![](\"http:\/\/aniceylan.files.wordpress.com\/2010\/02\/wb.jpg\")
Epik Tiyatro Nedir?<\/p>\nEpik Tiyatro Nedir?<\/p>\n
I. Gerginlikten Uzak \u0130zleyiciler
\u015eu sat\u0131rlar\u0131 okuyoruz ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n yazarlar\u0131ndan birinde : \u201cKanepeye uzan\u0131p roman okumaktan daha g\u00fczel bir \u015fey yoktur.\u201d okudu\u011fundan tad alan birinin ne denli dinlenip gerginlikten kurtulabilece\u011fini dile getiriyor bu s\u00f6zler. Oysa tiyatro izleyen biri i\u00e7in tasar\u0131mlanan, \u00e7o\u011fu kez bunun tam tersi bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcmd\u00fcr. Sinirlerinin t\u00fcm telleri gerilmi\u015f, kendini bir olaya t\u00fcm\u00fcyle vermi\u015f biri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr tiyatro izleyicisi denildi\u011finde. Brecht\u2019in kendi ko\u015fuk uygulamas\u0131n\u0131n kuramc\u0131s\u0131 olarak geli\u015ftirdi\u011fi epik tiyatro kavram\u0131 ise \u00f6zellikle bu tiyatro t\u00fcr\u00fcn\u00fcn gerginlikten uzak, olay\u0131 kendini kasmaks\u0131z\u0131n g\u00f6zlemleyen bir izleyici istedi\u011fini vurgular. Tiyatroda her zaman bir topluluk olarak ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r bu izleyici hi\u00e7 ku\u015fkusuz; bu da onu, elindeki betikle yaln\u0131z kalan okurdan ay\u0131r\u0131r. Ayr\u0131ca bu izleyici, bir topluluk niteli\u011fini ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131ndan, kendini \u00e7o\u011fu kez an\u0131nda bir tutum almak zorunda duyumsayacakt\u0131r. Ama bu \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcp ta\u015f\u0131n\u0131lm\u0131\u015f, bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc de gerginlikten uzak bir tutum olmal\u0131d\u0131r. Brecht\u2019e g\u00f6re -konuya ilgi duyan birinin tepkisi nas\u0131l olmak gerekiyorsa, \u00f6yle olmal\u0131d\u0131r k\u0131sacas\u0131. Bu ilgiyi uyand\u0131rmak i\u00e7in de iki yol \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Birincisi, olaylard\u0131r; izleyicinin \u00f6nemli yerlerde kendi deneyimlerine dayanarak onlar\u0131 denetleyebilmesine olanak tan\u0131yacak yap\u0131da olmal\u0131d\u0131r olaylar. \u0130kinci yol ise, temsilin kendisidir. G\u00f6steri, artistik kurulu\u015f d\u00fczenleme a\u00e7\u0131s\u0131ndan saydam olmal\u0131d\u0131r. (B\u00f6ylece bir bi\u00e7imleme \u201cyal\u0131nl\u0131k\u201d\u0131n tam kar\u015f\u0131t\u0131d\u0131r; ger\u00e7ekte y\u00f6netmen a\u00e7\u0131s\u0131ndan belli d\u00fczeye ula\u015fm\u0131\u015f bir sanat anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve ince bir zek\u00e2y\u0131 gerekli k\u0131lar.) Epik tiyatro, \u201cnedensiz d\u00fc\u015f\u00fcnmeyen\u201d bir ilgililer toplulu\u011funa seslenir. Brecht, d\u00fc\u015f\u00fcnme al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir olas\u0131l\u0131kla bu deyimle dile getirilen kitleleri g\u00f6zden uzak tutmaz hi\u00e7 bir zaman. Bu isten\u00e7, izleyicinin tiyatroya ilgi duymas\u0131n\u0131 uzmanca, ama hi\u00e7 bir zaman salt e\u011fitme yoluna gitmeksizin \u00e7ekme \u00e7abalar\u0131yla kendini benimseten politik nitelikte bir isten\u00e7tir.<\/p>\n
II. Olay \u00d6rg\u00fcs\u00fc
\u201cSahneyi konudan kaynaklanan co\u015fkudan kurtarmak\u201dt\u0131r. epik tiyatronun ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131. Bu nedenle eski bir \u00f6yk\u00fc, eski bir olay b\u00fct\u00fcn\u00fc epik tiyatroya \u00e7o\u011fu kez yenisinden daha yararl\u0131 olacakt\u0131r. \u015eu soruyu y\u00f6neltmi\u015ftir Brecht kendine: Epik tiyatronun sergiledi\u011fi olaylar\u0131n bilinen olaylar aras\u0131ndan se\u00e7ilmesi gerekmez mi? Tiyatro ile olaylar dizisi aras\u0131ndaki ili\u015fki, bale \u00f6\u011fretmeni ile \u00f6\u011frencisi aras\u0131ndaki ili\u015fki gibi olmal\u0131d\u0131r belki de; bale \u00f6\u011fretmenin ilk yapmas\u0131 gereken, \u00f6\u011frencinin eklemlerini olabildi\u011fince gev\u015fetmektir. (\u00c7in tiyatrosunda yap\u0131lan, ger\u00e7ektende budur. Brecht, \u201cThe Fourth wall of China \u201c(16) adl\u0131 yaz\u0131s\u0131nda \u00c7in tiyatrosuna neler bor\u00e7lu oldu\u011funu anlatm\u0131\u015ft\u0131r. ) E\u011fer tiyatro bilinen olaylar\u0131 se\u00e7ecekse, \u201c o zaman bu i\u015f i\u00e7in en elveri\u015flisi, \u00f6nce tarihsel olaylar olacakt\u0131r.