{"id":6039,"date":"2011-06-02T13:37:22","date_gmt":"2011-06-02T10:37:22","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/"},"modified":"2011-06-02T13:37:22","modified_gmt":"2011-06-02T10:37:22","slug":"cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/","title":{"rendered":"‘\u00c7o\u011fulcu Marksizm’ veya Kuram\u0131n ve Siyasetin Mistikle\u015ftirilmesi (2.B\u00f6l\u00fcm) | Do\u011fan G\u00f6\u00e7men"},"content":{"rendered":"

Haug, \u00e7o\u011fulcu Marksizm yorumu \u00e7er\u00e7evesinde \u201cdiyalektik anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 Hegel\u2019den kurtarmak zorunday\u0131z\u201d derken, i\u015fte bu tikel-evrensel diyalekti\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde kurgulanan \u2018birlik\u2019 kuram\u0131n\u0131 y\u0131kmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor. Bunu, \u00f6rne\u011fin Douglas Kellner gibi, a\u00e7\u0131k\u00e7a yapm\u0131yor.\u00a0 Kan\u0131mca Haug\u2019un d\u00fc\u015f\u00fcncelerini daha a\u00e7\u0131k ifade eden Kellner, bundan sonra Marksizmin bir gelece\u011fi olacaksa, bunun ancak \u201ctemel\u201d kuram\u0131n\u0131 reddeden bir Marksizm yorumu \u00e7er\u00e7evesinde m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fini ileri s\u00fcr\u00fcyor. (1995: 40) Haug, asl\u0131nda Kellner\u2019e \u00e7ok yak\u0131n olan d\u00fc\u015f\u00fcncesini bu kadar a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ifade etmiyor. O hala \u201c\u00c7o\u011fulcu Marksizmin\u201d hala \u00e7okluk i\u00e7inde birlik ilkesinden hareket etti\u011fini ileri s\u00fcr\u00fcyor. Ama s\u00f6z konusu \u00e7oklu\u011fun birli\u011fini sa\u011flayan \u015feyin ne oldu\u011fu sorusunu bir t\u00fcrl\u00fc cevaplayam\u0131yor. B\u00fct\u00fcn tart\u0131\u015fmas\u0131 birli\u011fin olmad\u0131\u011f\u0131 ve olamayaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi etraf\u0131nda d\u00f6n\u00fcyor. \u00d6rne\u011fin Andr\u00e1s Ged\u00f6\u2019n\u00fcn bir Marksizm olmadan Marksizmlerin nas\u0131l olabilece\u011fine dair sorusunu basit bir \u015fekilde ge\u00e7i\u015ftiriyor. (Ged\u00f6, 1983: 138-139) Bunun, diyalektik felsefenin m\u00fcdahalesi sonucu a\u015f\u0131lm\u0131\u015f olan eski g\u00f6recelliklerin, \u00e7\u0131kmazlar\u0131n ve dualizmlerin yeniden \u00fcretilmesi anlam\u0131na geldi\u011fine dair belirlemesini ciddiye almaz g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. (Haug, 1985d: 53) Oysa Haug\u2019un \u00f6nermi\u015f oldu\u011fu \u201c\u00e7o\u011fulcu Marksizm\u201d yorumunun en temel sorunu budur; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u201cMarksizm yoktur, onu edinmemiz gerekir. Tek Marksizm yoktur, Marksizmler vard\u0131r. Marksizm \u00e7ok say\u0131l\u0131 olarak vard\u0131r.\u201d demek, ne anlama gelmektedir? E\u011fer Marksizm yok ise, bu nas\u0131l edinilebilir? Evrensel ve nesnel olarak olmayan bir \u015feyin t\u00fcrleri nas\u0131l olu\u015fabilir, bunlar aras\u0131nda bir birlik nas\u0131l kurulabilir? Haug, \u201ccanl\u0131 Marksizmin kendisi \u2018d\u00fczenlenmi\u015f b\u00fct\u00fcnd\u00fcr\u2019\u201d derken ku\u015fkusuz hakl\u0131d\u0131r. (1985a: 11) Bu \u2018b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u2019 bir kurum veya bir parti taraf\u0131ndan tek ger\u00e7ek olarak savunulmaya kalk\u0131\u015f\u0131lmas\u0131, ku\u015fkusuz Marksizmin canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yitirmesi, kendi kendisini y\u0131kmas\u0131 anlam\u0131na gelecektir. (1985c: 29) Ve Marksizmin \u201cbirli\u011fi basit bir \u015fekilde verilmemi\u015ftir\u201d, tersine s\u00fcrekli yeniden kurulmas\u0131 gerekir derken, Marksizmin her ki\u015fi ve ku\u015fak taraf\u0131ndan aktif bir \u015fekilde yeniden elde edilmesi gerekti\u011fini vurgularken, son derece \u00f6nemli bir noktaya i\u015faret etmektedir. (1985a: 11)<\/p>\n

Fakat bu bizi Marksizme b\u00fct\u00fcnl\u00fck kazand\u0131ran \u015feyin ne oldu\u011funu tan\u0131mlama y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnden muaf tuttu\u011fu anlam\u0131na m\u0131 gelmektedir? Bu tan\u0131m somut ko\u015fullara, s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesinin durumu, d\u00fczeyi ve ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re daha \u2018esnek\u2019 veya daha \u2018s\u0131k\u0131\u2019 olabilir. Bunun Ernest Mandel\u2019in do\u011fru olarak belirtti\u011fi gibi tek mutlak ger\u00e7ek olarak tan\u0131mlanmas\u0131 gerekmiyor. Ancak bu tan\u0131m\u0131n Mandel\u2019in \u201ca\u00e7\u0131kl\u0131k\u201d ad\u0131na \u00f6nerdi\u011fi gibi bir hipoteze indirgenmesi de m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir ku\u015fkusuz. Toplumsal kurtulu\u015f m\u00fccadelesi i\u00e7in yola \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir kuram\u0131n belirlemelerinin hipotezden daha g\u00fc\u00e7l\u00fc ve g\u00fcvenilir olmas\u0131 gerekir. \u00d6zellikle Mandel\u2019in talep etti\u011fi i\u00e7 tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 kurmak ve korumak i\u00e7in \u00f6\u011fretinin \u00f6z\u00fcne dair baz\u0131 \u00f6nermelerde bulunmak zorunda de\u011fil miyiz! (Mandel, 1995: 445) \u00d6rne\u011fin birisi, ben Marksizmden \u015funu anl\u0131yorum, dedi\u011fi zaman, bu ifadesiyle, kendi perspektifinden Marksizmin \u00f6z\u00fcne dair bir belirleme yapm\u0131\u015f olmuyor mu? Bu ifadenin do\u011fru olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmek i\u00e7in, baz\u0131 k\u0131staslara ba\u015fvurmak ve Marksizmin \u2018temeli\u2019 olarak adland\u0131r\u0131labilecek baz\u0131 ilkelere d\u00f6nmek zorunda kalmayacak m\u0131y\u0131z? \u00d6rne\u011fin Gramsci\u2019nin Bukarin ele\u015ftirisi konusunda bir kan\u0131ya varmak i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 ilk i\u015flerden birisi Marx\u2019a d\u00f6nmek de\u011fil midir? Yine, ne kadar iyi niyetli olursa olsun, ne kadar d\u00fcr\u00fcst ama\u00e7la yap\u0131lm\u0131\u015f olursa olsun, Marksizmin idealist yorumuyla materyalist yorumu veya mekanist ve ekonomist yorumuyla diyalektik\u00e7i yorumu yan yana durabilir mi? Bu sorun asl\u0131nda Engels\u2019in en \u00f6nemli felsefi kavgalar\u0131ndan birisi olan \u201cebedi ger\u00e7eklik\u201d dogmatizmine dair ele\u015ftirisi \u00e7er\u00e7evesinde ifade etti\u011fi ger\u00e7e\u011fin s\u00fcreklilik i\u00e7inde tarihsel oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle ilgilidir. Burada, bu ilkenin Marksizmin kendisine uyarland\u0131\u011f\u0131nda, bunun Marksizmin \u00f6z\u00fc ve g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne anlama geldi\u011fi sorusu \u00fczerine e\u011filmemiz m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Luk\u00e1cs\u2019\u0131n Marksizmin \u00f6z\u00fcn\u00fc diyalektik y\u00f6ntemde veya Ged\u00f6\u2019n\u00fcn felsefede g\u00f6rmesini tart\u0131\u015fmaya kalkmak sayfalar dolduracak ve do\u011fal olarak yaz\u0131n\u0131n \u00e7er\u00e7evesini a\u015facakt\u0131r. Fakat \u015fu a\u00e7\u0131kt\u0131r: Marksizmin i\u00e7 b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnen herkesin bu sorular\u0131 Haug\u2019un yapt\u0131\u011f\u0131 gibi basit\u00e7e ge\u00e7i\u015ftirmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n

