4.B\u00d6L\u00dcM<\/p>\n
TAR\u0130H VE SAHTE TAR\u0130H<\/p>\n
SOYKIRIMIN H\u0130\u00c7 OLMADI\u011eINI K\u0130M S\u00d6YL\u00dcYOR VE BUNU NEDEN S\u00d6YL\u00dcYORLAR?<\/p>\n
Tarih\u00e7iler, \u201c\u0130nsan, soyk\u0131r\u0131m\u0131 nas\u0131l ink\u00e2r edebilir?\u201d diye sorduklar\u0131nda ve ink\u00e2rc\u0131lar, \u201cBiz soyk\u0131r\u0131m\u0131 inkar etmiyoruz\u201d diye cevap verdiklerinde iki grubun soyk\u0131r\u0131m\u0131 farkl\u0131 \u015fekillerde tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya \u00e7\u0131kar. \u0130nk\u00e2rc\u0131lar\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a reddetti\u011fi, soyk\u0131r\u0131m\u0131n pek \u00e7ok tan\u0131m\u0131nda bulunan \u00fc\u00e7 noktad\u0131r:<\/p>\n
1. Esas olarak \u0131rka dayal\u0131 soyk\u0131r\u0131m\u0131n kas\u0131tl\u0131l\u0131\u011f\u0131 vard\u0131.<\/p>\n
2. Y\u00fcksek d\u00fczeyde teknik, iyi organize edilmi\u015f gaz odalar\u0131 ve krematoryumlar kullanan yok etme program\u0131 uyguland\u0131.<\/p>\n
3. Tahminen be\u015f ila alt\u0131 milyon Yahudi \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/p>\n
\u0130nk\u00e2rc\u0131lar, Nazi Almanyas\u0131’nda anti semitizmin yayg\u0131n oldu\u011funu ya da Hitler’in ve bir\u00e7ok Nazi \u00f6nderinin Yahudiler’den nefret etti\u011fini ink\u00e2r etmezler. Onlar, Yahudiler’in mallar\u0131na el konuldu\u011funu, Yahudiler’in topland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve zorla, genel olarak \u00e7ok k\u00f6t\u00fc davran\u0131ld\u0131klar\u0131 ve a\u015f\u0131r\u0131 kalabal\u0131\u011f\u0131n, hastal\u0131\u011f\u0131n ve zorla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rman\u0131n kurbanlar\u0131 yap\u0131ld\u0131klar\u0131 toplama kamplar\u0131na konuldu\u011funu da ink\u00e2r etmezler.<\/p>\n
A\u00e7\u0131k Tart\u0131\u015fma \u0130\u00e7in Bir Dava ilan\u0131nda \u00f6zetlendi\u011fi gibi ink\u00e2rc\u0131lar \u015funlar\u0131 s\u00f6ylemektedir:<\/p>\n
1. Avrupa Yahudili\u011fi’ni yok etmek i\u00e7in hi\u00e7bir Nazi politikas\u0131 yoktur. \u201cYahudi sorununa\u201d Son \u00e7\u00f6z\u00fcm, Reich’in d\u0131\u015f\u0131na s\u00fcr\u00fclmekti. Sava\u015ftaki erken ba\u015far\u0131lar y\u00fcz\u00fcnden Reich, s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 edebilece\u011finden daha fazla Yahudi’yle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yordu. Sava\u015ftaki daha sonraki ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar y\u00fcz\u00fcnden Naziler, Yahudiler’i gettolara ve sonunda kamplara kapatt\u0131lar.<\/p>\n
2. \u00d6l\u00fcm\u00fcn ba\u015fl\u0131ca nedenleri, esas olarak sava\u015f\u0131n sonunda m\u00fcttefiklerin Alman destek hatlar\u0131 ve kaynaklar\u0131n\u0131 yok etmesinden kaynaklanan hastal\u0131k ve a\u00e7l\u0131kt\u0131. Gaz odalar\u0131, sadece elbise ve battaniyelerin bitlerini \u00f6ld\u00fcrmekte kullan\u0131l\u0131yordu ve krematoryumlar hastal\u0131ktan, a\u00e7l\u0131ktan, a\u015f\u0131r\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmadan, vurulma ya da as\u0131lmadan dolay\u0131 \u00f6len insanlar\u0131n cesetlerini yok etmek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131lar.<\/p>\n
3. Be\u015f ila alt\u0131 milyon de\u011fil 300.000 ila iki milyon aras\u0131nda Yahudi gettolarda ve kamplarda \u00f6ld\u00fc ya da \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/p>\n
\u0130nsanlara soyk\u0131r\u0131mdan bahsetti\u011fim zaman, ortak olarak i\u015fitti\u011fim \u015feylerden biri, onlar\u0131n sa\u00e7malayan \u0131rk\u00e7\u0131lar ya da delili\u011fin e\u015fi\u011findeki ka\u00e7\u0131klar olmas\u0131 gerekti\u011fidir. Soyk\u0131r\u0131m\u0131n hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kim s\u00f6yleyecekti?<\/p>\n
Soyk\u0131r\u0131m ink\u00e2r\u0131n\u0131n, Yahudi g\u00fcndemine yerle\u015fmi\u015f olarak kuvvetli bir komplo izi vard\u0131r. Tarihsel Ara\u015ft\u0131rma Merkezi i\u00e7in yay\u0131nlanan \u201cHolocaust\u201d News, ilk say\u0131s\u0131nda, \u201c’soyk\u0131r\u0131m’ yalan\u0131n\u0131n Siyonist-Yahudi \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 propaganda makinesi taraf\u0131ndan, d\u00fcnyadaki Yahudi olmayan insanlar\u0131n ak\u0131llar\u0131n\u0131 Yahudiler konusunda, Siyonistler Filistinliler’in anayurtlar\u0131n\u0131 elden gelen t\u00fcm ac\u0131mas\u0131zl\u0131kla \u00e7ald\u0131klar\u0131 zaman hi\u00e7bir protestoda bulunmas\u0131nlar diye, su\u00e7luluk duygular\u0131yla doldurma amac\u0131yla yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d iddia etmektedir.<\/p>\n
Soyk\u0131r\u0131m ink\u00e2rc\u0131lar\u0131 tezlerini ileri s\u00fcrd\u00fck\u00e7e, onlara daha fazla inanmaktad\u0131rlar ve Yahudiler ve di\u011ferleri, onlara kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131k\u00e7a, soyk\u0131r\u0131m ink\u00e2rc\u0131lar\u0131 Yahudilerin \u0130srail i\u00e7in yard\u0131m ve sempati, ilgi. G\u00fc\u00e7 v,b, kazanabilmeleri amac\u0131yla soyk\u0131r\u0131m\u0131 \u201cyaratmak\u201d i\u00e7in bir \u00e7e\u015fit Yahudi komplosu oldu\u011funa daha fazla ikna olmaktad\u0131rlar.<\/p>\n
Bir\u00e7ok ink\u00e2rc\u0131n\u0131n inand\u0131\u011f\u0131 gibi soyk\u0131r\u0131m konusunda hi\u00e7bir zaman de\u011fi\u015ftirilemeyecek sabit bir do\u011fruluk ilkesi yoktur. Soyk\u0131r\u0131m incelemesine girdi\u011finiz zaman ve \u00f6zellikle konferanslar ve seminerlere kat\u0131lmaya ve soyk\u0131r\u0131m tarih\u00e7ileri aras\u0131ndaki tart\u0131\u015fmalar\u0131 izlemeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman, soyk\u0131r\u0131m\u0131n esas ve \u00f6nemsiz noktalar\u0131 hakk\u0131nda bir\u00e7ok s\u00fcrt\u00fc\u015fme oldu\u011funu ke\u015ffedersiniz.<\/p>\n
\u0130nk\u00e2rc\u0131lar e\u011fer soyk\u0131r\u0131m\u0131n yap\u0131s\u0131nda ufak bir \u00e7atlak bulabilirlerse, t\u00fcm b\u00fcy\u00fck yap\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyormu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcrler. Bu, onlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imlerindeki temel hatad\u0131r. Soyk\u0131r\u0131m, tek bir olay de\u011fildir. Soyk\u0131r\u0131m, on binlerce yerdeki binlerce olayd\u0131r ve tek bir sonu\u00e7ta birle\u015fen milyonlarca veri par\u00e7as\u0131yla kan\u0131tlanmaktad\u0131r. Soyk\u0131r\u0131m, onun hi\u00e7bir zaman ilk olarak bu yaln\u0131z veri par\u00e7alar\u0131yla kan\u0131tlanmam\u0131\u015f olmas\u0131 basit ger\u00e7e\u011finden dolay\u0131 \u00f6nemsiz hatalar ya da oradaki buradaki tutars\u0131zl\u0131klarla yalanlanamaz.<\/p>\n
