![](\"http:\/\/i41.tinypic.com\/169lp5f.jpg\")
VID\u00fczen partisinin, askeri iktidar\u0131 elinde tutmak ve y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fcn\u00fcn en y\u00fcksek y\u00f6netimini yeniden ele ge\u00e7irmek i\u00e7in bo\u015funa sarfetti\u011fi \u00e7abada, kendini Montagne ile ve kat\u0131ks\u0131z cumhuriyet\u00e7ilerle g\u00fc\u00e7birli\u011fi yapmak zorunda g\u00f6rmesi, kendi parlamenter \u00e7o\u011funlu\u011funu yitirmi\u015f oldu\u011funu yads\u0131namaz bir bi\u00e7imde tan\u0131tl\u0131yordu. Takvimin yal\u0131n g\u00fcc\u00fc, saatlerin akrebi, 29 May\u0131s[33*] g\u00fcn\u00fc d\u00fczen partisinin tam par\u00e7alanmas\u0131n\u0131n i\u015faretini verdi. 29 May\u0131s ile Ulusal Meclisin son y\u0131l\u0131 da ba\u015flad\u0131. Bundan b\u00f6yle, meclisin, ya anayasan\u0131n de\u011fi\u015fiklik yapmadan oldu\u011fu gibi saklanmas\u0131, ya da de\u011fi\u015ftirilmesi lehinde karar vermesi gerekiyordu. Ama anayasan\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi yaln\u0131zca burjuvazinin ya da k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuva demokrasisinin egemenli\u011fi anlam\u0131na, demokrasi ya da proletarya anar\u015fisi, parlamenter cumhuriyet ya da Bonaparte anlam\u0131na gelmiyordu, bunlar kadar Orleans ya da Bourbon anlam\u0131na (sayfa 548) da geliyordu! B\u00f6ylece, anla\u015fmazl\u0131k elma’s\u0131 parlamentonun ortas\u0131na d\u00fc\u015ft\u00fc, onun \u00e7evresinde \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak alevlenecek ve bu \u00e7at\u0131\u015fmalar d\u00fczen partisini kar\u015f\u0131t kesimlere b\u00f6lecekti. D\u00fczen partisi, t\u00fcrde\u015f olmayan toplumsal \u00f6\u011felerin bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 idi. Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi sorunu, bu kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fc, ba\u015flang\u0131\u00e7taki ilkel \u00f6\u011felerine ayr\u0131\u015ft\u0131ran siyasal bir s\u0131cakl\u0131k yaratt\u0131.
Bonapart\u00e7\u0131lar\u0131n, anayasan\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesindeki \u00e7\u0131karlar\u0131 basitti. Onlar i\u00e7in her \u015feyden \u00f6nce Bonaparte’\u0131n yeniden se\u00e7ilmesini yasaklayan 45. maddeyi kald\u0131rmak ve onun iktidar\u0131n\u0131n uzat\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak s\u00f6zkonusuydu. Cumhuriyet\u00e7ilerin tutumlar\u0131 da daha az basit g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyordu. Onlar, anayasan\u0131n her t\u00fcrl\u00fc de\u011fi\u015fikli\u011fini cumhuriyete kar\u015f\u0131 genel bir komplo gibi g\u00f6rd\u00fcklerinden, kesinlikle reddediyorlard\u0131. Cumhuriyet\u00e7iler, Ulusal Meclisin d\u00f6rtte-birinden fazla oya sahiptiler ve anayasa gere\u011fince, yasal olarak anayasan\u0131n de\u011fi\u015ftirilmek \u00fczere g\u00f6zden ge\u00e7irilmesine karar verebilmek ve bu de\u011fi\u015fikli\u011fi yapmakla g\u00f6revli bir meclisi toplant\u0131ya \u00e7a\u011f\u0131rmak i\u00e7in oylar\u0131n d\u00f6rtte-\u00fc\u00e7\u00fc gerekli oldu\u011fundan, onlar\u0131n zafere g\u00fcvenmeleri i\u00e7in, oylar\u0131na sahip \u00e7\u0131kmaktan ba\u015fka yapacak bir \u015feyleri yoktu. Ve zaferden emin bulunuyorlard\u0131.
Bu a\u00e7\u0131k tutumlar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda, d\u00fczen partisi, i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz \u00e7eli\u015fkilerin oyunca\u011f\u0131 durumunda bulunuyordu. E\u011fer de\u011fi\u015fikli\u011fi reddederse, Bonaparte’a yaln\u0131z bir tek \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu, yani zor kullanma yolunu b\u0131rakarak, Fransa’y\u0131, 2 May\u0131s 1852 tarihinde, yani karar an\u0131nda, b\u00fct\u00fcn otoritesini yitirmekte olan bir cumhurba\u015fkan\u0131, art\u0131k \u00e7oktan beri otoritesi olmayan bir parlamento ve onu yeniden ele ge\u00e7irmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnen bir halk ile devrimci anar\u015fiye terkederek, statusquo’yu tehlikeye at\u0131yordu. E\u011fer anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi lehinde oy verirse, oyunun bo\u015fa gidece\u011fini ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak, anayasa gere\u011fince, cumhuriyet\u00e7ilerin vetosuyla kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131n\u0131 biliyordu. E\u011fer, anayasaya ayk\u0131r\u0131 olarak, adi \u00e7o\u011funlu\u011fun yeterli oldu\u011funu a\u00e7\u0131klarsa, y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fcn\u00fcn keyfine kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z boyun etmedik\u00e7e, devrimi \u00f6nlemeyi umam\u0131yordu, ama b\u00f6ylelikle de, Bonaparte’\u0131, anayasan\u0131n, de\u011fi\u015fikli\u011fin ve kendi kendisinin efendisi haline getiriyordu. Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n iktidar\u0131n\u0131 uzatan sadece k\u0131smi bir de\u011fi\u015fiklik, imparatorluk do\u011frultusunda bir gaspa yola\u00e7\u0131yordu. (sayfa 549) Cumhuriyetin \u00f6mr\u00fcn\u00fc k\u0131saltan genel bir de\u011fi\u015fiklik, zorunlu olarak, h\u00fck\u00fcmdarl\u0131k \u00fczerinde hak iddia edenler aras\u0131nda bir \u00e7eki\u015fmeye g\u00f6t\u00fcr\u00fcyordu, \u00e7\u00fcnk\u00fc krall\u0131\u011f\u0131n Bourbon’lar a\u00e7\u0131s\u0131ndan dirilmesinin ko\u015fullar\u0131 ile Orleans’lar a\u00e7\u0131s\u0131ndan dirilmesinin ko\u015fullar\u0131, yaln\u0131zca birbirinden ayr\u0131 olmakla kalm\u0131yordu, ayr\u0131ca kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak birbirleri ile tam ba\u011fda\u015fmaz, tekelci bir durumda bulunuyorlard\u0131.
Parlamenter cumhuriyet, burjuvazinin me\u015fruiyet\u00e7i ve orleanc\u0131 iki kesiminin, b\u00fcy\u00fck toprak m\u00fclkiyeti ile sanayiin, birbiri yan\u0131nda, e\u015fit haklara sahip olarak birarada bulunabildikleri tarafs\u0131z alan olmaktan fazla bir \u015feydi. Parlamenter cumhuriyet bu kesimlerin ortak egemenliklerinin vazge\u00e7ilmez ko\u015fulu, onlar\u0131n genel s\u0131n\u0131f \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n, hem bu ayr\u0131 ayr\u0131 kesimlerin, hem de toplumun b\u00fct\u00fcn \u00f6teki s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n istemlerine egemen olabilece\u011fi tek devlet bi\u00e7imi idi. Onlar kralc\u0131 olmak s\u0131fat\u0131yla, toprak m\u00fclkiyetinin ya da paran\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc u\u011fruna sava\u015f\u0131mlar\u0131nda yeniden uzla\u015fmaz bir \u00e7eli\u015fki i\u00e7ine d\u00fc\u015f\u00fcyorlard\u0131 ve bu uzla\u015fmaz \u00e7eli\u015fkinin en y\u00fcce ifadesi, krallar\u0131n kendilerinde ve hanedanlar\u0131nda ki\u015file\u015fiyordu. D\u00fczen partisinin Bourbon’lar\u0131n geri \u00e7a\u011fr\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131 direnmesi de bundand\u0131.
Orleanc\u0131 milletvekili Creton, 1849’da, 1850’de ve 1851’de belirli aralarla, krall\u0131k ailelerine kar\u015f\u0131 y\u00f6neltilmi\u015f s\u00fcrg\u00fcn karar\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00f6nerisini meclise sunmu\u015ftu. Parlamento, gene ayn\u0131 belirli aralarla, s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderilmi\u015f krallar\u0131n\u0131n \u00fclkeye d\u00f6nebilece\u011fi kap\u0131lar\u0131 kapamakta ayak direyen bir kralc\u0131lar meclisi g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc veriyordu. Richard III, bu yery\u00fcz\u00fc i\u00e7in fazla iyi oldu\u011funu ve onun yerinin g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde bulundu\u011funu a\u00e7\u0131klayarak Henri VI’y\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. Onlar ise, Fransa’n\u0131n yeniden krallar\u0131na sahip olamayacak kadar k\u00f6t\u00fc oldu\u011funu a\u00e7\u0131kl\u0131yorlard\u0131. Ko\u015fullar\u0131n zoru ile cumhuriyet\u00e7i olmu\u015flard\u0131 ve bir\u00e7ok kez, Fransa’n\u0131n kendi krallar\u0131n\u0131 s\u00fcrm\u00fc\u015f olan halk\u0131n karar\u0131n\u0131 onaylamak zorunda kald\u0131lar.
Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi durum, bu konuyu dikkate almaya zorluyordu cumhuriyetten ba\u015fka ayr\u0131ca burjuvazinin iki kesiminin ortak egemenliklerini de tehlikeye sokuyordu ve monar\u015finin yeniden kurumla\u015fmas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile, s\u0131ras\u0131yla daha \u00e7ok temsil etti\u011fi \u00e7\u0131karlar aras\u0131nda rekabet uyand\u0131r\u0131yor ve bir kesimin \u00f6teki kesim \u00fczerindeki \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in (sayfa 550) sava\u015f\u0131m\u0131 canland\u0131r\u0131yordu. D\u00fczen partisinin diplomatlar\u0131, iki hanedan\u0131n, kralc\u0131 partilerin ve onlar\u0131n kral ailelerinin bir kayna\u015fmas\u0131 dedikleri \u015feyle, sava\u015f\u0131m\u0131 kapatabileceklerini san\u0131yorlard\u0131. Restorasyon ile temmuz monar\u015fisinin ger\u00e7ek kayna\u015fmas\u0131, parlamenter cumhuriyetti. Parlamenter cumhuriyette orleanc\u0131 ve me\u015fruiyet\u00e7i renkler kayna\u015f\u0131p yumu\u015fuyor, ayr\u0131 ayr\u0131 burjuva \u00e7e\u015fitleri, k\u0131saca burjuvada, burjuva cinsinde kayboluyordu. Ama, \u015fimdi orleanc\u0131 me\u015fruiyet\u00e7i, me\u015fruiyet\u00e7i ise orleanc\u0131 olacakt\u0131. Onlar\u0131n uzla\u015fmaz kar\u015f\u0131tl\u0131klar\u0131n\u0131 ki\u015file\u015ftiren krall\u0131k, onlar\u0131n birliklerini cisimle\u015ftirecekti ve onlar\u0131n salt kesimlere \u00f6zg\u00fc dar \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131, s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n ortak \u00e7\u0131kar\u0131 yapacakt\u0131. Monar\u015fi, iki monar\u015finin yads\u0131nmas\u0131n\u0131n, yani cumhuriyetin ger\u00e7ekle\u015ftirebilece\u011fi ve ger\u00e7ekten de ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi \u015feyi ger\u00e7ekle\u015ftirecekti. Bu, d\u00fczen partisi doktorlar\u0131n\u0131n, \u00fcretmek i\u00e7in kafa patlatt\u0131klar\u0131 simya ta\u015f\u0131 idi. Sanki me\u015fru monar\u015fi, sanayi burjuvazisinin monar\u015fisi haline gelebilirmi\u015f gibi, ya da burjuva krall\u0131\u011f\u0131 mirasa dayanan toprak aristokrasisinin krall\u0131\u011f\u0131 olabilirmi\u015f gibi! Ta\u00e7, ancak bir tek ba\u015fa, b\u00fcy\u00fck karde\u015fin ya da k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015fin ba\u015f\u0131na ge\u00e7irilebilece\u011fi halde, sanki toprak m\u00fclkiyeti ile sanayi ayn\u0131 tac\u0131n alt\u0131nda karde\u015fle\u015febilirlermi\u015f gibi! Sanki, toprak m\u00fclkiyeti, kendini sanayile\u015ftirmeye karar vermedi\u011fi s\u00fcrece, genel anlamda, sanayi, toprak m\u00fclkiyeti ile uzla\u015fabilirmi\u015f gibi! E\u011fer Henri V yar\u0131n \u00f6lseydi, Paris kontu, orleanc\u0131lar\u0131n kral\u0131 olarak kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, sanki me\u015fruiyet\u00e7ilerin kral\u0131 olamayacakt\u0131. Bununla birlikte, anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi sorunu gitgide \u00f6n plana ge\u00e7tik\u00e7e kendilerine bir o kadar daha \u00f6nem veren, Assemblde Nationale[179] ile kendilerine g\u00fcndelik resmi bir organ kuran ve \u015fu anda (\u015eubat 1852) yeniden i\u015fe koyulmu\u015f bulunan kayna\u015fma filozoflar\u0131, sorunun b\u00fct\u00fcn g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, iki hanedan\u0131n direni\u015finden ve rekabetinden ileri geldi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesinde idiler. Louis-Philippe \u00f6l\u00fcr \u00f6lmez giri\u015filen, ama hanedan entrikalar\u0131 gibi genellikle kulislerde, Ulusal Meclisin tatilleri s\u0131ras\u0131nda, yani perde aralar\u0131nda, sorunu ciddiye almaktan \u00e7ok, eski k\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne bir ba\u011fl\u0131l\u0131kla g\u00f6n\u00fcl avc\u0131l\u0131\u011f\u0131 oynayarak y\u00fcr\u00fct\u00fclen Orleans ailesini Henri V ile uzla\u015ft\u0131rma \u00e7abalar\u0131, bundan b\u00f6yle bir devlet i\u015fi oldu ve d\u00fczen partisi taraf\u0131ndan, \u015fimdiye kadar oldu\u011fu gibi amat\u00f6r bir sahnede oynanaca\u011f\u0131 yerde kamu sahnesine aktar\u0131ld\u0131lar. Ulaklar, (sayfa 551) Paris’ten Venedik’le,[295](sayfa 552) diriltilmesi iki hanedanm kayna\u015fmas\u0131n\u0131 ve bu cinsten her \u00e7e\u015fit kayna\u015fma ile Orleans s\u00fclalesinin tahttan el\u00e7ekmesini gerektiriyordu ve buna kar\u015f\u0131l\u0131k ge\u00e7ici olarak cumhuriyeti tan\u0131mak ve olaylar\u0131n cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 koltu\u011funu bir tahta d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeye olanak yaratmas\u0131n\u0131 beklemek, atalar\u0131n\u0131n gelene\u011fine tamamen uygundu. Prens Joinville’in adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylentisi ortal\u0131\u011fa yay\u0131ld\u0131, kamuoyu, bir s\u00fcre meraktan nefesi kesilmi\u015f durumda tutuldu, ve aradan birka\u00e7 ay ge\u00e7ince, anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi geri \u00e7evrildikten sonra, eyl\u00fcl ay\u0131nda Joinville’in resmen adayl\u0131\u011f\u0131 kondu.
B\u00f6ylece orleanc\u0131lar ile me\u015fruiyet\u00e7iler aras\u0131nda kralc\u0131 kayna\u015fma giri\u015fimi sadece ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011framakla kalmam\u0131\u015f, onlar\u0131n parlamenter kayna\u015fmalar\u0131n\u0131 da, ortak cumhuriyet\u00e7i bi\u00e7imlerini de par\u00e7alam\u0131\u015f ve d\u00fczen partisini yeniden ilkel \u00f6\u011felerine ayr\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Ama, Claremont ile Venedik aras\u0131ndaki ili\u015fkiler gerginle\u015ftik\u00e7e, aralar\u0131ndaki uzla\u015fma bozulduk\u00e7a, Joinville \u00e7evresindeki \u00e7alkant\u0131 geni\u015flik kazand\u0131k\u00e7a, Bonaparte’\u0131n bakan\u0131 Faucher ile me\u015fruiyet\u00e7iler aras\u0131nda ba\u015flam\u0131\u015f olan g\u00f6r\u00fc\u015fmeler, giderek daha ate\u015fli, daha ciddi oluyordu.
D\u00fczen partisinin \u00e7\u00f6z\u00fclmesi, ilkel \u00f6\u011felerinde durmad\u0131. Bu b\u00fcy\u00fck kesimlerin herbiri, kendi i\u00e7inde par\u00e7aland\u0131. Sanki eskiden, me\u015fruiyet\u00e7i ve orleanc\u0131, iki klandan herbiri i\u00e7inde birbirlerine \u00e7arpan ve birbirleriyle \u00e7at\u0131\u015fan eski siyasal n\u00fcanslar, suyu bulunca yeniden canl\u0131l\u0131k kazanan kurumu\u015f ha\u015flaml\u0131lar gibi yeniden ortaya \u00e7\u0131k\u0131yordu ve sanki onlar da kendilerine \u00f6zg\u00fc gruplar olu\u015fturmak ve ba\u011f\u0131ms\u0131z uzla\u015fmaz \u00e7eli\u015fkiler meydana getirmek \u00fczere yeteri kadar dirimsel g\u00fc\u00e7 kazan\u0131yorlard\u0131. Me\u015fruiyet\u00e7iler, Tuilerdes ile Pavillon Marsan aras\u0131ndaki, Vill\u00e8le ile Polignac aras\u0131ndaki \u00e7eki\u015fmeleri an\u0131msad\u0131lar.[296] Orleanc\u0131lar, Guizot, Mol\u00e9, Broglie, Thiers ve Odilon Barrot aras\u0131ndaki turnuvalar\u0131n alt\u0131n \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 yeniden ya\u015fad\u0131lar.
D\u00fczen partisinin anayasan\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesinden yana olan, ama bu konu d\u0131\u015f\u0131nda kendi i\u00e7inde b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f olup, bir yandan Berryer ve Falloux, \u00f6te yandan da Rochejaquelin taraf\u0131ndan y\u00f6netilen me\u015fruiyet\u00e7iler ile, Mol\u00e9, Broglie, Montalernbert ve Odilon Barrot’nun y\u00f6netimi alt\u0131ndaki sava\u015f\u0131mdan yorulmu\u015f orleanc\u0131lardan olu\u015fan kesimi, \u015fu a\u015fa\u011f\u0131daki (sayfa 553) belirsiz, anla\u015f\u0131lmaz \u00f6nergeyi meclise sunmak i\u00e7in bonapart\u00e7\u0131 temsilcilerle birle\u015fti: “A\u015fa\u011f\u0131da imzas\u0131 bulunan temsilciler, ulusa, egemenli\u011finin kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z tam kullanma hakk\u0131n\u0131 teslim etmek amac\u0131yla anayasan\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesini \u00f6nerirler.” Ama ayn\u0131 zamanda, oybirli\u011fi ile Ulusal Meclisin cumhuriyetin kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nermeye hakk\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, yaln\u0131z anayasay\u0131 de\u011fi\u015ftirecek meclisin b\u00f6yle bir hakka sahip oldu\u011funu, s\u00f6zc\u00fcleri Tocqueville’in a\u011fz\u0131ndan a\u00e7\u0131klad\u0131lar. Zaten, anayasa, ancak “yasal” yoldan dolay\u0131s\u0131yla da yaln\u0131z anayasan\u0131n buyurdu\u011fu d\u00f6rtte-\u00fc\u00e7 oy \u00e7o\u011funlu\u011fu karar verirse de\u011fi\u015ftirilebilirdi. Alt\u0131 g\u00fcnl\u00fck g\u00fcr\u00fclt\u00fcl\u00fc tart\u0131\u015fmalardan sonra, 18 Temmuzda, anayasan\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi \u00f6nerisi, \u00f6nceden de tahmin edildi\u011fi gibi, reddedildi. 446 oy de\u011fi\u015fiklik lehinde kullan\u0131ld\u0131, ama kar\u015f\u0131-oylar 278 idi. Ger\u00e7ek orleanc\u0131 bilinenler, Thiers, Changarnier ve \u00f6tekiler, cumhuriyet\u00e7ilerle ve Montagne ile birlikte oy verdiler.
