![](\"images\/stories\/karl_marx.jpg\")
II
“Bu temel ilkelerden hareket eden Alman \u0130\u015f\u00e7i Partisi b\u00fct\u00fcn legal yollardan yararlanarak, \u00f6zg\u00fcrdevlet -ve- sosyalist toplum i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6sterir: \u00fccretlerintun\u00e7yasas\u0131ilebirlikte \u00fccret sisteminin -ve- her t\u00fcrden s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131; her t\u00fcrl\u00fc toplumsal ve siyasal e\u015fitsizli\u011fin giderilmesi.”<\/p>\n
“\u00d6zg\u00fcr” devlet konusuna ilerde d\u00f6nece\u011fim.
Demek ki, gelecekte, Alman \u0130\u015f\u00e7i Partisinin, Lassalle’\u0131n “\u00fccretlerin tun\u00e7 yasas\u0131”na inanmas\u0131 gerekecektir! Bu yasan\u0131n t\u00fcm y\u0131k\u0131ma u\u011framamas\u0131 i\u00e7in, “\u00fccretlerin tun\u00e7 yasas\u0131yla birlikte \u00fccret sisteminin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131”ndan (burada \u00fccretli emek sistemi denmeliydi) s\u00f6zetme delili\u011fi edilmektedir. E\u011fer ben, \u00fccretli eme\u011fi ortadan kald\u0131r\u0131yorsam, pek do\u011fald\u0131r ki, ister “tun\u00e7”tan olsun, ister s\u00fcngerden, onun yasalar\u0131n\u0131 da ortadan kald\u0131r\u0131yorum demektir. Ama Lassalle’\u0131n \u00fccretli eme\u011fe kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131m\u0131, hemen hemen \u00f6zellikle bu s\u00f6zde-yasa \u00e7evresinde d\u00f6ner dola\u015f\u0131r. Onun i\u00e7in Lassalle mezhebinin bu i\u015ften utkun \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 iyice g\u00f6stermek i\u00e7in, “\u00fccret sistemi”nin, “\u00fccretlerin tun\u00e7 yasas\u0131 ile birlikte” ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131, ve onsuz kald\u0131r\u0131lmamas\u0131 gerekmektedir.
\u00c7ok iyi bilinmektedir ki, “\u00fccretlerin tun\u00e7 yasas\u0131”nda Goethe’nin “b\u00fcy\u00fck, \u00f6l\u00fcms\u00fcz tun\u00e7 yasalar\u0131”ndan [****] aktar\u0131lm\u0131\u015f “tun\u00e7” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey Lassalle’a ait de\u011fildir. Tun\u00e7 s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc ger\u00e7ek m\u00fcminlerin birbirini tan\u0131malar\u0131na yarayan i\u015farettir. Ama e\u011fer ben, bu yasay\u0131, Lassalle’\u0131n damgas\u0131 ile kabul ediyorsam ve bunun sonucu olarak da bu yasaya onun y\u00fckledi\u011fi anlam\u0131 veriyorsam, onun gerek\u00e7elerini de kabullenmem gerekir. Peki bu gerek\u00e7e nedir? Lassalle’\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden az sonra Lange’nin g\u00f6sterdi\u011fi gibi, bu, (Lange’nin kendisinin de savundu\u011fu) Malthus’un n\u00fcfus teorisinden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Ama bu teori e\u011fer do\u011fruysa, \u00fccretli eme\u011fi y\u00fcz kez ortadan kald\u0131rsam da, gene yasay\u0131 ortadan kald\u0131ramam, \u00e7\u00fcnk\u00fc yasa, yaln\u0131zca \u00fccretli emek sistemini de\u011fil, her toplumsal sistemi de y\u00f6netir. Do\u011frudan, i\u015fte buna dayanarak, iktisat\u00e7\u0131lar elli y\u0131ldan, hatta daha uzun bir s\u00fcreden beri, sosyalizmin, temelini do\u011fadan alangenelle\u015ftirebilece\u011fini, ayn\u0131 anda da toplumun b\u00fct\u00fcn y\u00fczeyine yayabilece\u011fini tan\u0131tlamaya kalk\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r!
Ama b\u00fct\u00fcn bunlar i\u015fin esas\u0131 de\u011fil. Lassalle’\u0131n sundu\u011fu bu yasan\u0131n yanl\u0131\u015f anlat\u0131m bi\u00e7imi bir yana, ger\u00e7ekten isyan ettirici gerileme \u015fudur:
Lassalle’ln \u00f6l\u00fcm\u00fcnden beri, partimizde, \u00fccretlerin, eme\u011fin g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi, yani de\u011feri ya da fiyat\u0131 de\u011fil de, yaln\u0131zca emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fcn de\u011ferinin ya da fiyat\u0131n\u0131n maskelenmi\u015f bir bi\u00e7imi oldu\u011fu yolundaki bilimsel g\u00f6r\u00fc\u015f benimsenmi\u015ftir. B\u00f6ylece bug\u00fcne dek gelen t\u00fcm burjuva \u00fccret kavram\u0131 oldu\u011fu kadar, bu kavrama kar\u015f\u0131 \u015fimdiye kadar y\u00f6neltilmi\u015f b\u00fct\u00fcn ele\u015ftiriler de, bir daha d\u00f6nmemek \u00fczere at\u0131lm\u0131\u015f oluyordu, ve \u00fccretli i\u015f\u00e7inin kendi ge\u00e7imini sa\u011flamas\u0131na, ba\u015fka bir deyi\u015fle ya\u015famas\u0131na, ancak kapitalistler i\u00e7in (ve onlarla birlikte art\u0131-de\u011ferle ya\u015fayan ba\u015fkalar\u0131 i\u00e7in) belli bir s\u00fcre paras\u0131z \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde izin verildi\u011fi; b\u00fct\u00fcn kapitalist \u00fcretim sisteminin i\u015fg\u00fcn\u00fcn\u00fcn uzat\u0131lmas\u0131yla ya da verimlili\u011fin geli\u015ftirilmesiyle, yani emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yo\u011funlu\u011funun art\u0131r\u0131lmas\u0131yla vb. bu paras\u0131z eme\u011fin art\u0131r\u0131lmas\u0131, bunun sonucu olarak da \u00fccretli emek sisteminin bir k\u00f6lelik sistemi oldu\u011fu, ve i\u015f\u00e7inin ald\u0131\u011f\u0131 \u00fccret az ya da \u00e7ok olsun, eme\u011fin toplumsal \u00fcretken g\u00fc\u00e7leri geli\u015ftik\u00e7e, daha da a\u011f\u0131r bir k\u00f6lelik sistemi oldu\u011fu, a\u00e7\u0131k-se\u00e7ik hale getirilmi\u015fti. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn partimizde her ge\u00e7en g\u00fcn daha \u00e7ok yerle\u015fti\u011fi bir s\u0131rada, Lassalle’\u0131n \u00fccret konusunda tam bilisiz oldu\u011funun ve t\u0131pk\u0131 burjuva iktisat\u00e7\u0131lar\u0131 gibi, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc \u00f6zle kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131n bilinmesi gerekirken, onun dogmalar\u0131na d\u00f6n\u00fclmektedir.