\u201d olaylar\u0131n oyun bi\u00e7imiyle, afi\u015flerin ve yaz\u0131lar kullan\u0131lmas\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilen epik yay\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n ere\u011fi, onlar\u0131 co\u015fku verici \u00f6\u011feden ar\u0131nd\u0131rmakt\u0131r.<\/p>\n
Brecht, son oyununda Galilei\u2019nin ya\u015fam\u0131n\u0131 b\u00f6yle bir tutumla konu alm\u0131\u015ft\u0131r. Her \u015feyden \u00f6nce b\u00fcy\u00fck bir \u00f6\u011fretici olarak sergiler Galile\u2019yi; yaln\u0131z yeni bir fizi\u011fin \u00f6\u011freticisi de\u011fil, bunun yan\u0131 s\u0131ra yeni bir \u00f6\u011fretim bi\u00e7imi uygulayan ki\u015fidir Galile. Deney, onun elinde hem bilimin, hem de e\u011fitim bilimin bir yengisi olur. Oyunun a\u011f\u0131rl\u0131k noktas\u0131n\u0131 olu\u015fturan, Galilei\u2019nin savlar\u0131n\u0131 yads\u0131mas\u0131 de\u011fildir. Ger\u00e7ek epik s\u00fcrecin kayna\u011f\u0131, son sahnenin ba\u015f\u0131na konan yaz\u0131n\u0131n sergiledi\u011fi anlamda aranmal\u0131d\u0131r: \u201c1633-1642. Galile, Engizisyonun tutuklusu olarak, bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 \u00f6l\u00fcm\u00fcne dek s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Ba\u015f yap\u0131tlar\u0131n\u0131 \u0130talya\u2019dan \u00e7\u0131kartt\u0131rmay\u0131 da ba\u015far\u0131r.\u201d<\/p>\n
Epik tiyatro ile zaman\u0131n ak\u0131\u015f\u0131 aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131nt\u0131, tragedyan\u0131nkinden \u00e7ok ba\u015fka bir t\u00fcrdedir. Gerilim sonu\u00e7tan \u00e7ok tek tek olaylara ili\u015fkin oldu\u011fundan epik tiyatro \u00e7ok uzun zaman par\u00e7alar\u0131n\u0131 i\u00e7erebilme olana\u011f\u0131na sahiptir. (Orta\u00e7a\u011fda, XIV. y\u00fczy\u0131l\u0131ndan sonra geli\u015fen ve \u0130sa’n\u0131n ya\u015fam\u0131ndan sahneleri konu alan oyunlarda da durum b\u00f6yleydi. \u201c \u00d6dipus\u201dun, ya da \u201cVah\u015fi \u00d6rdek\u201din(17) dramaturgisi ile epik tiyatro tam bir kar\u015f\u0131tl\u0131k olu\u015fturur. )<\/p>\n
III Trajik Olmayan Kahraman
Klasik Frans\u0131z tiyatrosu, y\u00fcksek mevkilerde bulunan ki\u015filer i\u00e7in sahnede, oyuncular\u0131n ortas\u0131nda bir yer ay\u0131r\u0131rd\u0131. Bug\u00fcn b\u00f6yle bir davran\u0131\u015f uygunsuz gelmektedir bize. Bunun gibi, tiyatrodan al\u0131\u015f\u0131k oldu\u011fumuz \u201cdramatik\u201d kavram\u0131 do\u011frultusunda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde sahnede g\u00f6revi bulunmayan bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015fiyi, so\u011fuk kanl\u0131 bir g\u00f6zlemci, \u201cd\u00fc\u015f\u00fcnen ki\u015fi\u201d olarak sahneye yerle\u015ftirmek de uygunsuz say\u0131lmak gerekir. Oysa Brecht \u00e7ok\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr b\u00f6yle bir \u015fey yapmay\u0131. Dahas\u0131 ileri giderek \u015fu sav da at\u0131labilir ortaya: Brecht d\u00fc\u015f\u00fcnen ki\u015fiyi, bilgeyi do\u011frudan oyunun kahraman\u0131 yapmak giri\u015fiminde bulunmu\u015ftur da. \u0130\u015fte \u00f6zellikle bu noktadan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Brecht\u2019in tiyatrosu epik tiyatro diye tan\u0131mlanabilmektedir.<\/p>\n
