{"id":6032,"date":"2011-06-02T12:37:21","date_gmt":"2011-06-02T09:37:21","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/"},"modified":"2011-06-02T12:37:21","modified_gmt":"2011-06-02T09:37:21","slug":"politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/","title":{"rendered":"Politik Tiyatro’nun Tarihi \u00dczerine (2.B\u00f6l\u00fcm) | Erwin Piscator"},"content":{"rendered":"

Nas\u0131l oluyor da bu insanlar -duvarc\u0131lar, kasaplar ve benzerleri- \u00e7avu\u015flar ve onba\u015f\u0131lar olarak militarizm havarileri gibi davranmaya cesaret edebiliyorlar, nas\u0131l oluyor da bu adamlar bombalarla ilk kez kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131nda salyangozlar gibi kabuklar\u0131na \u00e7ekilen zavall\u0131lar\u0131 y\u00f6netmekle \u00f6v\u00fcnebiliyorlar. Bunlar v\u00fccutlar\u0131n\u0131 reng\u00e2renk giysilerle neden \u00f6rtt\u00fcklerini \u00e7ok iyi bilirler, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n i\u00e7inde rahat\u00e7a \u00f6l\u00fcnebilir. Geberin -Duyuyor musunuz? Evet sizlere s\u00f6yl\u00fcyorum, \u00e7avu\u015flar ve onba\u015f\u0131lar, \u00fcniformal\u0131 s\u0131\u011f\u0131r \u00e7obanlar\u0131! \u00d6lmenin bir insan i\u00e7in ne demek oldu\u011funu biliyor musunuz? Hay\u0131r, bin kez hay\u0131r! Sizin gibi k\u00f6yl\u00fcler tohumun miktar\u0131n\u0131 g\u00fcbre y\u0131\u011f\u0131n\u0131na bakarak hesaplar. Mavi g\u00f6ky\u00fcz\u00fc alt\u0131nda ve g\u00fcne\u015f tepede y\u00fckselmi\u015fken- neden t\u00fcfeklerimizin dip\u00e7i\u011fini ruhlar\u0131m\u0131z\u0131 mahveden bu adamlar\u0131n \u00f6k\u00fcz kafalar\u0131nda par\u00e7alam\u0131yoruz?<\/p>\n

Evet, sistem son derece g\u00fczel ve i\u015fkence d\u00fczeni t\u0131k\u0131r t\u0131k\u0131r \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, boyunduruk herkesin ensesini s\u0131k\u0131yor, yine de bir g\u00fcn, bu insanlar\u0131n hep birlikte Devleti olu\u015fturduklar\u0131n\u0131, iktidar\u0131 kurduklar\u0131n\u0131 ve onlars\u0131z devletin kemiksiz insan v\u00fccuduna oturtulmu\u015f yuvarlak ve d\u00fczg\u00fcn bir bilardo topu gibi kalakalaca\u011f\u0131n\u0131 farketmeleri yetecektir.<\/p>\n

G\u00f6steri\u015fli bir bi\u00e7imde Ypres\u2019e girdik. Almanlar, \u00fcnl\u00fc 1915 bahar sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n ortalar\u0131ndayd\u0131. \u0130lk kez gaz kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u0130ngiliz ve Alman cesetleri h\u00fcz\u00fcnl\u00fc, gri Flander g\u00f6\u011f\u00fcn\u00fcn alt\u0131nda koku\u015fuyordu. Birliklerin \u00e7o\u011fu yok olmu\u015ftu ve biz onlar\u0131n yerini alacakt\u0131k. \u00d6n saflara s\u00fcr\u00fclmeden \u00f6nce, tekrar geriye \u00e7ekilmi\u015ftik. \u0130kinci ilerleyi\u015fe ge\u00e7ti\u011fimizde ilk bombalar tepemizde patlamaya ba\u015flad\u0131. Da\u011f\u0131lmam\u0131z ve siper kazmam\u0131z emredildi. Topra\u011fa yap\u0131\u015fm\u0131\u015f, kalbim h\u0131zla \u00e7arparak di\u011ferleri gibi s\u00fcng\u00fcmle kaz\u0131yor, h\u0131zla topra\u011f\u0131n i\u00e7ine girmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordum. Di\u011ferleri ba\u015fard\u0131lar ama ben beceremedim. \u00c7avu\u015f s\u00fcr\u00fcnerek yan\u0131ma geldi, k\u00fcfrederek:<\/p>\n

\u201cDevam et, Allah\u2019\u0131n belas\u0131!\u201d
\u201cYapam\u0131yorum\u201d
\u00c7avu\u015f: \u201cNeden o?\u201d
\u201cYapamam\u201d.
Alay ederek: \u201cMesle\u011fin ne senin?\u201d
\u201cOyuncu\u201d.<\/p>\n

Patlayan bombalar aras\u0131nda, \u201coyuncu\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim anda, t\u00fcm g\u00fcc\u00fcmle u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131m mesle\u011fime ve sanata olan b\u00fct\u00fcn inanc\u0131m \u00e7ok komik, \u00e7ok aptalca, muhte\u015fem bi\u00e7imde yanl\u0131\u015f, k\u0131sacas\u0131 duruma g\u00f6re son derece abes, benim, bizim ya\u015fant\u0131m\u0131zla ilgisiz, \u00e7a\u011fa ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcze hi\u00e7 uymayan bir \u015fey olarak g\u00f6r\u00fcnd\u00fc; \u00f6yle ki mesle\u011fimden duydu\u011fum utan\u00e7, patlayan bombalardan duydu\u011fum korkudan daha b\u00fcy\u00fckt\u00fc.<\/p>\n

K\u00fc\u00e7\u00fck bir olay; ancak benim i\u00e7in o zamandan beri anlam\u0131 b\u00fcy\u00fck. Sanat -ger\u00e7ek, mutlak sanat- her durumu yakalamal\u0131 ve her yeni durumda kendini yeniden kan\u0131tlamal\u0131d\u0131r. O g\u00fcnden beri Ypres siperlerindeki bomba ya\u011fmurundan \u00e7ok daha k\u00f6t\u00fc olaylar ya\u015fad\u0131m, ancak yaln\u0131zca o zaman \u201cki\u015fisel mesle\u011fim\u201d, i\u00e7inde bulundu\u011fumuz siperler gibi d\u00fcmd\u00fcz olmu\u015ftu, \u00e7evremizdeki cesetler kadar cans\u0131zd\u0131. Sanat ger\u00e7eklikten utanmamal\u0131d\u0131r. Bu bana, o d\u00f6nemde olaylar\u0131n birbirleriyle ilintilerini tam kavramam\u0131\u015f olsalar da, s\u0131\u011f\u0131naklar\u0131n\u0131n duvarlar\u0131na sava\u015f\u0131n ger\u00e7ek y\u00fcz\u00fcn\u00fc \u00e7izmeyi ba\u015faran ve ba\u015fkald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 hayk\u0131rabilen bir grup\u00e7a \u00e7\u0131kart\u0131lan Aktion (Eylem) adl\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck dergiyle g\u00f6sterildi. Ancak onlar\u0131n \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar\u0131 patlayan bombalarla bast\u0131r\u0131ld\u0131 ve \u00e7izdikleri dumanlar\u0131yla \u00f6rt\u00fcld\u00fc. \u015eiirlerim, Pfemfert\u2019in y\u00f6netiminde(12) Almanya\u2019da sava\u015fa duyulan zorunlu ilgiye kar\u015f\u0131t bir \u00e7izgi izleyen Aktion\u2019la ili\u015fki kurmam\u0131 sa\u011flad\u0131. (Bu noktada, daha sonra yapt\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn iyi i\u015fleri bozmas\u0131na kar\u015f\u0131n ya\u015fl\u0131, inat\u00e7\u0131 Franz Pfemfert\u2019e sayg\u0131m\u0131 sunmak isterim.) Pfemfert sans\u00fcrce susturuldu, ama her\u015feye kar\u015f\u0131n baz\u0131 sesleri biraraya getirdi ve en az\u0131ndan olaylar\u0131n ger\u00e7ek y\u00fczlerine ili\u015fkin ipu\u00e7lar\u0131 vermeye \u00e7abalad\u0131. Sava\u015f alanlar\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f \u015fiirlerden olu\u015fan bir antolojiyi \u015fu s\u00f6zlerle noktalam\u0131\u015ft\u0131: \u201cBu kitab\u0131, bug\u00fcn evsiz olan bir d\u00fc\u015f\u00fcncenin bu bar\u0131na\u011f\u0131n\u0131, d\u00f6neme bir ele\u015ftiri olarak olu\u015fturdum…\u201d Politik kavgay\u0131 sanatsal ara\u00e7larla ger\u00e7ekle\u015ftirme yolunda ilk \u00e7aba.<\/p>\n

Siperlerde ge\u00e7en iki y\u0131ldan sonra kaytarmaya ba\u015flad\u0131m. \u00d6nce bir hava filosundayd\u0131m. Daha sonra yeni olu\u015fturulacak bir cephe tiyatrosu i\u00e7in g\u00f6n\u00fcll\u00fc oldum. Bu i\u015f bana daha \u00e7ekici geliyordu \u00e7\u00fcnk\u00fc mesle\u011fimi uygulayabilecektim. O d\u00f6nemde hala, mesle\u011fimi, beni gitgide daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bi\u00e7imde sarsan d\u00fc\u015f\u00fcncelerden ayr\u0131 tutuyordum.<\/p>\n