Bu, sanki, k\u00f6leli\u011fin gizini ensonu kavram\u0131\u015f ve ayaklanm\u0131\u015f k\u00f6leler aras\u0131nda, h\u00e2l\u00e2 eskimi\u015f kavramlar\u0131n k\u00f6lesi bir k\u00f6le, ayaklanma program\u0131na \u015funlar\u0131 yazm\u0131\u015f demektir: k\u00f6lelik ortadan kald\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc k\u00f6lelik sisteminde k\u00f6le bak\u0131m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck d\u00fczeydeki belli bir azamiyi a\u015famaz!
Partimiz temsilcilerinin, partinin y\u0131\u011f\u0131n\u0131 aras\u0131nda yay\u0131lm\u0131\u015f olan kavrama kar\u015f\u0131 b\u00f6yle korkun\u00e7 bir suikaste giri\u015febilmi\u015f olmalar\u0131 olgusu, tek ba\u015f\u0131na, bu temsilcilerin uzla\u015fma program\u0131n\u0131n kaleme al\u0131nmas\u0131nda nas\u0131l bir canice hafiflikle ve vicdans\u0131zl\u0131kla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a kan\u0131tlar!
“Her t\u00fcrl\u00fc toplumsal ve siyasal e\u015fitsizli\u011fin giderilmesi” \u015feklindeki belirsiz biti\u015f t\u00fcmcesi yerine, s\u0131n\u0131f farklar\u0131n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131yla, bu farklardan do\u011fan her t\u00fcrl\u00fc toplumsal ve siyasal e\u015fitsizlik kendili\u011finden ortadan kalkar, denmeliydi.<\/p>\n
III<\/p>\n
“Toplumsalsorunlar\u0131n\u00e7\u00f6z\u00fcmyollar\u0131n\u0131nhaz\u0131rlanmas\u0131 i\u00e7in, Alman \u0130\u015f\u00e7i Partisi, devletyard\u0131m\u0131ile,emek\u00e7ihalk\u0131ndemokratikdenetimialt\u0131nda \u00fcretim kooperatifleri kurulmas\u0131 isteminde bulunur. \u00dcretim kooperatifleri, sanayide ve tar\u0131mda \u00f6yle geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde kurulmal\u0131d\u0131r ki, toplameme\u011finsosyalist\u00f6rg\u00fctlenmesibundando\u011fabilsin.”<\/p>\n
Lassalle’\u0131n “\u00fccretlerin tun\u00e7 yasas\u0131”ndan sonra, peygamberin bu her derde deva ilac\u0131. Bu yol ona yara\u015f\u0131r bi\u00e7imde “haz\u0131rlan\u0131yor”. Varolan s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131n\u0131n yerine, kof bir gazeteci form\u00fcl\u00fc olan “toplumsal sorun” konuyor ve bunun “\u00e7\u00f6z\u00fcm”\u00fc i\u00e7in “yollar haz\u0131rlan\u0131yor.” “Toplam eme\u011fin sosyalist \u00f6rg\u00fctlenmesi”, toplumun devrimci d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcrecinden do\u011faca\u011f\u0131 yerde, “devlet yard\u0131m\u0131ndan”, yani devletin (emek\u00e7ilerin de\u011fil) kendisinin “kurdu\u011fu” \u00fcretim kooperatiflerinden “do\u011fuyor”. Yeni bir toplumun, t\u0131pk\u0131 yeni bir demiryolu yap\u0131m\u0131 gibi, devlet bor\u00e7lar\u0131yla kurulabilece\u011fini sanmak, Lassalle’a yara\u015f\u0131r bir kuruntudur!
Biraz olsun utan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, “devlet yard\u0131m\u0131”, “emek\u00e7i halk\u0131n” demokratik denetimi alt\u0131na konmaktad\u0131r.
Her \u015feyden \u00f6nce, Almanya’da “emek\u00e7i halk”\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu, proleterlerden de\u011fil, k\u00f6yl\u00fclerden olu\u015fur.
\u00dcstelik, demokratik, Almancada volksherrschaftlich [“halk egemenli\u011fi ile”] demektir. O halde “emek\u00e7i halk\u0131n halk egemenli\u011fi ile denetimi” ne demektir? Ve hem de bu, bu \u015fekilde devlet yard\u0131m\u0131 isteminde bulunarak, ne y\u00f6netimde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n, ne de y\u00f6netebilecek olgunlu\u011fa gelmedi\u011finin tam bilincinde bulundu\u011funu a\u00e7\u0131\u011fa vuran bir emek\u00e7i halk ad\u0131na s\u00f6yleniyorsa!
Buchez’nin Louis-Philippe zaman\u0131nda, Frans\u0131z sosyalistlerine kar\u015f\u0131 \u00f6\u011f\u00fctledi\u011fi ve sonradan Atelier’nin[12*]] gerici i\u015f\u00e7ilerinin benimsedikleri bu re\u00e7etenin ele\u015ftirisine giri\u015fmeyi gereksiz say\u0131yorum. Ama gene de as\u0131l kusur, bu harika denecek \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6zg\u00fcl devan\u0131n programda yer al\u0131\u015f\u0131 de\u011fil, genel olarak, s\u0131n\u0131f hareketi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn terkedilerek mezhep hareketi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne do\u011fru at\u0131lm\u0131\u015f bir geri ad\u0131mdad\u0131r.
