![](\"http:\/\/nurusems.files.wordpress.com\/2011\/02\/b-91621-ibadet.jpg\")
\u015eeytan\u2019\u0131n insan\u0131 sapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 hep bilinir. Kuran\u2019da ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6yler.<\/p>\n\u015eeytan\u2019\u0131n insan\u0131 sapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 hep bilinir. Kuran\u2019da ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6yler.<\/p>\n
Hacc 4:Onun (\u015feytan) hakk\u0131nda \u015f\u00f6yle yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: Kim onu yolda\u015f edinirse bilsin ki (\u015feytan) kendisini sapt\u0131racak ve alevli ate\u015fin azab\u0131na s\u00fcr\u00fckleyecektir.<\/p>\n
\u015eeytan taraf\u0131ndan sapt\u0131r\u0131lan insan\u0131n ka\u00e7aca\u011f\u0131 tek yer Allah\u2019a s\u0131\u011f\u0131nmakt\u0131r. Peki, Allah\u2019da insan\u0131 sapt\u0131r\u0131rsa o zaman ne olacakt\u0131r ?<\/p>\n
Ibrahim 4:Allah\u2019\u0131n emirlerini onlara iyice a\u00e7\u0131klas\u0131n diye her peygamberi yaln\u0131z kendi kavminin diliyle g\u00f6nderdik. Art\u0131k Allah diledi\u011fini sapt\u0131r\u0131r, diledi\u011fini de do\u011fru yola iletir. \u00c7\u00fcnk\u00fc O, g\u00fc\u00e7 ve hikmet sahibidir..\u201d<\/p>\n
En’am 39:Ayetlerimizi yalanlayanlar karanl\u0131klar i\u00e7inde kalm\u0131\u015f sa\u011f\u0131r ve dilsizlerdir. Allah kimi dilerse onu \u015fa\u015f\u0131rt\u0131r, diledi\u011fi kimseyi de do\u011fru yola iletir.<\/p>\n
Zavall\u0131 insan bir taraftan \u015feytan taraf\u0131ndan sapt\u0131r\u0131lmakta, bir taraftan Allah taraf\u0131ndan sapt\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. \u00dcstelik Allah\u2019\u0131n sapt\u0131rmas\u0131 daha da k\u00f6t\u00fc olmakta, insan bir kere Allah taraf\u0131ndan sapt\u0131r\u0131ld\u0131 m\u0131, art\u0131k gidecek yeri kalmamaktad\u0131r.<\/p>\n
Araf\/186: Allah kimi \u015fa\u015f\u0131rt\u0131rsa, art\u0131k onun i\u00e7in yol g\u00f6steren yoktur. Ve onlar\u0131 azg\u0131nl\u0131klar\u0131 i\u00e7inde \u015fa\u015fk\u0131n olarak b\u0131rak\u0131r.<\/p>\n
Z\u00fcmer\/36:Allah kuluna k\u00e2fi de\u011fil midir? Seni O’ndan ba\u015fkalar\u0131yla korkutuyorlar. Allah, kimi sapt\u0131r\u0131rsa art\u0131k onun yolunu do\u011frultacak biri yoktur.<\/p>\n
Allah kullar\u0131na kar\u015f\u0131 se\u00e7ici de olabiliyor, kimi hidayete erdirirse o do\u011fru yolu buluyor.<\/p>\n
Araf\/178:Allah kimi hidayete erdirirse, do\u011fru yolu bulan odur. Kimi de \u015fa\u015f\u0131rt\u0131rsa, i\u015fte as\u0131l ziyana u\u011frayanlar onlard\u0131r.<\/p>\n
Ve intikam al\u0131c\u0131 olabiliyor..<\/p>\n
Z\u00fcmer\/37:Allah kime de hidayet ederse, art\u0131k onu sapt\u0131racak yoktur. Allah, mutlak g\u00fc\u00e7 sahibi ve intikam al\u0131c\u0131 de\u011fil midir?<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak Allah insanlar\u0131 sapt\u0131r\u0131p cehhennemde yakmay\u0131 akl\u0131na koymu\u015ftur bir kere. Zaten insanlardan \u00e7o\u011funu bu nedenle yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 yemin ederek s\u00f6yler.<\/p>\n
Araf \/179:Andolsun, biz cinler ve insanlardan bir\u00e7o\u011funu cehennem i\u00e7in yaratm\u0131\u015f\u0131zd\u0131r. Onlar\u0131n kalpleri vard\u0131r, onlarla kavramazlar; g\u00f6zleri vard\u0131r, onlarla g\u00f6rmezler; kulaklar\u0131 vard\u0131r, onlarla i\u015fitmezler. \u0130\u015fte onlar hayvanlar gibidir; hatta daha da \u015fa\u015fk\u0131nd\u0131rlar. \u0130\u015fte as\u0131l gafiller onlard\u0131r.<\/p>\n