Ka\u00e7 Tane Yahudi \u00d6ld\u00fc?<\/strong><\/p>\n Soyk\u0131r\u0131m ink\u00e2r\u0131n\u0131n son esas ekseni, Yahudi kurbanlar\u0131n say\u0131s\u0131d\u0131r. Paul Rassinier, \u201cSoyk\u0131r\u0131m Efsanesini \u00c7\u00fcr\u00fctmek: Nazi Toplama Kamplar\u0131n\u0131n \u0130ncelenmesi ve Avrupa Yahudili\u011finin \u0130ddia Edilen Yok Edilmesi\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda, \u201c1931 ve 1945 aras\u0131nda en az 4.419.908 Yahudi’nin Avrupa’dan ayr\u0131lmay\u0131 ba\u015fard\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d (1978 s. x) ve bu y\u00fczden alt\u0131 milyondan \u00e7ok daha az Yahudi’nin Naziler’in ellerinde \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc iddia ederek bir sonuca var\u0131yordu. Ama pek \u00e7ok soyk\u0131r\u0131m bilgini Yahudi kurbanlar\u0131n toplam say\u0131s\u0131n\u0131 5.1 ila 6.3 milyon aras\u0131na koymaktad\u0131r.<\/p>\n Varsay\u0131mlar de\u011fi\u015firken ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak farkl\u0131 y\u00f6ntemler ve farkl\u0131 kaynak malzemeler kullanan tarih\u00e7iler, soyk\u0131r\u0131m\u0131n kurban\u0131 olan be\u015f ila alt\u0131 milyon Yahudi’ye ula\u015fmaktad\u0131rlar.<\/p>\n Son olarak ink\u00e2rc\u0131ya basit bir soru sorulabilir: E\u011fer soyk\u0131r\u0131mda alt\u0131 milyon Yahudi \u00f6lmediyse onlar\u0131n t\u00fcm\u00fc nereye gitti? \u0130nk\u00e2rc\u0131, onlar\u0131n Sibirya ve Kalamazoo’da ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyecektir ama milyonlarca Yahudi’nin Rusya, Amerika ya da herhangi bir yerin i\u00e7 b\u00f6lgelerinin d\u0131\u015f\u0131nda aniden ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 sa\u00e7mal\u0131k olacak kadar olanaks\u0131zd\u0131r. Soyk\u0131r\u0131mdan kurtulup geri gelen \u00e7ok nadirdir.<\/p>\n Bug\u00fcn s\u0131n\u0131fland\u0131rmac\u0131lara ba\u011fl\u0131 olarak \u00fc\u00e7ten altm\u0131\u015f \u0131rka kadar olan herhangi bir yerdedirler. Cavalli-Sforza ve meslekta\u015flar\u0131 \u015fu sonuca var\u0131yordu: Tek bir insan t\u00fcr\u00fc oldu\u011fu konusunda ku\u015fku olmamas\u0131na ra\u011fmen s\u0131n\u0131fsal ayr\u0131m\u0131n herhangi bir \u00f6zel d\u00fczeyinde durmak i\u00e7in a\u00e7\u0131k\u00e7a hi\u00e7bir somut neden yoktur. \u00d6rne\u011fin, Avustralyal\u0131 Aborijinler’in, kesinlikle daha benzer g\u00f6r\u00fcnd\u00fckleri i\u00e7in g\u00fcneydo\u011fu Asyal\u0131lar’dan daha \u00e7ok, Afrikal\u0131 siyahlarla yak\u0131n ba\u011flar\u0131 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Ama genetik olarak Avustralyal\u0131lar, Afrikal\u0131lar’dan en uzak ve Asyal\u0131lar’a en yak\u0131nd\u0131r.<\/p>\n \u0130nsanlar, ilk olarak bunu yapmalar\u0131 on binlerce y\u0131l alarak, Afrika’dan g\u00f6\u00e7 ettikleri sonra Orta ve Uzak Do\u011fu’dan G\u00fcneydo\u011fu Asya’ya ve Avustralya’ya do\u011fru yol ald\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131, kavramsal sezgilerimize ters d\u00fc\u015fse bile evrimci bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu anlam ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Neye benzediklerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak Avustralyal\u0131lar ve Asyal\u0131lar, evrimsel olarak daha yak\u0131ndan ili\u015fkili olmal\u0131d\u0131rlar ve \u00f6yledirler.<\/p>\n Ve \u00f6rne\u011fin, Avrupal\u0131lar’\u0131n, y\u00fczde 65 Asya genleri ve y\u00fczde 35 Afrika genleri ta\u015f\u0131yan arada bulunan melez bir n\u00fcfus oldu\u011funu kim sezecekti? Ama evrimci bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n Bir kere, \u201cAmerikal\u0131\u201d bir \u0131rk de\u011fildir; bu y\u00fczden \u201cAsyal\u0131-Amerikal\u0131\u201d ve \u201cAfrikal\u0131-Amerikal\u0131\u201d gibi etiketler hal\u00e2 bizim k\u00fclt\u00fcr ve \u0131rk\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n \u0130kincisi, insan tarihte ne kadar geri gidebilir? Asya ve Amerika aras\u0131ndaki Bering Bo\u011faz\u0131’n\u0131 ge\u00e7tikleri tarihe yirmi ya da otuz bin y\u0131ldan fazla \u00f6nceye gidersiniz. Amerikan Yerlileri ger\u00e7ekten Asyal\u0131’d\u0131r. Ve Asyal\u0131lar, birka\u00e7 y\u00fcz bin y\u0131l \u00f6nce belki de Afrika’dan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131 bu y\u00fczden ger\u00e7ekten \u201cAmerikan Yerlisi’nin\u201d yerine \u201cAfrikal\u0131-Asyal\u0131-Amerikan Yerlisi’ni\u201d koymal\u0131y\u0131z.<\/p>\n Son olarak Afrika’dan \u00e7\u0131kma teorisi (tek \u0131rksal k\u00f6ken) do\u011fru \u00e7\u0131karsa o zaman t\u00fcm modern insanlar Afrikal\u0131’d\u0131r (Cavalli-Sforza \u015fimdi bunun yetmi\u015f bin y\u0131l \u00f6nce olmu\u015f olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir). Bu teori, Candelabra (\u00e7oklu \u0131rksal k\u00f6ken) teorisine yol a\u00e7sa bile sonu\u00e7 olarak t\u00fcm insanlar Afrika’dan gelmi\u015ftir ve bu y\u00fczden Amerika’daki herkes, \u201cAfrikal\u0131-Amerikal\u0131\u201d kutusunu i\u015faretlemelidir.<\/p>\n Anne taraf\u0131ndan b\u00fcy\u00fckannem Alman’d\u0131 ve anne taraf\u0131ndan b\u00fcy\u00fckbabam Yunanl\u0131’yd\u0131. Bir dahaki sefere o formlardan birini doldururken \u201cDi\u011feri\u201d i\u015faretleyip ve \u0131rksal ve k\u00fclt\u00fcrel miras\u0131m konusunda do\u011fruyu yazaca\u011f\u0131m: \u201cAfrikal\u0131-Yunan-Alman-Amerikal\u0131\u201d.<\/p>\n Ve bundan gurur duyaca\u011f\u0131m.<\/p>\n \u00dcM\u0130T SONSUZA KADAR S\u00dcRER<\/p>\n Neden ilk do\u011fanlar daha tutucudur ve otoriteden etkilenirler? Neden sonradan do\u011fanlar daha liberal ve ideolojik de\u011fi\u015fikli\u011fe daha a\u00e7\u0131kt\u0131r? Do\u011fum s\u0131ras\u0131 ve ki\u015filik aras\u0131ndaki ili\u015fki nedir?<\/p>\n \u0130lk do\u011fanlar, ilk olduklar\u0131 i\u00e7in ebeveynlerinden, daha fazla \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve daha az ideolojik fikir a\u015f\u0131lama ve yetkililere itaat e\u011filimi g\u00f6steren sonradan do\u011fanlardan daha \u00e7ok ilgi g\u00f6r\u00fcrler. \u0130lk do\u011fanlar genel olarak daha k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015flerin bak\u0131m\u0131 gibi daha b\u00fcy\u00fck sorumluluklar ta\u015f\u0131rlar ve b\u00f6ylece vekil ebeveynler haline gelirler.<\/p>\n Sonra do\u011fanlar \u00e7o\u011funlukla ebeveyn otoritesinden bir ad\u0131m uzakt\u0131rlar ve b\u00f6ylece daha y\u00fcksek bir otoritenin inan\u00e7lar\u0131na uyma ve benimsemeye daha az e\u011filimlidirler. Sulloway bunu, \u00e7ocuklar\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 ebeveyn kaynaklar\u0131 ve onaylamas\u0131 i\u00e7in rekabet etmeleri gerekti\u011fi, Darwinci bir karde\u015f rekabeti modelini uygulayarak bir ad\u0131m ileri ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n \u0130lk do\u011fanlar daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr, daha h\u0131zl\u0131d\u0131r ve daha ya\u015fl\u0131d\u0131r ve bu y\u00fczden her \u015feyin aslan pay\u0131n\u0131 al\u0131rlar.<\/p>\n Sonra do\u011fanlar, ebeveynlerinden maksimum fayday\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in yeni alanlara y\u00f6nelirler. Bu, sonradan do\u011fanlar daha az geleneksel olanlar\u0131 ararken, ilk do\u011fanlar\u0131n neden daha geleneksel kariyerlere y\u00f6nelme e\u011filiminde olduklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klar.<\/p>\n Geli\u015fim psikologlar\u0131 olan J. S. Turner ve D. B. Helms \u015funu belirtiyordu: \u201c\u00c7o\u011funlukla ilk do\u011fanlar ebeveynlerinin ilgi merkezi haline gelir ve onlar\u0131n zamanlar\u0131n\u0131 tekellerine al\u0131rlar. \u0130lk do\u011fanlar\u0131n ebeveynleri, sadece gen\u00e7 ve \u00e7ocuklar\u0131yla oynamaya istekli de\u011fillerdir, ayn\u0131 zamanda onlarla konu\u015farak ve faaliyetlerine kat\u0131larak \u00e7ok zaman harcarlar. Bu ikisi aras\u0131ndaki ili\u015fki ba\u011flar\u0131n\u0131 kuvvetlendirmeye y\u00f6nelir (1987, s. 175)\u201d.<\/p>\n Olduk\u00e7a a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde bu ilgi, b\u00f6ylece otoriteye itaati ve d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in \u201cdo\u011fru yolun\u201d kontroll\u00fc kabul\u00fcn\u00fc g\u00fc\u00e7lendirerek, daha \u00e7ok \u00f6d\u00fcl ve ceza i\u00e7erecektir. R. Adams, B. Phillips (1972) ve J. S. idwell (1981), ilginin bu yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ilk do\u011fanlar\u0131n, onaylanma i\u00e7in sonradan do\u011fanlardan daha fazla m\u00fccadele etmesine neden oldu\u011funu bildirmektedirler ve H. Markus (1981), ilk do\u011fanlar\u0131n sonra do\u011fanlardan daha merakl\u0131, ba\u011f\u0131ml\u0131 ve uyumlu olma e\u011filiminde oldu\u011fu sonucunu \u00e7\u0131kar\u0131yordu.