\u0130\u015f\u00e7ilerin kooperatifsel \u00fcretim ko\u015fullar\u0131n\u0131 toplumsal \u00f6l\u00e7ekte ve her \u015feyden \u00f6nce de kendi \u00fclkelerinde ulusal \u00f6l\u00e7ekte kurma istekleri bug\u00fcnk\u00fc \u00fcretim ko\u015fullar\u0131nda devrim yapmak i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6stermelerinden ba\u015fka bir anlama gelmez; ve bunun, devlet yard\u0131m\u0131yla kooperatif kurmakla hi\u00e7bir ilgisi yoktur. Ve bug\u00fcnk\u00fc kooperatifler de ancak i\u015f\u00e7ilerin elinde ba\u011f\u0131ms\u0131z kurulu\u015flar olduklar\u0131, ve ne h\u00fck\u00fcmetler, ne de burjuvalar taraf\u0131ndan korunmad\u0131klar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde bir de\u011fer ta\u015f\u0131rlar.<\/p>\n
IV<\/p>\n
\u015eimdi demokratik b\u00f6l\u00fcme geliyorum.<\/p>\n
A. “Devletin\u00f6zg\u00fcrtemeli.”<\/p>\n
\u0130lk\u00f6nce, II. B\u00f6l\u00fcmde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, Alman \u0130\u015f\u00e7i Partisi “\u00f6zg\u00fcr devleti” ger\u00e7ekle\u015ftirmeyi ama\u00e7 edinmi\u015ftir.
\u00d6zg\u00fcr devlet – bu nedir?
\u00d6zg\u00fcr devleti kurmak, hi\u00e7 de boynub\u00fck\u00fck t\u00e2bilerin darg\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc zihniyetinden kendilerini kurtarm\u0131\u015f olan i\u015f\u00e7ilerin amac\u0131 de\u011fildir. Alman imparatorlu\u011funda “devlet”, hemen hemen Rusya’daki kadar “\u00f6zg\u00fcr”d\u00fcr. \u00d6zg\u00fcrl\u00fck, toplumun \u00fcst\u00fcne yerle\u015ftirilmi\u015f bir organ olan devleti, topluma tamamen ba\u011f\u0131ml\u0131 bir organ \u015fekline sokabilmektir, ve bug\u00fcn bile devlet bi\u00e7imleri “devletin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc”n\u00fcn s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde az ya da \u00e7ok \u00f6zg\u00fcrd\u00fcr, ya da de\u011fildir.
Alman \u0130\u015f\u00e7i Partisi -hi\u00e7 de\u011filse bu program\u0131 kabul ederse- sosyalist fikirleri pek y\u00fczeyde benimsemi\u015f oldu\u011funu g\u00f6sterir; bug\u00fcnk\u00fc toplumu (ve gelecekteki herhangi bir toplum i\u00e7in de ayn\u0131 \u015fey do\u011frudur), bug\u00fcnk\u00fc devletin temeli olarak kabul edece\u011fine (gelecekteki devletin temeli, gelece\u011fin toplumu olacakt\u0131r), tam tersine, devlet, kendi entelekt\u00fcel, manevi ve \u00f6zg\u00fcr temellerine sahip ba\u011f\u0131ms\u0131z bir ger\u00e7eklik olarak ele al\u0131nmaktad\u0131r.
Program, “bug\u00fcnk\u00fc devlet”, “bug\u00fcnk\u00fc toplum” gibi deyimleri nas\u0131l korkun\u00e7 \u015fekilde k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131yor, istemlerin y\u00f6neltildi\u011fi devlet konusunda ne korkun\u00e7 yanl\u0131\u015f anlamaya yola\u00e7\u0131yor!
“Bug\u00fcnk\u00fc toplum”, orta\u00e7a\u011f unsurlar\u0131ndan az\u00e7ok ar\u0131nm\u0131\u015f, her \u00fclkeye \u00f6zg\u00fc tarihsel evrim taraf\u0131ndan az\u00e7ok de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011frat\u0131lm\u0131\u015f, az\u00e7ok geli\u015fmi\u015f b\u00fct\u00fcn uygar \u00fclkelerde var olan kapitalist toplumdur. “Bug\u00fcnk\u00fc devlet” ise, tersine, \u00fclkelerin s\u0131n\u0131rlar\u0131yla de\u011fi\u015fir. Prusya-Almanya \u0130mparatorlu\u011funda devlet, \u0130svi\u00e7re’de oldu\u011fundan ba\u015fkad\u0131r; \u0130ngiltere’de devlet, Amerika Birle\u015fik Devletleri’nde oldu\u011fundan ba\u015fkad\u0131r. Demek ki, “bug\u00fcnk\u00fc devlet”, bir uydurmad\u0131r.
Bununla birlikte, ayr\u0131 ayr\u0131 uygar \u00fclkelerin ayr\u0131 ayr\u0131 devletlerinin hepsinin, bi\u00e7imlerinin \u00e7e\u015fitlili\u011fine kar\u015f\u0131n, \u015fu ortak yanlar\u0131 vard\u0131r: kapitalist anlamda az\u00e7ok geli\u015fmi\u015f \u00e7a\u011fda\u015f burjuva toplumun temeli \u00fczerinde kurulmu\u015ftur. Bu y\u00fczden, bunlar\u0131n baz\u0131 ortak temel nitelikleri de vard\u0131r. Bu anlamda, devletin bug\u00fcnk\u00fc k\u00f6k\u00fcn\u00fcn, burjuva toplumun \u00f6l\u00fcp gidece\u011fi gelecekle kar\u015f\u0131tl\u0131k i\u00e7inde “bug\u00fcnk\u00fc devlet”ten s\u00f6zedilebilir.
Bu durumda \u015fu soruyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geliyoruz: kom\u00fcnist bir toplumda devlet, hangi de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011frayacakt\u0131r? Ba\u015fka bir deyi\u015fle, b\u00f6yle bir toplumda devletin bug\u00fcnk\u00fc i\u015flevlerine benzer hangi toplumsal i\u015flevler bulunacakt\u0131r? Bu soru, ancak bilimsel yoldan yan\u0131tlanabilir ve halk s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc devlet s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcyle binbir bi\u00e7imde bile\u015ftirilerek bu sorun bir arpa boyu ilerletilmi\u015f olmaz.
Kapitalist toplum ile kom\u00fcnist toplum aras\u0131nda, birinden \u00f6tekine devrimci d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm d\u00f6nemi yer al\u0131r. Buna da bir siyasal ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi tekab\u00fcl eder ki, burada, devlet proletaryan\u0131n devrimci diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcnden ba\u015fka bir \u015fey olamaz.
Program, ne \u015fimdiki devleti, ne de kom\u00fcnist toplumdaki gelece\u011fin devletini ele alm\u0131\u015ft\u0131r.