Ve sapt\u0131r\u0131lan insan\u0131 \u00f6yle bir cehhennem ate\u015fi beklemektedir ki, birileri k\u00f6r\u00fck ba\u015f\u0131nda cehhennem alevini artt\u0131r\u0131rlar.<\/p>\n
Isra\/ 97:Allah kime hidayet verirse, i\u015fte do\u011fru yolu bulan odur; kimi de hidayetten uzak tutarsa, art\u0131k onlara, Allah’tan ba\u015fka dostlar bulamazs\u0131n. K\u0131yamet g\u00fcn\u00fcnde onlar\u0131 k\u00f6r, dilsiz ve sa\u011f\u0131r bir halde y\u00fcz\u00fckoyun ha\u015frederiz. Onlar\u0131n varaca\u011f\u0131 ve kalaca\u011f\u0131 yer cehennemdir ki, ate\u015fi yava\u015flad\u0131k\u00e7a onun alevini art\u0131r\u0131r\u0131z.<\/p>\n
Ayn\u0131 \u015fekilde, Secde 13:Biz dilersek, herkese hidayet verirdik, fakat cehennemi tamamen cin ve insanlarla dolduraca\u011f\u0131m\u0131za dair benden s\u00f6z \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u00d6b\u00fcr yanda \u00fcnl\u00fc \u0130slam \u015fairi \u00d6mer Hayyam sorar,<\/p>\n
Beni \u00f6zene bezene yaratan, sen Rad\/33:Herkesin kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zetleyip muhafaza eden, (hi\u00e7 b\u00f6yle yapamayan gibi olur mu?). Onlar Allah’a ortaklar ko\u015ftular. De ki: “Onlara ad verin (onlar necidir?). Yoksa siz Allah’a yery\u00fcz\u00fcnde bilemeyece\u011fi bir \u015feyi mi haber veriyorsunuz? Yahut bo\u015f laf m\u0131 ediyorsunuz?” Do\u011frusu ink\u00e2r edenlere hileleri s\u00fcsl\u00fc g\u00f6sterildi ve onlar do\u011fru yoldan al\u0131konuldular. Allah kimi sapt\u0131r\u0131rsa art\u0131k onu do\u011fru yola iletecek yoktur.<\/p>\n Bir an i\u00e7in insan\u0131n akl\u0131na bir soru geliyor. Sapt\u0131r\u0131lma konusunda insan\u0131n bir tercihi olsa, insan kim taraf\u0131ndan sapt\u0131r\u0131lmay\u0131 tercih etmeli ? Allah\u2019\u0131n sapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 insan\u0131n \u00e7aresi olmad\u0131\u011f\u0131na gore, yoksa \u015eeytan taraf\u0131ndan sapt\u0131r\u0131lmak daha m\u0131 iyidir ?<\/p>\n Kehf\/17:(Res\u00fbl\u00fcm! Orada bulunsayd\u0131n) g\u00fcne\u015fi g\u00f6r\u00fcrd\u00fcn: Do\u011fdu\u011fu zaman ma\u011faralar\u0131n\u0131n sa\u011f\u0131na meyleder; batarken de sol taraftan onlara isabet etmeden ge\u00e7erdi. (B\u00f6ylece) onlar (g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131ndan rahats\u0131z olmaks\u0131z\u0131n) ma\u011faran\u0131n bir k\u00f6\u015fesinde (uyurlard\u0131). \u0130\u015fte bu, Allah’\u0131n \u00e2yetlerindendir. Allah kime hidayet ederse, i\u015fte o, hakka ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r, kimi de hidayetten mahrum ederse art\u0131k onu do\u011fruya y\u00f6neltecek bir dost bulamazs\u0131n.<\/p>\n Allah\u2019\u0131n insan\u0131 do\u011fru yola iletmesi onun kalbini \u0130slam\u2019a a\u00e7mas\u0131 ile m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funa g\u00f6re, \u00f6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ki, d\u00fcnyada \u0130slam\u2019\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn din mensuplar\u0131 Allah taraf\u0131ndan sapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f durumdalar.