<\/p>\n Son olarak R. Nisbett (1968), sonra do\u011fanlar\u0131n g\u00f6rece olarak, risk almaya ve b\u00f6ylece \u201cayk\u0131r\u0131\u201d d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u011fl\u0131 olan tehlikeli sporlara ilk do\u011fanlardan daha fazla kat\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n Dr. Pangloss gibi Barrow ve Tipler de inan\u0131lmaz iddialar\u0131n\u0131, baz\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte rastlant\u0131sal ko\u015fullar, olaylar ve belirli bir \u015fekilde olmas\u0131 gereken, aksi halde ya\u015fam\u0131n olamayaca\u011f\u0131 fiziksel sabitlerle ili\u015fkilendirirler.<\/p>\n Barrow ve Tipler, Dirac’\u0131n B\u00fcy\u00fck Say\u0131lar Hipotezi olarak bilinen bu ili\u015fkinin rastlant\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsayarlar. Sabitlerin herhangi birini de\u011fi\u015ftirin ve evren bildi\u011fimiz \u015fekliyle ya\u015fam\u0131n var olamayaca\u011f\u0131 kadar farkl\u0131 olacakt\u0131r ve evren de olamayacakt\u0131r.<\/p>\n Bu tezde iki sorun vard\u0131r:<\/p>\n 1. Piyango Sorunu. Evrenimiz, her biri biraz farkl\u0131 fizik yasalar\u0131na sahip olan (b\u00fct\u00fcn\u00fc bir \u00e7oklu evren olan) bir\u00e7ok kabarc\u0131k evren i\u00e7inde sadece bir kabarc\u0131k olabilir.<\/p>\n Son g\u00fcnlerde \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc Lee Smolin (1992) ve Andrei Linde’nin (1991) yapt\u0131\u011f\u0131 bu tart\u0131\u015fmal\u0131 teoriye g\u00f6re, bir kara deli\u011fin her \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnde evrenimizin yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 varl\u0131k gibi bir tekli\u011fe do\u011fru \u00e7\u00f6kmektedir. Ama her \u00e7\u00f6ken kara delik, yeni bir bebek evren yaratt\u0131\u011f\u0131nda o bebek evren i\u00e7inde fizik yasalar\u0131n\u0131 biraz de\u011fi\u015ftirir. Belki de milyarlarca \u00e7\u00f6ken kara delik oldu\u011fu i\u00e7in biraz farkl\u0131 fizik yasalar\u0131 olan milyarlarca kabarc\u0131k vard\u0131r. Sadece bizimki gibi fizik yasalar\u0131 olan o kabarc\u0131klar bizim ya\u015fam bi\u00e7imlerimize yol a\u00e7abilirler. Bu kabarc\u0131klar\u0131n birinde yer alan her kim olursa olsun, kendininkinin tek kabarc\u0131k oldu\u011funu ve bu y\u00fczden kendilerinin tek ve \u00f6zel olarak tasarland\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnecekti.<\/p>\n Bu, piyango gibidir \u2013 herhangi bir ki\u015finin kazanmas\u0131 hi\u00e7 olanak d\u00e2hilinde de\u011fildir ama birisi kazanacakt\u0131r!<\/p>\n Caltech bilim adam\u0131 Tom Mc Donough ve bilim yazar\u0131 David Brin (1992), heyecanla \u015f\u00f6yle yaz\u0131yorlard\u0131: \u201cBelki de varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ve fizik yasalar\u0131m\u0131z\u0131n uygun m\u00fckemmelli\u011fini, \u00f6nceki evrenlerin say\u0131s\u0131z ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131n deneme yan\u0131lma evrimine ve her biri kara deliklerin yeti\u015ftiren derinliklerinde \u00fcreyen anne-\u00e7ocuk evrenler zincirine bor\u00e7luyuz\u201d.<\/p>\n Copernicus’un zaman\u0131ndan beri evren konusundaki bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131m\u0131z geni\u015flemektedir; g\u00fcne\u015f sistemi, galaksi, evren, \u00e7oklu evren. Kabarc\u0131k evren, sonraki mant\u0131ksal ad\u0131md\u0131r ve fizik yasalar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcrdeki tasar\u0131m\u0131 i\u00e7in en iyi a\u00e7\u0131klamad\u0131r.<\/p>\n 2. Tasar\u0131m Sorunu. David Hume’un, tesad\u00fcfilik konusundaki \u201c\u0130nsan Anlay\u0131\u015f\u0131 \u0130le \u0130lgili Bir Sorgulama (1758)\u201d adl\u0131 parlak analizinde ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc gibi, her \u015feyin do\u011fru yerinde oldu\u011fu d\u00fczenli bir d\u00fcnya, sadece bizim onunla olan deneyimimiz o \u015fekilde oldu\u011fu i\u00e7in o \u015fekilde g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Do\u011fay\u0131 oldu\u011fu gibi alg\u0131lar\u0131z bu y\u00fczden bizim i\u00e7in bu, d\u00fcnyan\u0131n nas\u0131l tasarlanm\u0131\u015f olmas\u0131 gerekti\u011fidir.<\/p>\n Frank Tipler, b\u00fcy\u00fck bilinmeyenleri tevazuuyla de\u011fil ama sonsuz iyimserlikle kar\u015f\u0131lamaktad\u0131r. Kitab\u0131n\u0131 tek c\u00fcmleyle \u00f6zetlemesi istendi\u011finde Tipler, \u201cMant\u0131ksall\u0131k s\u0131n\u0131rs\u0131z olarak artmaktad\u0131r; ilerleme sonsuza kadar s\u00fcrer; ya\u015fam hi\u00e7bir zaman \u00f6lmez\u201d c\u00fcmlesini \u00f6neriyordu.<\/p>\n Nas\u0131l? Tipler’in karma\u015f\u0131k tezleri \u00fc\u00e7 noktada \u00f6zetlenebilir:<\/p>\n 1. Evrenin uzak gelece\u011finde, insanlar \u2013 Tipler evrendeki tek ya\u015fam demektedir \u2013 Samanyolu galaksisi ve en sonunda t\u00fcm di\u011fer galaksilerin geri kalan\u0131na yerle\u015ferek D\u00fcnya’y\u0131 terk edecektir. E\u011fer bunu yapmazsak G\u00fcne\u015f, D\u00fcnya’y\u0131 kapatacak ve onu kor halinde yakacak kadar geni\u015fledi\u011finde k\u00f6t\u00fc sona mahk\u00fbm olaca\u011f\u0131z. Bu y\u00fczden, e\u011fer yapmam\u0131z gerekiyorsa yapaca\u011f\u0131z.<\/p>\n 2. E\u011fer bilim ve teknoloji \u015fimdiki h\u0131z\u0131yla ilerlemeye devam ederse (1940 lar’daki oda b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki bilgisayarlardan bug\u00fcn\u00fcn diz \u00fcst\u00fc bilgisayarlar\u0131na kadar nereden nereye geldi\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn), bir ya da y\u00fcz bir sene i\u00e7inde sadece galaksi ve evrene yerle\u015fmek olanakl\u0131 olmayacak ama s\u00fcper bellekli s\u00fcper bilgisayarlar ve s\u00fcper sanal ger\u00e7ekler esas olarak biyolojik ya\u015fam\u0131n yerine ge\u00e7ecektir (ya\u015fam ve k\u00fclt\u00fcr, sadece bu s\u00fcper bilgisayarlarda \u00fcretilecek olan bilgi sistemleridir \u2013 genler ve belleklerdir).<\/p>\n 3. Evren en sonunda \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcnde, insanlar ve onlar\u0131n s\u00fcper bilgisayarlar\u0131 o ana kadar ya\u015fam\u0131\u015f olan her insan\u0131 yeniden yaratmak i\u00e7in \u00e7\u00f6kme s\u00fcrecinin enerjisini kullanacakt\u0131r. Bu s\u00fcper bilgisayar t\u00fcm niyetler ve ama\u00e7lar i\u00e7in her \u015feyi bilen ve her \u015feyi yapabilecek g\u00fc\u00e7te oldu\u011fu i\u00e7in Tanr\u0131 gibidir ve \u201cTanr\u0131\u201d hepimizi kendi sanal ger\u00e7e\u011fi i\u00e7inde yeniden yarataca\u011f\u0131ndan, biz t\u00fcm niyetler ve ama\u00e7lar i\u00e7in \u00f6l\u00fcms\u00fcz\u00fcz.<\/p>\n \u0130NSANLAR NEDEN SA\u00c7MA \u015eEYLERE \u0130NANIR?<\/p>\n Sa\u00e7ma \u015feyler pornografi gibidir \u2013 tan\u0131mlamas\u0131 zordur ama onu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz zaman anlars\u0131n\u0131z. Her iddia, olay ya da ki\u015fi bireysel olarak incelenmelidir. Bir ki\u015fi i\u00e7in sa\u00e7ma olan di\u011feri i\u00e7in sevilen bir inan\u00e7 olabilir. Bunu kim s\u00f6yleyebilir ki?<\/p>\n Tony Robbins, \u00e7\u0131plak ayakla, ayaklar\u0131n\u0131 yakmadan s\u0131cak k\u00f6m\u00fcrler \u00fczerinde y\u00fcr\u00fcyebilir mi? Kesinlikle y\u00fcr\u00fcyebilir. Ben de \u00f6yle. Siz de \u00f6yle. Ama siz ve ben bunu, meditasyon yapmadan, ilahi s\u00f6ylemeden ya da bir seminer i\u00e7in y\u00fczlerce dolar \u00f6demeden yapabiliriz \u00e7\u00fcnk\u00fc ate\u015fte y\u00fcr\u00fcmenin zihin g\u00fcc\u00fcyle hi\u00e7 ilgisi yoktur. \u0130lgisi oldu\u011funa dair inan\u00e7, benim sa\u00e7ma dedi\u011fim \u015feydir.