Program\u0131n siyasal istemlerinde, herkesin bildi\u011fi eski demokratik nakarattan fazla bir \u015fey yok: evrensel oy hakk\u0131, do\u011frudan yasama, halk hukuku, halk milisi vb.. Bunlar yaln\u0131zca burjuva Halk\u00e7\u0131 Partinin, Bar\u0131\u015f ve \u00d6zg\u00fcrl\u00fck Ligas\u0131n\u0131n yank\u0131lar\u0131d\u0131rlar. Hayali zorlayan abartmalarla \u015fi\u015firilmi\u015f kavramlar olarak sunulmad\u0131klar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde, bunlar\u0131n t\u00fcm\u00fc \u015fimdiden ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f istemlerdir. Ancak bunu ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f olan devlet, Alman \u0130mparatorlu\u011fu s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7indeki devlet de\u011fildir, \u0130svi\u00e7re’deki, Amerika Birle\u015fik Devletlerindeki vb. devlettir. Bu cins “gelece\u011fin devleti”, Alman \u0130mparatorlu\u011funun “\u00e7er\u00e7evesi” d\u0131\u015f\u0131nda olsa bile, bug\u00fcnk\u00fc bir devlettir.
Ama bir \u015fey unutulmu\u015ftur. Alman \u0130\u015f\u00e7i Partisi, “bug\u00fcnk\u00fc ulusal devlet” i\u00e7ersinde, yani kendi devleti, Prusya-Almanya \u0130mparatorlu\u011fu i\u00e7ersinde hareket etti\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a beyan etti\u011fine g\u00f6re -yoksa bu partinin istemlerinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 sa\u00e7ma olurdu, \u00e7\u00fcnk\u00fc insan ancak elde edilememi\u015f \u015feyler i\u00e7in istemde bulunur-, partinin \u015fu en \u00f6nemli noktay\u0131 unutmamas\u0131 gerekir: b\u00fct\u00fcn bu g\u00fczel k\u00fc\u00e7\u00fck \u015feyler, halk egemenli\u011fi denen \u015feyin tan\u0131nmas\u0131n\u0131n kapsam\u0131na girer, ve bu bak\u0131mdan ancak demokratik bir cumhuriyette, bunlar yerinde say\u0131labilir.
Frans\u0131z i\u015f\u00e7ilerinin Louis-Philippe ve Louis-Napol\u00e9on zaman\u0131inda programlar\u0131na yazd\u0131klar\u0131 demokratik cumhuriyet isteminin ileri s\u00fcr\u00fclmesine cesaret edilemiyorsa -ve b\u00f6yle davran\u0131lmakla do\u011fru hareket edilmektedir, \u00e7\u00fcnk\u00fc durum ihtiyat\u0131 gerektirmektedir-, parlamenter bi\u00e7imlerle bezenmi\u015f, feodal unsurlarla kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, burjuvazinin etkisi alt\u0131nda bulunan ve b\u00fcrokratik bir bi\u00e7imde tezg\u00e2hlanm\u0131\u015f, polis bek\u00e7ili\u011findeki askeri despotluk y\u00f6netiminden ba\u015fka bir \u015fey olmayan bir devletten, ancak demokratik cumhuriyet ko\u015fullar\u0131nda anlam ta\u015f\u0131yabilecek \u015feyler isteminde bulunmak gibi, “onurlu” [******] olmad\u0131\u011f\u0131 kadar sayg\u0131de\u011fer de olmayan hilelere de ba\u015fvurulmamal\u0131yd\u0131 ve bu devlete, bu gibi istemlerin “yasal yoldan” kabul ettirilebilece\u011fi y\u00fcksek sesle il\u00e2n edilmemeliydi.
Demokratik cumhuriyette bin y\u0131ll\u0131k bir \u00e7a\u011f\u0131n geli\u015fini g\u00f6ren ve s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131n\u0131n, burjuva toplumun tam da bu devlet bi\u00e7iminde kesin sonuca ula\u015faca\u011f\u0131ndan ku\u015fkusu olmayan kaba demokrasi bile -o bile-, polisin izin verdi\u011fi ve mant\u0131\u011f\u0131n kabul etmedi\u011fi s\u0131n\u0131rlar i\u00e7ine hapsedilmi\u015f bu cinsten demokrasicilikten y\u00fcz ar\u015f\u0131n daha y\u00fcksektir.
“Devlet” s\u00f6z\u00fcnden, ger\u00e7ekte, h\u00fck\u00fcmet mekanizmas\u0131, ya da i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc sonucu toplumdan ayr\u0131 \u00f6zel bir organizma anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131, “Alman \u0130\u015f\u00e7i Partisi devletiniktisadi temeli olarak tek bir artanoranl\u0131 gelir vergisinin kabul edilmesi isteminde bulunur, vb.” s\u00f6zc\u00fckleriyle g\u00f6sterilmi\u015ftir. Vergiler, h\u00fck\u00fcmet mekanizmas\u0131n\u0131n iktisadi temelidir, ba\u015fka bir \u015fey de\u011fil. Gelece\u011fin devletinde, \u0130svi\u00e7re’de oldu\u011fu gibi, bu istem, olduk\u00e7a kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Gelir vergisi ayr\u0131 ayr\u0131 toplumsal s\u0131n\u0131flar\u0131n de\u011fi\u015fik gelir kaynaklar\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131yla kapitalist toplumu varsayar. Onun i\u00e7in, Gladstone’un karde\u015finin ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi burjuvalar\u0131n, Liverpool’lu mali reformcular\u0131n isteminin ayn\u0131s\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmelerinde \u015fa\u015f\u0131lacak bir \u015fey yoktur.<\/p>\n
B. Alman \u0130\u015f\u00e7i Partisi, devletin entelekt\u00fcel ve ahl\u00e2ksal temeli olarak \u015fu istemlerde bulunur.
“l. Devlet taraf\u0131ndan sa\u011flanan genel ve e\u015fittemele\u011fitim. Genel e\u011fitim zorunlulu\u011fu. Paras\u0131z \u00f6\u011fretim.”<\/p>\n
E\u015fit temel e\u011fitim? Bu s\u00f6zc\u00fckler ne anlama gelir? Bug\u00fcnk\u00fc toplumda (ve bizim sorunumuz bug\u00fcn\u00fcn toplumudur), e\u011fitimin, b\u00fct\u00fcn s\u0131n\u0131flar i\u00e7in e\u015fit olabilece\u011fine mi inan\u0131l\u0131yor? Yoksa, yaln\u0131zca \u00fccretli i\u015f\u00e7ilerin de\u011fil, k\u00f6yl\u00fclerin de iktisadi durumlar\u0131yla ba\u011fda\u015fabilen o biricik e\u011fitimden, ilkokul e\u011fitiminden \u00f6tesi, yukar\u0131 s\u0131n\u0131flara zorla yasak m\u0131 edilecek?