Haug\u2019un \u00f6nermi\u015f oldu\u011fu Marksizmin \u00e7o\u011fulcu yorumunun bu t\u00fcrl\u00fc sorunlarla y\u00fcz y\u00fcze kal\u0131\u015f\u0131n\u0131n nedeni, diyalekti\u011fi tek yanl\u0131 yorumlamas\u0131nda yat\u0131yor. Yaz\u0131lar\u0131ndan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, Haug diyalekti\u011fi tek yanl\u0131 olarak bir geli\u015fme, ilerleme ve nitel s\u0131\u00e7rama kuram\u0131 olarak tan\u0131ml\u0131yor. Buna uygun olarak \u201cMarksizm hareket halindedir\u201d belirlemesi, \u201cMarksizm de\u011fildir, o olu\u015fuyor. Marksizm ancak bir s\u00fcre\u00e7 olarak var olabilir.\u201d (1985c: 52; 1985b: 20) gibi Alman Marksist bilimcilerinin 1970\u2019li y\u0131llarda \u00fcretti\u011fi \u201cMarksizm olu\u015fmu\u015f-olu\u015fan eserdir\u201d ilkesinden esinlenen belirlemeler, temel \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor. Haug\u2019un do\u011fru olarak belirtti\u011fi gibi, Marksizm de Marksist diyalekti\u011fin kendisine de uyarlanmas\u0131ndan muaf tutulamaz. Yani Marksist diyalekti\u011fin Marksizme de uygulanmas\u0131 gerekir. (1985c: 52) Bu, her \u015feyden \u00f6nce \u00f6zellikle Marksizm i\u00e7in ya\u015famsal \u00f6neme sahiptir. Fakat Marksizmi tan\u0131mlamak i\u00e7in geli\u015ftirilmi\u015f olan bu \u201colu\u015fmu\u015f-olu\u015fan eser\u201d tan\u0131mlamas\u0131, s\u00fcreklili\u011fi ve kopu\u015fu beraber d\u00fc\u015f\u00fcnen bir ilkedir. Ba\u015fka bir ifadeyle buna g\u00f6re Marksizm s\u00fcrekli zenginle\u015ferek geli\u015fen ve de\u011fi\u015fen, ama \u00f6z\u00fcn\u00fc koruyan bir bilimdir. Bu nedenle klasik Marksizm Haug\u2019un \u00f6nerdi\u011fi gibi sadece bir \u201c\u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131\u201d de\u011fildir. Ku\u015fkusuz, Marksizmi b\u00fct\u00fcn olu\u015fum s\u00fcreci i\u00e7inde anlamak i\u00e7in kaynaklar\u0131na inmek, Marx\u2019tan sonraki tart\u0131\u015fmalar\u0131 b\u00fct\u00fcn ini\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131yla, yanl\u0131\u015f ve do\u011frular\u0131yla \u00f6\u011frenmek, ayr\u0131ca bilimsel geli\u015fmeleri bilmek gerekmektedir. \u00d6zellikle Marx\u2019\u0131n eserinin yeniden kurgulanmas\u0131 ve kurulmas\u0131 Marksizmin geli\u015fiminin ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Ancak Haug yaz\u0131lar\u0131nda bu vazge\u00e7ilmez miras\u0131n art\u0131k gerekli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nermektedir. Bir taraftan do\u011fru olarak \u201c[h]er d\u00f6nem, g\u00fcncel ihtiya\u00e7lar\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak kendi Marx okumas\u0131n\u0131 geli\u015ftirmi\u015ftir. Marksizm her zaman Marksist gelenekte yenilik olarak ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d diyor. (1985b: 18, vurgu benim) Ama di\u011fer taraftan \u201cMarksist gelenekte yenilik\u201d talebinin ne anlama geldi\u011fini unutur gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor ve kitab\u0131n\u0131n ilerleyen sayfalar\u0131nda bu talebine z\u0131t \u00f6nermelerde bulunuyor. \u00d6rne\u011fin, Haug \u201cMarksizmi nas\u0131l tan\u0131mlayabiliriz?\u201d diye soruyor ve biraz a\u015fa\u011f\u0131da devam ediyor:<\/p>\n

\u201cBelli bir zamanda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan bir \u00f6\u011fretinin yap\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmeden korumak ve (onu,-DG) bilimsel sosyalizmin kuram\u0131 olarak a\u00e7\u0131klamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Tarih-\u00fcst\u00fc (olarak,-DG) korunmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan (bir,-DG) bilim, el de\u011fer de\u011fmez sona erer, bilim olmaya devam etmez.\u201d (1985c: 34)<\/p>\n

Yukar\u0131daki soruyu sorduktan hemen sonra \u015f\u00f6yle devam ediyor:<\/p>\n

\u201cDeneyler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Marksizmi \u00f6\u011freti yap\u0131s\u0131 olarak sadece yeniden tan\u0131mamak pahas\u0131na in\u015fa edebiliriz. Marx\u2019\u0131n orijinal yap\u0131s\u0131n\u0131 titizce in\u015fa edebilir ve Trier\u2019deki evinde oldu\u011fu gibi ziyaret\u00e7ileri olarak onun i\u00e7inde dola\u015fabiliriz. Ama bu bizim i\u00e7in oturulabilir olmayacakt\u0131r. Marksizmi d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihi olarak Marx\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin devam\u0131 ve yorumu olarak kavrarsak, ya\u011fmurdan ka\u00e7arken doluya tutulmu\u015f oluruz.\u201d (1985c: 25)<\/p>\n

Yukar\u0131ya aktar\u0131lan bu iki saptaman\u0131n metindeki s\u0131ras\u0131 de\u011fi\u015ftirilerek verilmi\u015ftir. Bunun nedeni, yaz\u0131n\u0131n ak\u0131\u015f\u0131na daha uygun oldu\u011fu i\u00e7indir. Marksizm a\u00e7\u0131s\u0131ndan, Haug\u2019un Marx\u2019\u0131n eserinin tarihselli\u011fini vurgulamas\u0131nda \u015fa\u015f\u0131lacak bir \u015fey yoktur. Bilimsel sosyalizmin kurucular\u0131 kadar buna s\u00fcrekli i\u015faret eden ba\u015fka kimse olmam\u0131\u015ft\u0131r. Hatta Engels, her tarihsel d\u00f6nemin kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 oldu\u011funu ve bu s\u0131n\u0131rlar\u0131n d\u00f6nemin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na yans\u0131d\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etmektedir. (1987: 190) Bu, Haug\u2019un do\u011fru olarak belirtti\u011fi gibi, Marx i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Ancak, Klasik Marksizmin 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n bir \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi, onun art\u0131k y\u00fczy\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir tarihinin olmas\u0131, geride b\u0131rak\u0131lan bu tarih i\u00e7inde Marksizmin geli\u015fmi\u015f, zenginle\u015fmi\u015f ve de\u011fi\u015fik k\u00fclt\u00fcrel gelenekler i\u00e7inde de\u011fi\u015fik bi\u00e7imler alm\u0131\u015f olmas\u0131, Haug\u2019un iddia etti\u011finin tersine, onun \u00f6z\u00fcn\u00fcn kayboldu\u011fu veya bir inanca d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc anlam\u0131na gelmemektedir. Bu tarihsel geli\u015fim i\u00e7inde b\u00fct\u00fcn kopu\u015flara ve s\u0131\u00e7ramalara kar\u015f\u0131n Marksizm \u00f6z\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ferek, geli\u015ferek ve zenginle\u015ferek korumu\u015ftur. Haug\u2019un dikkate almad\u0131\u011f\u0131 veya almak istemedi\u011fi ger\u00e7ek budur. Yapm\u0131\u015f oldu\u011fu Marksizmin \u00e7o\u011fulcu yorum \u00f6nerisinin en b\u00fcy\u00fck \u00e7\u0131kmaz\u0131 da kan\u0131mca budur.
Kald\u0131 ki Marx, felsefi duru\u015funu tan\u0131mlarken Hegel gibi o da b\u00fct\u00fcn farklara, az veya \u00e7ok geli\u015fmi\u015flik durumuna kar\u015f\u0131n \u00f6z\u00fcn g\u00f6r\u00fclebilece\u011finden ve kavran\u0131labilinece\u011finden hareket etmektedir. Yani o, Haug\u2019tan farkl\u0131 olarak kopu\u015fu s\u00fcreklilik i\u00e7inde g\u00f6ren bir diyalektik \u00f6nermektedir. Diyalekti\u011fe dair kuram\u0131n ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi de m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir zaten. \u00d6rne\u011fin Marx, Das Kapital\u2019in Almanca birinci bask\u0131s\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131 \u201c\u00f6ns\u00f6z\u201dde \u015f\u00f6yle diyor:<\/p>\n

\u201cAsl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa, konu, kapitalist \u00fcretimin do\u011fal yasalar\u0131n\u0131n sonucu olan toplumsal uzla\u015fmaz kar\u015f\u0131tl\u0131klar\u0131n \u015fu veya bu derecede geli\u015fmi\u015f olmalar\u0131 de\u011fildir. Burada s\u00f6z konusu olan, bu yasalar\u0131n kendileridir, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz sonu\u00e7lara do\u011fru kat\u0131 bir zorunlulukla i\u015fleyen bu e\u011filimdir. Sanayi y\u00f6n\u00fcnden daha \u00e7ok geli\u015fmi\u015f bir \u00fclke, daha az geli\u015fmi\u015f olan \u00fclkeye ancak kendi gelece\u011finin imgesini g\u00f6sterir.\u201d (1993: 17, vurgu bana ait)<\/p>\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi Marx, bir \u015feyin de\u011fi\u015fik alanlarda kendisini d\u0131\u015fa vuran geli\u015fim derecelerinin farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n, bunlar aras\u0131 farklar\u0131n ve \u00e7eli\u015fkilerin onun \u00f6z\u00fcn\u00fcn kavranmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde engel te\u015fkil etmedi\u011fi ilkesinden hareket etmektedir. Marx burada, yukar\u0131da tikel-evrensel diyalekti\u011fi olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131m ilkeye nas\u0131l yakla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine ba\u015fka bir \u00f6rnek sunuyor. Ama \u015fu an s\u00f6z konusu olan s\u00fcreklilik-kopu\u015f diyalekti\u011fidir ve bu konuda Marx ger\u00e7ekten ilgin\u00e7 bir yakla\u015f\u0131m sergiliyor. Marx, Das Kapital\u2019in birinci cildinde, konusunun kapitalist \u00fcretim tarz\u0131 yasalar\u0131n\u0131n farkl\u0131 geli\u015fim dereceleri de\u011fil, bu yasalar\u0131n kendisi oldu\u011funu s\u00f6ylemekle, kapitalist \u00fcretim tarz\u0131 hakim oldu\u011fu s\u00fcrece var olacak yasalardan bahsetmi\u015f oluyor. Di\u011fer bir deyi\u015fle kapitalist \u00fcretim tarz\u0131 hakim oldu\u011fu s\u00fcrece, b\u00fct\u00fcn de\u011fi\u015fikliklere ve geli\u015fmelere kar\u015f\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrecek, s\u00fcreklilik g\u00f6sterecek yasalar\u0131 inceliyor. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi Marksist diyalektik Haug\u2019un \u00f6nerdi\u011fi gibi sadece s\u00fcrekli de\u011fi\u015fimi de\u011fil ayn\u0131 zamanda s\u00fcreklili\u011fi de dikkate alan bir diyalektiktir. Diyalekti\u011fin ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi de m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n