Bu giri\u015fim en ileri \u00f6l\u00e7\u00fcde ambar i\u015f\u00e7isi Galy Gay karakterinde ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. \u201c\u0130nsan \u0130nsand\u0131r\u201d (Mann ist Mann) oyunun kahraman\u0131 Galy Gay, i\u00e7inde toplumumuzu olu\u015fturan \u00e7eli\u015fkilerin sergilendi\u011fi bir vitrindir yaln\u0131zca. Brecht do\u011frultusunda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde bilgeyi toplumun diyalekti\u011fini yetkin bi\u00e7imde sergileyen bir vitrin diye nitelendirmek, a\u015f\u0131r\u0131l\u0131k olmaz b\u00fcy\u00fck bir olas\u0131l\u0131kla. Ama ne olursa olsun, bir bilge ki\u015fidir Galy Gay. Platon bile bilgenin, ba\u015fka de\u011fi\u015fle en y\u00fcce tutulan ki\u015finin dramatik yap\u0131dan uzak niteli\u011fini \u00e7ok iyi saptam\u0131\u015f, kaleme ald\u0131\u011f\u0131 diyaloglar\u0131nda onu oyun t\u00fcr\u00fcn\u00fcn e\u015fi\u011fine de\u011fin getirmi\u015ftir. \u201c Phaidon\u201dda ise diyaloglar, orta\u00e7a\u011f\u0131n dinsel oyunlar\u0131n\u0131n e\u015fi\u011fine ula\u015f\u0131r. Kilise ulular\u0131n\u0131n yap\u0131tlar\u0131nda okudu\u011fumuza g\u00f6re, orta\u00e7a\u011f\u0131n ayn\u0131 zamanda bilge ki\u015fiyi temsil eden Hazreti \u0130sa\u2019s\u0131 trajik olmayan kahraman\u0131n ta kendisidir. Ancak i\u00e7eri\u011fi dinsel olmayan bat\u0131 dram sanat\u0131nda trajik olmayan kahraman\u0131 aray\u0131\u015f\u0131n sonu hi\u00e7 bir zaman gelmemi\u015ftir. Bu dram sanat\u0131, her zaman s\u00fcrekli bir yenile\u015fme i\u00e7erisinde ve \u00e7o\u011fu kez kuramc\u0131lar\u0131 ile kar\u015f\u0131tl\u0131\u011fa d\u00fc\u015ferek tragedyan\u0131n \u00f6zg\u00fcn bi\u00e7iminden, ba\u015fka de\u011fi\u015fle Yunan tragedyas\u0131ndan ayr\u0131mla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Orta\u00e7a\u011fda bu \u00f6nemli, ama gere\u011fince belirtilmemi\u015f olan yol, Hrowitha ve dinsel i\u00e7erikli oyunlardan ge\u00e7er.<\/p>\n
Barok d\u00f6neminde bizi Gryphius ve Calderon\u2019a g\u00f6t\u00fcren bu yol, daha sonra Lenz ve Grabbe\u2019de, en sonunda da Strindberg’te belirginle\u015fir. Shakespeare\u2019in sahneleri, bu yolun iki yan\u0131n\u0131 s\u00fcsleyen an\u0131tlard\u0131r. Goethe ise ayn\u0131 yoldan Faust II. ile ge\u00e7mi\u015ftir. Bu hem Avrupa\u2019ya hem de Almanya\u2019ya \u00f6zg\u00fc bir yoldur. -Orta\u00e7a\u011f\u0131n ve Barok d\u00f6neminin dram sanat\u0131 miras\u0131n\u0131n bize ula\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan gizli bir patikadan de\u011fil de, normal bir yolun varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edebilmemiz ko\u015fuluyla hi\u00e7 ku\u015fkusuz. \u0130\u015fte bug\u00fcn Brecht\u2019in oyunlar\u0131nda g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kan, dikenli \u00e7al\u0131lar aras\u0131nda yitip gitmi\u015f olan bu da\u011f yoludur.<\/p>\n
IV. Kesinti
Brecht kendi tiyatrosunu epik diye nitelendirerek, kuram\u0131 Aristoteles taraf\u0131ndan dile getirilmi\u015f olan dar anlamda dramatik tiyatrodan ay\u0131r\u0131r. Bu y\u00fczden, t\u0131pk\u0131 Riemann\u2019\u0131n Euklid\u00e7i- olmayan geometrisi gibi, Brecht\u2019te kendi tiyatrosuna uyan dramaturgiyi Aristoteles\u00e7i -olmayan dramaturgi diye adland\u0131rarak ortaya koyar. Bu benzetmenin belirginle\u015ftirmeyi ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131 olgu \u015fudur: Burada s\u00f6z konusu olan, birbiriyle yar\u0131\u015fan iki tiyatro t\u00fcr\u00fc de\u011fildir. Riemann, ko\u015futluklar belitini ortadan kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Brecht\u2019in tiyatrosunda ise elenen, Aristoteles\u2019in katharsis\u2019idir; duygu ve co\u015fkular\u0131n kahraman\u0131n sars\u0131c\u0131 yazg\u0131s\u0131yla duyumsat\u0131lmas\u0131yla yitirilmesi y\u00f6ntemidir. ba\u015fka de\u011fi\u015fle.