Organizat\u00f6r ve gelecekteki y\u00f6netmen, Eduard B\u00fcsing, beni sivillerin b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde duvara yaslanm\u0131\u015f kar\u015f\u0131lad\u0131; yan\u0131nda dolgun dudakl\u0131, hi\u00e7 askeri olmayan kahk\u00fcllere sahip gen\u00e7 bir adam vard\u0131. Gen\u00e7 adam\u0131n h\u00fclyal\u0131 yeni yetme y\u00fcz ifadesi, kibirli g\u00f6r\u00fcnmeye \u00e7al\u0131\u015fan tavr\u0131yla tamamen ters d\u00fc\u015f\u00fcyordu. Bana k\u00fc\u00e7\u00fcmser bir tav\u0131rla yakla\u015ft\u0131. B\u00fcsing onu \u015fair olarak tan\u0131tt\u0131, bunun \u00fczerine lirik \u015fiirlerinden birka\u00e7\u0131n\u0131 bize okudu. O d\u00f6nemde Neue Jugend (Yeni Gen\u00e7lik) ad\u0131yla \u00e7\u0131kan bir derginin yay\u0131n y\u00f6netmeniydi. Johannes R. Becher, Ehrenstein, Huelsenbeck, Georg Trakl, Landauer, E.J. Gumbel, Theodor D\u00e4ubler, George Grosz, Else Lasker-Sch\u00fcler, Hans Bl\u00fcher ve Mynona gibileri bu dergiye katk\u0131da bulunuyorlard\u0131.<\/p>\n

Ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131zda arkada\u015ft\u0131k ve \u00f6yle de kald\u0131k. Ad\u0131 Wieland Herzfelde idi, sonradan Malik Yay\u0131nevi\u2019nin y\u00f6neticisi oldu.<\/p>\n

Cephe tiyatrosu kuruldu. Ve grup, ba\u015flang\u0131\u00e7ta yaln\u0131zca erkeklerden olu\u015fan kadrosuyla Kortrick\u2019te sahneye \u00e7\u0131kt\u0131. Oradan cephe boyuna ve sava\u015f izin verdik\u00e7e hatlar\u0131n gerisinde dinlenmeye \u00e7ekilen birliklere uzan\u0131ncaya dek ilerledi. B\u00fcy\u00fck bir \u00e7eli\u015fki: Bombalarla yerle bir olmu\u015f kentlerde tiyatro g\u00f6sterileri, ayr\u0131ca \u201cy\u00fcce bir sanat\u201d da de\u011fil tersine \u0130spanyol Sine\u011fi, Hans Huckebein, Charley\u2019nin Teyzesi, Beyaz At Han\u0131 ve benzeri oyunlar. Ben, toy delikanl\u0131 rollerinin yan\u0131s\u0131ra, komik rollere de \u00e7\u0131kmak zorundayd\u0131m. Komik ya\u015fl\u0131 kad\u0131n rollerini hep, tek g\u00f6zl\u00fc ve di\u015flerinin bir k\u0131sm\u0131 par\u00e7alanm\u0131\u015f bir asker oynard\u0131. Askerler onu g\u00f6r\u00fcr g\u00f6rmez kahkahadan k\u0131r\u0131l\u0131rlard\u0131. Sonradan gruba kad\u0131nlar da kat\u0131ld\u0131 ama repertuvar de\u011fi\u015fmedi. \u201cSanat\u201d burada yaln\u0131zca e\u011flendirmeye yar\u0131yordu. (Bug\u00fcn bile s\u0131k s\u0131k, b\u00fct\u00fcn g\u00fcn t\u00fckeninceye dek \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan insanlar\u0131n ak\u015famlar\u0131 dinlenmeye ve e\u011flenmeye gereksinimi vard\u0131r denilir). Cephe tiyatrosu ile ilgili bu \u00f6yk\u00fcy\u00fc, bir grup askerin, ba\u015fka bir grup asker i\u00e7in oyun oynamas\u0131nda \u00f6zellikle \u00f6nemli bir yan oldu\u011fu i\u00e7in de\u011fil d\u00f6nemin b\u00fcy\u00fck \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ayd\u0131nlatt\u0131\u011f\u0131, sanat\u0131n ya\u015fam ve \u00f6l\u00fcm kar\u015f\u0131s\u0131nda barbarl\u0131k d\u00fczeyine nas\u0131l indirildi\u011fini g\u00f6sterdi\u011fi i\u00e7in anlat\u0131yorum.<\/p>\n

Soracaks\u0131n\u0131z, K\u0131z\u0131l Ordu da sava\u015fa kat\u0131lmad\u0131 m\u0131 ve onun da bir cephe tiyatrosu yok muydu? Evet, ger\u00e7ekte onun da bir cephe tiyatrosu vard\u0131, ancak ayr\u0131m tam olarak bu noktada ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. K\u0131z\u0131l Ordu\u2019nun cephe tiyatrosu, sava\u015ftaki bir ordunun ideolojik ama\u00e7lar\u0131n\u0131n standart-y\u00fcklenicisi oldu\u011fu i\u00e7in vicdan azab\u0131 duymak zorunda de\u011fildir. (Karar verilmesi gereken nokta, b\u00f6ylesi bir durumda sanat\u00e7\u0131n\u0131n g\u00f6revinin siperde mi, tiyatroda m\u0131 olaca\u011f\u0131d\u0131r. Bu da Sava\u015f ve E\u011fitim Halk Komiserleri\u2019nin karar\u0131d\u0131r.)<\/p>\n

O d\u00f6neme dek, ya\u015fama edebiyat merce\u011finden bak\u0131yordum, ama sava\u015f bu ili\u015fkiyi tersine \u00e7evirdi, o g\u00fcnlerden sonra edebiyata ya\u015fam\u0131n merce\u011finden bakmaya ba\u015flad\u0131m. \u00d6te yandan sava\u015f eski d\u00f6nemin an\u0131lar\u0131n\u0131 dev bir s\u00fcp\u00fcrge gibi ald\u0131 g\u00f6t\u00fcrd\u00fc, \u201cyine en ba\u015ftan ba\u015flamak\u201d zorunda kald\u0131m. Ama \u015fimdi ele ald\u0131\u011f\u0131m sanat de\u011fildi, sanatla y\u00f6nlendirilmiyordu bile, deneyimlerle y\u00f6nlendirilen ya\u015fam\u0131n ta kendisi idi.<\/p>\n

Bunlardan s\u00f6z etmemin nedeni insanlar\u0131n beni -asl\u0131nda her sanat\u00e7\u0131y\u0131- sanatsal geli\u015fiminin bir \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak g\u00f6rmeleridir (ki do\u011fal olarak hakl\u0131d\u0131rlar). Ayr\u0131ca \u015fimdi nas\u0131l insanlar benim Ruslardan etkilendi\u011fimi, Mayerhold\u2019un s\u00f6n\u00fck bir yans\u0131mas\u0131 oldu\u011fumu s\u00f6yl\u00fcyorlarsa, bir zamanlar da Reinhardt\u2019\u0131n \u00f6\u011frencisi oldu\u011fumu s\u00f6yl\u00fcyorlard\u0131. G\u00f6kten zembille inmedim ya!(13) T\u00fcm\u00fc tamamen yanl\u0131\u015ft\u0131r. Berlin\u2019e ilk kez 1918\u2019de geldi\u011fimden -bu y\u00fczden Reinhardt\u2019\u0131n en iyi d\u00f6nemlerini g\u00f6remedim- ve daha sonra da beni \u00e7ok az ilgilendiren konulardaki oyunlar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmden, onun beni etkilemesi s\u00f6z konusu de\u011fildir. Do\u011fal olarak onun M\u00fcnih yap\u0131mlar\u0131ndan da etkilenmedim. (Ortada her hangi bir etkilenme varsa, ancak olumsuz y\u00f6nde olmu\u015ftur.)<\/p>\n

O d\u00f6nemlerde etkilendi\u011fim tek sanat\u00e7\u0131 ki\u015filik, M\u00fcnih\u2019te bulundu\u011fum s\u00fcrece b\u00fcy\u00fck bir yetenek olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm Albert Steinr\u00fcck\u2019t\u00fc. O zamanki oyunlar\u0131 (Woyzeck, Kater Lampe, Mahl der Sp\u00f6tter ve Herman der Cherusker) sava\u015ftan \u00e7ok sonra bile belle\u011fimde canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumu\u015ftur. Fiziksel g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcne, k\u0131rm\u0131z\u0131 kaslarla \u00e7evrili yuvarlak y\u00fcz\u00fcne ve bo\u011fa gibi kal\u0131n ensesine kar\u015f\u0131n parlak zekayla dolu biri: O zamanki Steinr\u00fcck buydu -uyumlu, de\u011fi\u015fime a\u00e7\u0131k, tam bir hayat adam\u0131, ressam, yazarlar\u0131n dostu, d\u00f6nemin sorunlar\u0131n\u0131n bilincinde, bug\u00fcn bile bulmak istedi\u011fim tipte bir oyuncu.<\/p>\n