<\/p>\n Ate\u015fte y\u00fcr\u00fcyenler, medyumlar, UFOloglar, uzayl\u0131larca ka\u00e7\u0131r\u0131lanlar, cryonicistler, \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fck\u00e7\u00fcler, Objektivistler, yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar, soyk\u0131r\u0131m ink\u00e2rc\u0131lar\u0131, a\u015f\u0131r\u0131 u\u00e7ta Afro merkezciler, \u0131rksal teorisyenler ve bilimin Tanr\u0131’y\u0131 kan\u0131tlad\u0131\u011f\u0131na inanan kozmologlar \u2013 bir\u00e7ok sa\u00e7ma \u015feye inanan bir\u00e7ok insanla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131k. Ve sizi temin edebilirim ki, b\u00f6yle insanlar\u0131 ve inan\u00e7lar\u0131 yirmi y\u0131l izledikten sonra bu kitapta sadece y\u00fczeyi kurcalad\u0131m. Bunlar\u0131 ne yapaca\u011f\u0131z?<\/p>\n K\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde ve d\u00fc\u015f\u00fcncemizde, b\u00f6yle inan\u00e7lara yol a\u00e7an neler oluyor? Ku\u015fkucular ve bilim adamlar\u0131 taraf\u0131ndan \u00f6nerilen teoriler \u00e7oktur: hi\u00e7 e\u011fitim olmamas\u0131, yanl\u0131\u015f e\u011fitim, ele\u015ftirel d\u00fc\u015f\u00fcnce yoklu\u011fu, dinin y\u00fckseli\u015fi, dinin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc, geleneksel dinin yerini mezheplerin almas\u0131, bilim korkusu, Yeni \u00c7a\u011f, Karanl\u0131k \u00c7a\u011flar’\u0131n yenilenmesi, \u00e7ok fazla televizyon, yeterli okuma olmamas\u0131, yanl\u0131\u015f kitaplar\u0131 okuma, yoksul ebeveynler, k\u00f6t\u00fc \u00f6\u011fretmenler, basit eski cahillik ve aptall\u0131k.<\/p>\n Kanada, Ontario’dan bir gazeteci bana, \u201ckar\u015f\u0131 oldu\u011funuz \u015feyin en a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k somutla\u015fmas\u0131\u201d dedi\u011fi bir \u015feyi g\u00f6nderdi. Bu, yerel kitap\u00e7\u0131s\u0131ndan ald\u0131\u011f\u0131, \u00fczerine, YEN\u0130 \u00c7A\u011e B\u00d6L\u00dcM\u00dc B\u0130L\u0130M B\u00d6L\u00dcM\u00dcNE TA\u015eINMI\u015eTIR yaz\u0131lm\u0131\u015f olan parlak turuncu renkli bir karton i\u015faretti.<\/p>\n \u201cToplumun kolayca, sorgulama ve ele\u015ftirel incelemenin yerine b\u00fcy\u00fc ve bat\u0131l inanc\u0131 koymas\u0131ndan ger\u00e7ekten korkuyorum\u201d diye yaz\u0131yordu. Bir k\u00fclt\u00fcr olarak bilimi sahte bilimden, tarihi sahte tarihten ve duyguyu sa\u00e7mal\u0131ktan ay\u0131rmakta sorunumuz var gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. Ama sorunun bundan daha derinde yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bunu anlamak i\u00e7in k\u00fclt\u00fcr\u00fcn ve toplumun katmanlar\u0131n\u0131 bireysel insan\u0131n akl\u0131 ve kalbine kadar kazmal\u0131y\u0131z. \u0130nsanlar\u0131n neden sa\u00e7ma \u015feylere inand\u0131\u011f\u0131 sorusuna verilecek tek bir cevap yoktur ama altta yatan, hepsi birbirine ba\u011fl\u0131 olan baz\u0131 g\u00fcd\u00fcleri, bu kitapta tart\u0131\u015fm\u0131\u015f oldu\u011fum ayr\u0131 \u00f6rneklerden toparlayabiliriz:<\/p>\n Teselli \u0130nanc\u0131. \u0130nsanlar\u0131n sa\u00e7ma \u015feylere inanmalar\u0131n\u0131n nedeni, di\u011fer herhangi bir \u015feyden daha fazla inanmak istemeleridir. \u0130yi hissettirir. Rahatlat\u0131c\u0131d\u0131r. Teselli edicidir. 1996’da yap\u0131lan bir Gallup anketine g\u00f6re, yeti\u015fkin Amerikal\u0131lar’\u0131n y\u00fczde 96’s\u0131 Tanr\u0131’ya, y\u00fczde 90’\u0131 cennete, y\u00fczde 79’u mucizelere ve y\u00fczde 72’si meleklere inanmaktad\u0131r.<\/p>\n Ku\u015fkucular ve bilim adamlar\u0131 dokunulmaz de\u011fildir. Modern ku\u015fkucu hareketin kurucular\u0131ndan ve t\u00fcm sa\u00e7ma inan\u00e7 bi\u00e7imlerini yok edenlerden biri olan Martin Gardner, kendini, Tanr\u0131’ya inanan bir filozof ya da daha geni\u015f bir kavramla bir fideist olarak s\u0131n\u0131fland\u0131rmaktad\u0131r. Gardner \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r:<\/p>\n Fideizm, bir \u015feyi inanca ya da akli nedenlerden daha \u00e7ok duygusal nedenlere dayanarak inanmaya g\u00f6nderme yapmaktad\u0131r. Bir fideist olarak Tanr\u0131’n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da ruhun \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kan\u0131tlayan herhangi bir delil oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Dahas\u0131, daha iyi kan\u0131tlar\u0131n ateistlerden tarafa oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. E\u011fer metafizik inan\u00e7 i\u00e7in kuvvetli duygusal nedenlere sahipseniz ve bu, bilim ve mant\u0131ksal ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmeyle keskin bir \u015fekilde \u00e7eli\u015fmiyorsa ve e\u011fer bu yeterli tatmini sa\u011fl\u0131yorsa bir inan\u00e7 at\u0131l\u0131m\u0131 yapmaya hakk\u0131n\u0131z vard\u0131r (1996).<\/p>\n Benzer \u015fekilde s\u0131k s\u0131k sorulan \u201c\u00f6l\u00fcmden sonra ya\u015fam konusunda tutumunuz nedir?\u201d sorusuna verdi\u011fim stardart yan\u0131t, \u201cKu\u015fkusuz ondan yanay\u0131m\u201d demektir. \u00d6l\u00fcmden sonraki ya\u015famdan yana olmam ger\u00e7e\u011fi onu elde edece\u011fim anlam\u0131na gelmez. Ama onu kim istemez?<\/p>\n Ani memnuniyet. Bir\u00e7ok sa\u00e7ma \u015fey, ani memnuniyet \u00f6nerir. 900’l\u00fc numaras\u0131 olan psi\u015fik yard\u0131m hatt\u0131 klasik bir \u00f6rnektir. Sihirbaz\/mentalist olan bir arkada\u015f\u0131m b\u00f6yle bir yard\u0131m hatt\u0131 i\u015fletmektedir. Arayanlar yanl\u0131\u015flar\u0131 unutur ve do\u011frular\u0131 hat\u0131rlar ve en \u00f6nemlisi onlar medyumun hakl\u0131 olmas\u0131n\u0131 isterler.<\/p>\n Ku\u015fkucular, medyum yard\u0131m hatlar\u0131nda dakikada 3.95 dolar harcamazlar, inananlar harcarlar. Konu\u015facak birisine en \u00e7ok gerek duyarak, gece ve hafta sonlar\u0131 ararlar. Geleneksel psikoterapi resm\u00eedir, pahal\u0131d\u0131r ve zaman al\u0131c\u0131d\u0131r. Derin anlay\u0131\u015f ve geli\u015fme, aylar ya da y\u0131llar alabilir. Memnuniyetin gecikmesi ilkedir, \u00e7abuk tatmin istisnad\u0131r. Tersine medyum, sadece bir telefon uzakl\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r (Arkada\u015f\u0131m da d\u00e2hil olmak \u00fczere bir\u00e7ok 900’l\u00fc numaras\u0131 olan medyum bunu, ‘zavall\u0131 insanlara \u00f6\u011f\u00fct vermek\u201d olarak hakl\u0131 \u00e7\u0131karmaktad\u0131r.)<\/p>\n Basitlik. Bir insan\u0131n inan\u00e7lar\u0131n\u0131n ani memnuniyeti, \u00e7o\u011funlukla karma\u015f\u0131k ve belirsiz nedenlere dayanan bir d\u00fcnya i\u00e7in basit a\u00e7\u0131klamalarla daha kolayla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. \u0130yi ve k\u00f6t\u00fc \u015feyler, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte rasgele bir \u015fekilde hem iyi hem k\u00f6t\u00fc insanlara olmaktad\u0131r. Bilimsel a\u00e7\u0131klamalar \u00e7o\u011funlukla karma\u015f\u0131kt\u0131r ve e\u011fitim ile birlikte \u00e7al\u0131\u015fma \u00e7abas\u0131 gerektirmektedir. Bat\u0131l inan\u00e7, kadere inanmak ve do\u011fa\u00fcst\u00fc, ya\u015fam\u0131n karma\u015f\u0131k labirentinde daha basit bir yol sa\u011flar.<\/p>\n Ahlak ve Anlam. \u015eu anda, ahlak ve anlam\u0131n bilimsel ve sek\u00fcler sistemlerinin pek \u00e7ok insan i\u00e7in g\u00f6receli olarak tatmin edici olmad\u0131\u011f\u0131 kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsanlar, daha y\u00fcksek bir g\u00fcce inan\u00e7 olmadan neden ahlak olaca\u011f\u0131n\u0131 sormaktad\u0131rlar. Eti\u011fin temeli nedir? Ya\u015fam\u0131n nihai amac\u0131 nedir? En \u00f6nemli olan nedir? Bilim adamlar\u0131n\u0131n ve sek\u00fcler h\u00fcmanistlerin bu g\u00fczel sorulara g\u00fczel cevaplar\u0131 vard\u0131r ama bir\u00e7ok nedenden dolay\u0131 bu cevaplar b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde halka ula\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. Pek \u00e7ok insan i\u00e7in bilim, sonsuz, umursamaz ve ama\u00e7s\u0131z bir evreni g\u00f6sterirken sadece so\u011fuk ve zalim bir mant\u0131k \u00f6neriyor gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. Sahte bilim, bat\u0131l inan\u00e7, efsane. B\u00fcy\u00fc ve din, basit, \u0131l\u0131ml\u0131 ve teselli edici ahlak ve anlam yasalar\u0131 \u00f6nerir.