<\/p>\n Enam \/125:Allah kimi do\u011fru yola iletmek isterse onun kalbini \u0130sl\u00e2m’a a\u00e7ar; kimi de sapt\u0131rmak isterse g\u00f6\u011fe \u00e7\u0131k\u0131yormu\u015f gibi kalbini iyice daralt\u0131r. Allah inanmayanlar\u0131n \u00fcst\u00fcne i\u015fte b\u00f6yle murdarl\u0131k verir.<\/p>\n Nisa 88:Size ne oldu da m\u00fcnaf\u0131klar hakk\u0131nda iki gruba ayr\u0131ld\u0131n\u0131z? Halbuki Allah onlar\u0131 kendi ettikleri y\u00fcz\u00fcnden ba\u015f a\u015fa\u011f\u0131 etmi\u015ftir (k\u00fcf\u00fcrlerine d\u00f6nd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr). Allah’\u0131n sapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011fru yola getirmek mi istiyorsunuz? Allah’\u0131n sapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 kimse i\u00e7in asla (do\u011fruya) yol bulamazs\u0131n!<\/p>\n Allah, bir yandan diledi\u011fini sapt\u0131rmakta, diledi\u011fini do\u011fru yola iletmektedir. \u00d6b\u00fcr yanda da insana ak\u0131l vermi\u015ftir ama her nedense kendi k\u00fclli iradesi ile onu sapt\u0131rarak bu akl\u0131 kullanmas\u0131na izin vermemektedir. Allah taraf\u0131ndan do\u011fru yoldan sapt\u0131r\u0131lan insan, b\u00f6ylesine bir y\u00fcce g\u00fc\u00e7 kar\u015f\u0131s\u0131nda hangi insiyatifle akl\u0131n\u0131 kullanacak ve do\u011fru yolu bulacakt\u0131r. ?<\/p>\n Nahl 93:Allah dileseydi hepinizi bir tek \u00fcmmet k\u0131lard\u0131; fakat O, diledi\u011fini sapt\u0131r\u0131r, diledi\u011fini de do\u011fru yola iletir. Yapt\u0131klar\u0131n\u0131zdan mutlaka sorumlu tutulacaks\u0131n\u0131z.<\/p>\n 8. y\u00fczy\u0131lda \u0130slam\u2019\u0131n i\u00e7inden \u00e7\u0131kan Mutezile Mezhebi\u2019nin \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktalar\u0131ndan biri de budur. Konuyla ilgili olarak bak\u0131n\u0131z Mutezile. Mutezile de ayn\u0131 \u015fekilde bu ayetleri sorgulam\u0131\u015ft\u0131r. Allah taraf\u0131ndan sapt\u0131r\u0131lan bir insan nas\u0131l sorumlu tutulacakt\u0131r ? \u0130slam bu soruya hi\u00e7 bir zaman cevap verememi\u015ftir. Soruya cevap vermeye \u00e7al\u0131\u015fan \u0130slamiler ise, \u00e7\u00f6z\u00fcm bulmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k\u00e7a daha da i\u015fin i\u00e7inden \u00e7\u0131kamayacakalar\u0131 bir duruma gelmi\u015flerdir.<\/p>\n Allah\u2019\u0131n insan\u0131 sapt\u0131rmas\u0131 ile ilgili di\u011fer ayetler,<\/p>\n M\u00fcddessir 31:Biz cehennemin i\u015flerine bakmakla ancak melekleri g\u00f6revlendirmi\u015fizdir. Onlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 da ink\u00e2rc\u0131lar i\u00e7in sadece bir imtihan (vesilesi) yapt\u0131k ki, b\u00f6ylelikle, kendilerine kitap verilenler iyiden iyiye \u00f6\u011frensin, iman edenlerin iman\u0131n\u0131 atrtt\u0131rs\u0131n; hem kendilerine kitap verilenler hem m\u00fcminler \u015f\u00fcpheye d\u00fc\u015fmesinler, kalplerinde hastal\u0131k bulunanlar ve k\u00e2firler de: “Allah bu misalle ne demek istemi\u015ftir ki?” desinler. \u0130\u015fte Allah b\u00f6ylece, diledi\u011fini sap\u0131kl\u0131kta b\u0131rak\u0131r, diledi\u011fini do\u011fru yola eri\u015ftirir. Rabbinin ordular\u0131n\u0131, kendisinden ba\u015fkas\u0131 bilmez. Bu ise, insanl\u0131k i\u00e7in ancak bir \u00f6\u011f\u00fctt\u00fcr.