Parlamentonun \u00e7o\u011funlu\u011fu, b\u00f6ylece anayasaya kar\u015f\u0131 olduklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131yorlard\u0131, ama bizzat bu anayasa, az\u0131nl\u0131ktan yana oldu\u011funu a\u00e7\u0131kl\u0131yordu ve az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n karar\u0131na zorunlu bir nitelik veriyordu. Oysa d\u00fczen partisi, 31 May\u0131s 1850’de, 13 Haziran 1849’da anayasay\u0131 \u00e7o\u011funlu\u011fa ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131lmam\u0131\u015f m\u0131yd\u0131? Onun t\u00fcm ge\u00e7mi\u015f politikas\u0131, anayasa paragraflar\u0131n\u0131n parlamenter \u00e7o\u011funlu\u011fun kararlar\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131na dayanm\u0131yor muydu? D\u00fczen partisi, yasa metni halinde Nuh nebiden kalma bo\u015f inanlar\u0131 demokratlara b\u0131rakmam\u0131\u015f m\u0131yd\u0131 ve demokratlar\u0131 bununla cezaland\u0131rmam\u0131\u015f m\u0131yd\u0131? Ama \u015fimdi, \u015fu anda, anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 iktidar\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesinden ba\u015fka bir anlama gelmiyordu, nas\u0131l ki anayasan\u0131n oldu\u011fu gibi korunmas\u0131 da Bonaparte’\u0131n g\u00f6revden al\u0131nmas\u0131ndan ba\u015fka bir anlama gelmiyorduysa. Parlamento, Bonaparte’tan yana oyunu a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131, ama anayasa, parlamentoya kar\u015f\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcnce ta\u015f\u0131yordu. Demek ki, o, anayasay\u0131 y\u0131rtarken parlamentonun anlay\u0131\u015f\u0131nda, parlamentoyu kovarken de anayasa do\u011frultusunda hareket ediyordu.
Parlamento, anayasay\u0131 ve onunla birlikte kendi egemenli\u011fini “\u00e7o\u011funluk-d\u0131\u015f\u0131” il\u00e2n etmi\u015fti. Parlamento, karar\u0131 ile anayasay\u0131 ortadan kald\u0131rm\u0131\u015f, bakanl\u0131k iktidar\u0131n\u0131 uzatm\u0131\u015f, ve ayn\u0131 zamanda da kendisi var olmaya devam ettik\u00e7e, ne birinin \u00f6lebilece\u011fini, ne de \u00f6tekinin ya\u015fayabilece\u011fini il\u00e2n (sayfa 554) etmi\u015fti. Onu g\u00f6mecek olan mezar kaz\u0131c\u0131lar\u0131 daha \u015fimdiden kap\u0131s\u0131na dayanm\u0131\u015flard\u0131. Parlamentoda anayasa de\u011fi\u015fikli\u011finin tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada, Bonaparte, karars\u0131z g\u00f6r\u00fcnen General Baraguay d’Hilliers’nin birinci askeri t\u00fcmen komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 elinden al\u0131yor, onun yerine, Lyon galibi, aral\u0131k g\u00fcnleri kahraman\u0131, Bonaparte’\u0131n daha Louis-Philippe zaman\u0131nda, Boulogne seferi vesilesiyle az\u00e7ok kendisiyle uzla\u015fmaya girmi\u015f adamlar\u0131ndan biri olan General Magnan’\u0131 getiriyordu.
D\u00fczen partisi ise, anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fine ili\u015fkin karar\u0131 ile, ne y\u00f6netmeyi ne de hizmet etmeyi, ne ya\u015famay\u0131 ne de \u00f6lmeyi, ne cumhuriyete katlanmay\u0131 ne de onu devirmeyi, ne anayasay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeyi ne de ondan kurtulmay\u0131, ne cumhurba\u015fkan\u0131 ile i\u015fbirli\u011fi yapmay\u0131 ne de onunla t\u00fcm ili\u015fi\u011fi kesmeyi bilmedi\u011fini g\u00f6sterdi. Peki d\u00fczen partisi, b\u00fct\u00fcn bu \u00e7eli\u015fkilerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc kimden bekliyordu? Takvimden, olaylar\u0131n gidi\u015finden. Olaylar \u00fczerinde bir etkinli\u011fi oldu\u011funu varsaymaktan vazge\u00e7iyor, b\u00f6ylelikle onlar\u0131 kendisine kar\u015f\u0131 zor kullanmaya zorluyordu, bu y\u00fczden de, halka kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131m\u0131nda iktidara vergi b\u00fct\u00fcn \u00f6zel nitelikleri kar\u015f\u0131s\u0131nda tamam\u0131yla g\u00fc\u00e7s\u00fcz bir halde g\u00f6r\u00fcn\u00fcnceye kadar birer birer kendisine b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 g\u00fcc\u00fc k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131yordu. Y\u00fcr\u00fctmenin ba\u015fkan\u0131na, kendisine kar\u015f\u0131 kampanyay\u0131 daha rahat haz\u0131rlay\u0131p geli\u015ftirmesi, sald\u0131r\u0131 ara\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmesi, silahlar\u0131n\u0131 se\u00e7mesi, mevzilerini berkitmesi olana\u011f\u0131n\u0131 vermek i\u00e7in tam en tehlikeli anda sahneden \u00e7ekilmeye ve 10 A\u011fustostan 4 Kas\u0131ma kadar, \u00fc\u00e7 ay tatile girmeye karar verdi.
Parlamento partisi, yaln\u0131z iki b\u00fcy\u00fck kesime b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f olmakla, yaln\u0131z bu kesimlerin herbiri de kendi i\u00e7lerinde b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f olmakla kalm\u0131yordu, parlamentodaki d\u00fczen partisi parlamento d\u0131\u015f\u0131ndaki d\u00fczen partisi ile \u00e7at\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Burjuvazinin konu\u015fmac\u0131lar\u0131, yazarlar\u0131, k\u00fcrs\u00fcs\u00fc ve bas\u0131n\u0131, k\u0131sacas\u0131, burjuvazinin ideologlar\u0131 ve bizzat burjuvazi, temsilciler ve temsil edilenler birbirlerine yabanc\u0131 olmu\u015flard\u0131 ve art\u0131k birbirlerinin dilini anlam\u0131yorlard\u0131.
Ta\u015fra illerindeki me\u015fruiyet\u00e7iler, s\u0131n\u0131rl\u0131 ufuklar\u0131 ve s\u0131n\u0131rs\u0131z co\u015fkular\u0131 ile, kendi parlamento liderleri olan Berryer ile Falloux’yu, Bonaparte’\u0131n safina ge\u00e7mekle ve Henri V’in davas\u0131n\u0131 b\u0131rakmakla su\u00e7luyorlard\u0131. Onlar\u0131n bir zambak safl\u0131\u011f\u0131ndaki zekalar\u0131 g\u00fcnaha inan\u0131yordu, ama diplomasiye (sayfa 555) inanm\u0131yordu.
Ticaret burjuvazisi ile kendisini temsil eden politikac\u0131lar aras\u0131ndaki kopma, k\u0131yaslanamayacak kadar daha ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz, daha kesin oldu. Ticaret burjuvazisi, temsilcilerini, me\u015fruiyet\u00e7ilerin kendi temsilcilerine yapt\u0131klar\u0131 gibi ilkelerden ayr\u0131lmakla de\u011fil, tam tersine, yarars\u0131z hale gelen ilkelere ba\u011fl\u0131 kalmakla su\u00e7luyordu.
Daha \u00f6nce, Fould’un bakanlar kuruluna giri\u015finden beri, Louis-Philippe d\u00f6neminde iktidar\u0131n en b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc elinde bulunduran ticaret burjuvazisi kesimi, mali aristokrasi, bonapart\u00e7\u0131 olmu\u015ftu. Fould, yaln\u0131z borsada Bonaparte’\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 temsil etmiyordu, bir onun kadar, borsan\u0131n Bonaparte yan\u0131ndaki \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 da temsil ediyordu. Mali aristokrasinin tutumu, kendi Avrupa organ\u0131 olan Londra’n\u0131n Economist’inde[297] en g\u00f6ze \u00e7arpar bir bi\u00e7imde betimlenmi\u015f bulunuyor. 1 Ocak 1851 tarihli say\u0131s\u0131nda, bu gazete, Paris muhabirinden naklen \u015f\u00f6yle yaz\u0131yordu:
“\u015eimdi herbir yandan gelen haberlerden Fransa’n\u0131n her \u015feyden \u00e7ok huzur istedi\u011fini saptayabilmi\u015f bulunuyoruz. Cumhurba\u015fkan\u0131 Yasama Meclisine yollad\u0131\u011f\u0131 mesajda bunu a\u00e7\u0131kl\u0131yor, ayn\u0131 \u015fey, meclis k\u00fcrs\u00fcs\u00fcnden yank\u0131lan\u0131yor, bas\u0131n bunu olumluyor, vaiz k\u00fcrs\u00fcs\u00fc bunu il\u00e2n ediyor, devlet tahvillerinin en ufak birkarga\u015fal\u0131k ku\u015fkusuna kar\u015f\u0131 duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131, ve y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00fcst\u00fcn geli\u015finde her sefer devlet tahvillerinin de sa\u011flaml\u0131k kazanmas\u0131 bunu tan\u0131tl\u0131yor.”
Economist, 29 Kas\u0131m 1851 tarihli say\u0131s\u0131nda kendi ad\u0131na \u015f\u00f6yle diyor: “Avrupa’n\u0131n b\u00fct\u00fcn borsalar\u0131nda, cumhurba\u015fkan\u0131, bug\u00fcnk\u00fc g\u00fcnde d\u00fczenin bek\u00e7isiolarak bilinmektedir.”
Bunun i\u00e7in, mali aristokrasi, d\u00fczen partisinin y\u00fcr\u00fctmeye kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc parlamenter sava\u015f\u0131m\u0131, d\u00fczeni kar\u0131\u015ft\u0131rmak diye karg\u0131\u015fl\u0131yor ve ba\u015fkan\u0131n s\u00f6zde temsilcilere kar\u015f\u0131 her zaferini d\u00fczenin bir zaferi olarak kutluyordu. Burada mali aristokrasi denilince, yaln\u0131z \u00e7\u0131karlar\u0131 iktidar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131 ile birbirine denk d\u00fc\u015fen istikraz veren b\u00fcy\u00fck i\u015f adamlar\u0131n\u0131 ve devlet tahvilleri spek\u00fclasyoncular\u0131n\u0131 anlamamak gerekir. B\u00fct\u00fcn modern maliye (finans) alemi, b\u00fct\u00fcn bankalar alemi, devlet kredisinin idame’si ile \u00e7ok yak\u0131ndan ilgilidir. Onlar\u0131n ticari sermayelerinin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, zorunlu olarak, h\u0131zla paraya \u00e7evrilebilir devlet tahvillerine yat\u0131r\u0131lm\u0131\u015f durumdad\u0131r. (sayfa 556) onlar\u0131n emrine konmu\u015f olan ve tacirlerle sanayiciler aras\u0131nda payla\u015f\u0131lan depozitolar ve sermaye, k\u0131smen devlet tahvilleri sahiplerinin ald\u0131klar\u0131 faizlerden gelir. E\u011fer b\u00fct\u00fcn \u00e7a\u011flarda, iktidar\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131, para pazar\u0131 i\u00e7in ve bu pazar\u0131n papazlar\u0131 i\u00e7in Musa ve peygamberler anlam\u0131na geldiyse, \u015fimdi, her tufan\u0131n, eski devletlerle birlikte eski devlet bor\u00e7lar\u0131n\u0131 da al\u0131p g\u00f6t\u00fcrmek korkusunu yaratt\u0131\u011f\u0131 bir zamanda, bu \u00f6zellikle b\u00f6yle de\u011fil midir?
