\u0131\u015ft\u0131r, i\u015f\u00e7inin toplumsal konumu k\u00f6t\u00fcle\u015fmi\u015f, kapitalistinkinden bir ad\u0131m daha a\u015fa\u011f\u0131ya d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.
Peki ama, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkiler i\u00e7ersinde, \u00fccretin ve k\u00e2r\u0131n y\u00fckselip al\u00e7almas\u0131n\u0131 belirleyen genel yasa nedir?
\u00dccret ve k\u00e2r birbirleriyle ters orant\u0131l\u0131d\u0131r. Eme\u011fin pay\u0131, yani \u00fccret d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc \u00f6l\u00e7\u00fcde, sermayenin pay\u0131, yani k\u00e2r y\u00fckselir, ve vice versa. \u00dccret d\u00fc\u015ft\u00fck\u00e7e k\u00e2r y\u00fckselir; \u00fccret y\u00fckseldik\u00e7e k\u00e2r d\u00fc\u015fer.
Belki de buna \u015f\u00f6yle itiraz edilecektir: ister yeni pazarlar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 sonucu, ister eski pazarlarda talebin ge\u00e7ici olarak artmas\u0131 sonucu, vb. olsun, kendi metalar\u0131na olan talebin artmas\u0131yla, kapitalist, \u00fcr\u00fcnlerini \u00f6teki kapitalistlerle daha elveri\u015fli ko\u015fullarda de\u011fi\u015ferek k\u00e2r edebilir; kapitalistin k\u00e2r\u0131, demek ki, \u00f6teki kapitalistlerin safd\u0131\u015f\u0131 kalmas\u0131ndan dolay\u0131, \u00fccretteki, i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn de\u011fi\u015fim-de\u011ferindeki y\u00fckseli\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fc\u015flerden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak artabilir; ya da kapitalistin k\u00e2r\u0131, i\u015f aletlerinin yetkinle\u015fmesi, do\u011fa kuvvetlerinin yeni bir kullan\u0131m\u0131 vb. sayesinde de y\u00fckselebilir.
Her \u015feyden \u00f6nce \u015funu kabul etmek gerekecektir ki, ters (sayfa 202) yoldan giderek de var\u0131lsa, sonu\u00e7 ayn\u0131 kal\u0131r. Evet, k\u00e2r, \u00fccret azald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in artmam\u0131\u015ft\u0131r, \u00fccret, k\u00e2r artt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in azalm\u0131\u015ft\u0131r. Kapitalist, ba\u015fka ki\u015filerin ayn\u0131 miktardaki eme\u011fi ile, eme\u011fe daha y\u00fcksek bir fiyat \u00f6demeksizin, daha b\u00fcy\u00fck bir miktarda de\u011fi\u015fim-de\u011feri elde etmi\u015ftir; yani bu duruma g\u00f6re, eme\u011fe \u00f6denen, eme\u011fin kapitaliste b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 net k\u00e2ra oranla daha azd\u0131r.
Ayr\u0131ca, an\u0131msatal\u0131m ki, metalar\u0131n fiyatlar\u0131ndaki dalgalanmalara kar\u015f\u0131n, her meta\u0131n ortalama fiyat\u0131, yani meta\u0131n ba\u015fka metalarla de\u011fi\u015filme oran\u0131, o meta\u0131n \u00fcretim maliyeti ile belirlenir. Demek ki, kapitalist s\u0131n\u0131f i\u00e7indeki birbirini ge\u00e7meler, zorunlu olarak, birbirlerini dengelerler. Makinelerin geli\u015fip yetkinle\u015fmesi, yeni do\u011fal g\u00fc\u00e7lerin \u00fcretim i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131, belli bir s\u00fcre i\u00e7ersinde ayn\u0131 nicelikteki emek ve sermaye ile daha \u00e7ok miktarlarda \u00fcr\u00fcn yarat\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar, yoksa daha b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fim-de\u011feri yarat\u0131lmas\u0131n\u0131 de\u011fil. E\u011firme makinesi sayesinde bir saat i\u00e7inde, bu makinenin icad\u0131ndan \u00f6nce \u00e7\u0131kartabildi\u011finin iki kat\u0131, \u00f6rne\u011fin elli yerine y\u00fcz kilo iplik \u00e7\u0131karabiliyorsam da, bu y\u00fcz kilo iplik kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, uzun vadede, daha \u00f6nce elli kilo kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda alabildi\u011fimden daha fazla meta alamam, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00fcretim mafiyeti yar\u0131 yar\u0131ya d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr, ya da \u00e7\u00fcnk\u00fc, ayn\u0131 \u00fcretim maliyeti ile iki kat\u0131 \u00fcr\u00fcn verebiliyorum.
\u0130ster bir \u00fclkenin, ister b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya pazar\u0131n\u0131n kapitalist s\u0131n\u0131f\u0131, burjuvazisi olsun, \u00fcretimin net k\u00e2r\u0131n\u0131 aralar\u0131nda ne oranda \u00fcle\u015firlerse \u00fcle\u015fsinler, bu net k\u00e2r\u0131n toplam tutar\u0131, her zaman i\u00e7in, bir b\u00fct\u00fcn olarak dolays\u0131z eme\u011fin birikmi\u015f eme\u011fi art\u0131rm\u0131\u015f oldu\u011fu miktardan ibarettir. Demek ki, bu toplam miktar, eme\u011fin sermayeyi art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 oranda, yani k\u00e2r\u0131n \u00fccrete k\u0131yasla y\u00fckseldi\u011fi oranda artar.