Sanat ve politika, 1919\u2019a dek, uzun bir d\u00f6nem, birbirine paralel giden iki ayr\u0131 yoldu. Duygular\u0131m ku\u015fkusuz de\u011fi\u015fmi\u015fti. Sanat i\u00e7in sanat anlay\u0131\u015f\u0131 art\u0131k beni doyuramazd\u0131. \u00d6te yandan bu iki yolun birle\u015febilece\u011fi, eylemci, m\u00fccadeleci, politik yeni bir sanat kavram\u0131n\u0131n varolaca\u011f\u0131 bir nokta da g\u00f6remiyordum. Zay\u0131f bi\u00e7imde alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131m her\u015feyi g\u00fc\u00e7l\u00fc bir bi\u00e7imde \u015fekillendirebilecek yeni bir kuram, duygular\u0131mdaki bu de\u011fi\u015fmeleri de kapsamal\u0131yd\u0131. Benim i\u00e7in Devrim, bu yeni kuram\u0131 \u00fcretti.<\/p>\n

Gecenin g\u00fcn\u00fc izlemesi kadar do\u011fal olarak bar\u0131\u015f s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc, sava\u015fan askerler i\u00e7in her\u015feyin ba\u015flang\u0131c\u0131 ve sonu oldu. Ba\u015fka hi\u00e7bir \u015fey konu\u015famaz oldular. Yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z her\u015feyi bar\u0131\u015f d\u00fczenliyordu. O sondu, kurtulu\u015ftu. Ve bekledik\u00e7e daha \u00e7ok \u00f6zlem duyuyorduk. Ancak bar\u0131\u015f\u0131n nereden gelece\u011fi ve kimin taraf\u0131ndan getirilece\u011fi gittik\u00e7e daha da belirsizle\u015fiyordu. Bizim bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcm\u00fcz olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, bir mucize umuyorduk. Bu mucize ger\u00e7ekle\u015fti: Rusya\u2019daki Devrim\u2019in haberi. Ve ikinci Devrim ger\u00e7ekle\u015fip, radyo yay\u0131n\u0131yla herkese duyuruldu\u011funda mucize daha da g\u00f6rkemli oldu.<\/p>\n

Zarskoje Selo,<\/p>\n

28-11-1917<\/p>\n

Halk\u0131n Komiserlerinin Yay\u0131n\u0131 (Bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc)<\/p>\n

Sava\u015fan \u00fclkelerin halklar\u0131na!<\/p>\n

Rusya\u2019n\u0131n muzaffer i\u015f\u00e7i k\u00f6yl\u00fc devrimi, bar\u0131\u015f sorununu g\u00fcndeminin ba\u015f\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131r… \u015eimdi sava\u015fan \u00fclkelerin b\u00fct\u00fcn s\u0131n\u0131f ve partilerinin h\u00fck\u00fcmetleri derhal ilan edilecek ate\u015fkes ve genel bar\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131 \u00fczerinde bizimle birlikte \u00e7al\u0131\u015f\u0131p \u00e7al\u0131\u015fmayacaklar\u0131 sorusuna kesin bir yan\u0131t vermeye davet edilmektedirler. Bu soruya verilecek yan\u0131t bizim b\u00fct\u00fcn sefaleti ve \u015fiddetiyle birlikte yeni bir k\u0131\u015f harekat\u0131n\u0131 ba\u015flat\u0131p ba\u015flatmayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ve Avrupa\u2019daki kan banyosunun s\u00fcr\u00fcp s\u00fcrmeyece\u011fini belirleyecektir… G\u00fcndemdeki ilk sorun budur. Bizim \u00f6nerece\u011fimiz bar\u0131\u015f, halklar aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fecek bir bar\u0131\u015ft\u0131r, genel anlay\u0131\u015fla ula\u015f\u0131labilecek onurlu bir bar\u0131\u015f ortam\u0131 olacak ve her halk\u0131n kendi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc, ekonomisini bar\u0131\u015f i\u00e7inde geli\u015ftirmesine olanak tan\u0131yacakt\u0131r. \u0130\u015f\u00e7i-K\u00f6yl\u00fc Devrimi bar\u0131\u015f i\u00e7in program\u0131n\u0131 yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r… Muzaffer Devrim\u2019in h\u00fck\u00fcmeti profesyonel diplomatik \u00e7evrelerce hala tan\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak biz halklar\u0131n kendilerine sormaktay\u0131z: D\u00fc\u015f\u00fcnceleri ve umutlar\u0131 gerici diplomatlarca yans\u0131t\u0131l\u0131yor mu? Halklar, Rus Devrimi\u2019yle bar\u0131\u015fa do\u011fru a\u00e7\u0131lan g\u00f6rkemli olanaklar\u0131n diplomasi taraf\u0131ndan g\u00f6zard\u0131 edilmesine izin verecek mi? Bu sorunun yan\u0131t\u0131… (Parazit)…<\/p>\n

\u201cKahrolsun K\u0131\u015f harekat\u0131; Ya\u015fas\u0131n halklar\u0131n karde\u015fli\u011fi ve bar\u0131\u015f!\u201d D\u0131\u015f \u0130li\u015fkiler Halk Komiseri: Tro\u00e7ki Halk\u0131n komiserleri konsey temsilcisi: Ulianov Lenin<\/p>\n

Bundan sonraki t\u00fcm olaylar i\u00e7in de dev umutlar belirmi\u015fti. Bu umutlar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 sava\u015f\u0131n sonlanmas\u0131n\u0131n da \u00e7ok \u00f6tesine uzand\u0131. Geri planda gizli kalm\u0131\u015f nedenler ayd\u0131nlan\u0131yordu. O g\u00fcne dek kader diye kabullenilen, tan\u0131mlanamayan \u015fey elle tutulur bir bi\u00e7im kazand\u0131, kaynaklar\u0131 ve ba\u015flang\u0131c\u0131 kahramanl\u0131ktan \u00e7ok uzak, somut ve a\u00e7\u0131k hale geldi.<\/p>\n

Bir su\u00e7 i\u015flendi\u011finin fark\u0131na vard\u0131k ve gizli g\u00fc\u00e7lerin oyunca\u011f\u0131 oldu\u011fumuzu anlayarak b\u00fcy\u00fck bir \u00f6fkeye kap\u0131ld\u0131k. (Daha sonra Rasputin\u2019de ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m d\u00fc\u015f\u00fcnce de k\u00fc\u00e7\u00fck burjuvan\u0131n bu g\u00fc\u00e7l\u00fc ruhunun o d\u00f6nemde, uluslar\u0131n kaderini nas\u0131l etkiledi\u011fi idi.) Bu \u201cd\u00fczenin\u201d politik ve ekonomik kurallar\u0131nca k\u00f6lele\u015ftirilmeyi kabullenen bir k\u00fclt\u00fcre ba\u015fkald\u0131r\u0131\u015f.<\/p>\n

Bu noktada Rus Devrimi\u2019ndeki etkin g\u00fc\u00e7leri hala tan\u0131yamam\u0131\u015ft\u0131k. Yakla\u015fan b\u00fcy\u00fck devrim ba\u011flam\u0131ndaki anlamlar\u0131n\u0131 yeterince kavrayamam\u0131\u015ft\u0131k. Askeri \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ve Rus cephesindeki Alman ba\u015far\u0131lar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc bar\u0131\u015fa \u00e7ok yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131za inan\u0131yorduk, ancak bar\u0131\u015f\u0131n ayn\u0131 zamanda Rus Devrimi\u2019nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek titriyorduk. (Cepheden d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmde Pfemfert\u2019in kitap\u00e7\u0131 d\u00fckkan\u0131nda bu g\u00f6r\u00fc\u015fleri savundu\u011fumu an\u0131ms\u0131yorum, o anki yabanc\u0131la\u015fmam\u0131z\u0131 ve daha sonra aram\u0131zda geli\u015fen a\u00e7\u0131k d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 da buna ba\u011fl\u0131yorum.)<\/p>\n

Kas\u0131m geldi\u011finde ortada \u00e7e\u015fitli s\u00f6ylentiler vard\u0131: \u201cFrans\u0131zlar teslim oluyorlar -Cephedeki birlikler karde\u015flik i\u00e7inde el s\u0131k\u0131\u015f\u0131yorlar- Denizciler k\u0131z\u0131l bayrak \u00e7ektiler.\u201d Her k\u00f6\u015fede askerler tart\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131 ve birden bir \u00e7a\u011fr\u0131 oldu -kimse, subaylar bile nereden geldi\u011fini anlayamad\u0131- i\u015f\u00e7iler ve askerler konseylerini olu\u015fturacaklard\u0131.<\/p>\n