Onun i\u00e7in, sanayi burjuvazisi, bir d\u00fczen ba\u011fnazl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde, parlamenter d\u00fczen partisi ile y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fc aras\u0131ndaki s\u00fcrekli \u00e7eki\u015fmelerden ho\u015fnutsuzdu. Thiers, Anglas, Sainte-Beuve ve \u00f6tekiler Changarnier’nin g\u00f6revden al\u0131nmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla yap\u0131lan 18 Ocak oylamas\u0131ndan sonra, kendi m\u00fcvekkillerinden, \u00f6zellikle sanayi b\u00f6lgelerinden olanlardan, a\u00e7\u0131k uyar\u0131lar ald\u0131lar, bu uyar\u0131larda, bu Montagne ile ittifaklar\u0131 d\u00fczene kar\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck hiyanet olarak damgalanm\u0131\u015ft\u0131. E\u011fer, g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi, d\u00fczen partisinin cumhurba\u015fkan\u0131na kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131m\u0131n\u0131 ortaya koyan palavrac\u0131 sata\u015fmalar, k\u00fc\u00e7\u00fck entrikalar, daha iyi bir kar\u015f\u0131lay\u0131\u015f\u0131 haketmiyorlarsa, beri yandan, temsilcilerinden askeri iktidar\u0131, diren\u00e7 g\u00f6stermeden kendi parlamentosunun elinden al\u0131p ser\u00fcvenci bir taht talibinin eline teslim etmelerini isteyen bu burjuva partisi, kendi \u00e7\u0131kar\u0131na bol bol \u00e7evrilen bu entrikalar\u0131 bile haketmiyordu. Kendi genel \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131, kendi s\u0131n\u0131f \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131, kendi siyasal g\u00fcc\u00fcn\u00fc
Ta\u015fra kentlerinin burjuva ileri gelenleri, belediye yetkilileri, ticaret mahkemeleri yarg\u0131\u00e7lar\u0131, vb., her yerde hemen hemen ayr\u0131ks\u0131z, Bonaparte’\u0131, gezileri s\u0131ras\u0131nda, en k\u00f6lece bir ba\u011fl\u0131l\u0131kla, hatta Dijon’da oldu\u011fu gibi, Ulusal Meclise, ve \u00f6zellikle de d\u00fczen partisine hi\u00e7 s\u00f6z\u00fcn\u00fc sak\u0131nmadan sald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 zaman bile en k\u00f6lece bir yardak\u00e7\u0131l\u0131kla kar\u015f\u0131lad\u0131lar.
\u0130\u015fler iyi gitmekte iken, hen\u00fcz 1851’in ba\u015flar\u0131nda oldu\u011fu gibi, t\u00fcccar burjuvazi, ticaretine zarar verebilecek her t\u00fcrl\u00fc parlamenter sava\u015f\u0131ma kar\u015f\u0131 ba\u015fkald\u0131r\u0131yordu. \u0130\u015fler k\u00f6t\u00fc giderken, 1851 y\u0131l\u0131 \u015fubat ay\u0131 sonundan bu yana daima oldu\u011fu gibi, i\u015flerin durmas\u0131n\u0131n nedeni olarak parlamenter sava\u015f\u0131mdan yak\u0131n\u0131yordu ve ticaretin yeniden ba\u015flamas\u0131 i\u00e7in bu (sayfa 557) sava\u015f\u0131ma son verilmesini ba\u011f\u0131ra \u00e7a\u011f\u0131ra istiyordu. Anayasan\u0131n de\u011fi\u015ftirilmek \u00fczere g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesi s\u0131ras\u0131nda yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalar, tam bu k\u00f6t\u00fc d\u00f6neme rastlad\u0131. Burada, bizzat devlet bi\u00e7iminin varl\u0131\u011f\u0131 yoklu\u011fu s\u00f6zkonusu oldu\u011fundan, burjuvazi, temsilcilerinden, kendisini \u00e7ok bunaltan bu ge\u00e7ici y\u00f6netime son vermelerini ve ayn\u0131 zamanda status quo’nun korunmas\u0131n\u0131 istemekte, kendini, o kadar \u00e7ok hakl\u0131 buldu. Bunda hi\u00e7 bir \u00e7eli\u015fki yoktu. Ge\u00e7icili\u011fe son vermek, burjuvazi i\u00e7in, kesinlikle onu s\u00fcrd\u00fcrmek, bir karar almas\u0131n\u0131 gerektirecek an\u0131, belirsiz bir uzakl\u0131\u011fa g\u00f6t\u00fcrmek demekti. Status quo ancak iki bi\u00e7imde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirdi: Bonaparte’\u0131n iktidar\u0131n\u0131 uzatarak, ya da anayasan\u0131n maddelerine uygun olarak Bonaparte’\u0131n yetkilerini elinden alarak ve Cavaignac’\u0131 se\u00e7erek. Burjuvazinin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc bu son \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc diliyordu ve temsilcilerine susmaktan ve bu netameli soruna dokunmamaktan daha iyi bir \u00f6\u011f\u00fct veremiyordu. E\u011fer temsilcileri konu\u015fmazsa, Bonaparte bir davran\u0131\u015fta bulunmaz diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Bu burjuvazi, do\u011frusu, g\u00f6r\u00fcnmemek i\u00e7in ba\u015f\u0131n\u0131 kuma g\u00f6mecek bir deveku\u015fu parlamento istemekteydi. Burjuvazinin bir ba\u015fka b\u00f6l\u00fcm\u00fc, her \u015fey gene oldu\u011fu gibi kals\u0131n diye, zaten cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 koltu\u011funda oldu\u011funa g\u00f6re Bonaparte’\u0131 o koltukta b\u0131rakmak istiyordu. Bunlar, parlamentolar\u0131 anayasan\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a \u0131rz\u0131na ge\u00e7medi\u011fi ve i\u015fi uzatmadan yetkilerinden el \u00e7ekmedi\u011fi i\u00e7in \u00f6fkeleniyordu.
Ulusal Meclisin tatili s\u0131ras\u0131nda 25 A\u011fustosta toplanan il genel kurullar\u0131, hemen hemen oybirli\u011fi ile anayasan\u0131n de\u011fi\u015ftirilmek \u00fczere g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesi lehinde, dolay\u0131s\u0131yla parlamentoya kar\u015f\u0131 ve Bonaparte’tan yana g\u00f6r\u00fc\u015flerini a\u00e7\u0131klad\u0131lar.
Ama burjuvazi, yaz\u0131n alan\u0131ndaki temsilcilerine, kendi ba\u015f\u0131na kar\u015f\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 \u00f6fkesini parlamentodaki temsilcilerine kar\u015f\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi \u00f6fkeden daha a\u00e7\u0131k, kesin bir bi\u00e7imde g\u00f6sterdi. Burjuva gazetecilerinin, Bonaparte’\u0131n gasp isteklerine kar\u015f\u0131 y\u00f6nelttikleri her t\u00fcrl\u00fc sald\u0131r\u0131 i\u00e7in ve bas\u0131n\u0131n, y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fcne kar\u015f\u0131 burjuvazinin siyasal haklar\u0131n\u0131 savunmak \u00fczere yapt\u0131\u011f\u0131 her t\u00fcrl\u00fc giri\u015fim i\u00e7in, burjuva j\u00fcrilerinin verdikleri a\u011f\u0131r para cezalar\u0131 ve duyulmad\u0131k hapis cezalar\u0131, yaln\u0131z Fransa’da de\u011fil, t\u00fcm Avrupa’da genel bir \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k yaratt\u0131.
Daha yukar\u0131da g\u00f6sterdi\u011fim gibi, d\u00fczenin parlamenter partisi, huzur i\u00e7in ba\u011f\u0131r\u0131p \u00e7a\u011f\u0131rmalar\u0131 ile kendi kendini (sayfa 558) eylemsizli\u011fe mahk\u00fcm etti ise, burjuvazinin siyasal egemenli\u011fini, burjuvazinin varl\u0131\u011f\u0131 ve g\u00fcvenli\u011fi ile ba\u011fda\u015fmaz ilan etti ise, toplumun \u00f6teki s\u0131n\u0131flar\u0131na kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131m\u0131nda, kendine \u00f6zg\u00fc rejimin, yani parlamenter rejimin b\u00fct\u00fcn ko\u015fullar\u0131n\u0131 kendi elleri ile y\u0131kt\u0131 ise, burjuvazinin parlamento-d\u0131\u015f\u0131 kitlesi de, tersine, ba\u015fkana kar\u015f\u0131 k\u00f6lece boyun e\u011fi\u015fiyle, parlamentoya kar\u015f\u0131 s\u00f6vmeleri ile, kendi bas\u0131n\u0131na kar\u015f\u0131 kabaca davran\u0131\u015f\u0131 ile Bonaparte’a kuvvetli ve mutlak bir h\u00fck\u00fcmetin koruyuculu\u011fu alt\u0131nda, g\u00fcven i\u00e7inde kendi \u00f6zel i\u015fleriyle u\u011fra\u015fabilmesi olana\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flamak \u00fczere, onu, burjuvazinin kendi konu\u015fmac\u0131lar\u0131n\u0131 ve yazarlar\u0131n\u0131, politikac\u0131lar\u0131n\u0131 ve yaz\u0131nc\u0131lar\u0131n\u0131 bast\u0131rmaya ve k\u00f6k\u00fcn\u00fc kaz\u0131maya k\u0131\u015fk\u0131rtt\u0131. Bu kesim, ayn\u0131 zamanda, iktidar\u0131n hem tasalar\u0131ndan, hem de tehlikelerinden kurtulmak iste\u011fiyle yan\u0131p tutu\u015ftu\u011funu dobra dobra a\u00e7\u0131klad\u0131.