“Genel e\u011fitim zorunlulu\u011fu. Paras\u0131z \u00d6\u011fretim”‘. Birincisi Almanya’da bile \u015fimdiden var, ikincisi \u0130svi\u00e7re’de ve Amerika Birle\u015fik Devletleri’nde ilkokullar i\u00e7in uygulanmaktad\u0131r. E\u011fer ABD’nin baz\u0131 eyaletlerinde y\u00fcksek \u00f6\u011frenim kurumlar\u0131 da “paras\u0131z” ise, bu, yaln\u0131zca, bu eyaletlerin yukar\u0131 s\u0131n\u0131flar\u0131n okul masraflar\u0131n\u0131 genel vergi gelirlerinden saklad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. S\u0131ras\u0131 gelmi\u015fken belirtelim ki, bu, 5. maddenin A. bendinde istemde bulunulan “adli i\u015flemlerin paras\u0131z olmas\u0131” i\u00e7in de b\u00f6yledir. Hemen her yerde ceza hukuku paras\u0131zd\u0131r, medeni hukuk ise hemen hemen tamamen m\u00fclkiyet \u00fczerinde \u00e7\u0131kan \u00e7at\u0131\u015fmalarla ilgilenir, bu bak\u0131mdan hemen hemen her yerde m\u00fclk sahibi s\u0131n\u0131flar\u0131 ilgilendirir. Bunlar\u0131n a\u00e7t\u0131klar\u0131 dava giderleri, hazineden mi kar\u015f\u0131lanacakt\u0131r?
Okullarla ilgili paragrafta, hi\u00e7 de\u011filse ilkokullara, teknik okullar\u0131n (teorik ve pratik) eklenmesi istemi konmal\u0131yd\u0131.
“Devlet taraf\u0131ndan sa\u011flanan temel e\u011fitim”, kesin olarak kabul edilmeyecek bir \u015feydir. Genel bir yasayla, ilkokullar\u0131n harcamalar\u0131n\u0131n, \u00f6\u011fretim kadrosunun niteliklerinin, \u00f6\u011fretim dallar\u0131n\u0131n vb. saptanmas\u0131 ve, Amerika Birle\u015fik Devletleri’nde oldu\u011fu gibi, bu yasan\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131n devlet m\u00fcfetti\u015fleri taraf\u0131ndan g\u00f6zetimi, devleti halk\u0131n e\u011fiticisi yapmaktan bamba\u015fka bir \u015feydir! Tersine, burada yap\u0131lacak \u015fey, okuldan, h\u00fck\u00fcmetin ve kilisenin her t\u00fcrl\u00fc etkisini uzak tutmakt\u0131r. Hem asl\u0131nda, Prusya-Almanya \u0130mparatorlu\u011funda, halk taraf\u0131ndan \u00e7ok s\u0131k\u0131 bir e\u011fitime t\u00e2bi tutulmas\u0131 gereken, devlettir (ve burada, “gelece\u011fin devleti” gibi, aldat\u0131c\u0131 bir ka\u00e7ama\u011fa ba\u015fvurulmas\u0131n; bunun ne anlama geldi\u011fini g\u00f6rd\u00fck).
Zaten, b\u00fct\u00fcn program, b\u00fct\u00fcn demokratik lafazanl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131n, bir u\u00e7tan bir uca lasalc\u0131 mezhebin devlete olan k\u00f6lece inanc\u0131na, ya da daha k\u00f6t\u00fcs\u00fc, demokrasi mucizesi inanc\u0131na bulanm\u0131\u015ft\u0131r; ya da daha, do\u011frusu, ikisi de sosyalizmden e\u015fit derecede uzak bulunan mucizelere olan bu iki t\u00fcr inan\u00e7 aras\u0131nda bir uzla\u015fmad\u0131r.
“Bilim \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc” diye yaz\u0131yor Prusya Anayasas\u0131n\u0131n bir paragraf\u0131. O halde bunun burada yeri ne?
“\u0130nan\u00e7 \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc!” E\u011fer Kulturkampf’\u0131n [13] \u015fu an\u0131nda liberalizme kendi eski sloganlar\u0131 an\u0131msat\u0131lmak isteniyorsa, bu, ancak \u015f\u00f6yle yap\u0131labilirdi: “Herkes, polis burnunu sokmadan, dinsel ve bedensel gereksinmelerini yerine getirebilmelidir.” Ama i\u015f\u00e7i partisi, burada, burjuva “inan\u00e7 \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc”n\u00fcn, akla gelebilecek her t\u00fcrden dinsel inan\u00e7 \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ho\u015fg\u00f6r\u00fcyle kar\u015f\u0131lanmas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n fark\u0131nda bulundu\u011funu, ve partinin kendi pay\u0131na, inanc\u0131, dinin g\u00f6zba\u011f\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan kurtarma \u00e7abas\u0131nda oldu\u011funu ifade edebilirdi. Ama ne \u00e7are ki, “burjuva” d\u00fczeyini a\u015fmama yolu se\u00e7iliyor.
B\u00f6ylece sona varm\u0131\u015f bulunuyorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc program\u0131n ard\u0131ndan gelen ek, onun karakteristik bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturmamaktad\u0131r. Onun i\u00e7in \u00fczerinde \u00e7ok k\u0131sa duraca\u011f\u0131m.<\/p>\n
2. “Normal i\u015fg\u00fcn\u00fc.”<\/p>\n
Hi\u00e7bir ba\u015fka \u00fclkede, i\u015f\u00e7i partisi, bu kadar bellisiz bir istemle kendini s\u0131n\u0131rland\u0131rmam\u0131\u015f ve her zaman mevcut ko\u015fullar alt\u0131nda normal sayd\u0131\u011f\u0131 i\u015fg\u00fcn\u00fcn\u00fcn s\u00fcresini saptam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
3. “Kad\u0131n eme\u011finin s\u0131n\u0131rlanmas\u0131 ve \u00e7ocuk eme\u011finin yasaklanmas\u0131.”<\/p>\n
\u0130\u015fg\u00fcn\u00fcn\u00fcn bir d\u00fczene ba\u011flanmas\u0131, i\u015fg\u00fcn\u00fc s\u00fcreleri, dinlenme s\u00fcreleri vb. ile ilgili oldu\u011funa g\u00f6re, kad\u0131n eme\u011finin s\u0131n\u0131rlanmas\u0131n\u0131 da i\u00e7ermelidir; yoksa, bu, \u00f6zellikle kad\u0131nlar\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na zararl\u0131 ya da cinsiyet bak\u0131m\u0131ndan ahl\u00e2ka ayk\u0131r\u0131 olan sanayi kollar\u0131ndan kad\u0131n eme\u011finin d\u0131\u015ftalanmas\u0131ndan ba\u015fka bir anlama gelemez. E\u011fer kastedilen bu idiyse, a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylenmeliydi.