Ben tiyatro grubuyla Bel\u00e7ika\u2019da Hasselt\u2019teydim. \u0130lk toplant\u0131 bizim barakalar\u0131m\u0131zda yap\u0131ld\u0131. Konu\u015fanlar subaylard\u0131 ve konu\u015fmalar\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fcn i\u00e7eri\u011fi \u201cYasa ve d\u00fczeni koruyal\u0131m, biraraya gelelim, eski \u00fcstlerimizin emirlerine uyal\u0131m, ordu birlik, beraberli\u011fe d\u00f6nd\u00fcr\u00fclmelidir\u201d vs. vs.\u2019den ibaretti. Sonunda tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m askerlerin en a\u015fa\u011f\u0131l\u0131klar\u0131ndan biri olan rahip, aya\u011fa kalkt\u0131. \u015eimdi bizler, \u201c\u0130sa\u2019n\u0131n karde\u015fleri\u201d, \u201cO\u2019nun karde\u015fleri\u201dydik ve \u201c\u0130nsan\u0131n insana duydu\u011fu sevgiyle, vatana kar\u015f\u0131 kutsal \u00f6devlerimizle bir araya gelmi\u015f\u201dtik. T\u00fcm bunlar bir tatbikat an\u0131nda kendisine selam vermeyen herkese hakaretler ya\u011fd\u0131ran birinin a\u011fz\u0131ndan \u00e7\u0131k\u0131yordu. (Kendisi, sava\u015fta Almanya\u2019n\u0131n yan\u0131nda subay \u00fcniformas\u0131 i\u00e7ersinde, Tanr\u0131\u2019n\u0131n bir hizmetk\u00e2r\u0131 olarak pek gururlu bir \u00f6rnekti).. Bu kadar\u0131 da fazlayd\u0131 do\u011frusu; s\u00f6ylev vermekten ho\u015flanmam, ancak bu noktada kendimi konu\u015fmak zorunda hissettim. Yapt\u0131\u011f\u0131m konu\u015fmada -t\u00fcm devrim s\u00fcresince yapt\u0131\u011f\u0131m tek konu\u015fmayd\u0131- su\u00e7lamalar\u0131m\u0131 h\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n bu temsilcilerine ve \u00f6zellikle bir tanesine y\u00f6nelttim. B\u00fcy\u00fck sava\u015f bir su\u00e7tu ve bunlar yapmalar\u0131 gerekeni yapmam\u0131\u015flar, sava\u015f\u0131 \u00f6nlemeye \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131\u015flar ama Devrim\u2019i engellemeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131. Bir kez daha subaylar\u0131n yan\u0131nda yer alm\u0131\u015flard\u0131. D\u00f6rt y\u0131ll\u0131k, boyun e\u011fme ve \u0131zd\u0131rap orada bulunan bin askeri etkileyen \u015feyler s\u00f6yleyebilmemi sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131. Ger\u00e7ek bir askerler konseyi, y\u00f6netimi, subaylar konseyinin elinden ald\u0131 ve bir kurul General\u2019den k\u0131l\u0131c\u0131n\u0131 teslim etmesini istedi.<\/p>\n

Almanya\u2019ya d\u00f6n\u00fc\u015fte ilk durak evimdi. Marburg\u2019a, kitapl\u0131\u011f\u0131ma ve kitaplar\u0131ma kavu\u015ftu\u011fumda, odamdaki her\u015fey eski yerindeydi, ancak altlar\u0131ndaki burjuva g\u00fcvenli\u011finin temeli y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Nesneler t\u0131pk\u0131 d\u0131\u015f duvarlar\u0131 y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f evlerin odalar\u0131 gibi havada y\u00fcz\u00fcyorlard\u0131.<\/p>\n

Benim sorunlar\u0131m da \u00f6l\u00fcleri ve yitirdi\u011fi zenginlikleri i\u00e7in a\u011flayan Avrupa\u2019n\u0131nki kadar somuttu. Karabasan. Nemli ve ya\u011fmurlu Kas\u0131m. Bir ordunun art\u0131klar\u0131 sokaklar\u0131 kirletiyordu ve i\u015f hayat\u0131 da berbatt\u0131. Bu durum babam\u0131n i\u015fini ve izleyen aylarda giderek de\u011fer yitiren sava\u015f tahvillerine yat\u0131rd\u0131\u011f\u0131 sermayesini de k\u0131smen kaps\u0131yordu. Kayzer Wilhelm h\u00fck\u00fcmeti ve Karl Helfferich\u2019in deh\u015fet verici ekonomik politikas\u0131, orta s\u0131n\u0131f\u0131n s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcn\u00fc tamamlad\u0131, b\u00f6ylelikle de destek\u00e7ilerinin g\u00fcvenlerini ve sermayelerini sildi s\u00fcp\u00fcrd\u00fc. Bu y\u0131k\u0131m\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiren Weimar Cumhuriyeti ile gelip, bu i\u00e7 karart\u0131c\u0131 miras\u0131 devralanlar de\u011fildir. Ancak talihsiz Cumhuriyet\u00e7iler kendilerini kand\u0131rmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcler. Su\u00e7suz de\u011fillerdi, yanl\u0131\u015flar\u0131n\u0131 anlamayarak su\u00e7lar\u0131na yenilerini eklediler, kendi gerici inan\u00e7lar\u0131na sar\u0131ld\u0131lar ve b\u00f6ylece daha sonra ger\u00e7ek su\u00e7lular\u0131 temize \u00e7\u0131kard\u0131lar. K\u00f6t\u00fc ve aptalca ama tutarl\u0131. Yaln\u0131zca \u015funu anlayam\u0131yordum: \u00e7evreme bakt\u0131\u011f\u0131mda, burada her\u015fey d\u00f6rt y\u0131l \u00f6ncesinde oldu\u011fu gibi umutsuz, mant\u0131ks\u0131z, anlams\u0131z g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu.<\/p>\n

\u201cBol\u015fevizmin Kalesi\u201d Berlin\u2019e gidebilmek i\u00e7in \u00e7\u0131ld\u0131r\u0131yordum. \u0130\u015fimi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum ama nerede ve nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m\u0131 hi\u00e7 bilemiyordum.<\/p>\n

Berlin, Ocak 1919<\/p>\n

Sokaklarda \u00e7\u0131lg\u0131nca bir karma\u015fa. Her k\u00f6\u015fede tart\u0131\u015fan gruplar. Kom\u00fcnist ve Sosyal Demokrat partilerde grupla\u015fm\u0131\u015f i\u015f\u00e7ilerin b\u00fcy\u00fck g\u00f6sterileri. Bu gruplar Unter den Linden\u2019de ya da Wilhelm Caddesi\u2019nde birbirleriyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yorlar ve \u00fczerlerinde \u201cYa\u015fas\u0131n Ebert-Scheidemann\u201d ya da \u201cYa\u015fas\u0131n Karl Liebkniecht ve Rosa L\u00fcxemburg!\u201d yaz\u0131l\u0131 pankartlar\u0131n\u0131 ba\u015flar\u0131n\u0131n \u00fczerinde dimdik ta\u015f\u0131yorlard\u0131. Hepsi merakl\u0131 bir bekleyi\u015f i\u00e7ersindeydiler. Yalan yanl\u0131\u015f s\u00f6ylentiler duyuluyordu ve bir grubun pankart\u0131n\u0131n di\u011ferinin eline ge\u00e7mesiyle, kald\u0131r\u0131m\u0131n bir k\u00f6\u015fesinde par\u00e7alanmas\u0131 bir oluyordu.<\/p>\n

Bir kez \u00e7ok heyecanl\u0131 bir m\u00fccadele izledim. Kom\u00fcnistler Sosyal Demokrat kanad\u0131n bir y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcnde saflar aras\u0131na s\u0131zm\u0131\u015flard\u0131. Yakla\u015f\u0131k otuz bilek bir pankart\u0131n ayaklar\u0131na yap\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Ancak kar\u015f\u0131t g\u00fc\u00e7ler e\u015fit oldu\u011fundan pankart k\u0131p\u0131rdamad\u0131. Ba\u011fr\u0131\u015flar ve \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar aras\u0131nda sars\u0131lmadan dimdik duruyordu, derken yava\u015f\u00e7a e\u011filmeye ba\u015flad\u0131. Ancak kurnaz bir sosyalist z\u0131play\u0131p pankart\u0131 ayaklar\u0131ndan ay\u0131rd\u0131 ve ba\u015flar \u00fczerinden kayd\u0131r\u0131lan pankart ba\u015fka bir noktada tekrar y\u00fckseltildi. Birden bin g\u0131rtlaktan \u201cYa\u015fas\u0131n Ebert-Scheidemann\u201d sesi y\u00fckseldi, ayn\u0131 anda di\u011fer yandan \u201cKahrolsun\u201d sesleri ve \u201cYa\u015fas\u0131n Liebknecht!\u201d slogan\u0131 duyuldu. Herkes bir taksinin durdu\u011fu caddenin k\u00f6\u015fesine do\u011fru ko\u015ftu. Arabada Liebknecht vard\u0131. Kendisinden bir konu\u015fma yapmas\u0131 istendi; olaylar\u0131 de\u011ferlendiren, tart\u0131\u015fmalarla g\u00fc\u00e7lenen, ki\u015fisel deneyimle desteklenen bir konu\u015fma. \u00d6lm\u00fc\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n bug\u00fcn bile, an\u0131lar\u0131nda canl\u0131, kan\u0131n bile s\u00f6nd\u00fcremeyece\u011fi bir alev gibi yanan g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcyle duruyor. Ayn\u0131 g\u00fcn ilk silahlar patlam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Berlin\u2019de Herzfelde\u2019yi yine g\u00f6rd\u00fcm. Beni yak\u0131n \u00e7evresiyle tan\u0131\u015ft\u0131rd\u0131; karde\u015fi Helmut (Sonradan John Heartfield olarak tan\u0131nd\u0131),(14) George Grosz, Walter Mehring, Richard Huelsenbeck, Franz Jung, Raoul Hausmann ve di\u011ferleri. \u00c7o\u011fu Dada\u2019c\u0131yd\u0131. Sanat hakk\u0131nda pek\u00e7ok tart\u0131\u015fma g\u00fcndemdeydi, ama hemen t\u00fcm\u00fc sanat\u0131n politikayla ili\u015fkisine y\u00f6nelikti. E\u011fer sanat\u0131n herhangi bir anlam\u0131 varsa, bunun s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesinde bir silah olarak kullan\u0131lmas\u0131 oldu\u011fu sonucuna ula\u015ft\u0131k. Geride kalan olaylar\u0131n an\u0131lar\u0131yla dopdolu, ya\u015fama ili\u015fkin umutlar\u0131m\u0131zla hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fram\u0131\u015f olarak, d\u00fcnyan\u0131n kurtulu\u015funu en g\u00fc\u00e7l\u00fc mant\u0131\u011f\u0131n terimlerinde g\u00f6rd\u00fck: Proleteryan\u0131n \u00f6rg\u00fctl\u00fc m\u00fccadelesi, iktidar\u0131n ele ge\u00e7irilmesi. Diktat\u00f6rl\u00fck. D\u00fcnya devrimi. Rusya idealimizdi. Bu duygu g\u00fc\u00e7lendik\u00e7e, sanat\u0131m\u0131za \u201ceylem\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc daha a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde damgas\u0131n\u0131 vurmaya ba\u015flad\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc umdu\u011fumuz proleteryan\u0131n zaferi yerine, birbiri ard\u0131na gelen yenilgilere katlanmak zorundayd\u0131k. (B\u00f6ylece ba\u015flang\u0131\u00e7taki y\u00fcce duygular\u0131m\u0131z\u0131 bir kenara b\u0131rak\u0131p, duygusall\u0131ktan uzak ve g\u00fc\u00e7 bir m\u00fccadeleye y\u00f6neldik.) Sesi, ard\u0131m\u0131zda y\u00fckselen entellekt\u00fcelizmin dikenli tellerini a\u015farak bize ula\u015fan Liebnecht\u2019i, bar\u0131\u015f umudunun s\u00f6zc\u00fcs\u00fcn\u00fc mezar\u0131na g\u00f6md\u00fck. Ve Rosa L\u00fcxemburg\u2019u. Golgatha Caddesi, Unter den Linden, Marstall, Chaussee Caddesi… Berlin caddeleri binlerce proleterin kan\u0131yla k\u0131z\u0131la boyand\u0131, bizlerse onlar\u0131n katillerinin, sava\u015f boyunca kurtulu\u015f umudumuzu ba\u011flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ki\u015filer oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fiyle y\u00fcz y\u00fcze geldik: Sosyal Demokratlar. Hep birlikte Spartakistler Birli\u011fi\u2019ne kat\u0131ld\u0131k.<\/p>\n