<\/p>\n Bakara 2:26:\u015e\u00fcphesiz Allah (hakk\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in) sivrisinek ve onun da \u00f6tesinde bir varl\u0131\u011f\u0131 misal getirmekten \u00e7ekinmez. \u0130man etmi\u015flere gelince, onlar b\u00f6yle misallerin Rablerinden gelen hak ve ger\u00e7ek oldu\u011funu bilirler. K\u00e2fir olanlara gelince: Allah b\u00f6yle misal vermekle ne murat eder? derler. Allah onunla bir\u00e7ok kimseyi sapt\u0131r\u0131r, bir\u00e7oklar\u0131n\u0131 da do\u011fru yola y\u00f6neltir. Verdi\u011fi misallerle Allah ancak f\u00e2s\u0131klar\u0131 sapt\u0131r\u0131r. (\u00e7\u00fcnk\u00fc bunlar birer imtihand\u0131r)…<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u0130slam dinindeki bir itik\u00e2d\u00ee mezhep olarak Mu’tezile<\/strong><\/p>\n Mu’tezile kelimesi (i’tezele s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnden t\u00fcreyerek) ayr\u0131lanlar m\u00e2n\u00e2s\u0131na gelir. Mutezile mezhebinden olan ki\u015fiye mutezili denir. Mu’tezile mezhebi ise kendini ehl\u00fc’l-adl ve’ttevh\u00eed (“adalet ve tevhid ehli”) olarak adland\u0131r\u0131r. \u00d6zellikle kader ve kaza konular\u0131ndaki yorumlar\u0131 ve inan\u00e7lar\u0131 nedeniyle \u0130sl\u00e2m dinindeki di\u011fer mezheplerden ayr\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r; \u0130sl\u00e2m dininin \u00e7o\u011funlu\u011funu olu\u015fturan mezhepler, ehl-i s\u00fcnnet, Mu’tezile’yi \u0130slam d\u0131\u015f\u0131 saymamaktad\u0131r. Ayr\u0131ca Mu’tezile mezhebi akla fazla de\u011fer vermesi ve \u00f6zellikle Abbasiler d\u00f6neminde felsefe ile girdi\u011fi yak\u0131n ili\u015fkiler dolay\u0131s\u0131yla bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 felsefi metod ve kararlar nedeniyle fazlas\u0131yla ele\u015ftirilmi\u015ftir. \u00d6zellikle de nass (ayet veya hadis) ile ak\u0131l\u0131n \u00e7eli\u015fti\u011fi noktalarda s\u0131kl\u0131kla nass\u0131 akla uygun gelecek \u015fekilde yorumlamalar\u0131 di\u011fer mezheplerde b\u00fcy\u00fck tepki uyand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Modern zamanlardaki baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ve \u0130slam tarih\u00e7ileri de Mu’tezile mezhebini akla verdi\u011fi \u00f6nem ve metodlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan, \u00e7e\u015fitli hususlarda rasyonalist olarak tan\u0131mlanabilir. Mu’tezile mezhebinin kendi i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 5 esas\u0131 vard\u0131r, bu esaslar\u0131n ilki olan ve \u0130sl\u00e2m dininin de ilk esas\u0131 olan tevhidin bu be\u015f esas\u0131n temeli oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrerler. Baz\u0131 cemaat ve mezhepler bu d\u00fc\u015f\u00fcnceye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Mu’tezile toplulu\u011funun ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 konusunda \u00e7e\u015fitli ihtilaflar vard\u0131r. \u00c7o\u011fu \u0130slam tarih\u00e7isine g\u00f6re mutezilenin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 Hasan-\u0131 Basri’nin talebelerinden V\u00e2s\u0131l bin At\u00e2’n\u0131n hocas\u0131ndan b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcnah i\u015fleyen insan\u0131n m\u00fcmin kalamayaca\u011f\u0131 (G\u00fcnah-\u0131 kebair) hususundaki bir tart\u0131\u015fmadan dolay\u0131 ayr\u0131lmas\u0131 ile do\u011fmu\u015ftur. Hasan-\u0131 Basri’den ayr\u0131ld\u0131ktan sonra kendisine Vas\u0131l bizden ayr\u0131ld\u0131 (itizal etti) demi\u015f ve kendisi ile birlikte ayr\u0131lan Amr bin Ubeyd ile Vas\u0131l bin Ata ba\u015fka bir ders meclisi kurmu\u015f ve zamanla bir genel d\u00fc\u015f\u00fcnce ve topluluk olu\u015fmu\u015ftur. \u0130lk Mutezile mezhenine de bu y\u00fczden Vas\u0131liyye denir.