<\/p>\n \u00dcmit Sonsuza Kadar S\u00fcrer. T\u00fcm bu nedenleri bir araya getirmek, bu kitab\u0131n son b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ba\u015fl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu, benim insanlar\u0131n do\u011fal olarak her zaman daha b\u00fcy\u00fck mutluluk ve tatmin olma d\u00fczeyleri arayarak ileriye bakan bir t\u00fcr oldu\u011fu konusundaki kanaatimi ifade etmektedir.<\/p>\n Ne yaz\u0131k ki, bunun do\u011fal sonucu, insanlar\u0131n hepsinin daha iyi bir ya\u015fam i\u00e7in ger\u00e7ek\u00e7i olmayan beklentilere sar\u0131lmaya ya da daha iyi bir ya\u015fam\u0131n sadece di\u011ferlerinin ya\u015famlar\u0131n\u0131 azaltarak, ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fczl\u00fck ve cehalete tutunarak elde edilebilece\u011fine inanmaya \u00e7ok istekli olmalar\u0131d\u0131r. Ve bazen, bir ya\u015fam\u0131n olmas\u0131na yo\u011funla\u015f\u0131nca bu ya\u015famda sahip olduklar\u0131m\u0131z\u0131 ka\u00e7\u0131r\u0131r\u0131z. Bu, farkl\u0131 bir \u00fcmit kayna\u011f\u0131d\u0131r ama ne olursa olsun \u00fcmittir: \u0130nsan zek\u00e2s\u0131n\u0131n merhametle birle\u015ferek say\u0131s\u0131z sorunumuzu \u00e7\u00f6zebilece\u011fi ve her ya\u015fam\u0131n kalitesini artt\u0131rabilece\u011fi konusunda \u00fcmittir; tarihsel ilerlemenin t\u00fcm insanlar i\u00e7in daha b\u00fcy\u00fck \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler ve kabul edi\u015fe do\u011fru y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcne devam etti\u011fi konusunda \u00fcmittir ve a\u015fk ile empati kadar, mant\u0131k ve bilimin de bize evrenimizi, d\u00fcnyam\u0131z\u0131 ve kendimizi anlamam\u0131za yard\u0131m edebilece\u011fi konusunda \u00fcmittir.<\/p>\n Ak\u0131ll\u0131 \u0130nsanlar Neden Sa\u00e7ma \u015eeylere \u0130nan\u0131r?<\/strong><\/p>\n Daha etkileyici olan, Lehigh \u00dcniversitesi biyokimya profes\u00f6r\u00fc ve \u201cAk\u0131ll\u0131 Tasar\u0131m\u201d hareketinin kutsal kitab\u0131 h\u00e2line gelen 1996 y\u0131l\u0131nda yaz\u0131lan \u201cDarwin’in Kara Kutusu\u201d adl\u0131 kitab\u0131n yazar\u0131 olan Michael Behe’dir. Ve ikisi de, William F. Buckley taraf\u0131ndan evrim ve yarat\u0131l\u0131\u015f konusunda PBS televizyonundaki bir tart\u0131\u015fmada tak\u0131m\u0131na kat\u0131lmalar\u0131 i\u00e7in davet edildikleri zaman tutucu ayd\u0131nlar z\u00fcmresinin nihai kabul\u00fcn\u00fc elde ettiler.<\/p>\n Ama bahse girerim ki, Sa\u00e7ma bir \u015feye inanan ak\u0131ll\u0131 bir insan\u0131n en m\u00fckemmel \u00f6rne\u011fi, Tulane \u00dcniversitesi’nde teorik matematik profes\u00f6r\u00fc ve d\u00fcnyan\u0131n \u00f6nde gelen kozmologlar\u0131ndan ve global genel relativistlerinden biri olan Frank Tipler’d\u0131r. Tipler, Stephen Hawking, Roger Penrose ve Kip Thorne gibi tan\u0131nm\u0131\u015f ki\u015filerle yak\u0131n arkada\u015f olmaktan ho\u015flanmaktad\u0131r. \u00d6nde gelen fizik dergilerinde y\u00fczlerce teknik makale yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r ve geleneksel fizik yapt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde meslekta\u015flar\u0131 aras\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnceleri sayg\u0131 g\u00f6r\u00fcyordu. Yine de Tipler, ayn\u0131 zamanda 1996 y\u0131l\u0131nda, Tanr\u0131’n\u0131n var oldu\u011funu, sonraki ya\u015fam\u0131n ger\u00e7ekli\u011fini ve hepimizin evrenin uzak gelece\u011finde kendimizden sanal olarak ay\u0131rt edilebilir bir ger\u00e7ekli\u011fi yeniden yaratmaya yetecek b\u00fcy\u00fckl\u00fckte bir belle\u011fi olan s\u00fcper bir bilgisayar yoluyla diriltilece\u011fimizi kan\u0131tlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u201c\u00d6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn Fizi\u011fi: Modern Kozmoloji, Tanr\u0131 ve \u00d6l\u00fclerin Diriltilmesi\u201d adl\u0131 kitab\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131. Bu, Uzay Yolu dizisinin holodeck’inin[1] b\u00fcy\u00fck iradesidir.<\/p>\n Bu inanc\u0131, Tipler’\u0131n \u00e7ok y\u00fcksek zek\u00e2s\u0131yla nas\u0131l uzla\u015ft\u0131rabiliriz? Bu soruyu onun baz\u0131 meslekta\u015flar\u0131na y\u00f6nelttim. Bir UCLA kozmolo\u011fu, Tipler’\u0131n paraya gereksinmesi olmu\u015f olmas\u0131 gerekti\u011fini yoksa neden b\u00f6yle bir sa\u00e7mal\u0131k yaz\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yledi. Di\u011ferleri, daha az yaz\u0131labilir de\u011ferlendirmelerde bulundular. Hatta (\u015fimdi ay\u0131planan ses \u00fcreten aletiyle) \u015funu s\u00f6yleyen Stephen Hawking’e bile sordum: \u201cBenim d\u00fc\u015f\u00fcncem hakaret i\u00e7erecektir.\u201d<\/p>\n Ona, Hawking’in de\u011ferlendirmesini anlatt\u0131\u011f\u0131m zaman Tipler, \u201cfizik yasalar\u0131na hakaret edemezsiniz\u201d diye yan\u0131tlad\u0131. Ama burada amac\u0131m, bu iddialar\u0131n ge\u00e7erlili\u011fini de\u011ferlendirmek de\u011fildir (Dembski ile Tipler’\u0131 tan\u0131yorum ve onlar\u0131 arkada\u015f olarak g\u00f6r\u00fcyorum, yine de Dembski’nin d\u00fc\u015f\u00fcncelerini \u201cNas\u0131l \u0130nan\u0131yoruz\u201d adl\u0131 kitab\u0131mda ele\u015ftiriyorum ve Tipler’\u0131n teorisini bu kitab\u0131n sondan bir \u00f6nceki b\u00f6l\u00fcm\u00fc yap\u0131yorum). Amac\u0131m daha \u00e7ok, zek\u00e2 ve inan\u00e7lar aras\u0131ndaki ili\u015fkileri incelemektir.<\/p>\n Sa\u00e7ma \u015eeyler, Ak\u0131ll\u0131 \u0130nsanlar B\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u201csa\u00e7ma bir \u015feyle\u201d kastetti\u011fim \u015fudur:<\/p>\n \u00d6zel \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131nda pek \u00e7ok insan taraf\u0131ndan kabul edilmeyen bir iddia,<\/p>\n Ya mant\u0131ksal olarak olanaks\u0131z olan ya da y\u00fcksek derecede olanakl\u0131 olmayan bir iddia ve\/veya<\/p>\n Kan\u0131t\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde anekdotlar\u0131 dayand\u0131\u011f\u0131 ya da do\u011frulanmad\u0131\u011f\u0131 bir iddiad\u0131r. Ba\u015fka bir \u00f6rnek vermek gerekirse, so\u011fuk f\u00fczyon neredeyse t\u00fcm fizik\u00e7iler ve kimyac\u0131lar taraf\u0131ndan kabul edilmedi, y\u00fcksek derecede olanakl\u0131 de\u011fildi ve olumlu sonu\u00e7lar do\u011frulanmam\u0131\u015ft\u0131. Yine de so\u011fuk f\u00fczyonun gelece\u011fi i\u00e7in \u00fcmidini yitirmeyen bir avu\u00e7 ak\u0131ll\u0131 insan vard\u0131 (Arthur C. Clarke en dikkate de\u011fer oland\u0131r).<\/p>\n Sa\u00e7mal\u0131klar\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fctme ve a\u00e7\u0131klanmayan a\u00e7\u0131klama i\u015finde olan bizler i\u00e7in bu, Zor Soru dedi\u011fim \u015feydir: Ak\u0131ll\u0131 insanlar neden sa\u00e7ma \u015feylere inan\u0131r? Benim Kolay Cevab\u0131m ilk \u00f6nce biraz paradoksal g\u00f6r\u00fcnecektir: Ak\u0131ll\u0131 insanlar sa\u00e7ma \u015feylere inan\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar ak\u0131ll\u0131 olmayan nedenlerden dolay\u0131 ula\u015ft\u0131klar\u0131 inan\u00e7lar\u0131 savunmada yeteneklidirler.