Kendimi politik olarak b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yapt\u0131\u011f\u0131m i\u015fe adam\u0131\u015ft\u0131m, ancak \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olan h\u00e2l\u00e2 tiyatroyu d\u00fczenli bir bi\u00e7imde s\u00fcrd\u00fcrebilece\u011fimi d\u00fc\u015f\u00fcnmemdi. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce Kanehl\u2019in -Rotter i\u00e7in oyunlar y\u00f6netiyordu(15)- her zaman \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u201cpolitik g\u00f6r\u00fc\u015flerimle, i\u015fimi ayr\u0131 tutar\u0131m\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncesine benziyordu. \u201cPolitik a\u00e7\u0131dan \u00f6rg\u00fctl\u00fc i\u015f\u00e7iler bile kapitalist end\u00fcstri i\u00e7in k\u00f6m\u00fcr \u00fcretiyorlar\u201d diyordu Kanehl. B\u00f6yle bir tez savunulamazd\u0131. Cesur politik g\u00f6r\u00fc\u015fleri ve a\u00e7\u0131k, i\u00e7ten \u015fiirleriyle her t\u00fcrl\u00fc ikili oynuyor ku\u015fkusunu ortadan kald\u0131ran Kanehl\u2019i bir t\u00fcrl\u00fc, s\u00f6zlerin tu\u011flalar olmad\u0131\u011f\u0131na, birer anlam ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131na ve bu anlam\u0131n Koket Lizzie\u2019de ba\u015fka Hoppla, wir leben\u2019de (Hoppala, Ya\u015f\u0131yoruz) ba\u015fka oldu\u011funa inand\u0131ramad\u0131m.<\/p>\n

Buna kar\u015f\u0131n, e\u011fer nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 bilseydim, sanat\u0131 politikan\u0131n hizmetine sunacakt\u0131m. O ana dek grubumuz, keskin politik karikat\u00fcrleriyle \u00f6nc\u00fcl\u00fck yapm\u0131\u015f olan Grosz d\u0131\u015f\u0131nda, burjuva \u00e7evrelerce g\u00fcl\u00fcn\u00e7 kar\u015f\u0131lanan ve yads\u0131nan Dada g\u00f6sterilerinden ba\u015fka bir\u015fey \u00fcretmemi\u015fti. Sanat\u0131n Dadac\u0131lar taraf\u0131ndan y\u0131k\u0131lmas\u0131 \u201cSanat boktur\u201d slogan\u0131yla ba\u015flad\u0131. Sanat-a\u015f\u0131\u011f\u0131 \u201cKurf\u00fcrstendamm toplulu\u011funa\u201d oyuncak tabancalar, tuvalet ka\u011f\u0131tlar\u0131, takma sakallar ile Goethe ve Rudolf Presber\u2019in (16) \u015fiirlerinin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131, kavranmas\u0131 \u00e7ok zor, \u015fiir g\u00f6sterileriyle sald\u0131rd\u0131k.<\/p>\n

Ancak bu a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131n ba\u015fka bir anlam\u0131 daha vard\u0131. Bu putk\u0131r\u0131c\u0131lar ortal\u0131\u011f\u0131 temizlediler, anlay\u0131\u015f\u0131 de\u011fi\u015ftirdiler ve i\u00e7inde b\u00fcy\u00fcd\u00fckleri burjuva k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden yola \u00e7\u0131karak proleteryan\u0131n da sanata yakla\u015fma noktas\u0131 olan o ba\u015flang\u0131ca d\u00f6nd\u00fcler.<\/p>\n

1918\/19\u2019un duygusal yakla\u015f\u0131m\u0131 \u00e7\u00f6kt\u00fck\u00e7e, keskin politik beklentiler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131k\u00e7a ve Dadac\u0131lar kendi paylar\u0131na sanattan duyguyu yal\u0131tt\u0131k\u00e7a ya da -g\u00fcn\u00fcn moda de\u011fi\u015fiyle- \u201cdondurduk\u00e7a\u201d, O-Mensch tiyatrocular\u0131ndan yeni bir duygu ak\u0131n\u0131 geldi.(17)<\/p>\n

Bu tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131 ku\u015fkusuz bir \u201cdevrim\u201ddi ama bireycili\u011fin devrimi. \u0130nsan, bir birey olarak kadere kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yordu. \u00c7evresindekilere \u201ckarde\u015fler\u201d olarak bak\u0131yordu. Herkesin herkesi \u201csevme\u201dsini ve t\u00fcm insanlar\u0131n birbirine anlay\u0131\u015f g\u00f6stermesini istiyordu. Bu tiyatro lirikti, yani dramatik de\u011fildi. Oyunla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f lirik \u015fiirlerdi. Sava\u015f\u0131n sefaletinde, ki ger\u00e7ekte makinalar\u0131n insanlara kar\u015f\u0131 verdi\u011fi bir sava\u015ft\u0131 bu, olumsuzlama yoluyla insan\u0131n \u201cruhuna\u201d ula\u015fabilecek bir yolun aray\u0131\u015f\u0131yd\u0131. Bu y\u00fczden, bu oyunlar g\u00fc\u00e7l\u00fc bi\u00e7imde tepkiciydi, sava\u015fa kar\u015f\u0131 bir tepki, ayn\u0131 zamanda sava\u015f\u0131n ortakla\u015fac\u0131l\u0131\u011f\u0131na da kar\u015f\u0131, yeniden ortaya at\u0131lan ego kavram\u0131 ve sava\u015f \u00f6ncesi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn baz\u0131 belirgin \u00f6\u011felerinin yan\u0131nda bir tepki. Ernst Toller\u2019in Wandlung (De\u011fi\u015fim) adl\u0131 oyunu bu ak\u0131m\u0131n en tipik ve ayn\u0131 zamanda en ba\u015far\u0131l\u0131 \u00f6rne\u011fidir.(18) Oyun, ki\u015fisel deneyimin (lirik), kaderin (dramatik) ve politikan\u0131n (epik) bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 idi. Olgular yerine yarg\u0131lar\u0131, de\u011fer \u00f6l\u00e7\u00fclerini ve ahlaki soyutlamalar\u0131 ortaya koyan Toller\u2019in g\u00fc\u00e7l\u00fc \u201c\u015fair\u201d ki\u015fili\u011fi ve t\u00fcm bu \u015fiirsellik; bu oyunun neden, ne g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u00e7a\u011fr\u0131, ne kendi d\u00f6nemini irdeleyen \u00e7a\u011fda\u015f bir oyun, ne de \u201csaf sanat\u201d anlam\u0131nda \u201c\u00f6l\u00fcms\u00fcz bir de\u011fer\u201d olamay\u0131\u015f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klar.<\/p>\n