Marx\u2019\u0131n burada i\u015faret etmi\u015f oldu\u011fu s\u00fcreklilik-kopu\u015f diyalekti\u011fi veya s\u00fcreklilik i\u00e7inde kopu\u015f diyalekti\u011fi, bir \u201ctoplumsal formasyon\u201d (kapitalizm) ile s\u0131n\u0131rl\u0131 olan bir diyalektik kuram\u0131d\u0131r. Oysa, Jindirich Zelen\u1ef3\u2019in mant\u0131k\u00e7\u0131 pozitivistlere y\u00f6neltti\u011fi ele\u015ftirisinde g\u00f6sterdi\u011fi gibi, Marx\u2019\u0131n kurgulad\u0131\u011f\u0131 diyalektik materyalizm \u00e7er\u00e7evesinde ifade edilen s\u00fcreklilik i\u00e7inde kopu\u015f diyalekti\u011fi sadece bir \u201ctoplumsal formasyon\u201d ile s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. \u00d6zellikle 20. y\u00fczy\u0131lda mant\u0131k kuram\u0131, daha do\u011frusu \u201ck\u00fcme ontolojisi\u201d \u00e7er\u00e7evesinde g\u00f6zlenen geli\u015fmeler bunu g\u00f6stermektedir. Yani Zelen\u1ef3\u2019in bu saptamas\u0131ndan yola \u00e7\u0131kacak olursak, bu durumda Marksist diyalektik \u00e7er\u00e7evesinde s\u00fcreklilikten bahsederken, bunun tarihsel ve tarih \u00fcst\u00fc olmak \u00fczere iki d\u00fczeyinin oldu\u011fundan yola \u00e7\u0131kmam\u0131z gerekmektedir. (Zelen\u1ef3, 1986: 275-292) Hans Heinz Holz\u2019un da i\u015faret etti\u011fi gibi, Marksizm sadece kapitalizmin de\u011fil, ayn\u0131 zamanda d\u00fcnyan\u0131n rasyonel a\u00e7\u0131klanmas\u0131na yeltenen bir \u00f6\u011fretidir. Bunun i\u00e7in e\u011fer, Haug\u2019un talep etti\u011fi gibi, Marksist diyalektik Marksizme de uygulanacak ise, de\u011fi\u015fimin ve kopu\u015fun bu iki d\u00fczeyli s\u00fcreklilik kuram\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde g\u00f6r\u00fclmesi gerekir. Aksi taktirde Haug\u2019un \u00f6nerisine uyulup sadece geli\u015fim ve kopu\u015f kuram\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde ele al\u0131n\u0131rsa, bu, tarihi anla\u015f\u0131lmaz k\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n

Haug\u2019un \u00f6nermi\u015f oldu\u011fu Marksizme dair \u00e7o\u011fulcu yorumun, b\u00fct\u00fcn bu s\u00f6ylediklerimizden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak, Marksist kuram ve diyalektikle uyumlu olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorusunu bir tarafa b\u0131rakacak olsak bile, b\u00fcy\u00fck epistemolojik a\u00e7mazlar\u0131 var. Bunu ayr\u0131nt\u0131lara girmeden \u015f\u00f6yle \u00f6zetleyebiliriz: bilgi her \u015feyden \u00f6nce nesnel ve evrensel olmak zorundad\u0131r. \u00d6znel d\u00fc\u015f\u00fcnce, istek ve inan\u00e7tan farkl\u0131 olarak bilgi, i\u00e7erik bak\u0131m\u0131ndan nesnel ger\u00e7eklikle ilgilidir. Ancak b\u00f6yle kavrand\u0131\u011f\u0131 taktirde bilgi, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015flerin b\u00fct\u00fcn farkl\u0131l\u0131klar\u0131na ve \u00e7eli\u015fkili \u00e7oklu\u011funa, k\u0131sacas\u0131 ilk bak\u0131\u015fta bir karma\u015fa y\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131 gibi g\u00f6z\u00fcken d\u00fcnyaya bir d\u00fczen getirebilir. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015flerin b\u00fct\u00fcn \u00e7e\u015fitlili\u011fine, \u00e7oklu\u011funa ve bunlar aras\u0131 \u00e7eli\u015fkilere yakla\u015f\u0131rken epistemolojik ilke, ne kadar radikal bir \u00e7o\u011fulculuk olursa olsun, bunlar aras\u0131ndaki b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc ili\u015fkiyi g\u00f6sterebilmek olmal\u0131d\u0131r. Aksi taktirde bilginin bilimsel olmas\u0131 ve b\u00f6ylece de insanlara belli bir hedefe do\u011fru y\u00f6nelme olana\u011f\u0131 sunmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olamaz. Oysa Haug, \u00f6nermi\u015f oldu\u011fu \u00e7o\u011fulculuk ilkesi \u00e7er\u00e7evesinde bilimsel bilginin en \u00f6nemli k\u0131stas\u0131 olan nesnel b\u00fct\u00fcnl\u00fck ilkesini reddediyor. Bundan dolay\u0131 Marksizmin \u201cbirli\u011fi basit bir \u015fekilde verilmemi\u015ftir\u201d, aksine s\u00fcrekli yeniden kurulmas\u0131 gerekir\u201d derken, sa\u011flanmas\u0131 gereken birli\u011fi \u00f6znel bir \u00e7aba sonucu elde edilebilecek bir tasavvura indirgiyor.<\/p>\n

Kendisini diyalektik\u00e7i gelenek i\u00e7inde g\u00f6ren bir yazar olarak Haug\u2019un, \u00e7o\u011fulcu veya \u00f6zs\u00fcz Marksizm \u00f6nermesinin agnostisizme (bilinemezcili\u011fe) yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunun bilim, bilgi, bilgi s\u00fcre\u00e7leri ve ger\u00e7eklik kuram\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ortaya atm\u0131\u015f oldu\u011fu temel sorulardan, yaratm\u0131\u015f oldu\u011fu \u00e7eli\u015fkilerden haberdar olmamas\u0131, \u00f6nerisiyle felsefenin en temel talebinden, yani ger\u00e7e\u011fi bulma ve temsil etme amac\u0131ndan vazge\u00e7ti\u011fini fark etmemesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerini Haug 1980\u2019li y\u0131llardan itibaren bir dizi yaz\u0131da ifade etmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Kendisinden takriben on y\u0131l \u00f6nce, olduk\u00e7a farkl\u0131 olmakla birlikte, ayn\u0131 soruna Hans Heinz Holz da i\u015faret etmi\u015ftir. (Holz, 1972a) Ama Holz\u2019un b\u00fct\u00fcn yaz\u0131lar\u0131n\u0131n etraf\u0131nda d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc soru, uluslararas\u0131 Marksist hareketin par\u00e7alanm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n nas\u0131l a\u015f\u0131labilece\u011fi, \u00f6\u011fretinin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc korunarak pratik (taktiksel ve stratejik) farklar\u0131n d\u00fcnya kapitalist sistemi kar\u015f\u0131s\u0131nda birbiriyle nas\u0131l uyumlu bir hale getirilebilece\u011fi sorusudur. Yine, Haug ve Holz\u2019un kaynak olarak ba\u015fvurduklar\u0131, Palmiro Togliatti\u2019nin \u201cvasiyeti\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan A\u011fustos 1964 tarihli \u201cMemorandum\u201du ayn\u0131 soru etraf\u0131nda d\u00f6nmektedir. (1977: 765-779)\u00a0 Haug\u2019un b\u00f6yle bir amac\u0131 yoktur. O bunun yerine \u201cpratik zorunluluklara\u201d bak\u0131lmas\u0131n\u0131 tavsiye etmektedir. Pratik zorunluluklar a\u00e7\u0131s\u0131ndan Marksist hareketin ger\u00e7ekli\u011fine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir tablo yoktur, bir \u00e7ekim merkezi bulunmamaktad\u0131r, Marksist hareket b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f ve par\u00e7alanm\u0131\u015ft\u0131r. O halde Marksizmin de \u00e7o\u011fulcu olmas\u0131 gerekmektedir. Fakat \u201cMarksizmin \u00f6z\u00fc nedir?\u201d, \u201cb\u00fct\u00fcn bu b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fl\u00fc\u011fe ve par\u00e7alanm\u0131\u015fl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131n Marksist hareketleri birle\u015ftiren kuramsal bir alt yap\u0131 var m\u0131d\u0131r?\u201d, gibi bir soruyu sormak dahi, Haug\u2019a g\u00f6re, dolays\u0131z olarak ortodokslu\u011fa ve dogmatizme g\u00f6t\u00fcrecektir. K\u0131sacas\u0131, Haug\u2019a g\u00f6re ortodoks olanlar sadece Marksizmin geli\u015fmesine ve pratik maddi bir g\u00fcce d\u00f6n\u00fc\u015fmesine katk\u0131da bulunmu\u015f olan ikinci ku\u015fak Marksistler de\u011fildir. Ayn\u0131 zamanda Marksist \u00f6\u011fretinin bir temelinin, b\u00fct\u00fcnle\u015ftirici bir \u2018\u00e7ekirde\u011finin\u2019 oldu\u011fundan yola \u00e7\u0131kan herkes ortodokstur ona g\u00f6re. Tabi bu arada Engels de! Zira Marksist \u00f6\u011fretinin temel kuramsal bile\u015fenleri nedir, sorusunu (Marx\u2019\u0131n da k\u00fc\u00e7\u00fcmsenmeyecek katk\u0131s\u0131yla) cevaplama \u2018c\u00fcretini\u2019 g\u00f6steren ilk \u2018Marksist\u2019 Engels olmu\u015ftur.<\/p>\n

