{"id":6706,"date":"2011-09-02T18:36:49","date_gmt":"2011-09-02T15:36:49","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/"},"modified":"2011-09-02T18:36:49","modified_gmt":"2011-09-02T15:36:49","slug":"milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/","title":{"rendered":"Milliyet\u00e7i \u0130deologlar\u0131n Alevi K\u00fcrde Kimlik Yamas\u0131 (2.B\u00f6l\u00fcm) | Munzur \u00c7em"},"content":{"rendered":"

Alevilerin \u201eT\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc\u201cne dair <\/strong><\/p>\n

\u015eener, Alevilerin T\u00fcrkl\u00fcklerini kan\u0131tlamak isterken kimi al\u0131nt\u0131lara ba\u015fvuruyor ve tek tek \u00f6rneklerden hareketle genel son\u00e7lara varmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n

Kaynaklar\u0131ndan biri yine M. von Bruinessen`in s\u00f6zkonusu yaz\u0131s\u0131d\u0131r. Bruinessen, Bing\u00f6l, Mu\u015f, Varto b\u00f6lgesinde bulunan Lolan, Hormek ve Balaban a\u015firetlerinin \u015feyh Sait hareketine destek vermediklerini, 1930`larda buyana da bu a\u015firetlerin \u00f6nde gelenlerinden\u00a0 baz\u0131lar\u0131n\u0131n kendilerini T\u00fcrk sayd\u0131klar\u0131n\u0131 yaz\u0131yor. Ku\u015fkusuz s\u00f6ylenenler do\u011fru. Do\u011fru ama bunlar \u015eener`in T\u00fcrkl\u00fck tezine pek de yard\u0131mc\u0131 olabilecek \u015feyler de\u011filler. O a\u015firetlerin Seyh Sait hareketine destek vermemeleri K\u00fcrt olmay\u0131\u015flar\u0131ndan de\u011fil; Hamidiye Alaylar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 sorunlar, bunlar\u0131n da etkisiyle alevlenen a\u015firet \u00e7eli\u015fkileri ile Alevi-\u015f\u00fcnni \u00e7eli\u015fkisiydi.<\/p>\n

\u00d6te yandan G\u0131mg\u0131m ve \u00e7evresinde bunlar olurken, 1930`da Dersim-Erzincan y\u00f6resinde, K\u00fcrt\u00e7eyi ve K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fc yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131yorlar diye \u00fczerine operasyon d\u00fczenlenen, k\u00f6yleri yak\u0131lan ve katledilenler i\u00e7erisinde Lolan a\u015fireti de vard\u0131. 1938 soyk\u0131r\u0131m\u0131n dan yine bu a\u015firetin \u00f6nde gelenleri de paylar\u0131na d\u00fc\u015feni ald\u0131lar. Dersim Xormek (Hormek)`lerinin durumu ise daha da k\u00f6t\u00fc oldu. Airet lideri Bertal Efendi ile ailenin \u00f6teki bireyleri ya\u015f ve cinsiyet ayrm yap\u0131lmaks\u0131z\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcler. Kurtulabilen az say\u0131daki ki\u015fi o an k\u00f6yde olmalyanlard\u0131. Bu ailenin ye\u011feni ve ayn\u0131 a\u015firetten olan Sait K\u0131rm\u0131z\u0131 Toprak`\u0131n politik d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ise bilinmektedir. Demek oluyor ki, kendine K\u00fcrt demeninin kelleyi koltu\u011fa almak anlam\u0131na geldi\u011fi bir d\u00f6nemde, baz\u0131 K\u00fcrt a\u015firet ileri gelenlerinin T\u00fcrk olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeleri, etnik kimlik saptama y\u00f6n\u00fcnde fazla anlam\u0131 olan bir \u015fey de\u011fil. Bu, Alevilerin \u201eHakiki m\u00fcsl\u00fcman biziz\u201c demelerinin bir benzerdidir. Bask\u0131 ve zul\u00fcmden korunma duygusu, devletle iyi ge\u00e7inerek \u00e7\u0131kar sa\u011flama istemi ve asimilasyonun etkisiyle toplumlar\u0131n tarihinde bu t\u00fcr \u015feylere rastlanabiliyor.<\/p>\n

Yine \u015eener`in Melikoff`tan yapt\u0131\u011f\u0131 bir al\u0131nt\u0131 da dikkat\u0131 \u00e7ekiyor. \u015eener bu al\u0131nt\u0131y\u0131 yaparken \u015f\u00f6yle diyor: \u201eK\u00fcrt\u00e7e ya da zazaca konu\u015fan Aleviler K\u00fcrt ya da Zaza m\u0131? Yoksa T\u00fcrk m\u00fc? Bakal\u0131m bu konuda Melikoff ne yazm\u0131\u015f,\u201c diyor.<\/p>\n