1919\/20 k\u0131\u015f\u0131nda K\u00f6nigsberg\u2019de bana ait Tribunal tiyatrosunu kurdu\u011fumda, De\u011fi\u015fim\u2019in Berlin\u2019dekinden daha de\u011fi\u015fik bir sahnelenmesini tasarlam\u0131\u015ft\u0131m. Ayr\u0131m, dekorlar\u0131n alabildi\u011fine ger\u00e7ek\u00e7i ele al\u0131nmas\u0131ndan geliyordu (t\u00fcm \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131yla i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m sava\u015f\u0131n ger\u00e7ekli\u011fi). Hatta, Toller\u2019e yaz\u0131m bi\u00e7imini o lirik d\u0131\u015favurumculuktan nas\u0131l kurtarabilece\u011fini \u00f6nermek \u00fczere oyun dili \u00fczerinde de \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131m. (Affetsin beni! Bu k\u00f6t\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcncemi hi\u00e7bir zaman \u00f6\u011frenmedi). D\u0131\u015favurumculu\u011fun benim \u00fczerimde hi\u00e7bir etkisi olmad\u0131. \u00c7oktan politize olmu\u015ftum. Strindberg, Wedekind ve Sternheim\u2019dan oyunlar sahneledik. Toller\u2019in oyununu da haz\u0131rl\u0131yorduk. Ancak yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmalar -asl\u0131nda tiyatronun kendisi- burjuva ve \u00f6\u011frenci kesiminde geni\u015f kar\u015f\u0131tl\u0131k yaratt\u0131, ayr\u0131ca program bro\u015f\u00fcr\u00fcnde bir ele\u015ftirmene kar\u015f\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131m yaz\u0131 bas\u0131nda ve s\u00f6z konusu \u00e7evrelerde \u00f6ylesine b\u00fcy\u00fck bir tepkiyle kar\u015f\u0131land\u0131 ki, tiyatroyu kapatmak zorunda kald\u0131m.<\/p>\n

Berlin\u2019e d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcmde olaylar daha net bi\u00e7imde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Dada daha da sald\u0131rganla\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Orta-s\u0131n\u0131f maddecili\u011fine kar\u015f\u0131 eski anar\u015fik tutum, sanata, di\u011fer k\u00fclt\u00fcrel kurumlara kar\u015f\u0131 ba\u015fkald\u0131r\u0131 keskinle\u015fmi\u015f ve ger\u00e7ekten, nerdeyse politik bir m\u00fccadele bi\u00e7imini alm\u0131\u015ft\u0131. Jedermann sein eigener Fussball dergisi \u00e9pater le bourgeois\u2019ya g\u00fc\u00e7l\u00fc bir sald\u0131r\u0131yd\u0131. Grosz ve Heartfield\u2019in yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 Die Pleite (Z\u00fc\u011f\u00fcrt)(19) demirden eldivenini burjuvazinin surat\u0131na \u00e7arpm\u0131\u015ft\u0131. Resimler, karikat\u00fcrler ve \u015fiirler art\u0131k sanatsal \u00f6l\u00e7\u00fctlerle de\u011fil, politik etkinliklerine g\u00f6re de\u011ferlendiriliyordu. \u0130\u00e7erik bi\u00e7imi belirliyordu. Ya da daha iyi bir deyi\u015fle kendi ba\u015f\u0131na hi\u00e7bir anlam\u0131 olmayan bi\u00e7imler, belirli bir amaca y\u00f6nelen i\u00e7erikle dolduruluyor, bu da bi\u00e7imin daha net ve keskin olmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yordu.<\/p>\n

Ben de sanat\u0131n ne \u00f6l\u00e7\u00fcde amaca hizmet eden ara\u00e7 olabilece\u011fi \u00fczerinde net bir g\u00f6r\u00fc\u015fe ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131m. Politik bir ara\u00e7. Propagandaya y\u00f6nelik bir ara\u00e7. E\u011fitici bir ara\u00e7. Yaln\u0131zca Dadac\u0131lar\u2019\u0131n anlad\u0131\u011f\u0131 anlamda de\u011fil, her t\u00fcrl\u00fc olay i\u00e7in bu ge\u00e7erliydi: Son verin sanata! (Bu slogan\u0131 ilke edinen sanat\u00e7\u0131lar\u0131n ve s\u0131radan ki\u015filerin yetenekleri \u00fczerinde tart\u0131\u015fmayaca\u011f\u0131z.) Berlin\u2019de bu d\u00fc\u015f\u00fcnceleri tiyatroya uygulayan ki\u015filer de vard\u0131: Karlheinz Martin, Rudolf Leonhard ve eski bir dinbilim \u00f6\u011frencisi, Proleter Tiyatrosu\u2019nun kurucusu(20) Hermann Sch\u00fcller.<\/p>\n

Ben de bir \u00fcyesi olarak, daha sonra Birle\u015fik Kom\u00fcnist Partisi (VKP) olan Spartakistler Birli\u011fi\u2019nin deste\u011fini istedim. Yeni bir tiyatro b\u00f6ylece do\u011fdu.<\/p>\n

Leonard grubundan daha k\u00f6ktenci bir program\u0131m\u0131z vard\u0131. Daha az sanat, daha \u00e7ok politika. Proleter k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve ajitasyon, proleteryan\u0131n t\u00fcm \u00f6\u011felerinin i\u00e7inde k\u00f6k salm\u0131\u015ft\u0131. \u015eimdi, on y\u0131l sonra, bir grup ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor ve bu \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc yeniden ke\u015ffediyor -ve Allah bilir ne kadar k\u00f6ktenci davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor: Ge\u00e7mi\u015fte, bizler krizin tam ortas\u0131ndayd\u0131k, \u015fimdi olaylar (g\u00f6receli olarak) dura\u011fan. Gerekli olan sistemli \u00e7al\u0131\u015fma. Art\u0131k m\u00fccadelemize olan ilgiyi canl\u0131 tutmak her zamankinden daha zor.<\/p>\n

Bundan sonraki b\u00f6l\u00fcmlerde, t\u00fcm iyi niyetime kar\u015f\u0131n, bu i\u015fin benim i\u00e7in ne denli g\u00fc\u00e7 oldu\u011funu ve ama\u00e7lar\u0131m\u0131 prati\u011fe d\u00f6kmekte, ba\u015far\u0131m\u0131n ne \u00f6l\u00e7\u00fcde oldu\u011funu g\u00f6receksiniz. Ama t\u00fcm su\u00e7 bende miydi? Ciddi ele\u015ftiriden hi\u00e7bir zaman ka\u00e7\u0131nmad\u0131m. Ancak yapt\u0131klar\u0131m\u0131n yorumlanmas\u0131, etkisinin de bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturuyordu. Bir yarg\u0131 her\u015feyi yoluna koyabilir, bir \u00f6nyarg\u0131 t\u00fcm etkinin yitirilmesine neden olabilirdi. Hele bu, s\u0131n\u0131rl\u0131 s\u00fcresiyle bir tiyatro g\u00f6sterisinin etkisinin yarg\u0131lanmas\u0131 ise. Hatta bu durum g\u00f6steriyi, ele\u015ftirmenlerin ki\u015fisel yarg\u0131lar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnden kald\u0131r\u0131p ba\u015fka bir d\u00fczleme yerle\u015ftirdi\u011fimizde bile s\u00f6z konusuydu.<\/p>\n

Maximilian Harden bir kez, etkilerimi tiyatronun kendisinden de\u011fil, \u00e7evresel alanlardan elde etti\u011fimi yazm\u0131\u015ft\u0131. Politikac\u0131 Harden, bu s\u00f6zlerle politikay\u0131 kastediyordu.<\/p>\n

Bu durum benim i\u00e7in, hem bir avantaj hem de dezavantajd\u0131.<\/p>\n

1919\/20 Tribunal, K\u00f6nigsberg.
1920\/21 Proleterya Tiyatrosu, Berlin.
1923\/24 Merkez Tiyatrosu, Berlin.
1924\/27 Volksb\u00fchne, Berlin.
1927\/28 Piscator-B\u00fchne, Berlin.
1929 Piscator-B\u00fchne, Berlin (\u0130kinci a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131).<\/p>\n

NOTLAR<\/p>\n

(1) 3 Mart 1892\u2019de sans\u00fcr G. Hauptmann\u2019\u0131n Silezyal\u0131 dokumac\u0131lar aras\u0131nda geli\u015fen ayaklanmay\u0131 konu alan Dokumac\u0131lar (1892) oyununun sahnelenmesini, oyunda de\u011firmen sahibi Dreissiger tipinin \u201cs\u0131n\u0131f nefretini do\u011furacak \u015fekilde\u201d \u00e7izilmi\u015f oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle yasaklad\u0131. Oyun ancak 1894\u2019te serbest b\u0131rak\u0131ld\u0131; ancak bu arada 26 \u015eubat 1893\u2019te (sans\u00fcr yarg\u0131s\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda) Freie B\u00fchne\u2019de bir kl\u00fcp g\u00f6sterisi yap\u0131ld\u0131. Bu g\u00f6steriyi ger\u00e7ekle\u015ftiren L\u2019Arronge\u2019nin savunusu, Dokumac\u0131lar\u2019\u0131n tarihsel bir oyun oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fine dayan\u0131yordu. Koltuk fiyatlar\u0131 ayr\u0131 bir tart\u0131\u015fma konusuydu.<\/p>\n

(2) Die Familie Selicke (1890) (Selicke Ailesi) Arno Holz ve Johannes Schlaf\u2019\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 ciddi bir tarihsel oyundu. Hanna Jagert (1893) Otto Erich Hartleben\u2019in s\u0131n\u0131f ayr\u0131m\u0131n\u0131 konu alan bir komedisidir.<\/p>\n

(3) Franz Mehring (1846-1919), sosyalist yazar ve ele\u015ftirmen, Spartakistler Birli\u011fi\u2019nin \u00fcyesi ve Alman Kom\u00fcnist Partisi\u2019nin kurucular\u0131ndand\u0131r. Yap\u0131tlar\u0131 Demokratik Alman Cumhuriyeti\u2019nde sosyalist edebi ele\u015ftirinin klasi\u011fi olarak yeniden bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