K\u0131sacas\u0131, Haug\u2019un \u00f6nermi\u015f oldu\u011fu Marksizmin \u00e7o\u011fulcu yorumu \u00f6zs\u00fcz bir Marksizm \u00f6nermesidir. Hegel\u2019den \u2018kurtard\u0131\u011f\u0131\u2019 diyalektik\u00e7i anlay\u0131\u015f, Marx\u2019\u0131n diyalektik\u00e7i anlay\u0131\u015f\u0131na katk\u0131da bulunmad\u0131\u011f\u0131 ve onu geli\u015ftirmedi\u011fi gibi, felsefe tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, asl\u0131nda Hegel\u2019in de gerisine d\u00fc\u015fen, Kant\u2019\u0131n, Salt Akl\u0131n Ele\u015ftirisi\u2019nde geli\u015ftirdi\u011fi, atomist alg\u0131lama teorisi \u00e7er\u00e7evesinde olgular aras\u0131 b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc ili\u015fkiyi reddeden \u2018olgucu diyalektik\u2019 anlay\u0131\u015f\u0131na geri d\u00f6n\u00fcyor. Marksizmin \u00f6z\u00fcne ayk\u0131r\u0131 felsefi ilkeleri Marksizmin i\u00e7ine ta\u015f\u0131yarak, onun \u00f6z\u00fcn\u00fc mistikle\u015ftiriyor. Son y\u0131llarda artan ve bu t\u00fcrden Marksizmin do\u011fas\u0131na ayk\u0131r\u0131 felsefi ilkelere ba\u015fvurarak onu \u2018yenileme\u2019 giri\u015fimleri kar\u015f\u0131s\u0131nda Antonio Labriola\u2019n\u0131n neredeyse 110 y\u0131l \u00f6nce yapm\u0131\u015f oldu\u011fu uyar\u0131y\u0131 hat\u0131rlamak bug\u00fcn her zamankinden daha yerinde olacakt\u0131r: \u201c… bu \u00f6\u011freti (Marksizm,- DG) kendi felsefesinin \u00f6nko\u015fullar\u0131n\u0131 ve olanaklar\u0131n\u0131 kendi i\u00e7inde ta\u015f\u0131yor…\u201d (1974: 290)<\/p>\n

4. \u201cHegemonsuz hegemonya\u201d veya \u00f6znesiz siyaset kuram\u0131<\/p>\n

Haug\u2019un ayn\u0131 pragmatist y\u00f6ntemi \u00f6zne sorununda da takip etti\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. \u201cJochen Steffen … ger\u00e7ekli\u011fi, her \u015feyden \u00f6nce i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ger\u00e7ekli\u011fini ke\u015ffetmek i\u00e7in bir \u2018d\u00fcnya tini\u2019 d\u00fc\u015f\u00fcncesinden vazge\u00e7ilmesi i\u00e7in \u00e7a\u011fr\u0131da bulunurken hakl\u0131yd\u0131.\u201d (Haug, 1985a: 11) Bu c\u00fcmleyi okuyunca okur do\u011fal olarak Haug\u2019un (Steffen\u2019in de tavsiyesine uyarak) ger\u00e7ekli\u011fi, \u00f6zellikle i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ger\u00e7ekli\u011fini ke\u015ffetmek i\u00e7in alan ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na, yap\u0131 analizlerine giri\u015fece\u011fini bekliyor. Zira ger\u00e7e\u011fi ke\u015ffetmek i\u00e7in vazge\u00e7ilmesi \u00f6nerilen \u201cd\u00fcnya tini\u201d kavram\u0131 Hegel\u2019in idealist diyalekti\u011fine at\u0131fta bulunuyor ve Engels\u2019in Hegel\u2019e y\u00f6nelik bir ele\u015ftirisini hat\u0131rlat\u0131yor. Engels, Hegel\u2019i ele\u015ftirirken onun diyalekti\u011fi ger\u00e7eklikten \u00f6nce, yani apriori geli\u015ftirdi\u011fine ve bunu \u015fematik bir \u015fekilde ger\u00e7ekli\u011fe uyarlad\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekmi\u015fti. Bu Hegelci yakla\u015f\u0131m yerine, Engels diyalekti\u011fin ger\u00e7ekli\u011fin kendi i\u00e7inde ke\u015ffedilmesini \u00f6nermi\u015fti. Di\u011fer bir deyimle Engels bir anlamda Hegel\u2019in diyalekti\u011finin ger\u00e7ekli\u011fe hep d\u0131\u015fsal veya yabanc\u0131 kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve b\u00f6ylece ger\u00e7ekli\u011fi kavrayamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrm\u00fc\u015f oluyordu. Haug\u2019un yukar\u0131ya aktard\u0131\u011f\u0131m s\u00f6z\u00fc, Engels\u2019in bu Hegel-ele\u015ftirisini and\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in okuru b\u00fcy\u00fck beklentiler i\u00e7ine sokuyor. Ama bu beklentiler Haug taraf\u0131ndan hemen hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011frat\u0131l\u0131yor, \u00e7\u00fcnk\u00fc Haug\u2019un \u201cger\u00e7ekli\u011fi, her \u015feyden \u00f6nce i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ger\u00e7ekli\u011fini ke\u015ffetmek i\u00e7in\u201d giri\u015fti\u011fi Hegel-ele\u015ftirisi b\u00f6yle bir amaca y\u00f6nelmedi\u011fi gibi, tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n y\u00f6n\u00fc, Marksizm \u00e7er\u00e7evesinde i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda alm\u0131\u015f oldu\u011fu duru\u015ftan dolay\u0131 y\u00fcklenen tarihsel misyonun ge\u00e7erlili\u011fini sorgulamaya ve ekonomik analize dayal\u0131 s\u0131n\u0131f endeksli siyaset kuram\u0131n\u0131n reddine do\u011fru kay\u0131yor.<\/p>\n

Haug, Marx\u2019\u0131n eserinin \u2018yeni\u2019 bir yorumunun bug\u00fcn her zamankinden \u00e7ok daha gerekli oldu\u011fundan hareket etmektedir. Haug, \u00f6nermi\u015f oldu\u011fu yorumu, Marx ve Engels\u2019in eserinin \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 bir yan\u0131yla, yani \u2018bilimsel sosyalizm\u2019 projesiyle ba\u015flatmak istiyor. Bu proje onlar\u0131n felsefesinin, iktisat kuram\u0131n\u0131n, tarih d\u00fc\u015f\u00fcncesinin, politik m\u00fccadelelerinin, k\u0131sacas\u0131: Marksizme bir \u00f6\u011freti ve siyasi hareket olarak \u00f6zg\u00fcnl\u00fck kazand\u0131ran ne varsa, hepsinin gelip birbiriyle ili\u015fkilendi\u011fi d\u00fc\u011f\u00fcm noktas\u0131 ve en \u00fcst momentidir. Bundan dolay\u0131 Haug, yeni yorumunu ba\u015flatmak i\u00e7in bu projeyi se\u00e7erken olduk\u00e7a bilin\u00e7li davran\u0131yor.
Peki, Marksizme s\u00f6z konusu \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc kazand\u0131ran nedir? Tarihte sosyalizm d\u00fc\u015f\u00fcncesi Marksizmden \u00e7ok daha eskidir. S\u00f6m\u00fcr\u00fc ve s\u0131n\u0131flar\u0131 ortadan kald\u0131rma d\u00fc\u015f\u00fcncesi Marksizmle ba\u015flamam\u0131\u015ft\u0131r. Bununla beraber \u201cMarx ve Engels\u2019in eserinin \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, eme\u011fin ve bilimin g\u00fc\u00e7lerini bir proje i\u00e7inde birle\u015ftirmi\u015f olmas\u0131nda yat\u0131yor. Buna \u2018bilimsel sosyalizm\u2019 ad\u0131 verildi.\u201d (Haug, 1985b:17) Haug, bu belirlemeyi yapt\u0131ktan sonra bu projenin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 g\u00fc\u00e7lerinin kim oldu\u011fu sorusuna d\u00f6n\u00fcyor: \u201cBu projenin \u2018bilimsel\u2019 ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131na dair soruya sadece Volker Braun ile cevap verilebilir: \u2018herkes ancak yeter.\u2019\u201d (1985b: 17) Haug\u2019un burada sergilemi\u015f oldu\u011fu y\u00f6ntem tipiktir ve her hangi bir ba\u015fka konu ba\u011flam\u0131nda yeniden g\u00f6zlenebilir. Ne yap\u0131yor Haug? \u00d6nce, Marx ve Engels\u2019in eserinin sosyalist d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihinde \u00f6zg\u00fcn bir yerinin oldu\u011funu belirtiyor. Ona bu \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc kazand\u0131ran \u015feyin ne oldu\u011funa, yanl\u0131\u015f anla\u015fmaya yol a\u00e7abilecek kavramlarla da olsa, i\u015faret ediyor. Daha sonra hem bu belirlemeyi geri alan, hem de onlar\u0131n eserine \u00f6zg\u00fcnl\u00fck kazand\u0131ran \u015feyi yads\u0131yan bir a\u00e7\u0131klama yap\u0131yor: bilimsel sosyalizmin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 toplumsal g\u00fc\u00e7(ler) kimdir? Herkes! Yani Haug\u2019un, Marksizmi yenilemek i\u00e7in giri\u015fmi\u015f oldu\u011fu yorumda, bilimsel sosyalizmin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olan i\u015f\u00e7i ve emek\u00e7i g\u00fc\u00e7leri bilimin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olarak tan\u0131mlamaya dili varm\u0131yor. Buna kar\u015f\u0131n, Marx a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu sorunun cevab\u0131 ancak \u00fcretim ili\u015fkileri ve bu \u00e7er\u00e7evede \u015fekillenen s\u0131n\u0131f ili\u015fkileri ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 temel al\u0131narak verilebilir. Das Kapital\u2019in Almanca ikinci bask\u0131s\u0131na yazm\u0131\u015f oldu\u011fu \u201csons\u00f6zde\u201d Marx\u2019\u0131n \u00f6zellikle bu soruya vermi\u015f oldu\u011fu cevap bu konuda iyi bir \u00f6rnek te\u015fkil ediyor. \u015e\u00f6yle diyor Marx:<\/p>\n