<\/p>\n Yani, pek \u00e7ok zaman pek \u00e7o\u011fumuz deneysel kan\u0131tlarla ve mant\u0131ksal ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmeyle \u00e7ok az ilgili olan, \u00e7e\u015fitli nedenlerle inan\u00e7lar\u0131m\u0131za sahip oluruz. Nadiren herhangi birimiz bir masa dolusu ger\u00e7e\u011fin \u00f6n\u00fcne otururuz, art\u0131 ve eksilerini de\u011ferlendiririz ve daha \u00f6nce inand\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feyden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak en mant\u0131kl\u0131 ve akla uygun olan inanc\u0131 se\u00e7eriz. Bunun yerine, d\u00fcnyan\u0131n ger\u00e7ekleri bize, ya\u015fam\u0131m\u0131z boyunca biriktirmi\u015f oldu\u011fumuz teorilerin, hipotezlerin, \u00f6nsezilerin, \u00f6n yarg\u0131lar\u0131n ve pe\u015fin h\u00fck\u00fcmlerin renkli filtresi i\u00e7inde gelir. Sonra bilgi k\u00fctlesini s\u0131ralar\u0131z ve zaten inand\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feyleri en \u00e7ok onaylayanlar\u0131 se\u00e7eriz ve onaylamayanlar\u0131 g\u00f6rmezden gelir ya da bahane buluruz.<\/p>\n Ku\u015fkusuz bunu hepimiz yapar\u0131z ama ak\u0131ll\u0131 insanlar hem yetenekli hem e\u011fitimli oldu\u011fu i\u00e7in bunda daha iyidirler.<\/p>\n \u0130nanc\u0131n Psikolojisi<\/p>\n \u0130nan\u00e7 psikolojisinin, Zor Soruya Verdi\u011fim Cevab\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcne giden, baz\u0131 ilkeleri vard\u0131r.<\/p>\n 1. Zek\u00e2 ve \u0130nan\u00e7 Bir\u00e7ok durumda, zek\u00e2, inanca dikey ya da ondan ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r. Geometride dikey, \u201cbir \u015feye dik a\u00e7\u0131 yapan\u201d demektir; psikolojide dikey, \u201cistatistiksel olarak ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r. Deneysel bir tasar\u0131m\u0131 vard\u0131r, \u00f6yle ki inceleme alt\u0131ndaki de\u011fi\u015fkenlere istatistiksel olarak ba\u011f\u0131ms\u0131z davran\u0131labilir\u201d demektir, \u00f6rne\u011fin, y\u00fcksek zek\u00e2 d\u00fczeylerinde, yarat\u0131c\u0131l\u0131k ve zek\u00e2n\u0131n g\u00f6receli olarak dikey olmas\u0131 (yani istatistiksel olarak ilgisiz olmas\u0131) kavram\u0131 gibi (OED).<\/p>\n Sezgisel olarak, daha zeki olan insanlar daha yarat\u0131c\u0131 olacaklar gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. Asl\u0131nda neredeyse \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde zek\u00e2 taraf\u0131ndan etkilenen herhangi bir meslekte (\u00f6r. Bilim, t\u0131p, yarat\u0131c\u0131 sanatlar) uygulamac\u0131 n\u00fcfusun aras\u0131nda belirli bir d\u00fczeye geldi\u011finizde (ve bu d\u00fczey 125 puanl\u0131k bir IQ derecesi olarak ortaya \u00e7\u0131kar) o meslekteki en ba\u015far\u0131l\u0131 olan ve ortalama aras\u0131nda, zek\u00e2 olarak hi\u00e7bir fark yoktur. O noktada yarat\u0131c\u0131l\u0131k ya da ba\u015far\u0131 motivasyonu ve ba\u015far\u0131ya y\u00f6nelmek gibi di\u011fer de\u011fi\u015fkenler zek\u00e2dan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak y\u00f6netimi ele al\u0131r. (bkz. Hudson 1966; Getzels ve Jackson 1962).<\/p>\n \u0130ki kere Nobel alan ve bilimsel bir deha olan Linus Pauling’in g\u00f6zlemledi\u011fi gibi insan, \u201cbir\u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnceye sahip olmal\u0131 ve k\u00f6t\u00fc olanlar\u0131 f\u0131rlat\u0131p atmal\u0131… Bir\u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnceye ve bir \u00e7e\u015fit se\u00e7me ilkesine sahip olmazsan\u0131z iyi d\u00fc\u015f\u00fcncelere sahip olmazs\u0131n\u0131z.\u201d \u00d6rne\u011fin bilimde, Nobel \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fc alman\u0131n bir numaral\u0131 belirleyicisi, k\u0131smen bir insan\u0131n \u00fcretkenli\u011finin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc olan dergilerde al\u0131nt\u0131 yap\u0131lma oran\u0131d\u0131r.<\/p>\n Simonto’nun belirtti\u011fi gibi, Shakespeare sadece iyi oldu\u011fu i\u00e7in de\u011fil ama \u201cbelki de \u0130ngilizce konu\u015fulan evlerde sadece \u0130ncil’in Shakespeare’in t\u00fcm eserlerini i\u00e7eren bir ciltten daha fazla bulunmas\u0131 olas\u0131 oldu\u011fu\u201d i\u00e7in de bir edebiyat dehas\u0131d\u0131r. Asl\u0131nda modern zamanlarda icra edilen t\u00fcm klasik m\u00fczi\u011fin neredeyse be\u015fte biri, sadece \u00fc\u00e7 besteci taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: Bach, Mozart ve Beethoven.\u201d Ba\u015fka deyi\u015fle, bu yarat\u0131c\u0131 dehalar \u00e7ok fazla ak\u0131ll\u0131 de\u011fildir ama onlar \u00fcretken ve se\u00e7icidir (Ayn\u0131 zamanda bkz. Sulloway, 1996).<\/p>\n B\u00f6ylece zek\u00e2, ayn\u0131 zamanda bir insan\u0131n inan\u00e7lar\u0131n\u0131 bi\u00e7imlendiren de\u011fi\u015fkenlere de dikeydir…<\/p>\n 2. Cins ve \u0130nan\u00e7 Ba\u015fka bir ara\u015ft\u0131rma, erkeklerden daha fazla kolejli kad\u0131n\u0131n \u00f6nceden bilmeye inand\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6yledi\u011fini g\u00f6stermekteydi.<\/p>\n B\u00f6yle \u00e7al\u0131\u015fmalardan \u00e7\u0131kan genel sonu\u00e7 zorlay\u0131c\u0131 g\u00f6r\u00fcnse de bu yanl\u0131\u015ft\u0131r. Burada sorun, s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00f6rneklemedir. \u00d6rne\u011fin, yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n, soyk\u0131r\u0131m \u201crevizyonistlerinin\u201d ya da UFOloglar\u0131n herhangi bir toplant\u0131s\u0131na kat\u0131l\u0131rsan\u0131z, neredeyse hi\u00e7 kad\u0131n g\u00f6rmezsiniz. Konu ve ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme \u015fekliyle ilgili \u00e7e\u015fitli nedenler dolay\u0131s\u0131yla yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131k, revizyonizm ve UFOloji erkek inan\u00e7lar\u0131d\u0131r. Gelece\u011fi g\u00f6rmek kad\u0131nlar\u0131n i\u015fidir, hayal\u00ee canavarlar\u0131 izlemek erkeklerin i\u015fidir. Erkekler ve kad\u0131nlar aras\u0131nda inan\u00e7 g\u00fcc\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan hi\u00e7bir fark yoktur, sadece inanmay\u0131 se\u00e7tikleri \u015fey farkl\u0131d\u0131r.<\/p>\n 3. Ya\u015f ve \u0130nan\u00e7 4. E\u011fitim ve \u0130nan\u00e7<\/strong><\/p>\n Psikolog S. H. ve L. H. Blum (1974), e\u011fitim ve bat\u0131l inan\u00e7 aras\u0131nda olumsuz bir ba\u011f\u0131nt\u0131 buldu (e\u011fitim artt\u0131k\u00e7a bat\u0131l inan\u00e7lar azal\u0131yordu).<\/p>\n Ba\u015fka bir \u00e7al\u0131\u015fma (Pasachoff ve di\u011ferleri 1971), \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olmayacak \u015fekilde, do\u011fa ve sosyal bilimcilerin sanat ve insani alanlardaki di\u011fer meslekta\u015flar\u0131ndan daha ku\u015fkucu olduklar\u0131n\u0131 buldu; \u00e7ok uygun olarak bu ba\u011flamda psikologlar hepsinin (belki de inanc\u0131n psikolojisini ve kand\u0131r\u0131lman\u0131n ne kadar kolay oldu\u011funu en iyi anlad\u0131klar\u0131 i\u00e7in) en ku\u015fkucusuydular.<\/p>\n Son olarak, Richard Walker, Steven Hoekstra ve Rodney Vogl (2001), \u00fc\u00e7 farkl\u0131 kolejdeki \u00fc\u00e7 bilim \u00f6\u011frenci grubu aras\u0131nda, bilim e\u011fitimiyle do\u011fa\u00fcst\u00fcne inanma aras\u0131nda hi\u00e7bir ili\u015fki olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ke\u015ffettiler. Yani, \u201ckuvvetli bir bilimsel bilgi temeline sahip olmak bir ki\u015finin mant\u0131ks\u0131z inan\u00e7lara kar\u015f\u0131 izole edilmesi i\u00e7in yeterli de\u011fildir.<\/p>\n 5. Ki\u015filik ve \u0130nan\u00e7<\/strong><\/p>\n A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, insan d\u00fc\u015f\u00fcncesi ve davran\u0131\u015f\u0131 karma\u015f\u0131kt\u0131r ve b\u00f6ylece yukar\u0131da bildirilen \u00e7al\u0131\u015fmalar nadiren basit ve tutarl\u0131 bulgular\u0131 g\u00f6sterir. \u00d6rne\u011fin, mistik deneyimlerin nedenleri ve etkileri kar\u0131\u015f\u0131k bulgular\u0131 g\u00f6sterir.