(4) Yetkililerde yarat\u0131lan etki \u00fczerine: \u201cBug\u00fcnk\u00fc gibi bir zamanda, b\u00f6yle bir oyunun metrapolitan izleyicinin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00fczerinde k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 etkisi olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeye bile gerek yok. \u0130zleyici oyundaki ko\u015fullarla bug\u00fcnk\u00fcn\u00fc, bir ayaklanmay\u0131 hakl\u0131 \u00e7\u0131kartmak \u00fczere kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131racak ve bir\u00e7ok benzerlik bulacakt\u0131r. 1844\u2019teki Devlet yap\u0131s\u0131 ve toplum d\u00fczeni hala ge\u00e7erlidir; Sosyal Demokrat ajitasyonu toplumun s\u00f6zde kapitalist d\u00fczeninin \u00e7al\u0131\u015fan s\u0131n\u0131flar\u0131n s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesini i\u00e7erdi\u011fi inanc\u0131n\u0131 yaymaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar. Daha \u015fimdiden Sosyal Demokrat bas\u0131n bu oyunun g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ajitasyon malzemesi oldu\u011funu yazm\u0131\u015ft\u0131r… Toplumun en a1t kesimlerinin sahnedeki aksiyondan, herg\u00fcn Sosyal Demokratlar\u0131n ardarda dizdi\u011fi sloganlarla birlikte etkilenece\u011fi ve varolan d\u00fczene kar\u015f\u0131 ayaklanacaklar\u0131ndan korkulmal\u0131d\u0131r.\u201d (Dokumac\u0131lar\u2019\u0131n yasaklanmas\u0131na kar\u015f\u0131 4 \u015eubat 1893\u2019te verilen \u00f6neriye Polis \u015eefi von Richtofen\u2019in verdi\u011fi yan\u0131t.) Proleterya \u00fczerindeki etkisi \u00fczerine: \u201c…d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc sahne s\u0131ras\u0131nda (Dokumac\u0131lar) t\u0131pk\u0131 sahnedeki gibi, izleyiciler aras\u0131nda da b\u00fcy\u00fck bir kayna\u015fma oldu. \u0130nsanlar ho\u015fnutsuzluklar\u0131n\u0131, yazar\u0131n uyand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 zor saklayabiliyorlard\u0131. Oyunun ortas\u0131nda g\u00fcr\u00fclt\u00fcl\u00fc bir isyan y\u00fckseldi ve oyunu birka\u00e7 dakika i\u00e7in etkisine ald\u0131, binan\u0131n i\u00e7inde insanl\u0131\u011f\u0131n sefaletine kar\u015f\u0131 bir intikam \u00e7\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131 gibi dola\u015ft\u0131.\u201d (Bir gazete haberinden) [E.P.]<\/p>\n

(5) Claire Waldoff (1884-1957), tiyatro oyuncusu ve kabare \u015fark\u0131c\u0131s\u0131yd\u0131, baz\u0131 Berlin \u015fark\u0131lar\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131k sesli yorumlay\u0131\u015f\u0131yla tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

(6) Hoftheater (Kraliyet ve Ulusal Tiyatrosu), Bavyera Devlet Tiyatrosu ad\u0131n\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 1918 y\u0131l\u0131na kadar M\u00fcnih\u2019te resmi repertuvar tiyatrosuydu. Piscator, 1914\u2019te bu tiyatroyu modas\u0131 ge\u00e7mi\u015f olarak niteler. (1880\u2019lerde Ernst von Wildenbruch\u2019un tarihsel oyunlar\u0131 modayd\u0131, s\u00f6z\u00fc edilen Ludwig Anzengruber\u2019in Avusturya halk oyunlar\u0131 1870\u2019lerde yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ve Ibsen\u2019in toplumsal i\u00e7erikli oyunlar\u0131 1880\u2019lerde yayg\u0131nd\u0131) 1893\u2019ten 1905\u2019e kadar bu tiyatronun y\u00f6netmeni Ernst von Possart\u2019t\u0131 (1841-1921) Teknik y\u00f6netmen Karl Lautenschlager\u2019\u0131n gell\u015ftirdi\u011fi d\u00f6ner sahne i1e klasik g\u00f6sterileri (Shakespeare, Schiller) \u00fcst d\u00fczeyde yan\u0131lsamaya dayanan bir sahne d\u00fczeni ve iyi \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f, \u00e7ok say\u0131da fig\u00fcran kullanan kalabal\u0131k sahnelerle ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015fti. Mathieu L\u00fctzenkirschen bu tiyatronun oyuncular\u0131ndan biriydi. (1863-1924) Plscator bu akt\u00f6r\u00fcn elli ya\u015f\u0131na geldi\u011finde bile hala romantik ba\u015frolleri oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131r. (Hamlet, Romeo, Goethe\u2019nin Tasso\u2019su ve Clavigo) Onunla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Albert Steinr\u00fcck (1872-1929) a\u011f\u0131r rollerdeki ba\u015far\u0131s\u0131 (Lear, 0tello) Herbert Ihering gibi bilgili ele\u015ftirmenlerce de taktir edilen sert g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fl\u00fc bir akt\u00f6rd\u00fc. Steinr\u00fcck Hoftheater\u2019da 1908\u2019den 1920\u2019ye kadar yer ald\u0131.<\/p>\n

(7) Kammerspiele (Oda Tiyatrosu) modern k\u0131sa oyunlara yer veren bir tiyatro olmak \u00fczere kurulmu\u015ftu.<\/p>\n

(8) Schauspieler: Oyuncu<\/p>\n

(9) Kur\u015fun askerlerini hat\u0131rla \u015eimdi a\u011fla ana, a\u011fla \u015fimdi \/ O\u011flundu o senin k\u00fc\u00e7\u00fckken \/ Kur\u015fun askerleriyle oynard\u0131 \/ Dolu t\u00fcfekler ta\u015f\u0131yan \/ Hepsi \u00f6ld\u00fcler: h\u0131zla ve sessizce \/ Sonra \u00e7ocuk b\u00fcy\u00fcd\u00fc \/ Kendi asker oldu, \/ Cephede yerini ald\u0131.\/<\/p>\n

\u015eimdi a\u011fla ana, a\u011fla \u015fimdi- \/ \u201cKahraman gibi \u00f6ld\u00fcler\u201d yaz\u0131s\u0131n\u0131 okuyunca. \/ Kur\u015fun askerlerini hat\u0131rla… \/ Dolu t\u00fcfekler ta\u015f\u0131yan… \/ Hepsi \u00f6ld\u00fcler: h\u0131zla ve sessizce…<\/p>\n

(10) Sava\u015f (Bir \u015fiirden) Duyuyorum onu. \/ – Sava\u015f! -?- \/ Kim der sava\u015f? \/ D\u00fc\u015f\u00fcncelerin parampar\u00e7a ak\u0131\u015f\u0131 \/ Par\u00e7alanm\u0131\u015f g\u00f6zleri sayar, \/ Korkudan kurumu\u015f bo\u011fazlar \/ Kur\u015funla par\u00e7alanm\u0131\u015f, kana bulanm\u0131\u015f \/ Bedenler \/ Y\u00fczy\u0131llar boyu s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ac\u0131da, \/ Bir milyon kutsal a\u015fk gecesinde! \/ Sava\u015f? \/ \u0130\u015fte ve hayk\u0131r: Sava\u015f\u2019a kar\u015f\u0131 sava\u015f!<\/p>\n

(11) Paul Lensch ve Georg Ledebour, Karl Liebknecht\u2019in sava\u015f kar\u015f\u0131t\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lan iki az\u0131nl\u0131k Sosyal Demokratt\u0131.<\/p>\n

(12) Franz Pfemfert (1879-1954) Aktion dergisinin kurucusu ve yay\u0131nc\u0131s\u0131d\u0131r. Bu dergi \u00f6nce erken D\u0131\u015favurumcu \u015fiirler, sonra da sava\u015f kar\u015f\u0131t\u0131 \u015fiirlerin yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 bir politika, edebiyat ve sanat dergisiydi. \u00d6nceleri kom\u00fcnist olan Pfemfert 1920\u2019lerde a\u015f\u0131r\u0131 Solun ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 gruplar\u0131na kat\u0131ld\u0131, Piscator-B\u00fchne\u2019nin oyunlar\u0131n\u0131 burjuva ukalalar\u0131 i\u00e7in modaya uyan, sahte proleter uygulamalar olarak reddediyordu ve KPD\u2019yi bu tiyatroyu destekledi\u011fi i\u00e7in oport\u00fcnizmle su\u00e7luyordu. 1961\u2019de Piscator 50. y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc i\u00e7in Aktion\u2019un politik \u00f6nemini belirten bir radyo konu\u015fmas\u0131 yapt\u0131.<\/p>\n

(13) Piscator\u2019un bir\u00e7ok uygulamas\u0131 \u00f6zellikle de Ayak Tak\u0131m\u0131 Aras\u0131nda, s\u0131k s\u0131k Reinhardt\u2019\u0131n sahnelemeleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yordu. Piscator\u2019la benzer sahneleme y\u00f6ntemlerini kullanan Mayerhold\u2019un uygulamalar\u0131n\u0131 i\u00e7eren ilk yap\u0131t J. Gregor ve R. Fullop\u2019un Das Russische Theatre\u2019\u0131 ise, Almanya\u2019da ilk kez 1927\u2019de yay\u0131nland\u0131.<\/p>\n