Ve, daha \u00f6nce kendi \u00f6z s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n egemenli\u011finden yana parlamenter ve yaz\u0131nsal sava\u015f\u0131mdan ho\u015fnut olmayan ve bu sava\u015f\u0131m\u0131n \u00f6nderlerine ihanet etmi\u015f olan bu burjuvazi, \u015fimdi i\u015f i\u015ften ge\u00e7tikten sonra, hi\u00e7 \u00e7ekinmeden, proletaryay\u0131, kendisi i\u00e7in kanl\u0131 bir sava\u015f\u0131m, k\u0131yas\u0131ya bir sava\u015f\u0131m y\u00fcr\u00fctmek \u00fczere ayaklanmam\u0131\u015f diye k\u0131n\u0131yor. Her an kendi genel s\u0131n\u0131f \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131, kendi siyasal \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131 en s\u0131n\u0131rl\u0131, en kirli \u00f6zel \u00e7\u0131karlar\u0131na feda eden, temsilcilerinden de ayn\u0131 do\u011frultuda bir fedakarl\u0131k isteyen bu burjuvazi, \u015fimdi hi\u00e7 \u00e7ekinmeden proletaryay\u0131 genel siyasal \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 maddi \u00e7\u0131karlar\u0131na feda etmekle su\u00e7luyor. Sosyalistlerin do\u011fru yoldan sapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 proletaryan\u0131n de\u011ferini bilmedi\u011fi ve en kesin anda yaln\u0131z ba\u015f\u0131na b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 bir iyi y\u00fcrekli bir saf yarat\u0131km\u0131\u015f gibi davran\u0131yor. T\u00fcm burjuva aleminde, genel bir yank\u0131 bile buluyor. Elbette ki, burada, Almanya’n\u0131n ayn\u0131 kafadan politikac\u0131lar\u0131ndan ve ayd\u0131n ayaktak\u0131m\u0131ndan s\u00f6zetmiyorum. \u00d6rne\u011fin, gene, 29 Kas\u0131m 1851’de, yani h\u00fck\u00fcmet darbesinden ancak d\u00f6rt g\u00fcn \u00f6nce, h\u00e2l\u00e2 Bonaparte’\u0131 “d\u00fczenin bek\u00e7isi” ilan eden ve Thiers ve Berryer’i “anar\u015fist” diye nitelendiren ve daha 27 Aral\u0131k 1851’de Bonaparte bu anar\u015fistleri istirahata mahkum etti\u011fi zaman, “…cahil, kaba, sersem proletarya kitlelerinin, toplumun \u00fcst ve orta tabakalar\u0131n\u0131n becerisine, bilimine, disiplinine, kafa yeteneklerine ve manevi niteliklerine kar\u015f\u0131 i\u015fledikleri … ” ihanet \u00fcst\u00fcne a\u011flay\u0131p s\u0131zlayan bu ayn\u0131 Economist’e ba\u015fvuruyorum. (sayfa 559)
Bu sersem, cahil ve kaba y\u0131\u011f\u0131n, burjuva kitlesinin kendisinden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildi.
Fransa, do\u011frusu, 1851’de, bir \u00e7e\u015fit ticaret bunal\u0131m\u0131ndan ge\u00e7mi\u015fti. \u015eubat sonunda, bir y\u0131l \u00f6ncesine oranla, ihracatta bir azalmaya tan\u0131k olundu. Martta, ticaret azald\u0131, fabrikalar i\u015fi durdurdu. Nisanda, sanayi b\u00f6lgelerinin durumu \u015eubat g\u00fcnlerinin ertesinde oldu\u011fu kadar umutsuz g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. May\u0131sta, i\u015fler hen\u00fcz yola girmemi\u015fti. 28 Haziranda h\u00e2l\u00e2 Frans\u0131z Bankas\u0131n\u0131n defterleri, banka mevduat\u0131n\u0131n \u00e7ok fazla artmas\u0131yla ve teminat kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 avanslar\u0131n ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde azalmas\u0131yla, \u00fcretimin durdu\u011funu g\u00f6steriyordu. Ancak Ekim ortalar\u0131ndad\u0131r ki, i\u015flerde gitgide bir d\u00fczelme g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Frans\u0131z burjuvazisi, ticaretteki bu, durgunlu\u011fu salt siyasal nedenlerle, parlamento ile y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fc aras\u0131ndaki sava\u015f\u0131mlarla, d\u00fcped\u00fcz ge\u00e7ici bir h\u00fck\u00fcmet bi\u00e7iminin g\u00fcvensizli\u011fi ile, deh\u015fet salan gelecek 2 May\u0131s 1852 endi\u015fesi ile a\u00e7\u0131kl\u0131yordu. B\u00fct\u00fcn bu ko\u015fullar\u0131n Paris’te ve il\u00e7elerde, baz\u0131 sanayi dallar\u0131nda bir \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fe yola\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 yads\u0131mak istemiyorum. Ama, herhalde, siyasal durumun, i\u015flerin gidi\u015fi \u00fczerindeki bu etkisi, ancak, yerel ve \u00f6nemsizdi. Tamamen siyasal durumun a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131\u011f\u0131, siyasal ufkun karard\u0131\u011f\u0131 ve her an Elys\u00e9e’den bir \u015fim\u015fek \u00e7akmas\u0131n\u0131n beklendi\u011fi anda, yani ekimin ortas\u0131nda ticarette iyile\u015fmenin meydana gelmesinden daha ba\u015fka tan\u0131tlar gerekir mi? “Becerisi, bilimi, ileri g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, kafa yetenekleri” burnunun \u00f6tesine ge\u00e7meyen Frans\u0131z burjuvazisi de, zaten, Londra Sanayi Sergisi[298] boyunca, kendi ticari zavall\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ger\u00e7ek nedenini, tam burnunun dibinde buldu. Fransa’da fabrikalar kapan\u0131rken, \u0130ngiltere’de, ticarette iflaslar patlak veriyordu. Fransa’da sanayideki panik nisan ve may\u0131s aylar\u0131nda doru\u011funa var\u0131rken, \u0130ngiltere’de, ayn\u0131 nisan ve may\u0131s aylar\u0131nda ticari panik en y\u00fcksek noktas\u0131na var\u0131yordu. \u0130ngiliz y\u00fcn sanayii, t\u0131pk\u0131 Frans\u0131z y\u00fcn sanayii gibi, ve gene \u0130ngiliz ipek sanayii, t\u0131pk\u0131 Frans\u0131z ipek sanayii gibi bunal\u0131m i\u00e7indeydi. \u0130ngiliz pamuklu fabrikalar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fclerse de, bunlar, art\u0131k 1849 ve 1850’deki ayn\u0131 kazan\u00e7lar\u0131 getirmiyordu. \u0130ki bunal\u0131m aras\u0131ndaki tek fark, Fransa’da bunal\u0131m\u0131n s\u0131nai, \u0130ngiltere’de ise ticari olmas\u0131 ve Fransa’da fabrikalar i\u015fi durdurduklar\u0131 halde, \u0130ngiltere’de geli\u015fmeleri, ama \u00f6nceki y\u0131llara g\u00f6re daha elveri\u015fsiz ko\u015fullarla geli\u015fmeleri, (sayfa 560) Fransa’da d\u0131\u015fsat\u0131m\u0131n (ihracat\u0131n), \u0130ngiltere’de ise d\u0131\u015fal\u0131m\u0131n (ithalat\u0131n) daha \u00e7ok zarar g\u00f6rm\u00fc\u015f olmas\u0131d\u0131r. Elbette ki, Frans\u0131z siyasal ufkunun s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fan bu iki bunal\u0131m\u0131n ortak nedeni apa\u00e7\u0131k g\u00f6ze bat\u0131yordu. 1849 ve 1850 y\u0131llar\u0131, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir maddi refah ve fazla-\u00fcretim y\u0131llar\u0131 olmu\u015flard\u0131, ancak bu nitelikler, 1851 y\u0131l\u0131nda kendini g\u00f6sterdi. Bu fazla \u00fcretim, y\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda, sanayi sergisi perspektifleri sonucu b\u00fcsb\u00fct\u00fcn daha da a\u011f\u0131r bir durum alm\u0131\u015ft\u0131. Buna, bir de, \u015fu a\u015fa\u011f\u0131daki \u00f6zel durumlar\u0131 eklemek gerekir: ilk\u00f6nce 1850 ve 1851 y\u0131llar\u0131ndaki k\u00f6t\u00fc pamuk \u00fcr\u00fcn\u00fc, sonra da beklenenden \u00e7ok daha fazla bir pamuk \u00fcr\u00fcn\u00fc al\u0131naca\u011f\u0131 g\u00fcvenci; pamuk fiyatlar\u0131nda \u00f6nce y\u00fckselme, sonra birdenbire h\u0131zl\u0131 d\u00fc\u015fme, k\u0131saca dalgalanma. Br\u00fct ipek rekoltesi, hi\u00e7 de\u011filse Fransa’da ortalaman\u0131n alt\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Nihayet y\u00fcnl\u00fc imalat\u0131 1848’den beri, o kadar yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ki, y\u00fcn \u00fcretimi, y\u00fcnl\u00fc yap\u0131m\u0131na yetmiyordu ve i\u015flenmemi\u015f y\u00fcn fiyat\u0131, y\u00fcnl\u00fclerin fiyat\u0131na g\u00f6re \u00e7ok orans\u0131z bir bi\u00e7imde y\u00fckseldi. Bu bak\u0131mdan, burada, d\u00fcnya pazar\u0131n\u0131 ilgilendiren \u00fc\u00e7 sanayiin hammaddelerinin \u00fcretiminde \u00fc\u00e7l\u00fc bir ticari durgunluk nedenimiz var. Bu \u00f6zel durum ve ko\u015fullar bir yana b\u0131rak\u0131l\u0131rsa, 1851 y\u0131l\u0131n\u0131n g\u00f6ze g\u00f6r\u00fcn\u00fcr a\u00e7\u0131k bunal\u0131m\u0131, sanayi \u00e7evriminde fazla-\u00fcretimin ve a\u015f\u0131r\u0131 spek\u00fclasyonun, \u00e7evrimin son b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc \u00e7o\u011funlukla ge\u00e7mek ve yeniden ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131na genel ticari bunal\u0131ma d\u00f6n\u00fcp gelmek \u00fczere b\u00fct\u00fcn g\u00fc\u00e7lerini toplamadan \u00f6nce meydan verdikleri duraklamadan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Ticaret tarihinin benzer aral\u0131klar\u0131nda, \u0130ngiltere’de ticari iflaslar patlak veriyor, oysa Fransa’da bizzat sanayi durmu\u015ftur, k\u0131smen o zaman dayanamad\u0131\u011f\u0131 \u0130ngiliz rekabeti y\u00fcz\u00fcnden b\u00fct\u00fcn pazarlarda geri \u00e7ekilmek zorunda kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, k\u0131smen de l\u00fcks sanayii olmak bak\u0131m\u0131ndan i\u015flerin durmas\u0131ndan en \u00e7ok zarar g\u00f6ren kendisi oldu\u011fundan. B\u00f6ylece genel bunal\u0131mlar d\u0131\u015f\u0131nda, Fransa, kendi ulusal, ama bununla birlikte gene de Fransa’ya \u00f6zg\u00fc yerel etkilerden \u00e7ok daha fazla d\u00fcnya pazar\u0131n\u0131n genel durumunun belirledi\u011fi ve ko\u015fulland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ticari bunal\u0131mlar ge\u00e7irmektedir.