Fransa ile \u0130ngiltere\u2019de burjuvazi siyasi iktidar\u0131 ele ge\u00e7irmi\u015fti. Bundan dolay\u0131 s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131, pratik oldu\u011fu kadar teorik olarak da gitgide daha a\u00e7\u0131k bir tehdit edici bi\u00e7imler ald\u0131. Bu, bilimsel burjuva ekonomisinin \u00f6l\u00fcm \u00e7an\u0131n\u0131 \u00e7al\u0131yordu. Art\u0131k bundan sonra bu ya da \u015fu teoremin ger\u00e7ek olmas\u0131 de\u011fil, ama sermayeye yararl\u0131 m\u0131 yoksa zararl\u0131 m\u0131, gerekli mi yoksa gereksiz mi, siyasal bak\u0131mdan tehlikeli mi yoksa tehlikesiz mi oldu\u011fu s\u00f6z konusudur. \u00c7\u0131kar g\u00f6zetmeyen ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n yerini kara vicdanl\u0131 ve k\u00f6t\u00fc niyetli mazur g\u00f6stermeler alm\u0131\u015ft\u0131r. (1988b: 21; 1993: 23)[5]<\/p>\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi Marx, bilimin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 kimdir?, sorusuna \u00fcretim ili\u015fkileri \u00e7er\u00e7evesinde \u015fekillenen s\u0131n\u0131f ili\u015fkileri ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131na ve bundan do\u011fan iktidar ili\u015fkilerine bakarak cevap veriyor. Haug gibi, \u201cherkes\u201d diyerek de\u011fil. Haug, Marx\u2019\u0131n bu tarihsel bilimsel kazan\u0131m\u0131n\u0131 bertaraf etmeye, s\u0131n\u0131f kavram\u0131n\u0131n yerine \u201cherkes\u201d gibi belirsiz bir kavram\u0131 ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken \u00f6rne\u011fin Antonio Negri gibi baz\u0131 \u201c\u00fctopik sosyalistler\u201din bile gerisine d\u00fc\u015f\u00fcyor ve b\u00f6ylece bug\u00fcnk\u00fc ko\u015fullarda bilimde ve siyasette vazge\u00e7ilmez unsur olan s\u0131n\u0131f-\u00f6zneyi silikle\u015ftirip mistikle\u015ftiriyor.<\/p>\n

\u015eimdi, Haug\u2019un \u201cherkes\u201d olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bu belirsiz \u00f6zne kuram\u0131na \u201cpratik zorunluluklar\u201d a\u00e7\u0131s\u0131ndan nas\u0131l ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ele alal\u0131m. Haug, \u00f6znesiz siyaset kuram\u0131n\u0131 \u201chegemonsuz hegemonya\u201d veya \u201chegemonsuz yap\u0131sal hegemonya\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda geli\u015ftiriyor. Bunu yaparken, yukar\u0131da\u00a0 da belirtti\u011fim gibi, klasik Marksizmde oldu\u011fu gibi \u00fcretim ili\u015fkilerine de\u011fil, \u00f6rg\u00fctlerin ve gruplar\u0131n durumuna bak\u0131yor. Hegemonya kuram\u0131n\u0131 Gramsci\u2019den ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia ediyor. Ancak Gramsci\u2019nin bu kuram\u0131 Lenin gelene\u011fi i\u00e7inde geli\u015ftirdi\u011fini ve s\u0131n\u0131f ve s\u0131n\u0131f partisi kuram\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in art\u0131k ge\u00e7erli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Bundan dolay\u0131 Gramsci\u2019nin hegemonya kuram\u0131n\u0131 yeniden yorumluyor. Haug, \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 olarak 1980\u2019lerin ba\u015f\u0131nda Almanya\u2019da hakim olan durumu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruyor ve bu \u00f6zel durumu di\u011fer \u00fclkelerin kendine has durumlar\u0131n\u0131 dikkate almadan genelle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n

\u00d6rg\u00fctlenme durumu ve d\u00fczeyinden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda durum nedir? Haug\u2019a g\u00f6re, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n iki temel \u00f6rg\u00fct\u00fc olan Sosyal Demokratlar ve Kom\u00fcnistler art\u0131k \u201csolun \u00f6rg\u00fctleyici merkezleri olarak etki g\u00f6stermiyorlar\u201d. (Haug, 1985e: 160) Bunun ikisi d\u0131\u015f\u0131nda i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 oldu\u011fu veya aktif olarak uygulad\u0131\u011f\u0131 bir hegemonya m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. (1985f: 210) Bundan dolay\u0131 sol yelpaze i\u00e7inde \u201c\u00e7e\u015fitlilik\u201d ve \u201cmerkezsiz\u201d yeni bir k\u00fclt\u00fcr geli\u015fmektedir. Bir tarafta geli\u015fen \u201cyeni toplumsal hareketler\u201d di\u011fer tarafta \u201c\u2018eski\u2019 toplumsal hareketler\u201d var. Eski toplumsal hareketlerden farkl\u0131 olarak yeni toplumsal hareketler \u00fcretim ili\u015fkilerini temel almamaktad\u0131r. Bundan dolay\u0131 bunlar\u0131n \u00f6ncelikle \u201ctoplumsal-k\u00fclt\u00fcrel hareketler\u201d olarak kavranmas\u0131 gerekmektedir. Ancak bu yeni ve eski toplumsal hareketlerin birbirinin kar\u015f\u0131s\u0131na konmamas\u0131 gerekmektedir. Tersine, bunlar birbirini tamamlayan hareketler olarak g\u00f6r\u00fclebilir ve merkezsizlik veya \u00e7ok merkezlilik ilkesine dayal\u0131 olarak uygun bir \u00e7er\u00e7evede bir araya getirilebilir. (1985e: 161) Haug\u2019a g\u00f6re bunun \u00e7er\u00e7evesi ancak klasik anlamda hegemonu bulunmayan, yani s\u0131n\u0131f yerine gruplar\u0131 (\u00e7ok \u00e7e\u015fitli \u00f6znelili\u011fi) temel alan yap\u0131sal hegemonya olabilir. (1985e: 172-173) Bu birli\u011fin form\u00fcl\u00fc ise \u201ceme\u011fin, bilimin ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn g\u00fc\u00e7lerinin birli\u011fi\u201d olabilir. (1985e: 169) Bir \u00f6rg\u00fcy\u00fc (network) and\u0131racak bu birlik \u00e7er\u00e7evesinde hi\u00e7 bir g\u00fc\u00e7 hegemon olmamal\u0131d\u0131r. Bundan dolay\u0131 bu birlikten ortaya \u00e7\u0131kacak olan yap\u0131y\u0131 Haug, \u201chegemonsuz yap\u0131sal hegemonya\u201d veya \u201chegemonsuz hegemonya\u201d olarak adland\u0131r\u0131yor. Bazen \u201csol blok\u201d, bazen \u201c\u00e7ok merkezli \u00f6rg\u00fc\u201d olarak da adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bu birli\u011fin sergileyece\u011fi siyasete ise, Haug \u201c\u00e7ok merkezli siyaset\u201d diyor.
Haug, s\u0131n\u0131f eksenli siyasetin bitmedi\u011fini belirtse de,\u00a0 Marksist olan ve olmayanlardan olu\u015fturmak istedi\u011fi \u201csol blok\u201d \u00e7er\u00e7evesinde \u00f6nermi\u015f oldu\u011fu \u201c\u00e7ok merkezli siyaset\u201d sonu\u00e7 itibariyle s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesini reddetmek zorundad\u0131r. Zira bu kadar geni\u015f eksenli bir blok ancak \u201casgari m\u00fc\u015fterekler\u201d temelinde olu\u015fabilecek bir birlik olabilir. S\u0131n\u0131f m\u00fccadelesini temel almayan yeni toplumsal hareketler ve gruplarla kurulacak bir birli\u011fin asgari m\u00fc\u015ftere\u011finin s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesini temel alan k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fiklikleri ama\u00e7layan bir pro\u011fram olmayaca\u011f\u0131 da a\u00e7\u0131k. Bu kadar geni\u015f bir birlikten \u00e7\u0131kabilecek asgari m\u00fc\u015fterek, ancak reform ama\u00e7l\u0131 bir pro\u011fram olabilir. Kendisini bununla s\u0131n\u0131rlayan \u00e7ok merkezli bir siyaset pro\u011fram\u0131n\u0131n \u015fu veya bu \u015fekilde s\u0131n\u0131f kuram\u0131n\u0131 ve m\u00fccadelesini ask\u0131ya almak zorunda kalaca\u011f\u0131 da ba\u015fka bir ger\u00e7ektir. Aksi taktirde birli\u011fin olmas\u0131 olas\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n