(14) En \u00e7ok satirik fotomontajlar\u0131yla tan\u0131nan grafik sanat\u00e7\u0131s\u0131 Helmut Herzfelde (John Heartfield, 1891-1968) I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u00e7evresinde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ba\u011fnaz ulus\u00e7u \u0130ngiliz fobisine kar\u015f\u0131 bir tav\u0131r olarak ad\u0131n\u0131 \u0130ngilizceye \u00e7evirmi\u015fti.<\/p>\n

(15) Oskar Kanehl (1888-1929), Aktion \u00e7evresinden, sava\u015f sonras\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 Sol gruplarda etkin bir yazard\u0131. Weimar Cumhuriyeti s\u0131ras\u0131nda Alfred ve Fritz Rotter, Rotter Konzern ad\u0131nda bir tiyatro imparatorlu\u011fu kurdular, zamanla bu ad, kaba, kof, k\u00e2r amac\u0131yla yap\u0131lan tiyatroyla e\u015fanlaml\u0131 kullan\u0131ld\u0131.<\/p>\n

(16) Rudolf Presber (1868-1935) Die Iustigen Blatter (E\u011flence Sayfalar\u0131) adl\u0131 pop\u00fcler derginin yay\u0131nc\u0131s\u0131yd\u0131.<\/p>\n

(17) O-Mensch, yani \u201cAh! insanl\u0131k\u201doyunlar\u0131 ana temas\u0131 insanl\u0131\u011f\u0131n ahlaksa1 gerilemesi olan lirik oyunlard\u0131. Kaiser\u2019in Die Burger von Calais\u2019si Hasenclaver\u2019in Antigone\u2019u, Unruh\u2019un Das Gesehlecht\u2019i ve Goering\u2019in Seeschlacht\u2019\u0131 bu t\u00fcrden oyunlar\u0131n \u00f6rnekleridir.<\/p>\n

(18) Die Wanglung gen\u00e7 bir adam\u0131n vatansever bir sava\u015f\u00e7\u0131yken insanlar\u0131n Karde\u015fli\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesinin idealist yanda\u015f\u0131 olmaya varan d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcnden s\u00f6zeder. Toller\u2019in Berlin\u2019de ba\u015far\u0131ya ula\u015fan ilk ger\u00e7ek D\u0131\u015favurumcu yap\u0131t\u0131d\u0131r. (30.9.1919. Y\u00f6n. Karlheinz Martin, ba\u015frolde Fritz Kortner.)<\/p>\n

(19) Jedermann sein eigenen Fussball, 1919\u2019da Wieland Herzfelde taraf\u0131ndan y\u00f6netilen satirik bir Dada dergisiydi. Tek bir say\u0131 bas\u0131labildi ve polis da\u011f\u0131t\u0131ma \u00e7\u0131kar \u00e7\u0131kmaz bunlara el koydu. Grosz ve Herzfelde\u2019nin bundan sonra \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 Die Pleite (1919-24) ise politik-satirik y\u00f6neli\u015fli bir dergidir.<\/p>\n

(20) Karlheinz Martin (1888-1948) Berlin\u2019de D\u0131\u015favurumcu bir y\u00f6netmendir Max Reinhardt ile \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, Grosses Schauspielhaus\u2019da b\u00fcy\u00fck yap\u0131mlarda uzmanla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Volksb\u00fchne\u2019de 1928-33 aras\u0131 y\u00f6neticilik yapm\u0131\u015ft\u0131r Rudolf Leonhard (1899-1953) kom\u00fcnist bir yazard\u0131r. Martin\u20191e birlikte hem Trib\u00fcne\u2019\u00fcn hem de ilk Proleter Tiyatrosu\u2019nun kurucusu ve dramaturgudur. Piscator daha sonra onun tek ba\u015far\u0131l\u0131 oyunu olan Segel am Horizont\u2019u sahneledi. Hermann Sch\u00fcller (1893-1948) yazar ve Proleter Tiyatrosu\u2019nu destekleyen Proleter K\u00fclt\u00fcr Birli\u011fi\u2019nin (Bund f\u00fcr proletarische Kultur) \u00fcyesidir.<\/p>\n

Erwin Piscator, Politik Tiyatro
\u00c7eviri: Mustafa \u00dcnl\u00fc, Suavi G\u00fcney
Metis Yay\u0131nlar\u0131 \/ 15<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nas\u0131l oluyor da bu insanlar -duvarc\u0131lar, kasaplar ve benzerleri- \u00e7avu\u015flar ve onba\u015f\u0131lar olarak militarizm havarileri gibi davranmaya cesaret edebiliyorlar, nas\u0131l oluyor da bu adamlar bombalarla ilk kez kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131nda salyangozlar gibi kabuklar\u0131na \u00e7ekilen zavall\u0131lar\u0131 y\u00f6netmekle \u00f6v\u00fcnebiliyorlar. Bunlar v\u00fccutlar\u0131n\u0131 reng\u00e2renk giysilerle neden \u00f6rtt\u00fcklerini \u00e7ok iyi bilirler, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n i\u00e7inde rahat\u00e7a \u00f6l\u00fcnebilir. Geberin -Duyuyor musunuz? Evet sizlere s\u00f6yl\u00fcyorum, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[64],"tags":[],"class_list":{"0":"post-6032","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-tiyatro-uzerine"},"yoast_head":"\nPolitik Tiyatro'nun Tarihi \u00dczerine (2.B\u00f6l\u00fcm) | Erwin Piscator - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Politik Tiyatro'nun Tarihi \u00dczerine (2.B\u00f6l\u00fcm) | Erwin Piscator\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Nas\u0131l oluyor da bu insanlar -duvarc\u0131lar, kasaplar ve benzerleri- \u00e7avu\u015flar ve onba\u015f\u0131lar olarak militarizm havarileri gibi davranmaya cesaret edebiliyorlar, nas\u0131l oluyor da bu adamlar bombalarla ilk kez kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131nda salyangozlar gibi kabuklar\u0131na \u00e7ekilen zavall\u0131lar\u0131 y\u00f6netmekle \u00f6v\u00fcnebiliyorlar. Bunlar v\u00fccutlar\u0131n\u0131 reng\u00e2renk giysilerle neden \u00f6rtt\u00fcklerini \u00e7ok iyi bilirler, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n i\u00e7inde rahat\u00e7a \u00f6l\u00fcnebilir. Geberin -Duyuyor musunuz? Evet sizlere s\u00f6yl\u00fcyorum, […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2011-06-02T09:37:21+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/www.leksikon.org\/images\/piscator_erwin.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"31 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"Politik Tiyatro’nun Tarihi \u00dczerine (2.B\u00f6l\u00fcm) | Erwin Piscator\",\"datePublished\":\"2011-06-02T09:37:21+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/\"},\"wordCount\":6117,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.leksikon.org\/images\/piscator_erwin.jpg\",\"articleSection\":[\"Tiyatro \u00dczerine\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/\",\"name\":\"Politik Tiyatro'nun Tarihi \u00dczerine (2.B\u00f6l\u00fcm) | Erwin Piscator - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.leksikon.org\/images\/piscator_erwin.jpg\",\"datePublished\":\"2011-06-02T09:37:21+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/www.leksikon.org\/images\/piscator_erwin.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/www.leksikon.org\/images\/piscator_erwin.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Politik Tiyatro’nun Tarihi \u00dczerine (2.B\u00f6l\u00fcm) | Erwin Piscator\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Politik Tiyatro'nun Tarihi \u00dczerine (2.B\u00f6l\u00fcm) | Erwin Piscator - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Politik Tiyatro'nun Tarihi \u00dczerine (2.B\u00f6l\u00fcm) | Erwin Piscator","og_description":"Nas\u0131l oluyor da bu insanlar -duvarc\u0131lar, kasaplar ve benzerleri- \u00e7avu\u015flar ve onba\u015f\u0131lar olarak militarizm havarileri gibi davranmaya cesaret edebiliyorlar, nas\u0131l oluyor da bu adamlar bombalarla ilk kez kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131nda salyangozlar gibi kabuklar\u0131na \u00e7ekilen zavall\u0131lar\u0131 y\u00f6netmekle \u00f6v\u00fcnebiliyorlar. Bunlar v\u00fccutlar\u0131n\u0131 reng\u00e2renk giysilerle neden \u00f6rtt\u00fcklerini \u00e7ok iyi bilirler, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n i\u00e7inde rahat\u00e7a \u00f6l\u00fcnebilir. Geberin -Duyuyor musunuz? Evet sizlere s\u00f6yl\u00fcyorum, […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2011-06-02T09:37:21+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/www.leksikon.org\/images\/piscator_erwin.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"31 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"Politik Tiyatro’nun Tarihi \u00dczerine (2.B\u00f6l\u00fcm) | Erwin Piscator","datePublished":"2011-06-02T09:37:21+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/"},"wordCount":6117,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.leksikon.org\/images\/piscator_erwin.jpg","articleSection":["Tiyatro \u00dczerine"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/","name":"Politik Tiyatro'nun Tarihi \u00dczerine (2.B\u00f6l\u00fcm) | Erwin Piscator - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.leksikon.org\/images\/piscator_erwin.jpg","datePublished":"2011-06-02T09:37:21+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/#primaryimage","url":"http:\/\/www.leksikon.org\/images\/piscator_erwin.jpg","contentUrl":"http:\/\/www.leksikon.org\/images\/piscator_erwin.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-2bolum-erwin-piscator\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Politik Tiyatro’nun Tarihi \u00dczerine (2.B\u00f6l\u00fcm) | Erwin Piscator"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6032","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6032"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6032\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6032"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6032"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6032"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}