<\/p>\n Baz\u0131 \u0130slam alimleri mu’tezile mezhebinin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 konusunda farkl\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcnce ortaya atm\u0131\u015flard\u0131r. Onlara g\u00f6re mu’tezile ilk kez d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc halife Ali’nin taraftarlar\u0131ndan bir k\u0131sm\u0131n\u0131n, Ali’nin o\u011flu Hasan’\u0131n hilafeti Muaviye’ye devredip Muaviye’ye biat etmesi \u00fczerine, siyaseti b\u0131rakarak itikad ile ilgilenmeleri sonucu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Mutezile mensuplar\u0131 eserlerinde mezhebin V\u00e2s\u0131l bin At\u00e2’dan \u00e7ok \u00f6nceleri ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bir\u00e7ok ehl-i beytin de mutezili oldu\u011funu iddia etmi\u015flerdir. Ayr\u0131ca V\u00e2s\u0131l’\u0131n hocas\u0131 olan Hasan-\u0131 Basri’nin de kader konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015fleri nedeniyle mutezili oldu\u011funu iddia etmi\u015flerdir. Zira, Hasan-\u0131 Basri’nin kader konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015fleri kaderiyye ve mutezile mezheplerinin g\u00f6r\u00fc\u015fleriyle ayn\u0131d\u0131r. Her ne kadar Vas\u0131l bin Ata’n\u0131n Hasan-\u0131 Basri’den ayr\u0131lmas\u0131na neden olmu\u015f olsa da, b\u00fcy\u00fck g\u00fcnah i\u015fleyenin durumu konusunda Hasan-\u0131 Basri’nin savundu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f mutezilenin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne \u00e7ok yak\u0131nd\u0131r.<\/p>\n Mu’tezile yani ayr\u0131lanlar isminin kayna\u011f\u0131 konusunda da \u00e7e\u015fitli ihtilaflar mevcuttur. Mutezile mezhebinin Vas\u0131l bin Ata ile ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnenler ismi Vas\u0131l’\u0131n Hasan-\u0131 Basri’den ayr\u0131lmas\u0131 ile a\u00e7\u0131klarken, Ali taraftarlar\u0131 taraf\u0131ndan Hasan zaman\u0131nda olu\u015fturuldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnenler ise Ali taraftarlar\u0131n\u0131n siyasetten ayr\u0131l\u0131p itikadla u\u011fra\u015fmaya ba\u015flamalar\u0131 ile a\u00e7\u0131klar. Baz\u0131 \u0130slam alimleri ise mutezile isminin, kader konusunda mutezile ile yak\u0131nla\u015fan bir Yahudi mezhebi olan “Feru\u015fim”in isminin Arap\u00e7a’s\u0131 oldu\u011funu ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n M\u00fctezile’de \u00f6nemli esaslar\u0131n ba\u015f\u0131nda Tevhid, Adalet, Va’d ve Va\u00eed (S\u00f6z ve tehdit, ki\u015finin amelinin haliki olu\u015fu), el Menziletu beyne’l-menzileteyn (b\u00fcy\u00fck g\u00fcnah i\u015fleyenlerin iman ve inan\u00e7s\u0131zl\u0131k aras\u0131nda bir yerde bulunmalar\u0131), Emr-i bi’l ma’r\u00fbf ve nehy-i anil m\u00fcnkerin farz-\u0131 ayn olu\u015fu gelir. Ayr\u0131ca Kuran’\u0131n mahlukiyeti ve akl\u0131n nakle faikiyeti gibi hususlar da mezhep i\u00e7in \u00f6nemli olan hususlardand\u0131r.