\u0130zleyici y\u00f6n\u00fcnden gelen ve epik tiyatro g\u00f6sterilerinin ama\u00e7 bildi\u011fi gerginlikten uzak ilginin \u00f6zelli\u011fi, izleyicilerin duyumsama yetilerine hemen hi\u00e7 seslenilmemesi olgusuna dayan\u0131r. Duyumsama yerine \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k uyand\u0131rmakt\u0131r epik tiyatronun sanat\u0131n\u0131 as\u0131l olu\u015fturan. k\u0131saca \u015f\u00f6yle denebilir: \u0130zleyici, duyumsamak yerine i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullar\u0131 yad\u0131rgamay\u0131 \u00f6\u011frenmelidir.<\/p>\n
Brecht\u2019e g\u00f6re epik tiyatronun g\u00f6revi, olay geli\u015ftirmekten \u00e7ok durumlar sergilemektir. Ama do\u011falc\u0131 (naturalist) kuramc\u0131lar\u0131n do\u011frultusunda bir yans\u0131tma de\u011fildir buradaki sergileme. \u00d6nce durumlar\u0131 (Situation), ya\u015fam\u0131n de\u011fi\u015fik ko\u015fular\u0131n\u0131 bulmakt\u0131r as\u0131l \u00f6nem ta\u015f\u0131yan. (Buna yabanc\u0131la\u015ft\u0131rmak ta denebilir) Durumlar\u0131n bulunmas\u0131 (Yabanc\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131-Verfremdung) olaylar\u0131n ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n kesilmesiyle ger\u00e7ekle\u015ftirilir. En yal\u0131n \u00f6rnek olarak bir aile sahnesini alal\u0131m. Sahneye ans\u0131z\u0131n bir yabanc\u0131 girer. Kad\u0131n, k\u0131z\u0131na f\u0131rlatmak \u00fczere bronz bir b\u00fcst\u00fc eline alm\u0131\u015ft\u0131r. o s\u0131rada; baba ise polis \u00e7a\u011f\u0131rmak i\u00e7in pencereye gitmi\u015ftir. Yabanc\u0131 kap\u0131da tam o anda g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. 1900\u2019lerdeki de\u011fi\u015fle bir \u201ctablo\u201d olu\u015fmu\u015ftur. Yabanc\u0131 bir durumla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirilmi\u015ftir: Y\u00fczler karmakar\u0131\u015f\u0131k, pencere a\u00e7\u0131k, e\u015fyalar da\u011f\u0131n\u0131kt\u0131r. Ama kimilerinin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re, burjuva ya\u015fam\u0131n\u0131n yukardakinden daha al\u0131\u015f\u0131lagelmi\u015f sahneleri de etki bak\u0131m\u0131ndan a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 e\u015f d\u00fczeydedir.<\/p>\n
V. Aktar\u0131labilen (Al\u0131nt\u0131lanabilen) Gestus
Dramaturgiye ili\u015fkin \u00f6\u011fretici ama\u00e7l\u0131 ko\u015fuklar\u0131ndan birinde \u015f\u00f6yle der Brecht: \u201cHer t\u00fcmcenin etkisi beklendi ve iyice belirgin k\u0131l\u0131nd\u0131. Bekleyi\u015f, izleyiciler t\u00fcmceleri iyice tartana de\u011fin s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc.\u201d Bu k\u0131saca oyun ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n kesilmesi demektir. Burada daha da ileri giderek, ak\u0131\u015f\u0131 kesmenin her t\u00fcrl\u00fc bi\u00e7imlemenin temel ara\u00e7lar\u0131ndan biri oldu\u011fu olgusunu an\u0131msayabiliriz. Salt sanat\u0131n alan\u0131n\u0131 \u00e7ok a\u015fan bir ara\u00e7t\u0131r burada s\u00f6z konusu olan. Yaln\u0131zca bir \u00f6rnek verecek olursak, aktarma ya da al\u0131nt\u0131lama da temelini bu ara\u00e7ta bulur bir beti\u011fi al\u0131nt\u0131lama i\u015flemi, bir yerde de onu ba\u011flam\u0131ndan \u00e7\u0131karmak demektir. Olay ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 kesme temeline dayanan epik tiyatronun da kendine \u00f6zg\u00fc bir anlamda al\u0131nt\u0131lanabilir olmas\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmaz bir yan\u0131 yoktur bu nedenle. Betiklerinin al\u0131nt\u0131lanabilmesi, bu tiyatro a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir \u00f6zellik de\u011fildir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k oyunun ak\u0131\u015f\u0131 boyunca kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan gestuslar a\u00e7\u0131s\u0131ndan durum ba\u015fkad\u0131r.<\/p>\n
\u201cGestuslar\u0131 anl\u0131nt\u0131lanabilir k\u0131lmak \u201c, epik tiyatronun ortaya koydu\u011fu en \u00f6nemli edimlerden biridir. Bir dizgici harflerini nas\u0131l aral\u0131kl\u0131 dizebiliyorsa, oyuncu da gestuslar\u0131n i\u00e7ine aral\u0131klar koyabilmelidir. \u00d6rne\u011fin bu etki, oyuncunun sahnefe kendi gestusunu al\u0131nt\u0131lamas\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir. \u201cHappy End\u201d oyununda b\u00f6yle bir etkiye tan\u0131k oluruz. Kurtulu\u015f Ordusu\u2019nda(18) bir \u00e7avu\u015fu canland\u0131ran Carola Neher, denizcilerin gitti\u011fi bir i\u00e7ki evinde, insanlar\u0131 yeniden imana d\u00f6nd\u00fcrebilmek i\u00e7in bir \u015fark\u0131 s\u00f6yler; bu \u015fark\u0131 i\u00e7ki evinde, kilisede olabilece\u011finden daha \u00e7ok i\u015flevlidir. Daha sonra Carola Neher, rol\u00fc gere\u011fi bu \u015fark\u0131y\u0131 