\u015eu halde g\u00f6r\u00fcyoruz ki, sermaye ile \u00fccretli emek aras\u0131ndaki ili\u015fkinin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalsak bile, sermayenin \u00e7\u0131karlar\u0131 ile \u00fccretli eme\u011fin \u00e7\u0131karlar\u0131 birbirlerine taban tabana kar\u015f\u0131tt\u0131rlar.
Sermayede h\u0131zl\u0131 bir art\u0131\u015f, k\u00e2rda da h\u0131zl\u0131 bir art\u0131\u015f demektir. E\u011fer eme\u011fin fiyat\u0131, e\u011fer g\u00f6reli \u00fccret h\u0131zla azal\u0131rsa, k\u00e2r da, ancak bu ayn\u0131 h\u0131zla artabilir. Ger\u00e7ek \u00fccretin, k\u00e2r ile ayn\u0131 oranda olmasa bile, itibari \u00fccretle, eme\u011fin parasal de\u011feri ile birlikte ayn\u0131 anda y\u00fckseliyor olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, (sayfa 203) g\u00f6reli \u00fccret d\u00fc\u015febilir. \u00d6rne\u011fin i\u015flerin iyi gitti\u011fi d\u00f6nemlerde, e\u011fer \u00fccret y\u00fczde-be\u015f, \u00f6te yandan k\u00e2r da y\u00fczde-otuz y\u00fckselse, orant\u0131l\u0131 \u00fccret, yani g\u00f6reli \u00fccret y\u00fckselmi\u015f de\u011fil, d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olur.
Demek ki, e\u011fer i\u015f\u00e7inin geliri, sermayenin h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcmesi ile birlikte y\u00fckselecek olursa, i\u015f\u00e7iyi kapitalistten ay\u0131ran toplumsal u\u00e7urum da ayn\u0131 zamanda geni\u015fler, bu arada sermayenin emek \u00fczerindeki g\u00fcc\u00fc, eme\u011fin sermaye kar\u015f\u0131s\u0131ndaki ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 da b\u00fcy\u00fcr.
\u0130\u015f\u00e7inin, sermayenin h\u0131zla b\u00fcy\u00fcmesinde \u00e7\u0131kar\u0131 vard\u0131r demek, i\u015f\u00e7i ba\u015fkalar\u0131n\u0131n zenginli\u011fini ne kadar b\u00fcy\u00fck bir h\u0131zla \u00e7o\u011falt\u0131rsa, kendi pay\u0131na d\u00fc\u015fen k\u0131r\u0131nt\u0131lar o denli bol olacak, istihdam ve var edilebilecek i\u015f\u00e7ilerin say\u0131s\u0131 o denli \u00e7ok olacak, sermayeye ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u00f6leler y\u0131\u011f\u0131n\u0131 o denli art\u0131r\u0131labilecek demektir ancak.
Demek ki, \u015funlar\u0131 saptad\u0131k:
\u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7in en elveri\u015fli olan ko\u015fullar, sermayenin olabilecek en h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcmesi bile, i\u015f\u00e7inin maddi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ne denli iyile\u015ftirirse iyile\u015ftirsin, kendi \u00e7\u0131karlar\u0131yla burjuvazinin \u00e7\u0131karlar\u0131 aras\u0131ndaki uzla\u015fmaz kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ortadan kald\u0131rmaz. K\u00e2r ve \u00fccret, daha \u00f6nce de oldu\u011fu gibi, ters orant\u0131l\u0131 olarak kal\u0131rlar.
E\u011fer sermaye h\u0131zla b\u00fcy\u00fcyorsa \u00fccret y\u00fckselebilir; ama sermayenin k\u00e2r\u0131 bununla k\u0131yaslanamayacak kadar \u00e7abuk y\u00fckselir. \u0130\u015f\u00e7inin maddi durumu iyile\u015fmi\u015ftir, ama toplumsal konumunun pahas\u0131na. Onu kapitalistten ay\u0131ran toplumsal u\u00e7urum geni\u015flemi\u015ftir.
Son olarak:
\u00dccretli emek i\u00e7in en elveri\u015fli ko\u015ful, \u00fcretken sermayenin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcmesidir demek, yaln\u0131zca \u015fu anlama gelir: i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ne denli \u00e7abuk \u00e7o\u011fal\u0131r ve kendisine d\u00fc\u015fman olan g\u00fcc\u00fc, kendisine ait olmay\u0131p kendisine egemen olan zenginli\u011fi ne denli \u00e7abuk geni\u015fletirse, burjuvazinin kendisini kuyru\u011funa tak\u0131p pe\u015finden s\u00fcr\u00fcklemesine yarayan yald\u0131zl\u0131 zincirleri kendi eliyle yapmaktan ho\u015fnut olarak, burjuva zenginli\u011fini art\u0131rmak, sermayenin g\u00fcc\u00fcn\u00fc geni\u015fletmek \u00fczere yeniden \u00e7al\u0131\u015fmaya koyulaca\u011f\u0131 ko\u015fullar da o denli elveri\u015fli olacakt\u0131r.