“\u00c7ocuk eme\u011finin yasaklanmas\u0131!” Burada, ya\u015f haddi mutlaka belirtilmeliydi.
\u00c7ocuk eme\u011finin genel olarak yasaklanmas\u0131, b\u00fcy\u00fck sanayiin varl\u0131\u011f\u0131yla ba\u011fda\u015fmamaktad\u0131r; ve dolay\u0131s\u0131yla, bo\u015f ve saf\u00e7a bir istektir. Ger\u00e7ekle\u015fmesi -e\u011fer m\u00fcmk\u00fcn olsayd\u0131-gerici bir \u015fey olurdu, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131n\u0131n farkl\u0131 ya\u015f gruplar\u0131na g\u00f6re s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde d\u00fczenlenmesi ve \u00e7ocuklar\u0131n korunmas\u0131 i\u00e7in \u00f6teki g\u00fcvenlik \u00f6nlemleri, daha gen\u00e7 ya\u015fta \u00fcretken eme\u011fin e\u011fitimle birle\u015ftirilmesi, bug\u00fcnk\u00fc toplumun d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc sa\u011flayacak en g\u00fc\u00e7l\u00fc ara\u00e7lardan biridir.<\/p>\n
4. “Fabrikalar\u0131n, atelyelerin ve ev sanayiinin devlet g\u00f6zetimi alt\u0131nda tutulmas\u0131.”<\/p>\n
Prusya-Almanya devleti s\u00f6zkonusu oldu\u011funa g\u00f6re, m\u00fcfetti\u015flerin ancak mahkeme karar\u0131yla g\u00f6revlerinden al\u0131nabilmeleri, herhangi bir i\u015f\u00e7inin, g\u00f6revlerini ihmalden \u00f6t\u00fcr\u00fc bunlar hakk\u0131nda dava a\u00e7abilmeleri ve bunlar\u0131n hekimlik mesle\u011finden kimseler aras\u0131ndan se\u00e7ilmeleri de mutlaka istenmeliydi.<\/p>\n
5. “Hapishanelerde eme\u011fin d\u00fczenlenmesi.”<\/p>\n
Genel bir i\u015f\u00e7i program\u0131nda ufak bir istem. Her ne olursa olsun, rekabet korkusuyla s\u0131radan mahk\u00fcmlar\u0131n hayvan muamelesi g\u00f6rmelerine izin verilmeyece\u011fi ve hele onlar\u0131n \u0131slah olmalar\u0131n\u0131n biricik arac\u0131 olan \u00fcretken \u00e7al\u0131\u015fmadan kendilerinin yoksun edilmesinin s\u00f6zkonusu olmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmeliydi. Sosyalistlerden beklenen en az\u0131ndan budur.<\/p>\n
6. “Etkin bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck yasas\u0131.”<\/p>\n
“Etkin” bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck yasas\u0131yla ne kastedildi\u011fi s\u00f6ylenmeliydi.
Ge\u00e7erken belirtelim ki, normal i\u015fg\u00fcn\u00fcnden s\u00f6zederken, fabrika y\u00f6netmeliklerinin, sa\u011fl\u0131k kurallar\u0131na ve g\u00fcvenlik \u00f6nlemlerine vb. ili\u015fkin k\u0131sm\u0131 g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck yasas\u0131, ancak bu kurallar \u00e7i\u011fnendi\u011finde uygulanabilir.
K\u0131saca, bu ek’in de kaleme al\u0131n\u0131\u015f\u0131 ahmak\u00e7ad\u0131r.
Dixi et salvavi animam meam [******]<\/p>\n
Nisan ya da May\u0131s 1875 ba\u015flar\u0131nda
Marx taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
K\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f metni
Die Neue Zeit,
Bd. 1, n\u00b0 18, 1890-91’de
yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r<\/p>\n
Dipnotlar<\/strong> II“Bu temel ilkelerden hareket eden Alman \u0130\u015f\u00e7i Partisi b\u00fct\u00fcn legal yollardan yararlanarak, \u00f6zg\u00fcrdevlet -ve- sosyalist toplum i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6sterir: \u00fccretlerintun\u00e7yasas\u0131ilebirlikte \u00fccret sisteminin -ve- her t\u00fcrden s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131; her t\u00fcrl\u00fc toplumsal ve siyasal e\u015fitsizli\u011fin giderilmesi.” “\u00d6zg\u00fcr” devlet konusuna ilerde d\u00f6nece\u011fim. Demek ki, gelecekte, Alman \u0130\u015f\u00e7i Partisinin, Lassalle’\u0131n “\u00fccretlerin tun\u00e7 yasas\u0131”na inanmas\u0131 gerekecektir! Bu yasan\u0131n t\u00fcm […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[33],"tags":[],"class_list":{"0":"post-5849","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-karl-marx-friedrich-engels-arsivi"},"yoast_head":"\n
[*] Bayramdan sonra; i\u00e7 i\u015ften ge\u00e7tikten sonra.
[**] Bkz: Marx, Engels, Se\u00e7me Yap\u0131tlar, Cilt: 2, Sol Yay\u0131nlar\u0131, Ankara 1977. s. 21. -Ed
[***] Bkz: Marx, Engels, Se\u00e7me Yap\u0131tlar, Cilt: 1, Sol Yay\u0131nlar\u0131, Ankara 1976, s. 142-143.
[****] “Berlinli Marat”, besbelli ki, Neuer Social-Demokrat’in ba\u015fyazar\u0131 Hasselmann’a yap\u0131lan alayc\u0131 bir at\u0131ft\u0131r. -Ed.
[*****] Goethe’nin Das G\u00f6ttliche’sinden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.
[******] Ayzenah\u00e7\u0131lara yak\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan bir s\u0131fat. Burada bir s\u00f6zc\u00fck oyunu yap\u0131l\u0131yor. -Ed
[*******] S\u00f6yledim ve ruhumu kurtard\u0131m. -\u00e7.
[1*] Marx taraf\u0131ndan 1875’te yaz\u0131lm\u0131\u015f olan Gotha Program\u0131n\u0131n Ele\u015ftirisi, Almanya Birle\u015fik \u0130\u015f\u00e7i Partisinin program tasla\u011f\u0131na ili\u015fkin ele\u015ftirel notlard\u0131r. Bu taslak ciddi yanl\u0131\u015flar ve lasalc\u0131 ilkelere \u00f6d\u00fcnler i\u00e7eriyordu. Marx ve Engels Almanya’da birle\u015fik bir sosyalist parti kurulmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesini onaylam\u0131\u015flar, ama lasalc\u0131larla ideolojik uzla\u015fmaya kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015flar ve bunu ac\u0131mas\u0131zca ele\u015ftirmi\u015flerdir. Bu yap\u0131t\u0131nda, Marx, sosyalist devrim, proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc, kapitalizmden kom\u00fcnizme ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi, kom\u00fcnist toplumun iki evresi, sosyalizmde toplumsal \u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00fcretimi ve da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 ve kom\u00fcnizmin belliba\u015fl\u0131 \u00f6zellikleri, proleter enternasyonalizmi ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 partisi gibi, bilimsel kom\u00fcnizmin belliba\u015fl\u0131 konular\u0131na ili\u015fkin bir\u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnceleri form\u00fcle etmi\u015ftir.