Marksizmin bir s\u0131n\u0131f kuram\u0131na indirgenmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil ku\u015fkusuz. Ama s\u0131n\u0131f kuram\u0131 olmadan, ne kadar devrimci bir \u00f6\u011freti olursa olsun, Marksizm basit herhangi bir \u00f6\u011freti olmaktan \u00f6teye gidemez. Werner Goldschmidt, Marx\u2019\u0131n ta ilk yaz\u0131lar\u0131ndan itibaren temel konular\u0131ndan birisinin, felsefenin nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fece\u011fi sorusu etraf\u0131nda d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kan\u0131mca inand\u0131r\u0131c\u0131 bir \u015fekilde g\u00f6stermi\u015ftir. (Goldschmidt, 1986: 96-126) Gen\u00e7 Hegelciler aras\u0131nda konu \u00fczerine y\u00fcr\u00fct\u00fclen tart\u0131\u015fmalarda Marx bir\u00e7ok bak\u0131mdan farkl\u0131 bir \u00e7izgi izler. Bunlar\u0131n baz\u0131lar\u0131 felsefeden (veya kuramdan) vazge\u00e7ip basit bir \u015fekilde \u2018halka\u2019 uymay\u0131 \u00f6nerirken, di\u011ferleri se\u00e7kici (elitist) bir duru\u015f alarak halk\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcmserler. Bunlardan farkl\u0131 olarak Marx, felsefe ve halk aras\u0131nda diyalektik bir birli\u011fin nas\u0131l olu\u015fabilece\u011fi sorusu \u00fczerinde yo\u011funla\u015f\u0131r, felsefeyi ger\u00e7ekle\u015ftirecek ve ger\u00e7eklik haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrecek, i\u00e7inde bulundu\u011fu nesnel ko\u015fullar\u0131ndan dolay\u0131 kurtulu\u015fu i\u00e7in hakikati tersine \u00e7evirmek zorunda olan toplumsal bir \u00f6zne aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7ine girer. 1843 sonu ile Ocak 1844 tarihleri aras\u0131nda kaleme ald\u0131\u011f\u0131 Zur Kritik der Hegelschen Rechtsphilosophie. Einleitung (Hegel\u2019in Hukuk Felsefesinin Ele\u015ftirisine Dair. Giri\u015f) adl\u0131 yaz\u0131s\u0131nda ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u015fu belirleme bu aray\u0131\u015f\u0131n bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr: \u201c[f]elsefe proletaryada maddi temelini buldu\u011fu gibi, proletarya felsefede kendi d\u00fc\u015f\u00fcnsel silah\u0131n\u0131 bulmaktad\u0131r…\u201d Ve biraz a\u015fa\u011f\u0131da, Almanlar\u0131n kurtulu\u015funu insan\u0131n kurtulu\u015fu olarak tart\u0131\u015f\u0131rken, benzer bir \u015fekilde: \u201c[b]u kurtulu\u015fun beyni felsefe, kalbi proletaryad\u0131r.\u201d diyor. (1988b: 391) Marx\u2019\u0131n daha sonraki y\u0131llarda kaleme ald\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131lar\u0131 ve eserlerinin konusu yine bu sorudur. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, Marx felsefenin ger\u00e7ekle\u015fmesiyle proletaryan\u0131n kurtulu\u015fu aras\u0131nda ayr\u0131lmaz diyalektik bir ba\u011f kuruyor. Bundan dolay\u0131 Marksizm \u00fczerine y\u00fcr\u00fct\u00fclen tart\u0131\u015fman\u0131n merkezinde, d\u00fcn oldu\u011fu gibi bug\u00fcn de s\u0131n\u0131f ve s\u0131n\u0131f kavgas\u0131 kuram\u0131 bulunuyor. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, yukar\u0131da aktard\u0131\u011f\u0131m Frankfurter Zeitung\u2019un tabiriyle, \u201c\u0130nsan Marx\u2019\u0131 ya tam yutar ya da hi\u00e7 yutmaz, ikisi aras\u0131nda olan bir \u015feyden bir \u015fey \u00e7\u0131kmaz.\u201d (aktaran: Lenin, 1963: 501) Bug\u00fcn artan Marksizmi \u2018yenileme\u2019 \u00e7abalar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde s\u0131n\u0131f kuram\u0131ndan vazge\u00e7ilmesini \u00f6neren Dougles Kellner, Haug\u2019un duru\u015funu daha a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde dile getiriyor ve b\u00f6ylece tutucu Frankfurter Zeitung\u2019un duru\u015funu sol hareket i\u00e7inde \u2018solcu\u2019 olarak temsil ediyor. (Kellner, 1995: 33-41) \u00c7\u00fcnk\u00fc tutucu \u00e7evrelerin s\u00f6zc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapan Frankfurter Zeitung\u2019a g\u00f6re Marx\u2019\u0131n \u201cd\u00fc\u015f\u00fcncelerinin aras\u0131nda en zararl\u0131 olan\u0131\u201d hangisiydi? sorusuna \u2019s\u0131n\u0131f kavgas\u0131\u2019 yan\u0131t\u0131n\u0131 veriyor. Ve s\u00f6z konusu gazeteye g\u00f6re \u201ck\u00f6t\u00fcl\u00fck\u201d burada yatmaktad\u0131r. Haug ve Kellner Marksistleri s\u00f6z\u00fcm ona bu \u201ck\u00f6t\u00fcl\u00fckten\u201d kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bu t\u00fcr \u2018yenilik\u00e7ilerin\u2019 kar\u015f\u0131s\u0131nda Ralph Miliband Marksizmin merkezinde s\u0131n\u0131f kuram\u0131n\u0131n bulundu\u011funu ve hangi ama\u00e7la olursa olsun bundan vazge\u00e7ilemeyece\u011fine i\u015faret ediyor. (Miliband, 1995: 224) B\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc Marksist felsefe olmadan proletaryan\u0131n kendi i\u00e7in olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayaca\u011f\u0131 gibi, kendi i\u00e7in proletarya olmadan da ne Marksizm ne de felsefenin ger\u00e7ekle\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcn olabilir.<\/p>\n

Haug\u2019un yukar\u0131da aktard\u0131\u011f\u0131m d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin en \u00fcst momentini Marksist yeni tip parti kuram\u0131n\u0131n reddi olu\u015fturuyor. Yukar\u0131da s\u00f6ylenenlerden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi, Haug daha organik ve disiplinli bir \u00f6rg\u00fct bi\u00e7imi olan parti \u00f6rg\u00fctlenmesi yerine fazla bir ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmayan bir hareket \u00f6rg\u00fctlenmesi \u00f6nermektedir. Bu yaz\u0131y\u0131 sonlarken buna sadece ele\u015ftirel olarak i\u015faret edip ge\u00e7mek istiyorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6rg\u00fct tart\u0131\u015fmas\u0131 hem ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir konu, hem de Haug\u2019un yeni tip parti \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn ge\u00e7erlili\u011fini yitirdi\u011fine dair belirlemesini desteklemek amac\u0131yla ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc gerek\u00e7e pek ikna edici de\u011fil. Haug\u2019a g\u00f6re bu \u00f6rg\u00fct modeli kriz i\u00e7inde bulundu\u011fu i\u00e7in art\u0131k rafa kald\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Oysa kriz i\u00e7inde bulunan sadece bu \u00f6rg\u00fct modeli de\u011fil, b\u00fct\u00fcn sosyal kurtulu\u015f m\u00fccadeleleri hareketleridir. Ba\u015fka bir ifadeyle krizin nedenleri \u00e7ok daha derinde yatmaktad\u0131r. Buna ne \u00f6\u011freti suland\u0131r\u0131larak ne de asl\u0131nda pek de yeni olmayan yeni bir \u00f6rg\u00fct modeliyle ya da hareket \u00f6rg\u00fctlenmesiyle cevap verilebilir. Bununla beraber \u00f6rg\u00fctle ilgili b\u00fct\u00fcn bu sorunlar\u0131n tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 hak etti\u011fi yo\u011funluk ve geni\u015flikte ele al\u0131nabilecek ba\u015fka bir yaz\u0131ya b\u0131rak\u0131yorum.<\/p>\n