\u00dcretken sermayenin b\u00fcy\u00fcmesi ile \u00fccretin y\u00fckselmesi, ger\u00e7ekten de, burjuva iktisat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n iddia ettikleri kadar (sayfa 204) ayr\u0131lmazcas\u0131na birbirine ba\u011fl\u0131 m\u0131d\u0131r? Onlar\u0131n s\u00f6zlerine inanmamal\u0131y\u0131z. Hatta, sermaye semirdik\u00e7e onun k\u00f6lesi de o kadar iyi beslenir dedikleri zaman da, onlara inanmamal\u0131y\u0131z. Burjuvazi fazla uyan\u0131kt\u0131r, hizmetk\u00e2rlar kalabal\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6zal\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan b\u00f6b\u00fcrlenen b\u00fcy\u00fck derebeyinin bo\u015f inanlar\u0131n\u0131 payla\u015fmayacak kadar hesapl\u0131d\u0131r. Burjuvazinin, varolu\u015f ko\u015fullar\u0131, onu, hesap yapmaya zorlar.
O halde \u015fu noktay\u0131 daha yak\u0131ndan incelememiz gerekecek:
\u00dcretken sermayenin b\u00fcy\u00fcmesi \u00fccretleri nas\u0131l etkiler?
E\u011fer burjuva toplumunun \u00fcretken sermayesi t\u00fcm olarak b\u00fcy\u00fcyecek olursa, emek birikimi de daha \u00e7e\u015fitlilik kazan\u0131r. Sermayeler say\u0131ca ve kapsam olarak artar. Sermayelerin say\u0131ca artmas\u0131, kapitalistler aras\u0131ndaki rekabeti art\u0131r\u0131r. Sermayelerin artmakta olan kapsam\u0131, daha kocaman sava\u015f ara\u00e7lar\u0131yla birlikte daha g\u00fc\u00e7l\u00fc emek ordular\u0131n\u0131n sanayiin sava\u015f alan\u0131na s\u00fcr\u00fclmesine yola\u00e7ar.
Bir kapitalist, ancak daha ucuza satarak, ba\u015fka bir kapitalisti bu alandan s\u00fcr\u00fcp atabilir ve onun sermayesini ele ge\u00e7irebilir. Batmadan daha ucuza satabilmek i\u00e7in, daha ucuza \u00fcretmek, yani eme\u011fin \u00fcretken g\u00fcc\u00fcn\u00fc m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar art\u0131rmak gerekir. Ama eme\u011fin \u00fcretken g\u00fcc\u00fc, \u00f6zellikle daha b\u00fcy\u00fck bir i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc ile, makinelerin daha genel bir bi\u00e7imde \u00fcretime sokulmas\u0131 ve durmadan geli\u015ftirilmesi ile artar. \u0130\u015fin kendi aralar\u0131nda b\u00f6l\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc emek ordusu ne denli b\u00fcy\u00fck olursa, makinele\u015fmenin alan\u0131 ne denli geni\u015flerse, \u00fcretim maliyeti o \u00f6l\u00e7\u00fcde buna orant\u0131l\u0131 olarak d\u00fc\u015fer, emek o \u00f6l\u00e7\u00fcde verimli olur. Bu y\u00fczden, kapitalistler aras\u0131nda, i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc ve makineleri art\u0131rmak ve her ikisinden de en b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fclerde yararlanmak yolunda genel bir yar\u0131\u015fma ba\u015flar.
E\u011fer bir kapitalist, daha b\u00fcy\u00fck bir i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc ile, yeni makinelerin kullan\u0131lmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesi ile, do\u011fa kuvvetlerinin daha elveri\u015fli bir bi\u00e7imde ve daha b\u00fcy\u00fck bir \u00f6l\u00e7\u00fcde kullan\u0131lmas\u0131 ile ayn\u0131 emek ya da birikmi\u015f emek kullanarak rakiplerinden daha b\u00fcy\u00fck bir miktarda \u00fcr\u00fcn, yani meta yaratman\u0131n yolunu bulmu\u015fsa; \u00f6rne\u011fin rakiplerinin yar\u0131m metre kuma\u015f dokuyabildikleri ayn\u0131 i\u015fzaman\u0131 i\u00e7erisinde bir yar\u0131m metre daha \u00fcretebiliyorsa, bu kapitalist nas\u0131l (sayfa 205) davranacakt\u0131r?
Bu kapitalist, yar\u0131m metre kuma\u015f\u0131, pazardaki eski fiyata satmakta devam edebilirdi, ama bu, rakiplerini safd\u0131\u015f\u0131 etmenin ve kendi s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fc art\u0131rman\u0131n \u00e7aresi olmazd\u0131. Ama \u00fcretimi geni\u015fledi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde, satma gereksinmesi de artm\u0131\u015ft\u0131r. Onun yaratt\u0131\u011f\u0131 daha g\u00fc\u00e7l\u00fc ve daha pahal\u0131 \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131, elbette ki, ona, meta\u0131n\u0131 daha ucuza satma olana\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flar, ama ayn\u0131 zamanda, onu, daha \u00e7ok meta satmaya ve kendi metalar\u0131 i\u00e7in \u00e7ok daha geni\u015f bir pazar ele ge\u00e7irmeye zorlar. \u015eu halde, kapitalistimiz, yar\u0131m metre kuma\u015f\u0131n\u0131 rakiplerinden daha ucuza satacakt\u0131r.