<\/p>\n Ama zek\u00e2, cinsiyet, ya\u015f ya da e\u011fitim taraf\u0131ndan belirlenen herhangi bir grup i\u00e7inde, sa\u00e7ma \u015feylere inanma ya da inanmamayla ilgili herhangi bir ki\u015filik \u00f6zelli\u011fi var m\u0131d\u0131r? \u0130lk \u00f6nce ki\u015fili\u011fin, en iyi \u00f6zelliklerle ya da g\u00f6receli olarak kararl\u0131 olan e\u011filimlerle tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtelim. Frank Sulloway ve benim y\u00f6netti\u011fimdin ve inan\u00e7 konusundaki \u00e7al\u0131\u015fmada, deneyime a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131n dindarl\u0131\u011f\u0131n ve Tanr\u0131’ya inanc\u0131n daha d\u00fc\u015f\u00fck d\u00fczeyleriyle ilgili olarak daha y\u00fcksek a\u00e7\u0131kl\u0131k d\u00fczeyleriyle birlikte en \u00f6nemli g\u00f6sterge oldu\u011funu bulduk. \u0130nan\u00e7 psikolojisi konusundaki en ilgin\u00e7 ara\u015ft\u0131rma alanlar\u0131ndan biri, psikologlar\u0131n kontrol yeri dedikleri aland\u0131r. D\u0131\u015f kontrol yeri konusunda y\u00fcksek puan alan insanlar, ko\u015fullar\u0131n kontrollerinin \u00f6tesinde oldu\u011funa ve olaylar\u0131n sadece onlar\u0131n ba\u015f\u0131na geldi\u011fine inanma e\u011filimindedirler. \u0130\u00e7 kontrol yeri, bir kimseyi yarg\u0131lar\u0131nda daha g\u00fcvenli olmaya, yetki konusunda ku\u015fkucu olmaya ve d\u0131\u015f etkilere daha az itaatk\u00e2r ve uyumlu olmaya iterken, d\u0131\u015f kontrol yeri, d\u00fcnya konusunda daha b\u00fcy\u00fck kayg\u0131ya yol a\u00e7ar. \u0130nan\u00e7larla ilgili olarak \u00e7al\u0131\u015fmalar, inananlar d\u0131\u015f kontrol yerinde y\u00fcksek puan al\u0131rken, ku\u015fkucular\u0131n i\u00e7 kontrol yerinde y\u00fcksek puan ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n \u0130nan\u00e7 konusunda kontrol yeri etkisi ayn\u0131 zamanda, \u00e7evrenin belirsizli\u011fi ve bat\u0131l inan\u00e7 d\u00fczeyi aras\u0131nda bir ili\u015fkinin oldu\u011fu \u00e7evre taraf\u0131ndan azalt\u0131lmaktad\u0131r (belirsizlik artt\u0131k\u00e7a bat\u0131l inan\u00e7larda artmaktad\u0131r). Beyzbol oyuncular\u0131n\u0131n bat\u0131l inan\u00e7lar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Bir beyzbol topuna vurmak son derece zordur, sopayla yap\u0131lan her on vuru\u015fta, g\u00fc\u00e7 bela \u00fc\u00e7 tanesine vurmak en iyi ba\u015far\u0131d\u0131r. Ve vurucular\u0131n onlara iyi \u015fans getirece\u011fine inand\u0131klar\u0131 t\u00f6renlere ve bat\u0131l inan\u00e7lara \u00e7ok g\u00fcvendikleri bilinir. Ama ayn\u0131 bat\u0131l inan\u00e7l\u0131 oyuncular sahaya \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 zaman, pek \u00e7o\u011fu y\u00fczde 90 oran\u0131nda topu yakalamay\u0131 ba\u015fard\u0131klar\u0131 i\u00e7in bat\u0131l inan\u00e7lar\u0131 b\u0131rak\u0131rlar. B\u00f6ylece inanc\u0131 bi\u00e7imlendirmeye gelen kendileri, zek\u00e2ya dikey olan di\u011fer de\u011fi\u015fkenlerde oldu\u011fu gibi insan\u0131n ba\u011flam\u0131 ve inan\u00e7 sistemi \u00f6nemlidir. Mezhepleri inceleyen bilginler, \u201cKim mezheplere kat\u0131l\u0131r?\u201d sorusuna verilecek hi\u00e7bir basit cevap olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaktad\u0131rlar. Ara\u015ft\u0131rma, mezhep \u00fcyelerinin \u00fc\u00e7te ikisinin normal i\u015flevleri olan ailelerden geldiklerini ve mezhebe kat\u0131ld\u0131klar\u0131 zaman hi\u00e7bir psikolojik anormallik g\u00f6stermediklerini ortaya koymaktad\u0131r (Singer, 1995). Ak\u0131ll\u0131 insanlar da ak\u0131ll\u0131 olmayan insanlar da mezheplere kat\u0131l\u0131rlar ve kad\u0131nlar\u0131n, J. Z. Knight’\u0131n \u201cRamtha’ya\u201d dayanan mezhebi gibi gruplara kat\u0131lmas\u0131 daha olas\u0131yken erkeklerin, milislere ve di\u011fer h\u00fck\u00fcmet kar\u015f\u0131t\u0131 gruplara kat\u0131lmalar\u0131 daha olas\u0131d\u0131r.<\/p>\n Sa\u00e7ma \u015eeyleri Savunmada Ak\u0131ll\u0131 \u00d6n Yarg\u0131lar<\/strong><\/p>\n Sulloway ve ben deneklerimize, neden Tanr\u0131’ya inand\u0131klar\u0131n\u0131 ve neden di\u011fer insanlar\u0131n Tanr\u0131’ya inand\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini sordu\u011fumuz (ve onlar\u0131n yaz\u0131l\u0131 cevaplar vermelerini sa\u011flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z) zaman, d\u00fc\u015f\u00fcnceli ve uzun tezlere bo\u011fulduk ve onlar\u0131n de\u011ferli bir veri kayna\u011f\u0131 olabileceklerini ke\u015ffettik. Cevaplar\u0131 kategorilere ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda verilen ba\u015fl\u0131ca nedenler \u015funlar oldu:<\/p>\n \u0130NSANLAR NEDEN TANRI’YA \u0130NANIR?<\/p>\n 1. D\u00fcnyan\u0131n ya da evrenin iyi tasar\u0131m\u0131 \/ do\u011fal g\u00fczelli\u011fi \/ m\u00fckemmelli\u011fi \/ karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 konusuna dayanan tezler. (% 28.6)<\/p>\n 2. G\u00fcnl\u00fck ya\u015famda Tanr\u0131 deneyimi \/ Tanr\u0131’n\u0131n i\u00e7imizde oldu\u011fu duygusu. (% 20.6)<\/p>\n 3. Tanr\u0131’ya inanmak rahatlat\u0131c\u0131d\u0131r, s\u0131k\u0131nt\u0131y\u0131 hafifleticidir, teselli edicidir ve ya\u015fama anlam ve ama\u00e7 verir. (% 10.3)<\/p>\n 4. \u0130ncil \u00f6yle s\u00f6ylemektedir. (% 9.8)<\/p>\n 5. Sadece \u00f6yle oldu\u011fu i\u00e7in \/ iman \/ ya da bir \u015feye inanma gereksinmesi. (% 8.2)<\/p>\n NEDEN \u0130NSANLAR D\u0130\u011eER \u0130NSANLARIN TANRI’YA \u0130NANDI\u011eINI D\u00dc\u015e\u00dcN\u00dcR?<\/p>\n 1. Tanr\u0131’ya inanmak rahatlat\u0131c\u0131d\u0131r, s\u0131k\u0131nt\u0131y\u0131 hafifleticidir, teselli edicidir ve ya\u015fama anlam ve ama\u00e7 verir. (% 26.3)<\/p>\n 2. Dindar insanlar Tanr\u0131’ya inanmak i\u00e7in yeti\u015ftirilmi\u015ftir. (% 22.4)<\/p>\n 3. G\u00fcnl\u00fck ya\u015famda Tanr\u0131 deneyimi \/ Tanr\u0131’n\u0131n i\u00e7imizde oldu\u011fu duygusu. (% 16.2)<\/p>\n 4. Sadece \u00f6yle oldu\u011fu i\u00e7in \/ iman \/ ya da bir \u015feye inanma gereksinmesi. (% 13.0)<\/p>\n 5. \u0130nsanlar inanmaktad\u0131rlar \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6l\u00fcmden ve bilinmeyenden korkarlar. (% 9.1)<\/p>\n 6. D\u00fcnyan\u0131n ya da evrenin iyi tasar\u0131m\u0131 \/ do\u011fal g\u00fczelli\u011fi \/ m\u00fckemmelli\u011fi \/ karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 konusuna dayanan tezler. (% 6.0)<\/p>\n Avukatlar, (davay\u0131 kazanman\u0131n, iddian\u0131n do\u011fru ya da yanl\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ti\u011fi yerde) kas\u0131tl\u0131 olarak m\u00fcvekkillerine en iyi uyan kan\u0131tlar\u0131 se\u00e7erek ve kar\u015f\u0131t kan\u0131tlar\u0131 g\u00f6z ard\u0131 ederek, mahkemede kullan\u0131lan, kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelen mant\u0131k y\u00fcr\u00fctme stili i\u00e7inde bir \u00e7e\u015fit onaylama \u00f6n yarg\u0131s\u0131n\u0131 kas\u0131tl\u0131 olarak kullansalar da, psikologlar asl\u0131nda, genellikle bilin\u00e7siz olarak hepimizin bunu yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131za inan\u0131rlar.<\/p>\n Onaylama \u00f6n yarg\u0131s\u0131, sadece yayg\u0131n olmakla kalmaz ama onun etkileri, insanlar\u0131n ya\u015famlar\u0131 \u00fczerinde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde etkili olabilir. 1983’teki bir \u00e7al\u0131\u015fmada, John Darley ve Paul Gross, deneklere s\u0131nava giren bir \u00e7ocu\u011fun videosunu g\u00f6sterdi. Di\u011fer gruba, \u00e7ocu\u011fun d\u00fc\u015f\u00fck bir sosyoekonomik s\u0131n\u0131ftan oldu\u011fu anlat\u0131l\u0131rken bir gruba, \u00e7ocu\u011fun y\u00fcksek sosyoekonomik s\u0131n\u0131ftan oldu\u011fu anlat\u0131ld\u0131.<\/p>\n Sonra deneklere, s\u0131nav\u0131n sonu\u00e7lar\u0131na dayanarak \u00e7ocu\u011fun akademik yeteneklerini de\u011ferlendirmeleri istendi. \u015ea\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olmayan bir \u015fekilde, \u00e7ocu\u011fun d\u00fc\u015f\u00fck sosyoekonomik s\u0131n\u0131ftan oldu\u011fu anlat\u0131lan grup \u00e7ocu\u011fun yeteneklerini not d\u00fczeyinin alt\u0131nda de\u011ferlendirirken, y\u00fcksek sosyoekonomik s\u0131n\u0131ftan oldu\u011fu s\u00f6ylenen grup, \u00e7ocu\u011fun yeteneklerini not d\u00fczeyinin \u00fczerinde de\u011ferlendirdi.