ve \u015fark\u0131y\u0131 kapsayan gestus\u2019u Kurtulu\u015f Ordusu\u2019nun bir kurulu \u00f6n\u00fcnde yineler. \u201c\u00d6nlem\u201d (Die Massnahme) adl\u0131 oyunda da ayn\u0131 duruma rastlar\u0131z. Partinin yarg\u0131 organ\u0131 \u00f6n\u00fcnde kom\u00fcnistler yaln\u0131zca onlar\u0131 anlatmakla kalmay\u0131p su\u00e7lad\u0131klar\u0131 yolda\u015f\u0131n gestusunu da aktar\u0131rlar. Epik tiyatroda en ince sanatsal ara\u00e7 niteli\u011fini ta\u015f\u0131yan gestus, \u00f6\u011fretici oyun (Lehrst\u00fcck) diye adland\u0131r\u0131lan \u00f6zel t\u00fcrde en yak\u0131n ama\u00e7lardan birine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda, epik tiyatro tan\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan gestusa dayanan bir tiyatrodur. Gestuslar, eylemde bulunan ki\u015finin eylemlerini kesti\u011fimiz \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00e7o\u011fal\u0131r<\/p>\n
VI \u00d6\u011fretici Oyun (Lehrst\u00fcck)
Hangi y\u00f6n\u00fcyle al\u0131n\u0131rsa al\u0131ns\u0131n, epik tiyatro hem oyuncular, hem de izleyiciler g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutularak olu\u015fturulmu\u015ftur. \u00d6\u011fretici oyuna gelince, mekanik donat\u0131m\u0131n olabildi\u011fince azl\u0131\u011f\u0131, izleyicilerle oyuncular\u0131n, oyuncularla izleyicilerin yer de\u011fi\u015ftirmelerini kolayla\u015ft\u0131rmas\u0131 ve esinlemesi, bu t\u00fcr\u00fc \u00f6zel bir t\u00fcr k\u0131lan en \u00f6nemli \u00f6\u011fedir. Her izleyici oyunculardan biri olabilir \u00f6\u011fretici oyunda. Ve ger\u00e7ekten de \u201c\u00f6\u011fretmen\u201di oynamak, \u201c kahraman\u0131\u201d oynamaktan daha kolayd\u0131r.<\/p>\n
\u201c Lindbergh\u2019lerin U\u00e7u\u015fu \u201c nun (Lindberghflung) bir dergide yay\u0131nlanan ilk metinde u\u00e7ucu, hen\u00fcz bir kahraman olarak sunulmu\u015ftur. Bu metnin amac\u0131, u\u00e7ucuyu y\u00fcceltmektir. \u0130kinci metin ise – ki durumu ayd\u0131nlatma bak\u0131m\u0131ndan bu nokta \u00f6nemlidir. -olu\u015fumunu do\u011frudan Brecht\u2019in kendi yazd\u0131klar\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 d\u00fczeltmeye bor\u00e7ludur. Bu u\u00e7u\u015fu izleyen g\u00fcnlerde her iki k\u0131tay\u0131 kaplayan hayranl\u0131k dalgas\u0131n\u0131 anlatabilmek olanaks\u0131zd\u0131r. Ama bu hayranl\u0131k, salt ge\u00e7ici bir co\u015fku olarak s\u00f6n\u00fcp gitmi\u015ftir. \u201c Lindbergh\u2019lerin U\u00e7u\u015fu \u201cnda ise Brecht\u2019in \u00e7abas\u0131, \u201c deneyim\u201din renklerini elde edebilmek i\u00e7in \u201cco\u015fku\u201d tayf\u0131n\u0131 par\u00e7alamaya y\u00f6nelmi\u015ftir. \u0130zleyicilerin co\u015fkusundan de\u011fil, yaln\u0131zca Lindbergh\u2019in \u00e7abas\u0131ndan kazan\u0131labilecek bir deneyimdir. \u201cLindbergh\u2019lere\u201d iletilmesi \u00f6n g\u00f6r\u00fclen bir deneyim.<\/p>\n
\u201cBilgeli\u011fin Yedi S\u00fctunu\u201dnun (Seven Pillars of Wisdom) yazar\u0131 T. E. Lawrence, hava kuvvetlerine kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Robert Graves\u2019e g\u00f6nderdi\u011fi mektupta, bug\u00fcn\u00fcn insan\u0131n\u0131n att\u0131\u011f\u0131 bu ad\u0131m\u0131n orta\u00e7a\u011f insan\u0131n\u0131n bir manast\u0131ra girmesiyle e\u015fanlaml\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yler. bu sat\u0131rlarda hem \u201c Lindbergh\u2019lerin U\u00e7u\u015fu \u201c na hem de daha sonraki \u00f6\u011fretici oyunlara \u00f6zg\u00fc bir gerilime yeniden rastlanmaktad\u0131r. \u00c7a\u011fda\u015f bir tekni\u011fe ili\u015fkin y\u00f6nerime neredeyse dinsel s\u0131k\u0131 bir d\u00fczen uygulanmaktad\u0131r. Burada havac\u0131l\u0131\u011fa ili\u015fkin olan bu tutuma daha sonra s\u0131n\u0131f kavgas\u0131nda rastlanacakt\u0131r. Bu ikinci \u015f\u0131k, en yetkin geli\u015fme d\u00fczeyine \u201cAna\u201dda ula\u015f\u0131r. \u00d6zellikle toplumsal i\u00e7erikli bir tiyatro yap\u0131t\u0131n\u0131 duyumsaman\u0131n beraberinde getirdi\u011fi, izleyicinin de al\u0131\u015fk\u0131n oldu\u011fu etkilerden ar\u0131nd\u0131rmaya kalk\u0131\u015fmak, alabildi\u011fine g\u00f6z\u00fcpek giri\u015fimdir. Brecht\u2019te bilir bunu ve \u201cAna\u201dn\u0131n New York\u2019taki \u0130\u015f\u00e7i Tiyatrosu\u2019ndaki temsili dolay\u0131s\u0131yla tiyatroya g\u00f6nderdi\u011fi mektubunda yer alan \u015fiirinde \u015f\u00f6yle dile getirir. durumu: \u201cKimileri bize sordular: \u0130\u015f\u00e7i anlayabilecek mi sizi? Al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 uyu\u015fturucudan, bir yabanc\u0131n\u0131n ba\u015fkald\u0131r\u0131s\u0131na, ba\u015fkald\u0131r\u0131n\u0131n y\u00fckseli\u015fine d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fczeyine kat\u0131lmaktan vazge\u00e7ebilecek mi? Kopabilecek mi onu iki saat s\u00fcreyle kam\u00e7\u0131layan ve sonunda \u00f6ncesinden daha bitkin d\u00fc\u015f\u00fcren ona yaln\u0131zca belirsiz an\u0131lar ve daha da belirsiz umutlar kazand\u0131rabilen yan\u0131lsamadan?\u201d<\/p>\n