Ancak, her ne kadar, b\u00fct\u00fcn bir metre kuma\u015f, ona, yar\u0131m metre kuma\u015f\u0131n \u00f6teki kapitalistlere maloldu\u011fundan daha fazlaya malolmuyorsa da, o, bu bir metreyi rakiplerinin yar\u0131m metreyi satt\u0131klar\u0131 kadar ucuza satmayacakt\u0131r. Yoksa hi\u00e7 bir ek kazan\u00e7 sa\u011flayamazd\u0131 ve meta\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fimi sonucu, ancak \u00fcretim maliyetlerini elde edebilirdi. Onun daha b\u00fcy\u00fck gelir elde etme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131, sermayesini \u00f6tekilerden daha \u00e7ok art\u0131rm\u0131\u015f olmas\u0131ndan de\u011fil, daha b\u00fcy\u00fck bir sermayeyi harekete ge\u00e7irmi\u015f bulunmas\u0131 olgusundan ileri gelmektedir. Ayr\u0131ca, e\u011fer mallar\u0131n\u0131n fiyat\u0131n\u0131 rakiplerininkinden pek az bir y\u00fczde ile d\u00fc\u015f\u00fck tutacak olursa, varmak istedi\u011fi amaca ula\u015f\u0131r. Daha ucuz fiyata satarak rakiplerini safd\u0131\u015f\u0131 eder, onlar\u0131n pazarlar\u0131ndan hi\u00e7 de\u011filse bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ellerinden al\u0131r. \u015eunu da hat\u0131rlatal\u0131m ki, y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki fiyat, her zaman, meta\u0131n sat\u0131\u015f\u0131n\u0131n elveri\u015fli ya da elveri\u015fsiz bir sanayi mevsiminde olup olmamas\u0131na g\u00f6re, \u00fcretim maliyetinin \u00fcst\u00fcnde ya da alt\u0131ndad\u0131r. Yeni ve daha verimli \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 kullanm\u0131\u015f olan kapitalistin metalar\u0131n\u0131 ger\u00e7ek \u00fcretim maliyetinin ne kadar \u00fcst\u00fcnde bir y\u00fczde ile sataca\u011f\u0131, bir metre kuma\u015f\u0131n o zamana kadar al\u0131\u015f\u0131lagelmi\u015f \u00fcretim maliyetinin alt\u0131nda ya da \u00fcst\u00fcnde olu\u015funa g\u00f6re de\u011fi\u015fir.
Ama kapitalistimizin ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 konumu uzun s\u00fcrmez, \u00f6teki rakip kapitalistler de ayn\u0131 makineleri ve i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc uygularlar, ve bunu, ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde, hatta daha b\u00fcy\u00fck bir \u00f6l\u00e7\u00fcde yaparlar ve bu uygulama o kadar genelle\u015fir ki, kuma\u015f\u0131n fiyat\u0131, yaln\u0131zca eski \u00fcretim maliyetinin alt\u0131na de\u011fil, yeni \u00fcretim maliyetinin de alt\u0131na d\u00fc\u015fer.
B\u00f6ylece, kapitalistlerin birbirlerine g\u00f6re olan konumlar\u0131, (sayfa 206) yeni \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmaya ba\u015flanmas\u0131ndan \u00f6nceki konumlar\u0131yla ayn\u0131 olur, ve bu ara\u00e7larla ayn\u0131 fiyat \u00fczerinden iki kat\u0131 \u00fcretebiliyorlarsa da, \u015fimdi art\u0131k bu iki kat \u00fcretimi eski fiyat\u0131n alt\u0131nda bir fiyatla s\u00fcrmek zorundad\u0131rlar. Bu yeni \u00fcretim maliyeti temeli \u00fczerinde ayn\u0131 oyun yeniden ba\u015flar. Daha b\u00fcy\u00fck i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc, daha \u00e7ok makine, i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcnden ve yeni makinelerden daha geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde yararlan\u0131lmas\u0131. Ve rekabet, bu sonuca kar\u015f\u0131 ayn\u0131 tepkiyi yeniden yarat\u0131r.
B\u00f6ylece \u00fcretim bi\u00e7iminin ve \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n, nas\u0131l durmadan d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler ge\u00e7irdiklerini, k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fikliklere u\u011frad\u0131klar\u0131n\u0131; i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn nas\u0131l zorunlu olarak daha b\u00fcy\u00fck bir i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcne, makine kullan\u0131m\u0131n\u0131n daha geni\u015f bir bi\u00e7imde makineler kullan\u0131m\u0131na, b\u00fcy\u00fck \u00e7apta bir i\u015fin daha da b\u00fcy\u00fck \u00e7apta bir i\u015fe yola\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.
\u0130\u015fte, burjuva \u00fcretimini durmadan eski yolundan \u00e7\u0131kartan, ve sermayeyi, eme\u011fin \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerini yetkinle\u015ftirmeye zorlayan ve onlar\u0131 ye\u011finle\u015ftirdi\u011finden \u00f6t\u00fcr\u00fc, sermayeye durdurak dedirtmeyen, kula\u011f\u0131na s\u00fcrekli olarak “y\u00fcr\u00fcl y\u00fcr\u00fc!” diye f\u0131s\u0131ldayan i\u015fte bu yasad\u0131r.
Bu yasa, ticari d\u00f6nemlerin dalgalanmalar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde, bir meta\u0131n fiyat\u0131n\u0131, zorunlu olarak, o meta\u0131n \u00fcretim maliyetine e\u015fitleyen yasadan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.