Frans\u0131z burjuvas\u0131n\u0131n \u00f6nyarg\u0131s\u0131n\u0131 \u0130ngiliz burjuvas\u0131n\u0131n de\u011ferlendirmesi ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak yarardan yoksun olmayacakt\u0131r. Liverpool’un en b\u00fcy\u00fck firmalar\u0131ndan biri, 1851 y\u0131l\u0131 i\u00e7in y\u0131ll\u0131k bilan\u00e7osundan \u015f\u00f6yle yaz\u0131yor: (sayfa 561)
“Ba\u015flang\u0131c\u0131nda yap\u0131lan tahminleri bu ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131ldan daha \u00e7ok yalanc\u0131 \u00e7\u0131karan y\u0131llar azd\u0131r. Bu y\u0131l, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n bekledi\u011fi b\u00fcy\u00fck refah y\u0131l\u0131 olmak yerine, bir \u00e7eyrek y\u00fczy\u0131ldan beri en fazla g\u00f6zkorkutan y\u0131l oldu. Elbette ki, bu, yaln\u0131z ticari s\u0131n\u0131flar i\u00e7in do\u011frudur, s\u0131nai s\u0131n\u0131flar i\u00e7in de\u011fil. Ama, bununla birlikte, y\u0131l\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nda, bunun tersi \u00f6ng\u00f6r\u00fcler yapmak i\u00e7in hakl\u0131 nedenler vard\u0131. Mal stoklar\u0131 azalm\u0131\u015ft\u0131, sermaye dolup ta\u015f\u0131yordu, besin maddeleri ucuzdu, bol bir \u00fcr\u00fcn almayaca\u011f\u0131 g\u00fcven alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. K\u0131ta \u00fczerinde kesintisiz bir bar\u0131\u015f, \u00fclkede ise siyasal ya da mali karga\u015fadan uzak kalma. Asl\u0131nda, ticaretin kanatlar\u0131, at\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 yap\u0131p havalanabilmek i\u00e7in, hi\u00e7 bir zaman daha serbest olmam\u0131\u015ft\u0131. … Peki bu elveri\u015fsiz sonucu neye y\u00fcklemeli? \u00d6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz ki, d\u0131\u015fal\u0131mda (ithalatta) oldu\u011fu kadar d\u0131\u015fsat\u0131mda da (ihracatta da) a\u015f\u0131r\u0131 ticarete y\u00fcklemek gerek. E\u011fer tacirlerimiz kendiliklerinden eylemlerine s\u0131n\u0131rlar koymazlarsa, her \u00fc\u00e7 y\u0131lda bir panikten ba\u015fka hi\u00e7 bir \u015fey bizi normal yolda tutamaz.”[34*]
\u015eimdi de Frans\u0131z burjuvas\u0131n\u0131 g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00f6n\u00fcne getirelim: bu ticani pani\u011fin ortas\u0131nda, h\u00fck\u00fcmet darbesi ve genel se\u00e7im sisteminin yeniden kurumla\u015fmas\u0131 s\u00f6ylentileri ile, parlamento ve y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fc aras\u0131ndaki sava\u015f\u0131mla, orleanc\u0131lar\u0131n ve me\u015fruiyet\u00e7ilerin ba\u015fkald\u0131rmas\u0131 ile, G\u00fcney Fransa kom\u00fcnistlerinin gizli tertipleri ile, Ni\u00e8vre ve Cher illerindeki s\u00f6zde jak\u00f6rilerle, \u00e7e\u015fitli cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 adaylar\u0131n\u0131n yapt\u0131klar\u0131 reklamlarla, gazetelerin \u015farlatanca sloganlar\u0131 ile, cumhuriyet\u00e7ilerin, anayasay\u0131 ve genel oy sistemini silah elde savunacaklar\u0131 tehditleri ile, 2 May\u0131s 1852’nin d\u00fcnyan\u0131n sonu olaca\u011f\u0131 kehanetini ileri s\u00fcren, yabanc\u0131 \u00fclkelere g\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f in partibus [98] kahramanlar\u0131n \u00f6\u011freti kitaplar\u0131 ile ticareti kadar hasta olan kafas\u0131 kazan olmu\u015f, sersemlemi\u015f, \u015fa\u015fk\u0131na d\u00f6nm\u00fc\u015f olmas\u0131 gerekmez miydi, ve b\u00fct\u00fcn bu inan\u0131lmaz, g\u00fcr\u00fclt\u00fcl\u00fc kayna\u015fma, de\u011fi\u015fiklik, uzatma, anayasa, gizli fesat, g\u00fc\u00e7birli\u011fi (ittifak), d\u0131\u015fa g\u00f6\u00e7me, elkoyma, kapma ve devrim karmakar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde, burjuvan\u0131n bir \u00f6fke n\u00f6beti s\u0131ras\u0131nda, kendi parlamenter cumhuriyetine: “Sonsuz bir korkudansa korkun\u00e7 bir son daha iyidir!” diye ba\u011f\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 kolayl\u0131kla (sayfa 562) anlayacaks\u0131n\u0131z.
Bonaparte bu \u00e7a\u011fr\u0131y\u0131 anlad\u0131. Onun anlama yetileri, g\u00fcne\u015fin her bat\u0131\u015f\u0131nda \u00f6deme vadesi, yani 2 May\u0131s 1852, biraz daha yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan, g\u00f6kteki y\u0131ld\u0131zlar\u0131n devinimini kendi yery\u00fcz\u00fc poli\u00e7elerine kar\u015f\u0131 bir protesto gibi g\u00f6ren alacakl\u0131lar\u0131n giderek artan kudurganl\u0131klar\u0131 ile bilenmi\u015fti. Alacakl\u0131lar ger\u00e7ek birer m\u00fcneccim olmu\u015flard\u0131. Ulusal Meclis, Bonaparte’\u0131n g\u00f6rev s\u00fcresinin anayasal yolla uzat\u0131lmas\u0131 umutlar\u0131n\u0131 t\u00fcm yok etmi\u015fti, prens Joinville’in adayl\u0131\u011f\u0131 ise daha uzun zaman savsaklamalara izin vermiyordu.
E\u011fer herhangi bir olay, meydana geli\u015finden uzun zaman \u00f6nce, g\u00f6lgesini \u00f6n\u00fcne d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc ise, i\u015fte bu Bonaparte’\u0131n h\u00fck\u00fcmet darbesidir. Daha 29 Ocakta, se\u00e7ilmesinden ancak bir ay sonra, Changarnier’ye darbe \u00f6nerisinde bulunmu\u015ftu. Bonaparte’\u0131n Ba\u015fbakan\u0131 Odilon Barrot, 1849 yaz\u0131nda, \u00fcst\u00fc \u00f6rt\u00fcl\u00fc bir bi\u00e7imde, Thiers ise 1850 k\u0131\u015f\u0131nda, a\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131k h\u00fck\u00fcmet darbesi politikalar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa vurmu\u015flard\u0131. May\u0131s 1851’de, Persigny, yeni ba\u015ftan, Changarnier’yi h\u00fck\u00fcmet darbesine kazanmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Le Messager de l’Assembl\u00e9e[299] bu g\u00f6r\u00fc\u015fmeyi yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131. Her parlamento f\u0131rt\u0131nas\u0131nda, bonapa\u00e7\u0131 gazeteler darbe tehdidini savuruyorlard\u0131 ve bunal\u0131m yakla\u015ft\u0131k\u00e7a onlar\u0131n sesi de y\u00fckseliyordu. Bonaparte’\u0131n her gece kad\u0131n erkek swell mob[35*] ile kutlad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7ki alemlerinde, her sefer, geceyar\u0131s\u0131 yakla\u015f\u0131p da i\u00e7ki bollu\u011fundan diller \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde ve hayal g\u00fc\u00e7leri k\u0131z\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, ertesi sabah h\u00fck\u00fcmet darbesi yapmaya karar veriliyordu. K\u0131l\u0131\u00e7lar \u00e7ekiliyor, kadehler toku\u015fturuluyordu; temsilciler pencereden atlay\u0131p ka\u00e7\u0131yorlard\u0131, imparatorluk pelerini Bonaparte’\u0131n omuzlar\u0131n\u0131 sar\u0131yordu. Ancak \u015fafak gelip yat\u0131\u015ft\u0131r\u0131yordu bu g\u00fcr\u00fclt\u00fc pat\u0131rt\u0131y\u0131, ve, Paris, \u015fa\u015fk\u0131n, dilini tutmas\u0131n\u0131 bilmeyen iffetli k\u0131zlar\u0131n patavats\u0131z \u015f\u00f6valyelerin a\u011fz\u0131ndan, bir kez daha, kurtulmu\u015f oldu\u011fu tehlikeyi \u00f6\u011freniyordu. Eyl\u00fcl ve ekim aylar\u0131nda h\u00fck\u00fcmet darbesi s\u00f6ylentileri \u00e7o\u011fald\u0131. G\u00f6lge renkleniyordu \u00e7ok renkli bir daguerr\u00e9otype[36*] gibi. Avrupa g\u00fcnl\u00fck yay\u0131n organlar\u0131n\u0131n eyl\u00fcl ve ekim say\u0131lar\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle bir kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131n\u0131z, s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcne \u015f\u00f6yle haberler bulacaks\u0131n\u0131z: (sayfa 563)
“H\u00fck\u00fcmet darbesi s\u00f6ylentileri Paris’i dolduruyor. Gece boyunca Paris’in birliklerle doldurulaca\u011f\u0131, ve sabah\u0131n, Ulusal Meclisi da\u011f\u0131tan, Sein y\u00f6netim b\u00f6lgesinde s\u0131k\u0131y\u00f6netim ilan eden, genel oy sistemini geri getiren ve halka \u00e7a\u011fr\u0131da bulunan kararnameler getirece\u011fi s\u00f6yleniyor. Bonaparte’\u0131n, bu illegal kararnameleri uygulayacak bakanlar\u0131 ara\u015ft\u0131rmakta oldu\u011fu s\u00f6yleniyor.”
Bu haberleri aktaran yaz\u0131lar hep \u015fu al\u0131nlar\u0131na yaz\u0131lm\u0131\u015f s\u00f6zc\u00fckle sonu\u00e7lan\u0131yor. “Ertelendi.” Darbe, Bonaparte’\u0131n, her zaman sabit d\u00fc\u015f\u00fcncesi oldu. O, bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyle geri d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc Fransa’ya. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce, Bonaparte’\u0131 \u00f6ylesine sarm\u0131\u015f, \u00f6ylesine eline ge\u00e7irmi\u015fti ki, Bonaparte durmadan bu d\u00fc\u015f\u00fcnceye ihanet ediyor, onu a\u00e7\u0131\u011fa vuruyordu. Ve Bonaparte, o kadar zay\u0131ft\u0131 ki, gene durmadan bu d\u00fc\u015f\u00fcnceden cay\u0131yordu. H\u00fck\u00fcmet darbesinin g\u00f6lgesi, Parisliler i\u00e7in art\u0131k o kadar i\u00e7li-d\u0131\u015fl\u0131 olduklar\u0131 bir hayalet haline gelmi\u015fti ki, sonunda etten ve kemikten sahicisi g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc zaman ona inanmak istemediler. H\u00fck\u00fcmet darbesinin ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131na olanak veren \u015fey, o halde, ne 10 Aral\u0131k derne\u011fi ba\u015fkan\u0131n\u0131n a\u011fz\u0131n\u0131n s\u0131k\u0131l\u0131\u011f\u0131, ne de Ulusal Meclisin beklenmedik ani bir sald\u0131r\u0131ya u\u011framas\u0131 oldu. H\u00fck\u00fcmet darbesi e\u011fer ba\u015far\u0131ya ula\u015ft\u0131ysa, bu, Bonaparte’\u0131n bo\u015fbo\u011fazl\u0131\u011f\u0131na ve meclisin darbe hakk\u0131nda bilgisi olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, daha \u00f6nceki geli\u015fmenin zorunlu, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir sonucu dolay\u0131s\u0131yla oldu.