Bunlar\u0131 yazd\u0131ktan sonra da Melikoff`un s\u00f6ylediklerine ge\u00e7iyor ve \u015fu al\u0131nt\u0131y\u0131 yap\u0131yor:<\/p>\n

\u201e…Sordu\u011fumda kaynaklar\u0131mdan biri bana, `Soy olarak K\u00fcrt de\u011filiz, fakat inan\u00e7lar\u0131m\u0131z dolay\u0131s\u0131yla eza g\u00f6rd\u00fck, da\u011flara s\u0131\u011f\u0131nd\u0131k, K\u00fcrtlere kar\u0131\u015ft\u0131k ve K\u00fcrtler olarak adland\u0131r\u0131ld\u0131k..<\/p>\n

Bunu s\u00f6yleyen bir \u00e7ok ayaklanmada etkinli\u011fi bulunan tan\u0131nm\u0131\u015f K\u00fcrt a\u015fireti Ko\u00e7kiri\u2018 lardand\u0131.\u201c<\/p>\n

Dikkat edilirse bu s\u00f6zleri s\u00f6yledi\u011fi ileri s\u00fcr\u00fclen ki\u015fi \u201eK\u00fcrtlere kar\u0131\u015ft\u0131k ve K\u00fcrtler olarak adland\u0131r\u0131ld\u0131k,\u201c diyor. Yani onun s\u00f6zlerinden Alevi-K\u00fcrt yok anlam\u0131 de\u011fil, tersine var anlam\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00dcstelik Melikoff ondan bahsederken \u201ekaynaklar\u0131mdan biri\u201c diyor. Yani \u00f6teki kaynaklar bu g\u00f6r\u00fc\u015fte de\u011filler.<\/p>\n

Ko\u00e7kiri a\u015firetinin ge\u00e7mi\u015fte K\u00fcrt ulusal m\u00fccadelesinde yerald\u0131\u011f\u0131, sava\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve bu yolda b\u00fcy\u00fck bedeleller \u00f6dedi\u011fi biliniyor. Hal b\u00f6yle iken i\u00e7lerinden bir ki\u015finin \u201eBiz T\u00fcrkmeniz\u201c demesini onlar\u0131n \u201eT\u00fcrkmenli\u011finin\u201c kesin bir kan\u0131t gibi kabul etmek, tam bir keyfiliktir. Kald\u0131 ki ger\u00e7ekten bu a\u015firet T\u00fcrkmen olsa bile bundan, \u015eener`in iddia etti\u011fi gibi Alevilerin K\u00fcrt olmad\u0131klar\u0131 T\u00fcrk olduklar\u0131 sonucu \u00e7\u0131kmaz. Onca K\u00fcrt n\u00fcfusun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Ko\u00e7kiri de bir a\u015firet T\u00fcrkmen oldu diye herkes T\u00fcrkmen mi olur?<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n \u00f6tesinde, Melikoff`un tarafs\u0131z bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemek zor. K\u00fcrtlere sempatisi oldu\u011fu s\u00f6ylenemez. Bekta\u015filerle Aleviler konusunda yazarken, bir g\u00f6z\u00fc hep kapal\u0131d\u0131r onun. Yakla\u015f\u0131m\u0131nda t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck var. Son y\u0131llarda bu eksi\u011fini k\u0131smen de olsa kabul etti\u011fi yolunda duyumlar var ama ne derece do\u011fru bilmiyorum.<\/p>\n

\u015eener devam ediyor: \u201eKo\u00e7giri konusunda ara\u015ft\u0131rmalar\u0131yla \u00fcnl\u00fc Baki \u00d6z`de bu konuda \u00d6mer L\u00fctfi Berkan ve \u0130rena Melikoff`u do\u011frulamaktad\u0131r. O da ara\u015ft\u0131rmas\u0131 sonucu: Ko\u00e7giri a\u015firetinin Ortasya`dan Anadoluya gelen bir T\u00fcrkmen a\u015fireti oldu\u011funu, esasen \u0130zolu olduklar\u0131n\u0131, Dersim\u00b4den buraya yerle\u015ftiklerini Seyhhasan a\u015fireti ile akrabal\u0131k ili\u015fkilerinin bulundu\u011funu, sonradan K\u00fcrtle\u015fmi\u015f T\u00fcrkmen boyu olduklar\u0131n\u0131 yaz\u0131yor.\u201c<\/p>\n