Bir kapitalistin birlikte \u00fcretime soktu\u011fu \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 ne denli g\u00fc\u00e7l\u00fc olursa olsun, rekabet, bu \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 evrenselle\u015ftirecektir, ve onlar\u0131 evrenselle\u015ftirdi\u011fi bu andan itibaren, sermayenin daha verimli olu\u015funun tek sonucu, kendisinin \u015fimdi art\u0131k ayn\u0131 fiyata, eskisinden on, yirmi, y\u00fcz kez daha fazla \u00fcr\u00fcn \u00e7\u0131karmas\u0131 olacakt\u0131r. Ama yaln\u0131zca daha \u00e7ok k\u00e2r elde etmek i\u00e7in de\u011fil, \u00fcretim maliyetini de kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in \u2014g\u00f6rm\u00fc\u015f oldu\u011fumuz gibi, bizzat \u00fcretim aleti giderek daha pahal\u0131la\u015fmaktad\u0131r\u2014 \u015fimdi daha geni\u015f bir sat\u0131\u015f zorunlu hale geldi\u011finden ve bu y\u0131\u011f\u0131nsal sat\u0131\u015f yaln\u0131z kendisi i\u00e7in de\u011fil, rakipleri i\u00e7in de bir \u00f6l\u00fcm-kal\u0131m sorunu oldu\u011fundan, d\u00fc\u015f\u00fck sat\u0131\u015f fiyat\u0131n\u0131 daha \u00e7ok miktarda \u00fcr\u00fcn sat\u0131\u015f\u0131yla dengelemek i\u00e7in \u00f6ncekinden belki de bin kez daha \u00e7ok satmak zorunda kald\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, yeni bulunan \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 ne denli verimli olursa, eski m\u00fccadele de o denli \u015fiddetli bir bi\u00e7imde yeniden ba\u015flar. Demek ki, i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc ve makinelerin (sayfa 207) kullan\u0131lmas\u0131, \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir \u00f6l\u00e7\u00fcde, alabildi\u011fine geli\u015fmeye devam edecektir.
\u015eu halde, kullan\u0131lan \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fc ne olursa olsun, rekabet, meta\u0131n fiyat\u0131n\u0131, gerisin geriye \u00fcretim maliyetine indirgeyerek, b\u00f6ylece ucuz \u00fcretimi, \u2014ayn\u0131 toplam fiyat kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda gittik\u00e7e daha b\u00fcy\u00fck bir \u00fcr\u00fcn arz\u0131n\u0131\u2014 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir yasa durumuna y\u00fckselterek, daha ucuza \u00fcretti\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde, yani ayn\u0131 emek miktar\u0131 ile daha fazla \u00fcretti\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde sermayenin elinden bu g\u00fcc\u00fcn alt\u0131n meyvelerini kapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Demek ki, b\u00f6ylece, kapitalist, kendi \u00f6z \u00e7abas\u0131 ile, ayn\u0131 i\u015fzaman\u0131 i\u00e7ersinde daha \u00e7ok \u00fcretmek zorunlulu\u011fundan, k\u0131sacas\u0131, kendi sermayesinin de\u011ferini art\u0131rmak i\u00e7in daha g\u00fc\u00e7 ko\u015fullardan ba\u015fka bir \u015fey kazanm\u0131\u015f olmayacakt\u0131r. Bu bak\u0131mdan, rekabet, \u00fcretim maliyeti yasas\u0131 ile, onun pe\u015fini b\u0131rakmazken, rakiplerine kar\u015f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 her yeni silah kendisine kar\u015f\u0131 d\u00f6nerken, kapitalist, eski makinelerin ve eski i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc y\u00f6ntemlerinin yerine, ku\u015fkusuz daha pahal\u0131, ama daha ucuza \u00fcreten yenilerini, rekabetin bu yenileri eskitip g\u00f6zden d\u00fc\u015f\u00fcrmesini beklemeksizin, hi\u00e7 ara vermeden, yenilerini getirerek yar\u0131\u015fmay\u0131 kazanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.
\u015eimdi b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya pazar\u0131 \u00fczerinde ayn\u0131 zamanda yer alan bu hummal\u0131 \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131\u015f\u0131 g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00f6n\u00fcne getirecek olursak, sermaye b\u00fcy\u00fcmesinin, birikmesinin ve yo\u011funla\u015fmas\u0131n\u0131n, nas\u0131l kesintisiz bir i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc ile ve yeni makinelerin kullan\u0131lmas\u0131na ve eskilerin geli\u015ftirilmesine, bunun da \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck boyutlarla sonu\u00e7lanmas\u0131na yola\u00e7t\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131r olacakt\u0131r.
Peki ama, \u00fcretken sermayenin b\u00fcy\u00fcmesine ayr\u0131lmazcas\u0131na ba\u011fl\u0131 bu ko\u015fullar \u00fccretin belirlenmesini nas\u0131l etkilerler?