Kaynak\u00e7a<\/p>\n

Avineri, S. (1983): \u201cKarl Marx \u2013 hundert Jahre danach\u201d, Dialektik, no: 6, Pahl-Rugenstein Verlag, K\u00f6ln, s. 11-14.
Bernstein, E. ve Engels, F. (1984): \u201cDer Internationale Arbeiterkongre\u00df von 1889 \u2013 Eine Antwort an die Justice\u201d, Marx-Engels-Werke (MEW), c. 21, Dietz Verlag Berlin, s. 512-522.
Engels, F. (1982a): \u201cAn die Redaktion des \u2018Sozialdemokrat\u2019\u201d, MEW 22, Dietz Verlag, Berlin, s. 68-70.
Engels, F. (1982b): \u201cAn die Redaktion der \u2018Critica Sociale\u2019\u201d, MEW 22, Dietz Verlag, Berlin, s. 478-479.
Engels, F. (1984): Friedrich Adolf Sorge\u2019ye 30 Aral\u0131k 1893 tarihli mektup, MEW 39, Dietz Verlag, Berlin, s. 187-189.
Engels, F. (1985): Eduard Bernstein\u2019a 2\/3 Eyl\u00fcl 1882 tarihli mektup, MEW 35, Dietz Verlag, Berlin, s. 386-390.
Engels, F. (1986a): Paul Lafargue\u2019a 27 May\u0131s 1889 tarihli mektup, MEW 37, Dietz Verlag, Berlin, s. 225-226.
Engels, F. (1986b): Laura Lafargue\u2019a 11 Haziran 1889 tarihli mektup,\u00a0 MEW 37, Dietz Verlag, Berlin, s. 233-235.
Engels, F. (1986c): Conrad Schmidt\u2019e 5 Au\u011fustos 1890 tarihli mektup, MEW 37, Dietz Verlag, Berlin, s. 435-438.
Engels, F. (1986d): Friedrich Adolf Sorge\u2019ye 18 Ekim 1890 tarihli mektup, MEW 37, Dietz Verlag, Berlin, s. 482.
Engels, F. (1986e): Leo Frankel\u2019e 25 Aral\u0131k 1890 tarihli mektup, MEW 37, Dietz Verlag, Berlin, s. 530-532.
Engels, F. (1987): Die Entwicklung des Sozialismus von der Utopie zur Wissenschaft, MEW 19, Dietz Verlag, Berlin, s. 177-228.
Ged\u00f6, A. (1983): Die Philosophie von Marx im Kr\u00e4ftefeld der Wahlverwandschaften \u2013 Zur neueren Entwicklungen der Marxismus-Diskussion\u201d, Dialektik, no: 6, s. 134-148, Pahl-Rugenstein Verlag, K\u00f6ln.
Goldschmidt, W. (1986): \u201cKarl Marx als Kritiker. Von der Kritik der Philosophie \u00fcber die Kritik der Politik zur Kritik der politischen \u00d6konomie\u201d, Karl Marx. Kritik und positive Wissenschaft i\u00e7inde, yay. Hahn, M. ve Sandk\u00fchler, H.-J., Pahl-Rugenstein Verlag, K\u00f6ln, s. 96-126.
Haug, W. F. (1985a): \u201cVorwort oder Wie es zu diesem Buche kam. Pluraler Marxismus\u201d, cilt 1, Argument-Verlag, West-Berlin, s. 9-14.
Haug, W. F. (1985b): \u201cNotwendigkeit(en) des Marxismus 100 Jahre nach dem Tode von Karl Marx\u201d. Pluraler Marxismus, cilt 1, Argument-Verlag, West-Berlin, s. 17-21.
Haug, W. F. (1985c): \u201cKrise oder Dialektik des Marxismus. Pluraler Marxismus, cilt 1, Argument-Verlag\u201d, West-Berlin, s. 22-51.
Haug, W. F. (1985d): \u201cDie Dialektik des Marxismus lernen\u201d. Pluraler Marxismus, cilt 1, Argument-Verlag, West-Berlin, s. 52-61.
Haug, W.F. (1985e): \u201cStrukturelle Hegemonie\u201d. Pluraler Marxismus, cilt 1, Argument-Verlag, West-Berlin, s. 158-184.
Hegel, G.W.F. (1986): Wissenschaft der Logik, cilt 2, Werke 6, Suhrkamp Verlag, Frankfurt a. M.
Holz, H.-H. (1972a): Str\u00f6mungen und Tendenzen im Neomarxismus, Carl Hanser Verlag, M\u00fcnchen.
Holz, H.-H. (1972b): \u201cDie Begr\u00fcndung der Lehre vom Polyzentrismus bei Gramsci und Togliatti\u201d. Str\u00f6mungen und Tendenzen im Neomarxismus, Carl Hanser Verlag, M\u00fcnchen, s. 12-29.
Kellner, D. (1995): \u201cThe End of Orthodox Marxism\u201d, Marxism in the Postmodern Age \u2013 Confronting the New World Order,\u00a0 yay. Callari, A., Cullenberg, S. ve Biewener, C., The Guilford Press, New York\/London, s. 33-41.
Labica, G. (1990): \u201cF\u00fcr eine kritische Bilanz des Marxismus\u201d, Europ\u00e4ische Enzyklop\u00e4die zu Philosophie und Wissenschaften\u00a0 i\u00e7inde, c\u0131lt 3, yay. Sandk\u00fchler, H.-J., Meiner Verlag, Hamburg, s. 214-219.
Labriola, A. (1974): \u201cBriefe an Georges Sorel\u201d, \u00dcber den historischen Materialismus i\u00e7inde, yay. Ascheri-Osterlow, A. ve Pozzoli, C., Suhrkamp Verlag, Frankfurt a. M., s. 267-414.
Leibniz, \u201cThe Monadology\u201d, Selections i\u00e7inde, yay. Wiener P. P., Charles Scribner\u2019s Sons, New York, s. 533-552.
Leibniz, G.W. (1965): Die Prinzipien der Philosophie oder die Monadologie, Kleine Schriften zur Metaphysik – Philosophische Schriften, cilt 1, yay. Holz, H.-H., Suhrkamp Verlag, Frankfurt a\/M, s. 439-483.
Lenin, W.\u0130. (1962): \u201cUnsere Liquidatoren\u201d, Werke, c. 17, Dietz Verlag, Berlin, s. 44-66.
Lenin, W.\u0130. (1963): \u201cMarx im Urteil des internationalen Liberalismus\u201d, Werke 13, Dietz Verlag, Berlin, s. 498-502.
Mandel, E. (1995): \u201cThe Relevance of Marxist Theory for Understanding the Present World Crisis\u201d, Marxism in the Postmodern Age \u2013 Confronting the New World Order,\u00a0 yay. Callari, A., Cullenberg, S. ve Biewener, C., The Guilford Press, New York\/London, s. 438-447.
Marx, K. (1988a): \u201cZur Kritik der Hegelschen Rechtsphilosophie. Einleitung\u201d, MEW 1, Dietz Verlag, Berlin, s. 378-391.
Marx, K. (1988b): Das Kapital \u2013 Kritik der politischen \u00d6konomie, c. 1: Der Produktionsproze\u00df des Kapitals, MEW 23, Dietz Verlag, Berlin.
Marx, K. (1993),Kapital \u2013 Kapitalist \u00dcretimin Ele\u015ftirel Bir Tahlili, Sol Yay\u0131nlar\u0131, Ankara.
\u00d6ngen, T. (2002): \u201cMarx ve S\u0131n\u0131f\u201d, Praksis, no: 8, Ankara, s. 9-28.
Ralph, M. (1995): \u201cReclaiming the Alternative\u201d. Marxism in the Postmodern Age \u2013 Confronting the New World Order,\u00a0 yay. Callari, A., Cullenberg, S. Ve Biewener, C., The Guilford Press, New York\/London, s. 218-224.
Smith, A. (1984): The Theory of Moral Sentiments, yay. Raphael, D.D. ve Macfie, A.L., Liberty Fund, \u0130ndiana Polis.
The Economist (2002\/2003: Special Christmas Issue): \u201cMarx after communism\u201d, London, s. 17-19.
Togliatti, P. (1977): \u201cMemorandum zu Fragen der internationalen Arbeiterbewegung und ihrer Einheit\u201d. Ausgew\u00e4hlte Reden und Aufs\u00e4tze, Dietz Verlag, Berlin, s. 765-779.
Zelen\u1ef3, J. (1986): \u201cZum Rationalit\u00e4tstypus der Marxschen Theorie\u201d. Karl Marx. Kritik und positive Wissenschaft, yay. Hahn, M. ve Sandk\u00fchler, H.-J., Pahl-Rugenstein Verlag, K\u00f6ln, s. 275-292.
[1] Bu yaz\u0131 ilk olarak Praksis dergisinde (no:13, s. 123-151 ) yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Blo\u011fumda yay\u0131nlanmak \u00fczere yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irilmi\u015ftir. Yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklikler, bir ka\u00e7 k\u00fc\u00e7\u00fck ekin ve son d\u00f6rt paragraf\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda daha \u00e7ok dil ve \u00fcsluba ili\u015fkindir.
[2] Marx\u2019\u0131n s\u00f6zlerinin tarihsel bir geri plan\u0131 vard\u0131r. Anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re benzer bir s\u00f6z\u00fc Saint Simon, \u00f6\u011fretisinin takip\u00e7isi oldu\u011funu ileri s\u00fcren \u00f6rne\u011fin August Comte gibi \u00f6\u011frencilerinin sergiledi\u011fi teorik ve pratik duru\u015f kar\u015f\u0131s\u0131nda, e\u011fer bu Simonizm ise ben Simonist de\u011filim, demi\u015ftir. Engels\u2019in Marx\u2019tan aktard\u0131\u011f\u0131 s\u00f6zleri bu tarihsel \u00f6rne\u011fe analojik olarak kendi \u00f6\u011fretisinin Fransa\u2019daki takip\u00e7ilerinin sergilemi\u015f oldu\u011fu teorik ve pratik duru\u015f kar\u015f\u0131s\u0131nda ifade edilmi\u015ftir.
[3] Marx ve Engels\u2019in eserlerini yay\u0131nlayan kurulun verdi\u011fi bilgiye g\u00f6re, bu yaz\u0131y\u0131 Engels\u2019in tavsiyesi \u00fczerine Bernstein kaleme alm\u0131\u015ft\u0131r. Daha sonra Engels \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015farak \u0130ngilizce bask\u0131s\u0131n\u0131 haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. Bu yaz\u0131 daha sonra Almancaya \u00e7evrilmi\u015f ve Bernstein\u2019\u0131n imzas\u0131yla yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.