VII Oyuncu
Epik tiyatronun ak\u0131\u015f\u0131, ans\u0131z\u0131n ileri s\u0131\u00e7ramalar\u0131yla, bir filim \u015feridindeki resimlerin ilerleyi\u015fini and\u0131r\u0131r. Oyunun \u00e7ok belirgin bi\u00e7imde vurgulanan tek tek durumlar\u0131, birbirlerine bir \u015fok yarat\u0131rcas\u0131na \u00e7arparlar; epik tiyatronun temel bi\u00e7imi budur. \u015eark\u0131lar, yaz\u0131lar, gestuslar durumlar\u0131 birbirinden ay\u0131r\u0131r. B\u00f6ylece izleyicinin yan\u0131lsamalar\u0131n\u0131 k\u00f6r\u00fcklemek yerine s\u0131n\u0131rlayan, onun duyumsamaya a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 felce u\u011fratan aralar \u00e7\u0131kar ortaya. Bu aralar izleyicinin, ki\u015filerin sergilenen davran\u0131\u015flar\u0131 ve bu davran\u0131\u015flar\u0131n sergileni\u015f bi\u00e7imi kar\u015f\u0131s\u0131nda ele\u015ftirel tutum alabilmesi i\u00e7indir. Sergileme, oynama bi\u00e7imine gelince, epik tiyatroda oyuncuya d\u00fc\u015fen, so\u011fuk kanl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 korudu\u011funu oyunuyla kan\u0131tlamakt\u0131r. Duyumsaman\u0131n oyuncu a\u00e7\u0131s\u0131ndan hi\u00e7 bir uygulama alan\u0131 yoktur. Dramatik tiyatro \u201coyuncu\u201dsu her zaman tam anlam\u0131yla haz\u0131r de\u011fildir. bu t\u00fcr oyun bi\u00e7imine. Belki de epik tiyatroya en a\u00e7\u0131k ve \u00f6nyarg\u0131s\u0131z yakla\u015f\u0131m\u0131n yolu, \u201ctiyatro oynamak \u201c tasar\u0131m\u0131ndan ge\u00e7er.<\/p>\n
\u015e\u00f6yle der Brecht: \u201cHem rol\u00fcn\u00fc, hem de kendini sergilemelidir oyuncu. Rol\u00fcn\u00fc hi\u00e7 ku\u015fkusuz kendini sergileyerek oynar. Rol\u00fcn\u00fc oynayarak ta kendini sergiler Ger\u00e7i bu ikisi bir araya gelir; ama bu birle\u015fme hi\u00e7 bir zaman iki g\u00f6rev aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r\u0131 silecek denli yo\u011fun olmamal\u0131d\u0131r.\u201d Ba\u015fka deyi\u015fle, artistik bi\u00e7imde rol\u00fcn\u00fcn d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kabilme olana\u011f\u0131n\u0131 sakl\u0131 tutmal\u0131d\u0131r oyuncu. Uygun an geldi\u011finde (kendi rol\u00fc \u00fczerinde) d\u00fc\u015f\u00fcnen birini canland\u0131rmakta direnmelidir. B\u00f6yle bir anda, \u00f6rne\u011fin Tieck\u2019in \u201c\u00c7izmeli Kedi\u201dde kulland\u0131\u011f\u0131 romantik nitelikteki ince alay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek yanl\u0131\u015f olur. \u00d6\u011fretme ere\u011fi yoktur bu alay\u0131n; asl\u0131nda g\u00f6sterdi\u011fi yaln\u0131zca oyunlar\u0131n\u0131 yazarken d\u00fcnyan\u0131n belki de sonunda ger\u00e7ekten bir tiyatro oldu\u011funu hi\u00e7 unutmayan yazar\u0131n felsefe y\u00f6nelimidir.<\/p>\n
Epik tiyatroda \u00f6zellikle oynay\u0131\u015f t\u00fcr\u00fc, sanatsal yarar ile politik yarar\u0131n bu alanda ne denli \u00f6zde\u015f oldu\u011funu kolayl\u0131kla ortaya koyacakt\u0131r. Burada Brecht\u2019in \u201c\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Reich\u2019in Korku ve Sefaleti\u201dni an\u0131msamak gerekir. Bir SS subay\u0131n\u0131, ya da bir halk mahkemesi \u00fcyesini canland\u0131rmay\u0131 \u00fcstlenen ve s\u00fcrg\u00fcnde ya\u015fayan bir Alman oyuncunun duygular\u0131, Moliere\u2019in \u201cDon Juan \u201c\u0131n\u0131 oynamay\u0131 \u00fcstlenen iyi bir aile babas\u0131n\u0131n duygular\u0131ndan \u00e7ok ba\u015fka olacakt\u0131r. hi\u00e7 ku\u015fkusuz; bunu anlamak kolayd\u0131r. Birinci \u015f\u0131ktaki Alman oyuncu i\u00e7in -Bu oyuncunun, arkada\u015flar\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrenlerle \u00f6zde\u015fle\u015fmesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeyece\u011fine g\u00f6re -duyumsama uygun bir y\u00f6ntem olmayacakt\u0131r. Rol ile aras\u0131nda uzakl\u0131k b\u0131rakmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan bir oynama bi\u00e7imi daha uygun ve ba\u015far\u0131l\u0131 olabilecektir. bu gibi durumlarda. Bu bi\u00e7im epik oynama bi\u00e7imidir.<\/p>\n
VIII K\u00fcrs\u00fcde Oynanan Tiyatro