Daha b\u00fcy\u00fck bir i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc, bir i\u015f\u00e7iye, 5, 10, 20 ki\u015finin i\u015fini yapma olana\u011f\u0131n\u0131 verir; demek oluyor ki, i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc, i\u015f\u00e7iler aras\u0131ndaki rekabeti, 5, 10, 20 kat art\u0131r\u0131r. \u0130\u015f\u00e7iler, yaln\u0131z, kendilerini birbirlerinden daha ucuz fiyata satarak birbirleriyle rekabet etmezler; bir tek i\u015f\u00e7inin, 5, 10, 20 i\u015f\u00e7inin i\u015fini yerine getirmesi bi\u00e7iminde de birbirleriyle rekabet ederler; i\u015f\u00e7ileri bu bi\u00e7imde rekabete zorlayan \u015fey, sermayenin getirdi\u011fi ve s\u00fcrekli olarak artan i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr.
\u00dcstelik, i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc artt\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde, i\u015f basitle\u015fir. \u0130\u015f\u00e7inin \u00f6zel ustal\u0131\u011f\u0131 de\u011ferini yitirir. \u0130\u015f\u00e7i, yo\u011fun bedensel ve zihinsel (sayfa 208) yetenekler kullanmak zorunda kalmayan basit, tekd\u00fcze bir \u00fcretici g\u00fcce d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Onun eme\u011fi, herkesin becerebilece\u011fi bir emek olur. Bunun i\u00e7indir ki, rakipler, her yandan i\u015f\u00e7i \u00fczerinde bask\u0131 yaparlar, ve ayr\u0131ca an\u0131msatal\u0131m ki, i\u015f ne kadar basit ve \u00f6\u011frenilmesi kolaysa, i\u015fe al\u0131\u015fmak i\u00e7in gerekli \u00fcretim maliyeti de o kadar d\u00fc\u015fer ve \u00fccretler de o \u00f6l\u00e7\u00fcde d\u00fc\u015fer, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00fccret, b\u00fct\u00fcn \u00f6teki metalar\u0131n fiyatlar\u0131 gibi, kendi \u00fcretim maliyetiyle belirlenir.
Demek ki, i\u015f, doyurucu, zevk verici olmaktan uzakla\u015ft\u0131k\u00e7a, i\u015fe kar\u015f\u0131 isteksizlik artt\u0131k\u00e7a, rekabet \u00e7o\u011fal\u0131r, \u00fccret azal\u0131r. \u0130\u015f\u00e7i, ister daha uzun saatler \u00e7al\u0131\u015farak olsun, ya da ister bir saatte daha \u00e7ok \u00fcreterek olsun, daha \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015farak ald\u0131\u011f\u0131 \u00fccretinin miktar\u0131n\u0131 ayn\u0131 tutmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Demek ki, yoksullu\u011fun d\u00fcrt\u00fcs\u00fc, i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn y\u0131k\u0131c\u0131 etkilerini daha da art\u0131r\u0131r. Bunun da sonucu \u015fudur: daha \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k\u00e7a, daha az \u00fccret al\u0131r; ve i\u015f arkada\u015flar\u0131yla olan salt bu rekabet y\u00fcz\u00fcnden, i\u015f arkada\u015flar\u0131n\u0131 da, kendisininki kadar k\u00f6t\u00fc ko\u015fullarla kendilerini satan birer rakip haline getirir, bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc, son tahlilde, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n bir \u00fcyesi olarak kendisiyle rekabet eder.
Makine, usta i\u015f\u00e7ilerin yerine d\u00fcz i\u015f\u00e7ileri, erkeklerin yerine kad\u0131nlar\u0131, erginlerin yerine \u00e7ocuklar\u0131 koyarak \u00e7ok daha geni\u015f bir \u00f6l\u00e7ekte ayn\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 getirir. Makinelerin yeni uyguland\u0131klar\u0131 yerlerde el i\u015f\u00e7ilerini y\u0131\u011f\u0131n y\u0131\u011f\u0131n sokaklara d\u00f6kerek ve makinelerin geli\u015ftirildikleri, yetkinle\u015ftirildikleri ve yerlerine daha \u00fcretken makinelerin konuldu\u011fu yerlerde ise i\u015f\u00e7ileri daha k\u00fc\u00e7\u00fck y\u0131\u011f\u0131nlar halinde i\u015flerinden ederek, ayn\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 yarat\u0131r. Yukarda, kapitalistlerin kendi aralar\u0131ndaki sanayi sava\u015f\u0131n\u0131n kabaca \u00e7izi\u015ftirilmi\u015f bir portresini vermi\u015f bulunuyoruz; bu sava\u015f\u0131n \u015f\u00f6yle bir \u00f6zelli\u011fi vard\u0131r: bu sava\u015fta, \u00e7arp\u0131\u015fmalar, i\u015f\u00e7i ordusunun askere al\u0131nmas\u0131ndan \u00e7ok, terhis edilmesiyle kazan\u0131l\u0131r. Generaller, yani kapitalistler, kim daha \u00e7ok sanayi erine yol verecek diye aralar\u0131nda yar\u0131\u015f\u0131rlar.
\u0130ktisat\u00e7\u0131lar, bize, makinelerin gereksiz k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u015f\u00e7ilerin yeni istihdam dallar\u0131 bulduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylerler, bu do\u011frudur.