10 Ekimde, Bonaparte, bakanlar\u0131na, genel se\u00e7im sistemini geri getirmek istedi\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131. 16 Ekimde, bakanlar, istifalar\u0131n\u0131 verdiler. 26 Ekimde, Paris, Thorigny kabinesinin kuruldu\u011funu \u00f6\u011frendi. Ayn\u0131 zamanda emniyet m\u00fcd\u00fcr\u00fc Carlier’nin yerine Maupas getirildi ve birinci askeri t\u00fcmen komutan\u0131 Magnan en g\u00fcvenilir alaylar\u0131 Paris’e toplad\u0131. 4 Kas\u0131mda, Ulusal Meclis oturumlar\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131. Meclisin, art\u0131k daha \u00f6nce izlemi\u015f oldu\u011fu yolu, k\u0131sa ve \u00f6zl\u00fc bir oyunu yineler gibi, bir kez daha izlemekten ve b\u00f6ylelikle kendisini ancak iyice \u00f6ld\u00fckten sonra g\u00f6mebileceklerini g\u00f6stermekten ba\u015fka yapacak bir \u015feyi kalm\u0131yordu.
Meclisin, y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fcne kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131m\u0131nda kaybetmi\u015f oldu\u011fu ilk mevzi kabineydi. Thorigny kabinesini, bu salt g\u00f6stermelik kabineyi ciddiye alarak, bu kayb\u0131n\u0131 resmen kabul etmesi gerekti. Bay Giraud yeni kabine ad\u0131na kar\u015f\u0131s\u0131na (sayfa 564) \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zaman, Daimi Komisyon, onu kahkahalarla kar\u015f\u0131lam\u0131\u015ft\u0131. Genel oyun geri getirilmesi kadar \u00e7etin \u00f6nlemler i\u00e7in bu kadar zay\u0131f bir h\u00fck\u00fcmet! Ama, kesinlikle parlamento i\u00e7inde hi\u00e7 bir \u015fey yapmamak, parlamentoya kar\u015f\u0131 her \u015feyi yapmak s\u00f6zkonusuydu.
Ulusal Meclis, daha tatil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n ilk g\u00fcn\u00fcnde, Bonaparte’\u0131n mesaj\u0131n\u0131 ald\u0131, bu mesajda, Bonaparte, genel oy hakk\u0131n\u0131n yeniden konmas\u0131n\u0131 ve 31 May\u0131s 1850 yasas\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 istiyordu. Bonaparte’\u0131n bakanlar\u0131 ayn\u0131 g\u00fcn bu do\u011frultuda bir kararname sundular. Meclis, kabine taraf\u0131ndan sunulan ivedilik \u00f6nergesini derhal geri \u00e7evirdi ve yasan\u0131n kendisini de, 13 Kas\u0131m g\u00fcn\u00fc, 348 oya kar\u015f\u0131 355 oyla reddetti. B\u00f6ylece bir kez daha kendi temsilcilik belgesini y\u0131rt\u0131yordu ve bir kez daha, halk\u0131n \u00f6zg\u00fcrce se\u00e7ilmi\u015f temsil kurumu olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p, bir tek s\u0131n\u0131f\u0131n, zorla elkoyan parlamentosu haline geldi\u011fini ger\u00e7ekliyordu, parlamenter ba\u015f\u0131 ulusun boynuna ba\u011fl\u0131 tutan kaslar\u0131 kendisinin kesti\u011fini bir kez daha teslim ediyordu.
Y\u00fcr\u00fctme, genel oy hakk\u0131n\u0131n yeniden konmas\u0131 \u00f6nerisi ile Ulusal Meclisi halka havale ediyorsa, yasama g\u00fcc\u00fc de “Defterdarlar Tasar\u0131s\u0131” ile halk\u0131 orduya havale ediyordu. Bu idare amirleri \u00f6nerisinin amac\u0131, meclise do\u011frudan do\u011fruya emri alt\u0131nda askeri birlik bulundurma hakk\u0131n\u0131n ve bir parlamenter ordu olu\u015fturma hakk\u0131n\u0131n kurumla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 idi. Yasama g\u00fcc\u00fc b\u00f6ylece orduyu kendisi ile halk aras\u0131nda, kendisi ile Bonaparte aras\u0131nda hakem k\u0131l\u0131yor ve orduyu son s\u00f6z\u00fc s\u00f6yleyen bir siyasal iktidar olarak tan\u0131yorsa da, beri yandan uzun zamandan beri orduya emir verme iddias\u0131ndan vazge\u00e7mi\u015f oldu\u011funu do\u011frulamaktan da geri kalm\u0131yordu. Derhal askeri birliklere elkoymak yerine, elkoyma hakk\u0131 \u00fczerinde tart\u0131\u015fmakla kendi g\u00fcc\u00fcne olan g\u00fcvensizli\u011fini ele veriyordu. Defterdarlar Tasar\u0131s\u0131’n\u0131 reddetmekle g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131k\u00e7a itiraf etti. Bu \u00f6neri 108 oyluk bir \u00e7o\u011funlukla, Montagne’\u0131n terazinin kefesini e\u011fmesiyle geri \u00e7evrildi. Meclis, b\u00f6ylece, Buridan’in e\u015fekinin[300] durumunda bulunuyordu, ama elbette ki, iki demet ot aras\u0131nda ve hangisinin daha lezzetli oldu\u011funa karar vermek durumunda de\u011fil de, iki sopa ya\u011fmuru alt\u0131nda ve hangisinin daha beter oldu\u011funa karar vermek sorunuyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yayd\u0131. Bir yanda (sayfa 565) Changarnier korkusu, bir yanda ise Bonaparte korkusu. \u0130tiraf etmek gerekir ki, durum, hi\u00e7 de kahramanlara yara\u015f\u0131r bir durum de\u011fildi.
18 Kas\u0131mda, d\u00fczen partisi taraf\u0131ndan belediye se\u00e7imleri konusunda meclise sunulan yasaya, belediye se\u00e7menleri i\u00e7in \u00fc\u00e7 y\u0131l yerine bir y\u0131l se\u00e7im b\u00f6lgesinde oturmu\u015f olma zorunlulu\u011funu yeterli g\u00f6ren bir de\u011fi\u015fiklik \u00f6nerisi sunuldu. De\u011fi\u015fiklik yaln\u0131z bir tek oyluk bir \u00e7o\u011funlukla reddedildi ve hemen ard\u0131ndan da bu oyun bir yanl\u0131\u015f anlamadan ileri geldi\u011fi teslim edildi. Birbirine has\u0131m kesimlere b\u00f6l\u00fcnen d\u00fczen partisi, uzun zamandan beri parlamentodaki \u00e7o\u011funlu\u011funu kaybetmi\u015fti. \u015eimdi ise parlamentoda hi\u00e7 bir \u00e7o\u011funluk olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyordu. Ulusal Meclis bir karar alamayacak duruma gelmi\u015fti. Onun atomik elementleri, art\u0131k, hi\u00e7 bir molek\u00fcler \u00e7ekim kuvveti ile birle\u015fmiyorlard\u0131. Son nefesini de vermi\u015f, ve \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc.
Bir de son olarak, burjuvazinin parlamento-d\u0131\u015f\u0131 kitlesi, bir kez daha, felaketten birka\u00e7 g\u00fcn \u00f6nce, burjuvazinin parlamentodaki temsilcileri ile bozu\u015fup koptu\u011funu g\u00f6steri\u015fle do\u011frulam\u0131\u015ft\u0131. Thiers, devas\u0131z parlamenter budalal\u0131\u011fa eni konu yakalanm\u0131\u015f bir parlamenter kahraman s\u0131fat\u0131yla, parlamentonun \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra, Dan\u0131\u015ftay ile birlikte, yeni bir parlamenter entrika tezgahlam\u0131\u015f, cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131 anayasa s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7ine hapsedecek sorumluluk \u00fczerine bir yasa haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131. Bonaparte, 15 Eyl\u00fclde, Paris’te, yeni hal binalar\u0131n\u0131n temelinin at\u0131l\u0131\u015f\u0131nda, nas\u0131l yeni bir Masaniello gibi, “dames des halles”in[37*] , bal\u0131k\u00e7\u0131 kad\u0131nlar\u0131n g\u00f6nl\u00fcn\u00fc kazanm\u0131\u015fsa, zaten bir bal\u0131k\u00e7\u0131 kad\u0131n, ger\u00e7ek g\u00fc\u00e7 bak\u0131m\u0131ndan 17 burgravdan daha de\u011ferliydi nas\u0131l, idare amirleri \u00f6nerisinin meclise sunulmas\u0131ndan sonra Elys\u00e9e’de a\u011f\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 te\u011fmenleri co\u015fturmu\u015fsa ve 25 Kas\u0131mda, kendi elinden Londra Sanayi Sergisinin \u00f6d\u00fcllerinin madalyalar\u0131n\u0131 almak i\u00e7in Cirque’de toplanm\u0131\u015f olan sanayi burjuvazisini de \u00f6yle kazand\u0131. Onun konu\u015fmas\u0131n\u0131n \u00f6zellik ta\u015f\u0131yan en karakteristik b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc, Le journal des d\u00e9bats’ta yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 gibi buraya aktar\u0131yorum:
“Bu kadar umulmad\u0131k ba\u015far\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda, bir yandan (sayfa 566) demagoglar taraf\u0131ndan, beri yandan monar\u015fi yanl\u0131s\u0131 sanr\u0131larla (hal\u00fcsinasyonlar) boyuna tedirgin edilecek yerde, kendi ger\u00e7ek \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 izlemesine ve kendi kurumlar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmesine izin verilseydi, Frans\u0131z Cumhuriyeti ne kadar b\u00fcy\u00fck olurdu, bunu bir kez daha a\u00e7\u0131klamakta hakl\u0131y\u0131m. (Amfiteatr\u0131n her yan\u0131nda g\u00fcr\u00fclt\u00fcl\u00fc, co\u015fkunca ve uzun uzun alk\u0131\u015flar.) Monar\u015fi sanr\u0131lar\u0131, her t\u00fcrl\u00fc ilerlemeyi ve her t\u00fcrl\u00fc ciddi s\u0131nai geli\u015fmeyi engelliyor. \u0130lerleme yerine sava\u015f\u0131mdan ba\u015fka bir \u015fey yok. Eskiden krall\u0131k yetkesinin ve krall\u0131k ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n\u0131n en gayretke\u015f savunucusu olan birtak\u0131m adamlar\u0131n bug\u00fcn yaln\u0131z ve yaln\u0131z genel oydan \u00e7\u0131kan bir yetkeyi zay\u0131flatmak amac\u0131yla bir Konvansiyondan yana olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. (Co\u015fkunca ve uzunuzun alk\u0131\u015flar.) Devrimden en \u00e7ok ac\u0131 \u00e7ekmi\u015f ve ondan en \u00e7ok yak\u0131nm\u0131\u015f olan adamlar\u0131n, yaln\u0131z ve yaln\u0131z ulusun iradesini zincire vurmak i\u00e7in yeni bir devrim k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. … Size, gelecek i\u00e7in huzur vaadediyorum, vb., vb.. (Bravo! Bravo! Alk\u0131\u015f tufan\u0131.)