<\/p>\n Onaylama \u00f6n yarg\u0131s\u0131, insan\u0131n duygusal durumlar\u0131n\u0131 ve \u00f6n yarg\u0131lar\u0131n\u0131 etkileyebilir. Normal insanlar basit\u00e7e, b\u00f6yle rasgele bedensel i\u015faretleri g\u00f6z ard\u0131 ederken, hastal\u0131k hastalar\u0131 her k\u00fc\u00e7\u00fck ac\u0131 ve a\u011fr\u0131y\u0131 bir sonraki b\u00fcy\u00fck hastal\u0131k felaketinin belirtisi olarak yorumlarlar. Paranoya, ba\u015fka bir onaylama \u00f6n yarg\u0131s\u0131 bi\u00e7imidir. E\u011fer kuvvetli bir \u015fekilde \u201conlar\u0131n\u201d sizi yakalamak i\u00e7in geldiklerine inan\u0131rsan\u0131z, ya\u015famdaki geni\u015f anormallik ve rastlant\u0131 \u00e7e\u015fitlili\u011fini, bu paranoyak hipotezi destekleyen kan\u0131tlar olarak yorumlars\u0131n\u0131z. Ayn\u0131 \u015fekilde \u00f6n yarg\u0131, bir \u00e7e\u015fit onaylama \u00f6n yarg\u0131s\u0131na dayan\u0131r. Bir grubun \u00f6zelliklerinin \u00f6n yarg\u0131l\u0131 beklentileri insan\u0131, o grubun \u00fcyesi olan bir bireyi o beklentiler ad\u0131na de\u011ferlendirmeye y\u00f6nlendirir.<\/p>\n Son olarak ve buradaki ama\u00e7lar\u0131m\u0131z i\u00e7in en \u00f6nemlisi, onaylama \u00f6n yarg\u0131s\u0131, sa\u00e7ma inan\u00e7lar\u0131 onaylamak ve hakl\u0131 \u00e7\u0131karmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u00d6rne\u011fin, medyumlar, falc\u0131lar, avu\u00e7 okuyanlar ve astrologlar\u0131n t\u00fcm\u00fc, m\u00fc\u015fterilerine gelecekte ne bekleyeceklerini (baz\u0131lar\u0131 buna \u201ci\u015faretler\u201d der) anlat\u0131rken, onaylama \u00f6n yarg\u0131s\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fcne dayan\u0131r. Onlara (birden fazla sonucun olanakl\u0131 oldu\u011fu iki y\u00f6nl\u00fc olaylar yerine) tek y\u00f6nl\u00fc olaylar\u0131 sunarak, olay\u0131n olmay\u0131\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fclmezken, olay\u0131n olu\u015fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n \u015e\u00f6yle s\u00f6ylersek, ak\u0131ll\u0131 insanlar inan\u00e7lar\u0131n\u0131 mant\u0131kl\u0131 arg\u00fcmanlarla mant\u0131kl\u0131 hale getirmekte daha iyidirler ama sonu\u00e7 olarak onlar, di\u011fer durumlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeye daha az a\u00e7\u0131kt\u0131rlar. B\u00f6ylece zek\u00e2 inand\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u015feyi etkilemese bile, ak\u0131ll\u0131 olmayan nedenlerle inan\u00e7lar elde edildikten sonra, inan\u00e7lar\u0131n nas\u0131l hakl\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, mant\u0131kl\u0131 hale getirildi\u011fini ve savunuldu\u011funu ger\u00e7ekten etkiler.<\/p>\n Notlar:<\/strong> 4.B\u00d6L\u00dcM TAR\u0130H VE SAHTE TAR\u0130H SOYKIRIMIN H\u0130\u00c7 OLMADI\u011eINI K\u0130M S\u00d6YL\u00dcYOR VE BUNU NEDEN S\u00d6YL\u00dcYORLAR? Tarih\u00e7iler, \u201c\u0130nsan, soyk\u0131r\u0131m\u0131 nas\u0131l ink\u00e2r edebilir?\u201d diye sorduklar\u0131nda ve ink\u00e2rc\u0131lar, \u201cBiz soyk\u0131r\u0131m\u0131 inkar etmiyoruz\u201d diye cevap verdiklerinde iki grubun soyk\u0131r\u0131m\u0131 farkl\u0131 \u015fekillerde tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya \u00e7\u0131kar. \u0130nk\u00e2rc\u0131lar\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a reddetti\u011fi, soyk\u0131r\u0131m\u0131n pek \u00e7ok tan\u0131m\u0131nda bulunan \u00fc\u00e7 noktad\u0131r: 1. Esas olarak \u0131rka dayal\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[103],"tags":[],"class_list":{"0":"post-6680","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-felsefe-genel"},"yoast_head":"\n
<\/strong>
Skeptic dergisinin genel yay\u0131n y\u00f6netmeni, Ku\u015fkucu Derne\u011fi’nin yetkili m\u00fcd\u00fcr\u00fc ve Scientific American’\u0131n \u201cKu\u015fkucu\u201d k\u00f6\u015fe yazar\u0131 olarak g\u00f6revim s\u0131ras\u0131nda, belirsiz bir \u015fekilde \u201csa\u00e7ma \u015feyler\u201d diye bahsetti\u011fimiz \u015feylerin analiz ve a\u00e7\u0131klamas\u0131 g\u00fcnl\u00fck, rutin bir i\u015f olmaktad\u0131r. Ne yaz\u0131k ki sa\u00e7ma bir \u015feyin, pek \u00e7ok insan\u0131n \u00fczerinde anla\u015ft\u0131\u011f\u0131 resm\u00ee bir tan\u0131m\u0131 yoktur \u00e7\u00fcnk\u00fc o, onu \u00e7evreleyen bilgi \u00fcss\u00fc ve onu duyuran birey ya da topluluk ba\u011flam\u0131nda yap\u0131lmakta olan \u00f6zel iddiaya \u00e7ok fazla ba\u011f\u0131ml\u0131d\u0131r. Bir insan\u0131n sa\u00e7ma inanc\u0131, di\u011ferinin normal teorisi olabilir ve belli bir zamandaki sa\u00e7ma bir inan\u00e7 sonunda normal hale gelebilir. G\u00f6kten d\u00fc\u015fen ta\u015flar, bir zamanlar birka\u00e7 ka\u00e7\u0131k \u0130ngiliz’in inanc\u0131yd\u0131; bug\u00fcn kabul edilmi\u015f bir meteor teorisine sahibiz.<\/p>\n
<\/strong>
Zeki insanlar\u0131n baz\u0131 bat\u0131l ve do\u011fa\u00fcst\u00fc inan\u00e7lara inanmas\u0131n\u0131n daha az olas\u0131 oldu\u011fu konusunda baz\u0131 kan\u0131tlar olmas\u0131na ra\u011fmen, genel sonu\u00e7lar ku\u015fkulu ve s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, 1974’te Georgia’da lise son s\u0131n\u0131f \u00f6\u011frencileriyle yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fma, bir IQ testinde daha y\u00fcksek puan alanlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck IQ puan\u0131 alan \u00f6\u011frencilerden \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde daha az bat\u0131l inan\u00e7l\u0131 olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi.<\/p>\n
<\/strong>
Asl\u0131nda baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar, kad\u0131nlar\u0131n bat\u0131l inan\u00e7lara daha fazla sahip oldu\u011funu ve erkeklerden daha \u00e7ok do\u011fa\u00fcst\u00fc olaylar\u0131 ger\u00e7ek olarak kabul ettiklerini bulmu\u015ftur. \u00d6rne\u011fin, New York \u015eehri’nde 132 erkek ve kad\u0131nla yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada, bilim adamlar\u0131, erkeklerden daha fazla kad\u0131n\u0131n tahtaya vurmaya ya da merdivenin alt\u0131ndan ge\u00e7menin k\u00f6t\u00fc \u015fans getirece\u011fine inand\u0131\u011f\u0131n\u0131 buldu.<\/p>\n
<\/strong>
Otuz ya\u015f\u0131n alt\u0131ndaki insanlar\u0131n, daha ya\u015fl\u0131 gruplardan daha bat\u0131l inan\u00e7l\u0131 oldu\u011funu g\u00f6steren 1990 y\u0131l\u0131ndaki bir Gallup ara\u015ft\u0131rmas\u0131 gibi \u00e7al\u0131\u015fmalar, daha ya\u015fl\u0131 insanlar\u0131n daha gen\u00e7 insanlardan daha ku\u015fkucu olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Ba\u015fka bir \u00e7al\u0131\u015fma (dolunay s\u0131ras\u0131nda su\u00e7 oranlar\u0131n\u0131n daha y\u00fcksek oldu\u011funu ileri s\u00fcren) daha gen\u00e7 polis memurlar\u0131n\u0131n, dolunay etkisine daha ya\u015fl\u0131 polis memurlar\u0131ndan daha fazla inand\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyordu. Son olarak , Frank Sulloway ve ben, dindarl\u0131k ve Tanr\u0131’ya inanc\u0131n ya\u015fla birlikte tekrar eskisi gibi y\u00fckselmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 yetmi\u015f be\u015fe kadar d\u00fczenli olarak azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulduk.<\/p>\n
6. Kontrol Yeri ve \u0130nan\u00e7<\/strong><\/p>\n
7. Etki ve \u0130nan\u00e7<\/strong><\/p>\n
[1] Uzay Yolu dizisinde yapay holografik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler olu\u015fturan oda.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"