Ama onlar, i\u015ften \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f ayn\u0131 i\u015f\u00e7ilerin yeni i\u015fkollar\u0131nda i\u015f bulabileceklerini do\u011frudan do\u011fruya iddia etmeye kalk\u0131\u015famazlar. Olgular bu yalana kar\u015f\u0131 bas bas ba\u011f\u0131r\u0131yor. (sayfa 209) Ger\u00e7ekte iddia ettikleri \u015fundan ibarettir: i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ba\u015fka kesimleri i\u00e7in, \u00f6rne\u011fin batmaya y\u00fcztutmu\u015f bir sanayi koluna girmek \u00fczere olan gen\u00e7 i\u015f\u00e7i ku\u015faklar\u0131 i\u00e7in, yeni i\u015f olanaklar\u0131 do\u011facakt\u0131r. Bu, elbette, mirastan mahrum edilmi\u015f i\u015f\u00e7iler i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir tesellidir. Muhterem kapitalistler hi\u00e7 bir zaman s\u00f6m\u00fcr\u00fclecek taze et ve kan s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 duymayacaklar, ve \u00f6l\u00fcleri, kendi \u00f6l\u00fclerini g\u00f6mmeye terkedeceklerdir. Bu, burjuvalar\u0131n, i\u015f\u00e7ilerden \u00e7ok kendi kendilerine verdikleri bir tesellidir. Makine y\u00fcz\u00fcnden t\u00fcm \u00fccretli i\u015f\u00e7iler s\u0131n\u0131f\u0131 ortadan kalkacak olsayd\u0131, \u00fccretli emek olmad\u0131k\u00e7a sermaye olmaktan \u00e7\u0131kan sermaye i\u00e7in bu ne korkun\u00e7 bir \u015fey olurdu!
Ama i\u015f\u00e7ilerin, do\u011frudan do\u011fruya makine y\u00fcz\u00fcnden i\u015ften at\u0131lanlar\u0131n ve yeni ku\u015faktan onlar\u0131n yerine zaten g\u00f6zdikmi\u015f bulunan t\u00fcm kesiminin yeni bir i\u015f buldu\u011funu varsayal\u0131m. Bu yeni i\u015fin yitirilmi\u015f olan kadar y\u00fcksek \u00fccret getirece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen var m\u0131? Bu, b\u00fct\u00fcn iktisat yasalar\u0131 ile \u00e7eli\u015fen bir \u015fey olurdu. Modern sanayiin her zaman, karma\u015f\u0131k, \u00fcst d\u00fczeyde bir i\u015fin yerine, nas\u0131l daha yal\u0131n ve alt d\u00fczeyde bir i\u015f getirdi\u011fini g\u00f6rd\u00fck.
Makine y\u00fcz\u00fcnden bir sanayi dal\u0131ndan kap\u0131 d\u0131\u015far\u0131 edilen bir i\u015f\u00e7i y\u0131\u011f\u0131n\u0131, daha d\u00fc\u015f\u00fck bir \u00fccretle \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131k\u00e7a, nas\u0131l olur da, ba\u015fka bir sanayi dal\u0131na s\u0131\u011f\u0131nabilir?
Bizzat makinelerin yap\u0131m\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan i\u015f\u00e7iler, bu durumun d\u0131\u015f\u0131nda bir \u00f6mek olarak g\u00f6sterilmi\u015ftir. Denilir ki, sanayide daha \u00e7ok makine talep edilmeye ve kullan\u0131lmaya ba\u015flar ba\u015flamaz, makineler de, zorunlu olarak, say\u0131ca artacakt\u0131r, ve bunun sonucu, makinelerin yap\u0131m\u0131, \u015fu halde makine yap\u0131m\u0131yla u\u011fra\u015fan i\u015f\u00e7ilerin say\u0131s\u0131 da artacakt\u0131r; ve bu sanayi dal\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan i\u015f\u00e7ilerin usta, ve hatta e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015f i\u015f\u00e7iler olduklar\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fclmektedir.
Zaten daha \u00f6nceleri bile ancak yar\u0131yar\u0131ya do\u011fru olan bu iddia, 1840 y\u0131l\u0131ndan beri bir de\u011fer ta\u015f\u0131r g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn\u00fc b\u00fcsb\u00fct\u00fcn yitirmi\u015ftir, \u00e7\u00fcnk\u00fc makine yap\u0131m\u0131nda her zamankinden daha \u00e7e\u015fitli makineler kullan\u0131lmas\u0131 pamuk ipli\u011fi yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131landan ne fazlad\u0131r ne de eksik, ve makine yapan fabrikalarda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan i\u015f\u00e7iler, son derecede geli\u015fmi\u015f makineler kar\u015f\u0131s\u0131nda, ancak \u00e7ok ilkel makinelerin oynad\u0131klar\u0131 rol\u00fc oynayabilmektedir.
Ama, makinenin kovdu\u011fu erkek i\u015f\u00e7inin yerine, fabrika, (sayfa 210) belki de \u00fc\u00e7 \u00e7ocuk ve bir kad\u0131n \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Ama erke\u011fin \u00fccretinin, \u00fc\u00e7 \u00e7ocuk ve bir kad\u0131n i\u00e7in yeterli olmas\u0131 gerekmiyor muydu? Asgari \u00fccretin, soyun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek ve say\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7o\u011faltmak i\u00e7in yeterli olmas\u0131 gerekmiyor muydu? Burjuvalar\u0131n pek sevdikleri bu s\u00f6zler neyi tan\u0131tlar \u00f6yleyse? Bir tek i\u015f\u00e7i ailesini ya\u015fatmak i\u00e7in, \u015fimdi art\u0131k d\u00f6rt kat fazla i\u015f\u00e7inin ya\u015fam\u0131n\u0131n t\u00fcketilmekte oldu\u011fundan ba\u015fka bir \u015feyi de\u011fil.