<\/p>\n Tevh\u00eed , yani bir’leme \u0130sl\u00e2m dini akidesinin temeli olan Tanr\u0131’n\u0131n birli\u011fidir. Mutezile mezhebine mensup olanlar tevhidden yola \u00e7\u0131karak baz\u0131 konularda di\u011fer itikadi mezheplerden farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler geli\u015ftirmi\u015flerdir. \u00d6rne\u011fin, ehl-i s\u00fcnnet alimlerinin ruyetullah\u0131 yani Allah’\u0131n k\u0131yamet g\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fclmesi g\u00f6r\u00fcs\u00fcn\u00fc kabul etmemi\u015flerdir. Onlara g\u00f6re g\u00f6r\u00fclebilmesi i\u00e7in Allah’\u0131n bir cisme sahip olmas\u0131 gerekir ki \u0130sl\u00e2m inanc\u0131n\u0131n tevhid kaidesine g\u00f6re bu imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda mutezile mezhebinin mensuplar\u0131 yine tevhid kaidesinden yola \u00e7\u0131karak Allah’\u0131n belli s\u0131fatlar\u0131n\u0131n zat\u0131ndan ayr\u0131 oldu\u011funu ileri s\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlara g\u00f6re bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin aksi, yani Allah’\u0131n belli s\u0131fatlar\u0131n\u0131n zat\u0131yla bir olmas\u0131 ezeli (ve b\u00f6ylece ilahi) olanlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131r, yani tevhide kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kar. \u00d6rnek vermek gerekirse, mutezile mezhebi “Allah alimdir” gibi bir tan\u0131mlamay\u0131 kabul ederken “Allah ilim sahibidir” gibi bir tan\u0131mlamay\u0131 reddeder. Zira onlara g\u00f6re “Allah ilim sahibidir” derken Allah’\u0131n zat\u0131ndan ayr\u0131 bir ilahi-ezeli ilim kabul edilmi\u015f olur. Ayr\u0131ca, mutezile d\u00fc\u015f\u00fcncesi Allah’\u0131n kel\u00e2m diye bir s\u0131fat\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131na inan\u0131r.<\/p>\n Adalet esas\u0131n\u0131n konusu mutezilenin kader konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. “\u0130nsan fillerinde h\u00fcr de\u011fildir” g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc benimseyen Cebriyye mezhebine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131karak Mutezile “insan\u0131n fiillerinde tamamen h\u00fcr oldu\u011fu”na inan\u0131r. Mutezile inanc\u0131ndaki adalet esas\u0131na g\u00f6re ki\u015fi kendi fillerini kendisi yarat\u0131r. Bunu da Allah’\u0131n ki\u015fiye bah\u015fetti\u011fi bir yaratma kudretiyle ger\u00e7ekle\u015ftirir. Fiilerin yarat\u0131lmas\u0131nda Allah’\u0131n bir m\u00fcdahalesi olmad\u0131\u011f\u0131na inan\u0131rlar. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f adalet esas\u0131ndan \u015fu \u015fekilde temel al\u0131r: ki\u015filerin h\u00fcr olmamas\u0131 ve yapt\u0131klar\u0131 her fiilin yarat\u0131c\u0131 ve yapt\u0131r\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n Allah olmas\u0131 durumunda ki\u015finin h\u00fcr olarak yapmad\u0131\u011f\u0131 hareketlerden \u00f6t\u00fcr\u00fc cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 zul\u00fcm yani adaletsizliktir. \u0130slam inanc\u0131na g\u00f6re ise Allah’\u0131n adaletsiz davranmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu nedenle ki\u015fi fiilerinin tek yarat\u0131c\u0131 ve yapt\u0131r\u0131c\u0131s\u0131 olmal\u0131, fiileri konusunda tamamen h\u00fcr olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Mutezile’nin kader konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc Kaderiyye mezhebiyle ayn\u0131d\u0131r. Mutezile mezhebinin kader konusundaki bu g\u00f6r\u00fc\u015flerinin iman\u0131n \u015fartlar\u0131ndan olan “kader ve kazaya iman”a ayk\u0131r\u0131 d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc gerek\u00e7esiyle di\u011fer mezhepler taraf\u0131ndan ele\u015ftirilmi\u015f, hatta k\u00fcf\u00fcr olarak nitelendirilmi\u015ftir.