Dilin kemi\u011fi, resmi tarih\u00e7ilerde ise yalan\u0131n s\u0131n\u0131r\u0131 yok. Eline kalemi alan, can\u0131n\u0131 istedi\u011fini bir \u00e7\u0131rp\u0131da ya Horasan T\u00fcrkmeni, ya Ortaasya T\u00fcrk\u00fc yap\u0131p \u00e7\u0131k\u0131veriyor. Tabi bu arada sapla saman birbirine kar\u0131\u015fm\u0131\u015f; ideolojiye g\u00f6re tarih yazanlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan bunun bir \u00f6nemi yok.<\/p>\n

\u0130zol a\u015fireti, bilindi\u011fi gibi Kurmanci konu\u015fan, bir kesimi Alevi olmakla birlikte b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu S\u00fcnni olan ve K\u00fcrdistan`da olduk\u00e7a geni\u015f bir alan yay\u0131lm\u0131\u015f bir K\u00fcrt a\u015firetidir. Seyhhasanan a\u015fireti ise Dersim`de yerle\u015fiktir, Kirmancki (Zazaki) konu\u015fur. Ama yazar bir \u00e7\u0131rp\u0131da bu a\u015firetleri akraba yap\u0131yor, Ko\u00e7kiri a\u015firetini de yanlar\u0131na katt\u0131ktan sonra hepsini birlikte Ortaasya`ya ba\u011fl\u0131yorlar. Anla\u015f\u0131lan, 1930`larda d\u00fcnyay\u0131 T\u00fcrk yapmaya kalk\u0131\u015fan uyduruk resmi tarih tezi \u00f6lmemi\u015f, hala ya\u015f\u0131yor.<\/p>\n

Bundan ayr\u0131 olarak \u015eener, Mara\u015f y\u00f6resi K\u00fcrtlerinin T\u00fcrkl\u00fcklerini isbat i\u00e7in de hayli ter d\u00f6k\u00fcyor ve bu arada Alman Generali Moltke`nin Atmal\u0131, Sinemili ve K\u0131l\u0131\u00e7l\u0131 kabileleri i\u00e7in \u201eT\u00fcrkmen kabileler,\u201c dedi\u011fini belirterek y\u00f6re K\u00fcrtlerini T\u00fcrkmen g\u00f6stermekten geri kalm\u0131yor.<\/p>\n

Her \u015feyden \u00f6nce, s\u00f6zkonusu \u00fc\u00e7 a\u015firet, iddia edildi\u011fi gibi T\u00fcrkmen olsalar bile, yine bu da o y\u00f6rede Alevi-K\u00fcrt olmd\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Nitekim, Moltke de s\u00f6zkonusu mektubunda orada bulunan K\u00fcrt beylerinden bahsediyor.<\/p>\n

\u00d6te yandan, bu y\u00f6redeki Alevi K\u00fcrtlere \u015eener`in belirtti\u011fi gibi \u201ebaz\u0131lar\u0131 K\u00fcrt diyor,\u201c de\u011filler. Bu, bizzat onlar\u0131n kendilerine verdikleri add\u0131r. Daha do\u011frusu o y\u00f6re halk\u0131m\u0131z\u0131n kendi ulusal kimliklerinden, yani K\u00fcrtl\u00fcklerinden yana herhangi bir ku\u015fkular\u0131 yok. Peki bug\u00fcn durum b\u00f6yle de acaba ge\u00e7mi\u015fte nas\u0131ld\u0131 acaba? Kendilerini nas\u0131l nitelendiriyorlard\u0131? Biz yine 20. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131na d\u00f6nelim ve s\u00f6z\u00fc yine g\u00f6rg\u00fc tan\u0131\u011f\u0131 Noel`e b\u0131rakal\u0131m:<\/p>\n

\u201e\u201cGecelemek i\u00e7in K\u0131z\u0131ran k\u00f6y\u00fcnde duraklad\u0131k. Bizi b\u00fcy\u00fck bir konukseverlikle kar\u015f\u0131lyan k\u00f6y Atmal\u0131 K\u00fcrtlerinin (R\u0131w\u0131yan`\u0131n alt grubu ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 40 haneden olu\u015fmaktayd\u0131. Bu K\u00fcrtler K\u0131z\u0131lba\u015f idi. (…) K\u0131z\u0131lba\u015f olduklar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendi\u011fimde b\u00fcy\u00fck bir \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131ga u\u011frad\u0131m. Kendi kendime \u015fu soruyu sordum: Bu insanlar\u0131 K\u00fcrtlerden ay\u0131ran fark nedir? Onlar K\u00fcrt\u00e7e konu\u015fuyor, K\u00fcrt giysileri giyiyor, K\u00fcrt t\u00fcrk\u00fcleri s\u00f6yl\u00fcyor, K\u00fcrt gelenek ve ve g\u00f6reneklerine inan\u0131yorlard\u0131. Bunun da \u00f6tesinde b\u00fcy\u00fck bir K\u00fcrt a\u015fierti olan Atmal\u0131 a\u015fiertinden gelmektedirler ki bu a\u015firet, i\u00e7inde bir \u00e7ok S\u00fcnni K\u00fcrt gruplar\u0131n\u0131 da bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r (Haftal\u0131k H\u00eavi gazetesi, 25 Nisan-1 May\u0131s 1998)<\/p>\n