Marx ayr\u0131ca devlet ve proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcne ili\u015fkin teorisini de geli\u015ftirmektedir. Kapitalizmden kom\u00fcnizme ge\u00e7i\u015fte \u00f6zel bir a\u015faman\u0131n ve buna tekab\u00fcl eden “proletaryan\u0131n devrimci diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc”n\u00fcn tarihsel zorunlulu\u011funa ili\u015fkin \u00f6nemli bir \u00f6nermede bulunmaktad\u0131r. Lenin, Gotha Program\u0131n\u0131n Ele\u015ftirisi’ne ili\u015fkin olarak \u015f\u00f6yle yaz\u0131yordu: “Marx’\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6nemi \u015fu ki, burada da, o, tutarl\u0131 bir bi\u00e7imde materyalist diyalekti\u011fi, geli\u015fim teorisini uygulamakta, ve kom\u00fcnizmi kapitalizmden geli\u015fen bir \u015fey olarak ele almaktad\u0131r. Bilgi\u00e7\u00e7e ke\u015ffedilmi\u015f, ‘uydurma’ tan\u0131mlar ve (sosyalizm nedir?, kom\u00fcnizm nedir?) s\u00f6zler \u00fczerinde tart\u0131\u015fmalar yerine, Marx, kom\u00fcnizmin iktisadi olgunlu\u011funun a\u015famalar\u0131na ne denebilece\u011finin bir tahlilini vermektedir.” (V. \u0130. Lenin, “Devlet ve Devrim”, Marx-Engels-Marksizm, Sol Yay\u0131nlar\u0131, Ankara 1976, s. 414.)
[2*] Bu \u00f6ns\u00f6z, Marx’\u0131n Gotha Program\u0131n\u0131n Ele\u015ftirisi’nin 1891’de yay\u0131nlanmas\u0131na ili\u015fkin olarak Engels taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Engels bu belliba\u015fl\u0131 politika belgesinin yay\u0131nlanmas\u0131 i\u015fine, Alman Sosyal-Demokrat Partisi i\u00e7inde etkin hale gelmi\u015f olan oport\u00fcnist unsurlara darbe indirmek amac\u0131yla giri\u015fmi\u015ftir. O s\u0131ra b\u00f6yle bir \u015fey \u00f6zellikle \u00f6nemliydi, \u00e7\u00fcnk\u00fc parti, Erfurt Kongresinde Gotha Program\u0131n\u0131n yerini alacak yeni bir program\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczereydi. Gotha Program\u0131n\u0131n Ele\u015ftirisi’ni bas\u0131ma haz\u0131rlarken Alman Sosyal-Demokrat Partisinin \u00f6nderlerinden Die Neue Zeit y\u00f6neticisi Dietz’in ve yaz\u0131kurulu \u00fcyesi K. Kautsky’nin muhalefetiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. Bunlar metinde baz\u0131 de\u011fi\u015fikliklerin yap\u0131lmas\u0131n\u0131 ve baz\u0131 yerlerinin de yer almamas\u0131n\u0131 istiyorlard\u0131; Engels buna raz\u0131 olmak zorunda kald\u0131. Alman Sosyal-Demokrat Partisinin tabandaki \u00fcyeleri ve \u00f6teki \u00fclkelerdeki sosyalistler, Marx’\u0131n Gotha Program\u0131n\u0131n Ele\u015ftirisi’ni olumlu kar\u015f\u0131lad\u0131lar ve bunu uluslararas\u0131 sosyalist hareket i\u00e7in de\u011ferli bir politika belgesi olarak g\u00f6rd\u00fcler. Engels, Gotha Program\u0131n\u0131n Ele\u015ftirisi ile birlikte, bu yap\u0131tla do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131 olan Marx’\u0131n Bracke’ye yazd\u0131\u011f\u0131 5 May\u0131s 1875 tarihli mektubu da yay\u0131nlad\u0131.
Engels’in sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda Gotha Program\u0131n\u0131n Ele\u015ftirisi’nin kendi \u00f6ns\u00f6z\u00fcn\u00fc ta\u015f\u0131yan bir tek bas\u0131m\u0131 yap\u0131ld\u0131. Bu yap\u0131t\u0131n eksiksiz metni 1932’de Sovyetler Birli\u011fi’nde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.
[3*] 22-27 May\u0131s 1875 tarihlerinde toplanan Gotha Kongresinde, Alman i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 hareketi i\u00e7ersindeki iki e\u011filim -August Bebel’in ve Wilhelm Liebknecht’in ba\u015f\u0131n da bulunduklar\u0131 Sosyal-Demokrat \u0130\u015f\u00e7i Partisi (ayzenah\u00e7\u0131lar) ve lasalc\u0131 Genel Alman \u0130\u015f\u00e7iler Birli\u011fi- Almanya Sosyalist \u0130\u015f\u00e7i Partisini olu\u015fturmak \u00fczere birle\u015ftiler. Bu, Alman i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 hareketi i\u00e7indeki b\u00f6l\u00fcnmeye bir son verdi. Birle\u015fik partinin Marx ve Engels’in amans\u0131zca ele\u015ftirdikleri program tasla\u011f\u0131, baz\u0131 \u00f6nemsiz d\u00fczeltmelerle Kongre taraf\u0131ndan onayland\u0131.
[4*] Alman Sosyal-Demokrat Halle Kongresi, 12 ve 18 Ekim 1890 tarihlerinde topland\u0131. Yeni bir program\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 ve bunun ilkin yerel parti organlar\u0131nda ve bas\u0131nda tart\u0131\u015f\u01311mas\u0131n\u0131 sa\u011flamak \u00fczere, Erfurt’ta toplanacak parti kongresinden \u00fc\u00e7 ay \u00f6nce yay\u0131nlanmas\u0131n\u0131 kararla\u015ft\u0131rd\u0131.