<\/p>\n Va’d ve Va’id\u00a0 yani “S\u00f6z ve Tehdit”. Bu Allah’\u0131n vadetti\u011fi (s\u00f6z verdi\u011fi) sevap ve iyili\u011fin, tehdit etti\u011fi cezan\u0131n ger\u00e7ekle\u015fece\u011fine inanmakt\u0131r. Mutezile mezhebinin bu esas\u0131 bir di\u011fer itikadi mezhep olan M\u00fcrcie’ye kar\u015f\u0131 gel\u015ftirilmi\u015ftir. M\u00fcrcie mezhebi iman etmeyen (kafir) ki\u015finin yapt\u0131\u011f\u0131 iyilikler fayda vermedi\u011fi gibi, iman eden ki\u015finin (m\u00fcmin)yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnahlar da kendisine zarar vermeyece\u011fini \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Va’d ve Vaid prensibine g\u00f6re ise iyilik yapan iyili\u011fine kar\u015f\u0131 m\u00fckafatland\u0131r\u0131lacak, k\u00f6t\u00fcl\u00fck yapansa k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131l\u0131k cezaland\u0131r\u0131lacakt\u0131r. Mutezile mezhebinin bu esas\u0131na g\u00f6re e\u011fer M\u00fcrcie mezhebinin “iman edenin g\u00fcnahlar\u0131 zarar vermez” iddias\u0131 do\u011fru olsayd\u0131, Allah’\u0131n va\u00eed’i yani tehdit etmesi – korkutmas\u0131 gereksiz ve manas\u0131z olurdu. Oysa tevhid inanc\u0131na g\u00f6re bu m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu esas ile Mutezile mezhebi M\u00fcrcie’yi tam anlam\u0131yla reddeder. Ayr\u0131ca Mutezile mezhebi yine bu esas ile b\u00fcy\u00fck g\u00fcnah i\u015fleyen m\u00fcminin t\u00f6vbe etmezse affedilemeyece\u011fini \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n “El Menzile beyne’l-menzileteyn” yani iki konum aras\u0131ndaki bir konum. Bu esas Mutezile mezhebinin “b\u00fcy\u00fck g\u00fcnah i\u015fleyen m\u00fcminin konumu” hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyle ilgilidir. Mutezile mezhebine g\u00f6re b\u00fcy\u00fck g\u00fcnah i\u015fleyen bir m\u00fcmin (iman etmi\u015f ki\u015fi) art\u0131k ne m\u00fcmindir ne de kafir, o fas\u0131kt\u0131r. Mutezile inanc\u0131na g\u00f6re b\u00fcy\u00fck g\u00fcnah i\u015fleyen m\u00fcmin fas\u0131k olur ve fas\u0131k ki\u015fi i\u015fledi\u011fi b\u00fcy\u00fck g\u00fcnahtan \u00f6t\u00fcr\u00fc t\u00f6vbe etmezse cehennemde azap \u00e7eker. E\u011fer t\u00f6vbe ederse yeniden m\u00fcmin olur. Onlara g\u00f6re fas\u0131k m\u00fcmin ile kafir aras\u0131nda bir konumdad\u0131r, bu esas\u0131n ad\u0131 olan “iki konum aras\u0131ndaki bir konum” da buradan gelmektedir.<\/p>\n “Emr-i bi’l ma’r\u00fbf” yani iyili\u011fi emretmek ve “nehy-i anil m\u00fcnker” yani k\u00f6t\u00fcl\u00fckten sak\u0131nd\u0131rmak . Mutezile mezhebinin bu esas\u0131na g\u00f6re ki\u015fi itikadi ve ameli konularda insanlara iyili\u011fe \u00e7a\u011f\u0131rmal\u0131, iyili yaymal\u0131, k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011fe kar\u015f\u0131 ise sak\u0131nd\u0131rmal\u0131, uyarmal\u0131d\u0131r. Bu esastan yola \u00e7\u0131karak Mutezile mezhebi mensuplar\u0131 uzun y\u0131llar boyunca bir\u00e7ok farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015ften, mezhepten ve inan\u00e7tan insanla tart\u0131\u015fm\u0131\u015f, hatta zaman zaman tart\u0131\u015fmalara \u015fiddet ve kavga da kar\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Mutezile mezhebine g\u00f6re bu be\u015f ana esas\u0131n biri veya daha fazlas\u0131na inanmayan ki\u015fi mutezili olamaz.