Epik tiyatronun ama\u00e7lar\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 olarak sahne kavram\u0131, yeni bir oyun kavram\u0131ndan daha b\u00fcy\u00fck bir kolayl\u0131k sa\u011flar. Bug\u00fcne dek \u00e7ok az g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulmu\u015f bir amaca y\u00f6neliktir epik tiyatro. Bu ama\u00e7 orkestra \u00e7ukurunun kapat\u0131lmas\u0131 diye tan\u0131mlanabilir. Oyuncularla izleyicileri, \u00f6l\u00fcleri canl\u0131lardan ay\u0131r\u0131rcas\u0131na birbirinden uzakla\u015ft\u0131ran, suskunlu\u011fu tiyatro oyununda y\u00fccelik duygusunu, t\u0131n\u0131lar\u0131 ise operada ruhsal ar\u0131nmay\u0131 art\u0131ran, sahnenin t\u00fcm \u00f6\u011feleri aras\u0131nda dinsel k\u00f6kenin izlerini en a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde ta\u015f\u0131yan orkestra \u00e7ukuru, \u00f6nemini giderek yitirmi\u015ftir. Bug\u00fcn y\u00fcksek konumdad\u0131r sahne. Ama art\u0131k dipsiz u\u00e7urumlardan y\u00fckseliyormu\u015f izlenimini uyand\u0131rmamaktad\u0131r: K\u00fcrs\u00fcye d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00d6\u011fretici oyun ve epik tiyatro ise bu k\u00fcrs\u00fcye yerle\u015fme giri\u015fimini dile getirmektedir.<\/p>\n
NOTLAR
* Daktilo ile yaz\u0131lan metinde bu paragraf\u0131n kenar\u0131na el yaz\u0131s\u0131yla \u015fu t\u00fcmceler eklenmi\u015ftir: Gestus, diyalekti\u011fin toplumsal \u00f6nemini ve uygulanabilme olana\u011f\u0131n\u0131 sergiler. insan\u0131n ko\u015fullar\u0131n\u0131 s\u0131nar. Oyun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda y\u00f6neticinin kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131 reji g\u00fc\u00e7l\u00fcklerini – bu g\u00fc\u00e7l\u00fckler etki aray\u0131\u015f\u0131ndan kaynaklansalar bile – topluma ili\u015fkin somut g\u00f6zlemlerden ay\u0131rabilme olana\u011f\u0131 yoktur.
1 \u201c T\u00fcketim tiyatrosu\u201d (Konsumtheater), Brecht’in, salt izleyicinin ilgisini kazan\u0131p parasal \u00e7\u0131kar sa\u011flama amac\u0131n\u0131 g\u00fcden tiyatroya ili\u015fkin nitelendirmesidir. A\u00e7l\u0131\u011f\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc, \u00f6zg\u00fcn metindeki \u201cmarktgaengig\u201d (s\u00fcr\u00fcm) s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc yerine \u201ct\u00fcketim tiyatrosu\u201d demeyi ye\u011fledim.
2 \u201c \u0130\u015fletme\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc, t\u00fcketim tiyatrosunun tecimsel amac\u0131n\u0131 belirtmek i\u00e7in kullan\u0131lmaktad\u0131r.
3 \u201c \u00c7a\u011fc\u0131l tiyatro\u201d (Zeitthearter): i\u00e7inde ya\u015fan\u0131lan d\u00f6nemin, \u00e7a\u011f\u0131n sorunlar\u0131n\u0131 dile getirmeyi ama\u00e7layan tiyatro
4 Tezli oyun (Thensent\u00fcck ): Belli bir toplumsal sorunu i\u015fleyen ve buna ili\u015fkin bir \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerisi getiren oyun. 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda Fransa’da Almanya’da \u201csanat i\u00e7in sanat \u201c g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kar\u015f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan ve bu oyuna ili\u015fkin yetkin \u00f6rnekler, 1860- 1900 aras\u0131nda Dumas’lar ve Brieux taraf\u0131ndan yarat\u0131ld\u0131. \u0130bsen’in \u201c Bir Bebek Evi\u201d, bu t\u00fcr \u00fczerinde \u00e7ok etkin oldu.
5 1931 de
6 Walter Kollo (1878-1940): Alman operet bestecisi
7 Gestus: Brecht’in epik tiyatro kuram\u0131n\u0131n en \u00f6nemli \u00f6\u011felerinden biri olan \u201c gestus\u201d kavram\u0131n\u0131n, dilimizde \u201cjest \u201c, \u201ctoplumsal jest \u201c ya da \u201ctoplumsal davran\u0131\u015f\u201d gibi kavramlarla kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Karakterlerin birbirini kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkilemesi, epik tiyatronun temel olgular\u0131ndand\u0131r. Toplumsal birimler aras\u0131ndaki bu kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fki, onlar\u0131n birbirleri kar\u015f\u0131s\u0131ndaki temel tutumlar\u0131nda (Grundhaltung) belirginle\u015fir. \u0130\u015fte gestus’u olu\u015fturan, bu temel tutumlard\u0131r. Bu i\u00e7eri\u011fiyle gestus, salt jest ya da davran\u0131\u015f\u0131 \u00e7ok a\u015fan bir kavramd\u0131r; kavram, toplumsal ili\u015fkilerin d\u0131\u015flanan, g\u00f6ze g\u00f6r\u00fcnen t\u00fcm belirtilerini bir insan\u0131n bir ba\u015fkas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131ndaki tutumunun d\u00fc\u015f\u00fcnebilecek t\u00fcm anlat\u0131mlar\u0131n\u0131 kapsar. Ses tonu, y\u00fczdeki ifade, bedenin konumu, bir insan\u0131n bir ba\u015fkas\u0131 \u00f6n\u00fcn\u00fc de konu\u015fma ve duru\u015f bi\u00e7imi, ona g\u00f6sterdi\u011fi tepkiler -bunlar\u0131n t\u00fcm\u00fc, gestus’u olu\u015fturan \u00f6\u011felerdir. bu geni\u015f oylumu kar\u015f\u0131s\u0131nda, gestus kavram\u0131n\u0131 oldu\u011fu gibi kullanmay\u0131 uygun buldum
8 Tablo(Tableau): 19. y\u00fczy\u0131ldan kalma bir tiyatro terimi olan tablo, temsilde oyuncular\u0131n belli bir \u00f6beklenmesini anlatmak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r; \u00f6beklenenler, tablo i\u00e7erisinde hareketsiz ve sessizdirler.