\u0130\u015fte, sanayi burjuvazisi, k\u00f6lece bir ba\u011fl\u0131l\u0131kla, 2 Aral\u0131k darbesini, parlamentonun ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131, kendi \u00f6z egemenli\u011finin y\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131, Bonaparte’\u0131n diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc b\u00f6yle alk\u0131\u015flad\u0131. 25 Kas\u0131mda g\u00f6k gibi g\u00fcr\u00fcldeyen alk\u0131\u015flara 10 Aral\u0131kta top at\u0131\u015flar\u0131n\u0131n g\u00fcrlemesi kar\u015f\u0131l\u0131k verdi, ve en \u00e7ok alk\u0131\u015flayanlardan biri olan Bay Sallandrouze’un evi, top at\u0131\u015flar\u0131ndan en \u00e7ok zarar g\u00f6ren ev oldu.
Cromwell, Uzun Parlamento’yu[301] da\u011f\u0131tt\u0131\u011f\u0131 zaman oraya yaln\u0131z ba\u015f\u0131na gitti, parlamento kendi saptad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcreden bir saniye daha fazla ya\u015famas\u0131n diye saatini \u00e7\u0131kard\u0131, ve parlamento \u00fcyelerinden herbirini n\u00fckteli alaylarla d\u0131\u015far\u0131 att\u0131. \u00d6rne\u011finden daha k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apta olan Napol\u00e9on, hi\u00e7 de\u011filse, 18 Brumaire’de Yasama Organ\u0131na gitti ve k\u0131s\u0131k bir sesle de olsa, \u00f6l\u00fcm yarg\u0131s\u0131n\u0131 onun y\u00fcz\u00fcne kar\u015f\u0131 okudu. Zaten Cromwell ve Napol\u00e9on’dan bamba\u015fka bir y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fcn\u00fc elinde bulunduran ikinci Bonaparte, modelini tarih y\u0131ll\u0131klar\u0131nda de\u011fil, 10 Aral\u0131k derne\u011finin y\u0131ll\u0131klar\u0131nda, ceza hukuku y\u0131ll\u0131klar\u0131nda arad\u0131. O, Frans\u0131z Bankas\u0131ndan 25 milyon frank \u00e7ald\u0131, General Magnan’\u0131 bir milyona, askerleri ise adam ba\u015f\u0131na 15 franka ve bir de cabadan i\u00e7ki ikram\u0131yla sat\u0131n ald\u0131, gece, gizlice, bir h\u0131rs\u0131z gibi su\u00e7 ortaklar\u0131 ile bulu\u015ftu, en (sayfa 567) tehlikeli parlamento liderlerinin evlerini ku\u015fatt\u0131rd\u0131 ve Cavaignac, Lamorici\u00e9re, Le Fl\u00f4, Changarnier, Charras, Thiers, Baze ve \u00f6tekileri yataklar\u0131ndan \u00e7\u0131kartt\u0131rd\u0131 ve Paris’in belliba\u015fl\u0131 alanlar\u0131n\u0131, bu arada Parlamento Alan\u0131n\u0131 da askeri birliklerle i\u015fgal ettirdi ve ertesi g\u00fcn \u015fafakla birlikte b\u00fct\u00fcn duvarlar\u0131 \u015farlatanca afi\u015flerle kaplatt\u0131, bu afi\u015flerde Ulusal Meclisin ve Dan\u0131\u015ftay\u0131n da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, genel oy sisteminin yeniden kondu\u011funu, Seine eyaletinde s\u0131k\u0131y\u00f6netim ilan edildi\u011firii bildiriyordu. Gene, k\u0131sa bir s\u00fcre sonra, Le Moniteur’de, sahte bir belge yazd\u0131rtt\u0131, bu belgeye g\u00f6re, s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en parlamenterler g\u00fcya kendisinin \u00e7evresinde grupla\u015fm\u0131\u015flar ve bir Dan\u0131\u015ftay olu\u015fturmu\u015flard\u0131.
Onuncu b\u00f6lgenin belediyesinde toplanan, ba\u015fl\u0131ca me\u015fruiyet\u00e7i orleanc\u0131lardan olu\u015fmu\u015f Kuyruk-Parlamento, durmadan yinelenen “Ya\u015fas\u0131n Cumhuriyet!” ba\u011fr\u0131\u015flar\u0131 ile Bonaparte’\u0131n g\u00f6revden al\u0131nmas\u0131na karar verdi ve bo\u015funa, binan\u0131n \u00f6n\u00fcnde topla\u015fm\u0131\u015f i\u015fsiz g\u00fc\u00e7s\u00fcz kalabal\u0131\u011f\u0131na nutuk \u00e7ekip durdu; sonunda, atl\u0131 avc\u0131 erlerinden bir muhaf\u0131z birli\u011fi ile Orsay k\u0131\u015flas\u0131na s\u00fcr\u00fcklendiler, sonra \u00fcst\u00fcste kapal\u0131 cezaevi arabalar\u0131na dolduruldular ve Mazas, Ham, Vincennes cezaevlerine g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fcler. \u0130\u015fte b\u00f6yle bitti d\u00fczen partisi, Ulusal Meclis ve \u015eubat Devrimi.
Sonu\u00e7 b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ge\u00e7meden \u00f6nce bunlar\u0131n tarihinin k\u0131saca bir \u015femas\u0131n\u0131 \u00e7izelim:
I. Birinci d\u00f6nem. 24 \u015eubattan 4 May\u0131s 1848’e kadar, \u015eubat d\u00f6nemi. \u00d6ns\u00f6z. Genel karde\u015fle\u015fme komedisi.
II. \u0130kinci d\u00f6nem. Cumhuriyetin kurulu\u015fu ve Kurucu Ulusal Meclis d\u00f6nemi.
(1) 4 May\u0131stan 25 Haziran 1848’e kadar.B\u00fct\u00fcn s\u0131n\u0131flar\u0131n proletaryaya kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131m\u0131. Proletaryan\u0131n Haziran olaylar\u0131 s\u0131ras\u0131nda yenilgisi.
(2) 25 Hazirandan 10 Aral\u0131k 1848’e kadar.Kat\u0131ks\u0131z burjuva cumhuriyet\u00e7ilerinin diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc. Anayasan\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131. Paris’in s\u0131k\u0131y\u00f6netim alt\u0131na al\u0131nmas\u0131. Burjuva diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc, 10 Aral\u0131kta Bonaparte’\u0131n cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na se\u00e7ilmesi ile uzakla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
(3) 20 Aral\u0131k 1848’den 29 May\u0131s 1849’a kadar. Kurucu Meclisin Bonaparte’a, ve Bonaparte’\u0131n m\u00fcttefi\u011fi d\u00fczen partisine kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131m\u0131. Kurucu Meclisin sonu. Cumhuriyet\u00e7i (sayfa 568) burjuvazinin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc.
III. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00f6nem. Anayasal Cumhuriyet ve Ulusal Yasama Meclisi d\u00f6nemi.
(1) 29 May\u0131s 1849’dan 13 Haziran 1849’a kadar. K\u00fc\u00e7\u00fck-burjuvazinin Bonaparte’a ve b\u00fcy\u00fck burjuvaziye kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131m\u0131. K\u00fc\u00e7\u00fck-burjuva demokrasisinin yenilgisi.
(2) 13 Haziran 1849’dan 31 May\u0131s 1850’ye kadar.D\u00fczen partisinin parlamenter diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc. Parti, genel oy sisteminin y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ile egemenli\u011fini tamaml\u0131yor, ama parlamenter kabineyi kaybediyor.
(3) 31 May\u0131s 1850’den 2 Aral\u0131k 1851’e kadar.Parlamenter burjuvazi ile Bonaparte aras\u0131nda sava\u015f\u0131m.
a) 31 May\u0131s 1850’den 12 Ocak 1851’e kadar.Parlamento, ordunun y\u00fcksek komutas\u0131n\u0131 yitiriyor.
b) 12 Ocaktan 11 Nisan 1851’e kadar.Parlamento, y\u00f6netimsel iktidar\u0131 yeniden ele ge\u00e7irme giri\u015fimlerinde yenik d\u00fc\u015f\u00fcyor. D\u00fczen partisi, parlamentodaki \u00e7o\u011funlu\u011funu kaybediyor.D\u00fczen partisi, cumhuriyet\u00e7ilerle ve Montagne ile birle\u015fiyor.
c) 11 Nisan 1851’den 9 Ekim 1851’e kadar. Anayasay\u0131 de\u011fi\u015ftirme, kayna\u015fma ve uzatma giri\u015fimleri. D\u00fczen partisi kendisini olu\u015fturan \u00e7e\u015fitli \u00f6\u011felere ayr\u0131l\u0131yor. Parlamento ile, bir yandan burjuva bas\u0131n\u0131 aras\u0131nda, beri yandan da burjuvazinin kitlesi aras\u0131ndaki kopma resmiyet kazan\u0131yor.
d) 9 Ekimden 2 Aral\u0131k 1851’e kadar. Parlamento ile y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fc aras\u0131nda a\u00e7\u0131k kopma. Parlamento, kendi \u00f6z s\u0131n\u0131f\u0131, ordu ve \u00f6teki s\u0131n\u0131flar taraf\u0131ndan kendi ba\u015f\u0131na b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f olarak kendi \u00f6l\u00fcm karar\u0131n\u0131 infaz ediyor ve \u00f6l\u00fcyor. Parlamenter rejimin ve burjuva egemenli\u011finin \u00e7\u00f6kmesi. Bonaparte’\u0131n tam zaferi. \u0130mparatorlu\u011fun yeniden kurulu\u015funun yans\u0131lamas\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"