<\/p>\n Mutezile mezhebi ehl-i s\u00fcnnet vel cemaat d\u0131\u015f\u0131 kabul edilir ve ehl-i s\u00fcnnet ile pek \u00e7ok noktada farkl\u0131l\u0131klar arzeder. Bunlardan en \u00f6nemlileri, kulun amelinin haliki olu\u015fu, iman amel m\u00fcnasebeti, akl\u0131n nakle faikiyeti, Kuran’\u0131n mahlukiyeti gibi hususlard\u0131r.<\/p>\n Mutezile mezhebi akla, \u00f6zellikle d\u00f6nemin di\u011fer itikadi mezheplerine oranla, fazla de\u011fer verirdi. \u0130slam tarih\u00e7isi Muhammed Ebu Zehra bu hususu \u015fu \u015fekilde tarif etmi\u015ftir: “Ak\u0131l ile bilinmesi imk\u00e2ns\u0131z olan konular d\u0131\u015f\u0131nda akl\u00ee h\u00fck\u00fcmlere dayan\u0131rlard\u0131.”[4] Mutezile mezhebi ak\u0131l ile naklin (kuran ve s\u00fcnnet) \u00e7eli\u015fir g\u00f6z\u00fckt\u00fc\u011f\u00fc durumlarda ve konularda, nakli akla uygun \u015fekilde tevil eder, yani yorumlarlard\u0131. Akla b\u00fcy\u00fck \u00f6nem vermeli nakle tamamen teslimiyeti savunan alimler ile \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Mutezile akla \u00f6nem vermesi ile “emr-i bi’l ma’r\u00fbf ve nehy-i anil m\u00fcnker” esas\u0131 gere\u011fince kel\u00e2m ilminin do\u011fu\u015funda b\u00fcy\u00fck rol oynam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Mutezilenin akli h\u00fck\u00fcmleri esas al\u0131\u015f\u0131 Emevilerin son d\u00f6nemlerinde ve Abbasiler d\u00f6neminde Hint ve Yunan d\u00fc\u015f\u00fcncesinin \u0130slami kesimde yay\u0131lmas\u0131 ile geli\u015fmi\u015f ve farkl\u0131 bir y\u00f6n alm\u0131\u015ft\u0131r. Hint ve Yunan felsefesinden fazlas\u0131yla etkilenen Mutezile, bu felsefelerden yeni metodlar \u00fcretmi\u015ftir. Zamanla Hint ve Yunan felsefesiyle yak\u0131nl\u0131k arz eden \u00e7e\u015fitli felsefi h\u00fck\u00fcmler de \u00fcretmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n Kaynak:\u0130slamPencereleri ve Vikipedi<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u015eeytan\u2019\u0131n insan\u0131 sapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 hep bilinir. Kuran\u2019da ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6yler. Hacc 4:Onun (\u015feytan) hakk\u0131nda \u015f\u00f6yle yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: Kim onu yolda\u015f edinirse bilsin ki (\u015feytan) kendisini sapt\u0131racak ve alevli ate\u015fin azab\u0131na s\u00fcr\u00fckleyecektir. \u015eeytan taraf\u0131ndan sapt\u0131r\u0131lan insan\u0131n ka\u00e7aca\u011f\u0131 tek yer Allah\u2019a s\u0131\u011f\u0131nmakt\u0131r. Peki, Allah\u2019da insan\u0131 sapt\u0131r\u0131rsa o zaman ne olacakt\u0131r ? Ibrahim 4:Allah\u2019\u0131n emirlerini onlara iyice a\u00e7\u0131klas\u0131n diye her […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[54],"tags":[],"class_list":{"0":"post-5934","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-din"},"yoast_head":"\n
Yolumu da \u00e7izmi\u015fsin \u00f6nceden
Madem bana g\u00fcnah i\u015fleten de sen
\u00d6yleyse nedir o cennet cehennem..<\/em><\/p>\n