[4] Alaattin Bilgi\u2019nin \u00e7evirisinde c\u00fcmlenin anlam\u0131 kayboldu\u011fu i\u00e7in Almanca orjinal kayna\u011fa ba\u015fvurmay\u0131 ye\u011fliyorum. Bilgi, bu c\u00fcmleyi \u015f\u00f6yle \u00e7eviriyor: \u201cEme\u011fin, kara deriye damgaland\u0131\u011f\u0131 yerde, beyaz deriden kendini kurtarmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.\u201d (Marx, 1993: 313) Orjinal metinde c\u00fcmle \u015f\u00f6yledir: \u201cDie Arbeit in wei\u00dfer Haut kann sich dort nicht emanzipieren, wo sie in schwarzer Haut gebrandmarkt wird.\u201d Hangi \u00e7evirinin daha anla\u015f\u0131l\u0131r oldu\u011fu konusunda taktir okurundur.
[5] Alaattin Bilgi\u2019nin yapm\u0131\u015f oldu\u011fu \u00e7eviride, Almanca orijinal metinden yararlanarak baz\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck de\u011fi\u015fiklikler yapt\u0131m. Bundan dolay\u0131 Almanca kayna\u011f\u0131 birinci s\u0131rada veriyorum.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Haug, \u00e7o\u011fulcu Marksizm yorumu \u00e7er\u00e7evesinde \u201cdiyalektik anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 Hegel\u2019den kurtarmak zorunday\u0131z\u201d derken, i\u015fte bu tikel-evrensel diyalekti\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde kurgulanan \u2018birlik\u2019 kuram\u0131n\u0131 y\u0131kmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor. Bunu, \u00f6rne\u011fin Douglas Kellner gibi, a\u00e7\u0131k\u00e7a yapm\u0131yor.\u00a0 Kan\u0131mca Haug\u2019un d\u00fc\u015f\u00fcncelerini daha a\u00e7\u0131k ifade eden Kellner, bundan sonra Marksizmin bir gelece\u011fi olacaksa, bunun ancak \u201ctemel\u201d kuram\u0131n\u0131 reddeden bir Marksizm yorumu \u00e7er\u00e7evesinde m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fini ileri s\u00fcr\u00fcyor. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[178],"tags":[],"class_list":["post-6039","post","type-post","status-publish","format-standard","category-marksizm"],"yoast_head":"\n'\u00c7o\u011fulcu Marksizm' veya Kuram\u0131n ve Siyasetin Mistikle\u015ftirilmesi (2.B\u00f6l\u00fcm) | Do\u011fan G\u00f6\u00e7men - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"'\u00c7o\u011fulcu Marksizm' veya Kuram\u0131n ve Siyasetin Mistikle\u015ftirilmesi (2.B\u00f6l\u00fcm) | Do\u011fan G\u00f6\u00e7men\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Haug, \u00e7o\u011fulcu Marksizm yorumu \u00e7er\u00e7evesinde \u201cdiyalektik anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 Hegel\u2019den kurtarmak zorunday\u0131z\u201d derken, i\u015fte bu tikel-evrensel diyalekti\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde kurgulanan \u2018birlik\u2019 kuram\u0131n\u0131 y\u0131kmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor. Bunu, \u00f6rne\u011fin Douglas Kellner gibi, a\u00e7\u0131k\u00e7a yapm\u0131yor.\u00a0 Kan\u0131mca Haug\u2019un d\u00fc\u015f\u00fcncelerini daha a\u00e7\u0131k ifade eden Kellner, bundan sonra Marksizmin bir gelece\u011fi olacaksa, bunun ancak \u201ctemel\u201d kuram\u0131n\u0131 reddeden bir Marksizm yorumu \u00e7er\u00e7evesinde m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fini ileri s\u00fcr\u00fcyor. […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2011-06-02T10:37:22+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/i.radikal.com.tr\/644x385\/2008\/06\/21\/fft5_mf22194.Jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"32 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"‘\u00c7o\u011fulcu Marksizm’ veya Kuram\u0131n ve Siyasetin Mistikle\u015ftirilmesi (2.B\u00f6l\u00fcm) | Do\u011fan G\u00f6\u00e7men\",\"datePublished\":\"2011-06-02T10:37:22+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/\"},\"wordCount\":6365,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/i.radikal.com.tr\/644x385\/2008\/06\/21\/fft5_mf22194.Jpeg\",\"articleSection\":[\"Marksizm\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/\",\"name\":\"'\u00c7o\u011fulcu Marksizm' veya Kuram\u0131n ve Siyasetin Mistikle\u015ftirilmesi (2.B\u00f6l\u00fcm) | Do\u011fan G\u00f6\u00e7men - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/i.radikal.com.tr\/644x385\/2008\/06\/21\/fft5_mf22194.Jpeg\",\"datePublished\":\"2011-06-02T10:37:22+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/i.radikal.com.tr\/644x385\/2008\/06\/21\/fft5_mf22194.Jpeg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/i.radikal.com.tr\/644x385\/2008\/06\/21\/fft5_mf22194.Jpeg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"‘\u00c7o\u011fulcu Marksizm’ veya Kuram\u0131n ve Siyasetin Mistikle\u015ftirilmesi (2.B\u00f6l\u00fcm) | Do\u011fan G\u00f6\u00e7men\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"'\u00c7o\u011fulcu Marksizm' veya Kuram\u0131n ve Siyasetin Mistikle\u015ftirilmesi (2.B\u00f6l\u00fcm) | Do\u011fan G\u00f6\u00e7men - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"'\u00c7o\u011fulcu Marksizm' veya Kuram\u0131n ve Siyasetin Mistikle\u015ftirilmesi (2.B\u00f6l\u00fcm) | Do\u011fan G\u00f6\u00e7men","og_description":"Haug, \u00e7o\u011fulcu Marksizm yorumu \u00e7er\u00e7evesinde \u201cdiyalektik anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 Hegel\u2019den kurtarmak zorunday\u0131z\u201d derken, i\u015fte bu tikel-evrensel diyalekti\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde kurgulanan \u2018birlik\u2019 kuram\u0131n\u0131 y\u0131kmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor. Bunu, \u00f6rne\u011fin Douglas Kellner gibi, a\u00e7\u0131k\u00e7a yapm\u0131yor.\u00a0 Kan\u0131mca Haug\u2019un d\u00fc\u015f\u00fcncelerini daha a\u00e7\u0131k ifade eden Kellner, bundan sonra Marksizmin bir gelece\u011fi olacaksa, bunun ancak \u201ctemel\u201d kuram\u0131n\u0131 reddeden bir Marksizm yorumu \u00e7er\u00e7evesinde m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fini ileri s\u00fcr\u00fcyor. […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2011-06-02T10:37:22+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/i.radikal.com.tr\/644x385\/2008\/06\/21\/fft5_mf22194.Jpeg","type":"","width":"","height":""}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"32 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"‘\u00c7o\u011fulcu Marksizm’ veya Kuram\u0131n ve Siyasetin Mistikle\u015ftirilmesi (2.B\u00f6l\u00fcm) | Do\u011fan G\u00f6\u00e7men","datePublished":"2011-06-02T10:37:22+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/"},"wordCount":6365,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/i.radikal.com.tr\/644x385\/2008\/06\/21\/fft5_mf22194.Jpeg","articleSection":["Marksizm"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/","name":"'\u00c7o\u011fulcu Marksizm' veya Kuram\u0131n ve Siyasetin Mistikle\u015ftirilmesi (2.B\u00f6l\u00fcm) | Do\u011fan G\u00f6\u00e7men - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/i.radikal.com.tr\/644x385\/2008\/06\/21\/fft5_mf22194.Jpeg","datePublished":"2011-06-02T10:37:22+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/#primaryimage","url":"http:\/\/i.radikal.com.tr\/644x385\/2008\/06\/21\/fft5_mf22194.Jpeg","contentUrl":"http:\/\/i.radikal.com.tr\/644x385\/2008\/06\/21\/fft5_mf22194.Jpeg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/06\/02\/cogulcu-marksizm-veya-kuramin-ve-siyasetin-mistiklestirilmesi-2bolum-dogan-gocmen\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"‘\u00c7o\u011fulcu Marksizm’ veya Kuram\u0131n ve Siyasetin Mistikle\u015ftirilmesi (2.B\u00f6l\u00fcm) | Do\u011fan G\u00f6\u00e7men"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6039","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6039"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6039\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6039"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6039"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6039"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}