9 Hroswitha, Hrotsvitha ya da Roswitha: Onuncu y\u00fczy\u0131lda Saksonya’da Gandersheim’da ya\u015fam\u0131\u015f bir Benediktin rahibesi. Terentius’u \u00f6rnek alarak yazd\u0131\u011f\u0131 alt\u0131 oyunda, H\u0131ristiyanl\u0131k tarihi ve akt\u00f6re konular\u0131n\u0131 i\u015flemi\u015ftir.
10 Andreas Gryphius (1616- 1664): Barok d\u00f6nemi Alman oyun yazarlar\u0131ndan. Tragedyalar\u0131nda Caralla, I. Charles gibi tarihsel ki\u015fileri i\u015flemi\u015ftir.
11 Jacob Michael Reinhold Lenz (1751-17929: Almanya’da \u201c F\u0131rt\u0131na ve Co\u015fkunluk \u00c7a\u011f\u0131 \u201cn\u0131n (Sturm- und Drang ) en \u00f6nemli oyun yazarlar\u0131ndand\u0131r. Bi\u00e7imsel a\u00e7\u0131dan oyunlar\u0131, geleneksel yap\u0131ya ba\u015fkald\u0131rma niteli\u011finde olup, sahneler aras\u0131ndaki gev\u015fek ba\u011flant\u0131, bu sahnelerin birbirini epik yap\u0131y\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131r\u0131rcas\u0131na izlemesi, Lenz’i daha sonra B\u00fcchner, Grabbe ve Brecht taraf\u0131ndan uygulanan oyun yap\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6nc\u00fcs\u00fc konumuna getirir.
12 Christian Dietrich Grabbe (1801-1836) 19. y\u00fczy\u0131lda B\u00fcchner’in yan\u0131 s\u0131ra ger\u00e7ek\u00e7i tiyatronun en b\u00fcy\u00fck \u00f6nc\u00fclerindendir. Ya\u015fam\u0131 1925 y\u0131l\u0131nda Hanns Johst’un yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cYanl\u0131z Adam\u201d (Der Einsame) adl\u0131 oyuna konu olmu\u015f, bu oyundan esinlenen Brecht, ilk oyunu \u201cBaal\u201di kaleme alm\u0131\u015ft\u0131r
13 \u201cTrajik olmayan\u201d kavram\u0131 Brecht’te ( \u00f6zellikle \u201cCesaret Ana\u201dda tragedya \u00f6\u011feleri \u00fczerine \u00e7ok ayr\u0131nt\u0131l\u0131 a\u00e7\u0131klamalar i\u00e7in bak. George STEINER: Der Tod Trag\u00fcdie, Langen -M\u00fcller, M\u00fcnih 1962, s.283
14 Caspar Neher (1897-1962) : \u00dcnl\u00fc sahne mimari. Uzun y\u0131llar Brecht’le \u00e7al\u0131\u015farak onun oyunlar\u0131n\u0131n dekorlar\u0131n\u0131 haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r.
15 \u201c\u00d6\u011fretici oyun\u201d (Lehrst\u00fcck ), Brecht’in, oyuncular\u0131n daha \u00e7ok al\u0131\u015ft\u0131rma amac\u0131yla, kendi aralar\u0131nda oynamalar\u0131 i\u00e7in kaleme ald\u0131\u011f\u0131 oyunlar
16 Life and letters today, vol. XV, 1936, No.6
17 \u201cVah\u015fi \u00d6rdek\u201d, as\u0131l ad\u0131 : \u201cVildanden\u201d, \u0130bsen\u2019in oyunu
18 S\u00f6z\u00fc edilen \u201cKurtulu\u015f Ordusu\u201d(Heilsarmee, Salvation Army) 1878 de William Booth taraf\u0131ndan kurulan dinsel bir topluluk olup, yoksullar\u0131n ac\u0131lar\u0131n\u0131 kendine \u00f6zg\u00fc yollarla azaltmay\u0131 ama\u00e7lar. (\u00c7.N)<\/p>\n
T\u00fcrk\u00e7esi : Ahmet CEMAL<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Epik Tiyatro Nedir? I. Gerginlikten Uzak \u0130zleyiciler\u015eu sat\u0131rlar\u0131 okuyoruz ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n yazarlar\u0131ndan birinde : \u201cKanepeye uzan\u0131p roman okumaktan daha g\u00fczel bir \u015fey yoktur.\u201d okudu\u011fundan tad alan birinin ne denli dinlenip gerginlikten kurtulabilece\u011fini dile getiriyor bu s\u00f6zler. Oysa tiyatro izleyen biri i\u00e7in tasar\u0131mlanan, \u00e7o\u011fu kez bunun tam tersi bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcmd\u00fcr. Sinirlerinin t\u00fcm telleri gerilmi\u015f, kendini bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[64],"tags":[],"class_list":{"0":"post-6031","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-tiyatro-uzerine"},"yoast_head":"\n