\u00d6zetleyelim: \u00dcretken sermaye ne denli b\u00fcy\u00fcrse, i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc ve makine kullan\u0131m\u0131 da o denli geni\u015fler. \u0130\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc ve makine kullan\u0131m\u0131 ne denli geni\u015flerse, i\u015f\u00e7iler aras\u0131ndaki rekabet de o denli geni\u015fler ve \u00fccretleri de o denli k\u0131s\u0131l\u0131r.
Buna ek olarak, toplumun \u00fcst tabakalar\u0131ndan da i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na kat\u0131lmalar olur. Kollar\u0131n\u0131 i\u015f\u00e7ilerin kollar\u0131 yan\u0131nda kald\u0131rmaktan ba\u015fka \u00e7areleri olmayan bir k\u00fc\u00e7\u00fck sanayiciler ve k\u00fc\u00e7\u00fck rantiyeciler kitlesi, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 saflar\u0131na f\u0131rlat\u0131l\u0131p at\u0131l\u0131rlar. B\u00f6ylece, i\u015f istemek \u00fczere havaya kalkan kollar\u0131n meydana getirdi\u011fi orman gitgide s\u0131kla\u015f\u0131rken, kollar\u0131n kendileri gittik\u00e7e c\u0131l\u0131zla\u015f\u0131r.
Besbelli ki, k\u00fc\u00e7\u00fck sanayici, ilk ko\u015fullar\u0131ndan biri gittik\u00e7e daha b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekte \u00fcretmek, yani k\u00fc\u00e7\u00fck bir sanayici de\u011fil, tam tersine, b\u00fcy\u00fck sanayici olmak olan bir sava\u015fta, fazla dayanamaz.
Sermayelerin kitlesi ve say\u0131s\u0131 \u00e7o\u011fald\u0131k\u00e7a, sermaye b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e sermayenin faizinin azald\u0131\u011f\u0131; bunun sonucu olarak, k\u00fc\u00e7\u00fck rantiyenin art\u0131k ald\u0131\u011f\u0131 faizle ya\u015fayamaz oldu\u011fu, onun da sanayie at\u0131lmas\u0131, yani k\u00fc\u00e7\u00fck sanayiciler saflar\u0131n\u0131 ve b\u00f6ylece de i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 adaylar\u0131n\u0131n saflar\u0131n\u0131 kabartmas\u0131 gerekti\u011fi \u2014 b\u00fct\u00fcn bunlar, daha fazla a\u00e7\u0131klamay\u0131 gerektirmez.
Son olarak, kapitalistler, yukarda anlat\u0131lm\u0131\u015f bulunan hareket y\u00fcz\u00fcnden, mevcut dev \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 daha b\u00fcy\u00fck bir \u00f6l\u00e7\u00fcde i\u015fletmek ve b\u00fct\u00fcn belliba\u015fl\u0131 kredi kaynaklar\u0131n\u0131 bu amaca y\u00f6neltmek zorunda kald\u0131k\u00e7a s\u0131nai depremler \u2014ki bu depremler boyunca ticaret \u00e2lemi, ancak servetin, \u00fcr\u00fcnlerin ve hatta \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc cehennem tanr\u0131lar\u0131na kurban etmek suretiyle ayakta kalabilir\u2014 gitgide \u00e7o\u011fal\u0131r \u2014 tek s\u00f6zc\u00fckle, bunal\u0131mlar artar. \u00dcretim y\u0131\u011f\u0131n\u0131, ve bunun sonucu olarak da daha geni\u015f pazarlara olan gereksinme b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e, salt bu nedenden \u00f6t\u00fcr\u00fc olsa bile, (sayfa 211) herbir \u00f6nceki bunal\u0131m, d\u00fcnya pazar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na, o zamana dek ele ge\u00e7irilmemi\u015f ya da yaln\u0131zca y\u00fczeysel olarak s\u00f6m\u00fcr\u00fclen bir pazar \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131ndan, d\u00fcnya pazar\u0131 giderek daha \u00e7ok daral\u0131r, giderek daha az say\u0131da s\u00f6m\u00fcr\u00fclecek pazar kal\u0131r, bunun sonucu olarak da bunal\u0131mlar daha s\u0131kla\u015f\u0131r ve daha \u015fiddetlenir. Ama sermaye yaln\u0131zca emekle ya\u015famaz. O, hem se\u00e7kin, hem de barbar bir efendi olarak, k\u00f6lelerinin cesetlerini, bu bunal\u0131mlar s\u0131ras\u0131nda canvermi\u015f i\u015f\u00e7i kurbanlar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc kendisiyle birlikte mezara s\u00fcr\u00fckler. B\u00f6ylece g\u00f6r\u00fcyoruz ki, e\u011fer sermaye h\u0131zla b\u00fcy\u00fcrse, i\u015f\u00e7iler aras\u0131ndaki rekabet bununla k\u0131yaslanamayacak bir h\u0131zla b\u00fcy\u00fcr, yani i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n istihdam ara\u00e7lar\u0131, ya\u015fam ara\u00e7lar\u0131 buna oranla \u00e7ok daha fazla azal\u0131r, ama bununla birlikte, sermayenin h\u0131zla b\u00fcy\u00fcmesi \u00fccretli emek i\u00e7in en elveri\u015fli ko\u015fuldur.[87] (sayfa 212)<\/p>\n