[5*] Uluslararas\u0131 \u0130\u015f\u00e7i Birli\u011finin Lahey Kongresi 2-7 Eyl\u00fcl 1872 tarihleri aras\u0131nda yap\u0131ld\u0131. Aralar\u0131nda kongrenin b\u00fct\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 y\u00f6nlendiren Marx ve Engels’in de bulundu\u011fu 15 ulusal \u00f6rg\u00fctten 65 delege kat\u0131ld\u0131. Kongre, Marx’\u0131n, Engels’in ve yanda\u015flar\u0131n\u0131n i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 hareketi i\u00e7erisindeki her t\u00fcrden k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuva sekterli\u011fine kar\u015f\u0131 y\u0131llard\u0131r y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri sava\u015f\u0131m\u0131n doru\u011funa ula\u015fmas\u0131na tan\u0131k oldu. Anar\u015fistlerin sekter eylemleri su\u00e7land\u0131 ve \u00f6nderleri Enternasyonalden at\u0131ld\u0131lar. Lahey Kongresinin kararlar\u0131 \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerde i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z siyasal partilerinin kurulmas\u0131na giden yolu a\u00e7m\u0131\u015f oldu.
[6*] 7-9 A\u011fustos 1869’da, Almanya’dan, Avusturya’dan ve, \u0130svi\u00e7re’den gelen sosyal-demokratlar\u0131n Eisenach’ta toplanan bir Kongresinde kurulan Alman Sosyal-Demokrat \u0130\u015f\u00e7i Partisi, ayzenah\u00e7\u0131lar olarak tan\u0131n\u0131yorlard\u0131. Kongrede kabul edilen program, esas olarak Birinci Enternasyonalin ortaya koydu\u011fu ilkelere tekab\u00fcl etmekteydi.
[7*] Burada Bakunin’in 1873’te \u0130svi\u00e7re’de yay\u0131nlanan Devlat ve Anar\u015fi adl\u0131 kitab\u0131na de\u011finiliyor.
[8*] Halk\u00e7\u0131 Parti. 1865’te kuruldu; k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuvaziden gelme demokratik unsurlardan ve k\u0131smen de burjuvaziden olu\u015fuyordu. Parti, Almanya’n\u0131n merkezi bir demokratik cumhuriyet olarak Prusya’n\u0131n egemenli\u011fi alt\u0131nda birle\u015ftirilmesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve Prusya ve Avusturya’y\u0131 i\u00e7eren “B\u00fcy\u00fck Almanya” diye an\u0131lan federatif bir Alman devleti d\u00fc\u015f\u00fcncesini savunmu\u015ftur.
[9*] Burada Sosyal-Demokrat \u0130\u015f\u00e7i Partisinin sosyal-demokrat yaz\u0131n\u0131n\u0131 yay\u0131nlayan yay\u0131nevine de\u011finiliyor.
Der Volksstaat. Alman Sosyal-Demokrat \u0130\u015f\u00e7i Partisinin (ayzenah\u00e7\u0131lar) merkez organ\u0131; 2 Ekim 1869’dan 27 Eyl\u00fcl 1876’ya kadar Leipzig’de yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Wilhelm Liebknecht gazeteye genel do\u011frultusunu veriyor, August Bebel de, gazeteyi y\u00f6netiyordu. Marx ve Engels bu gazeteye yaz\u0131 yazm\u0131\u015flar ve \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmu\u015flard\u0131r. 1869’a kadar bu gazete Demokratisches Wochenblatt ad\u0131 alt\u0131nda \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.
[10*] Bar\u0131\u015f ve \u00d6zg\u00fcrl\u00fck Ligas\u0131. \u00c7e\u015fitli k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuva ve burjuva cumhuriyet\u00e7ileri ve liberalleri taraf\u0131ndan 1867’de \u0130svi\u00e7re’de kurulmu\u015f burjuva-pasifist bir \u00f6rg\u00fct. Bar\u0131\u015f ve \u00d6zg\u00fcrl\u00fck Ligas\u0131, “Avrupa Birle\u015fik Devletleri”nin kurulmas\u0131yla sava\u015flar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilebilece\u011fini iddia ederek, y\u0131\u011f\u0131nlar aras\u0131nda yanl\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fler yay\u0131yor ve proletaryay\u0131 s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131ndan sapt\u0131r\u0131yordu.
[11*] Nordeutsche Allgemeine Zeitung. 1861’den 1918’e kadar Berlin’de yay\u0131nlanan gerici bir g\u00fcnl\u00fck gazete. 1860’lardan 1880’lere kadar Bismarck h\u00fck\u00fcmetinin resmi organ\u0131yd\u0131. Marx burada, bu gazetenin 30 Mart 1875 tarihli say\u0131s\u0131ndaki bir makaleye de\u011finiyor.
[12*] L’Atelier.\u00a0 1340’tan 1850’ye kadar Paris’te yay\u0131nlanan ayl\u0131k dergi. H\u0131ristiyan sosyalist d\u00fc\u015f\u00fcncelere yak\u0131nl\u0131k duyan zanaat\u00e7\u0131lar\u0131n ve i\u015f\u00e7ilerin organ\u0131yd\u0131.
[13*] Kulturkampf. 1870’te Bismarck h\u00fck\u00fcmetinin laik k\u00fclt\u00fcr kampanyas\u0131 ad\u0131 alt\u0131nda uygulad\u0131\u011f\u0131 \u00f6nlemler sistemine burjuva liberallerinin verdikleri ad. Bu \u00f6nlemler, b\u00fcy\u00fck toprak sahiplerinin, burjuvazinin ve Prusya’n\u0131n ve G\u00fcney-Bat\u0131 Alman devletinin katolik b\u00f6lgelerindeki k\u00f6yl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn baz\u0131 kesimlerinin ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 ve anti-Prusya e\u011filimlerini destekleyen katolik kilisesini ve Merkez Partisini hedefliyordu. Bismarck h\u00fck\u00fcmeti, anti-katolik sava\u015f\u0131m bahanesi ile, Prusya’n\u0131n egemenli\u011fi alt\u0131na girmi\u015f olan Polonya topraklar\u0131ndaki ulusal bask\u0131y\u0131 da \u015fiddetlendirdi. Bu politika da, ayn\u0131 \u015fekilde, dinsel arzular\u0131 k\u00f6r\u00fckleyerek, i\u015f\u00e7ileri s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131ndan uzak tutmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yordu. Bismarck, geli\u015fmekte olan i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 hareketini g\u00f6z\u00f6n\u00fcne alarak, 1880’lerin ba\u015flar\u0131nda, gerici g\u00fc\u00e7leri peki\u015ftirmek i\u00e7in, bu \u00f6nlemlerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131rd\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"