(…)<\/p>\n

Bu k\u00f6yl\u00fcler ile yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z konu\u015fmalar, onlar\u0131n da en az S\u00fcnni K\u00fcrtler kadar K\u00fcrt milliyet\u00e7isi ruhuna sahip olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir. Kendini g\u00f6steren genel d\u00fc\u015f\u00fcnceyi ise \u015f\u00f6yle ifade ediyorlar: `Biz K\u00fcrd\u00fcz ve buras\u0131 bizim \u00fclkemiz. Ne yaz\u0131k ki, bizi yerimizden eden ve h\u00fckmedem \u015fu belal\u0131 T\u00fcrkler var (K\u00fc\u00e7\u00fcmseyerek romi`ler olarak adland\u0131rmaktad\u0131rlar.) Biz onlar\u0131 sevmiyoruz ve onlar\u0131n s\u0131k\u0131c\u0131 varl\u0131klar\u0131ndan kurtulmak istiyoruz.`Ev sahibimiz S\u00fcleyman A\u011fa sava\u015f\u0131n etkilerini a\u00e7\u0131klarken, k\u00f6y\u00fcn b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn askere al\u0131nmamak i\u00e7in da\u011flara ka\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131, askere al\u0131nanlar\u0131n ise, ilk f\u0131rsatta nas\u0131l ka\u00e7t\u0131klar\u0131n\u0131 anlatarak \u015funlar\u0131 ekledi:<\/p>\n

\u201eT\u00fcrklerden ve kavgalar\u0131ndan bize ne\u201c (H\u00eavi, ayn\u0131 say\u0131)<\/p>\n

Yeri gelmi\u015fken, romi ya da rumi bir k\u00fc\u00e7\u00fcmseme ifadesinden \u00e7ok K\u00fcrtler aras\u0131nda Osmanl\u0131lar Romi, Osmanl\u0131 devleti ise \u201eDewleta Rom\u00ea\u201c olarak adland\u0131r\u0131l\u0131yor. Bu terim bir hayli K\u00fcrt T\u00fcrk\u00fcs\u00fcnde de ge\u00e7mektedir.<\/p>\n

Noel devam ediyor:<\/p>\n

\u201eAksu Vadisi`nden (K\u00fcrtce`de Ab\u00ea Spi) yukar\u0131ya t\u0131rmanarak, Hasan A\u011fa Saray\u0131 diye bilinen ve Sinemmilli a\u015firetinin iki reisi olan Tapu A\u011fa ve Asaf A\u011fa`n\u0131n k\u0131\u015flar\u0131 kald\u0131klar\u0131 k\u00f6ye vard\u0131k. Sinemmilli s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn k\u00f6kenine ili\u015fkin hikaye \u015f\u00f6yle anlat\u0131l\u0131r:<\/p>\n

`Alt\u0131 y\u00fczy\u0131l \u00f6nce Harput`un g\u00fcm\u00fc\u015f madenlerinden buraya g\u00f6\u00e7ettik. Orada hamile olan bir gen\u00e7 k\u0131z ya\u015famaktayd\u0131. Onu canl\u0131 canl\u0131 g\u00f6md\u00fcler. Kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kabirde (K\u00fcrt\u00e7ede Sin) \u00e7ocu\u011funu do\u011furdu ve onu emzirdi. Sonunda yoldan ge\u00e7en birisi, bebe\u011fin a\u011flamas\u0131n\u0131 duydu ve mezar\u0131 a\u00e7mak i\u00e7in adam toplad\u0131. \u00c7ocuk b\u00fcy\u00fcd\u00fc ve \u201eMezardan gelenler\u201c (Sinemilli) diye an\u0131lan a\u015firetin kurucusu oldu.\u201c (H\u00eavi, ayn\u0131 say\u0131)<\/p>\n

Sinemili a\u015fireti mensuplar\u0131 bug\u00fcn de Dersim-Elaz\u0131\u011f y\u00f6resinden Mara\u015f`a g\u00f6\u00e7ettiklerini s\u00f6ylerler. Bu arada Dersim`de Sine isminde bir k\u00f6y\u00fcn varolu\u015fu dikkat \u00e7ekicidir. K\u00f6y Hozat il\u00e7esine ba\u011fl\u0131 olup \u015feyhasanan a\u015fietinin yerle\u015fik oldu\u011fu y\u00f6rededir. \u201eMil\u201c, \u201eM\u0131lan\u201c ise bir \u00e7ok boyu olan b\u00fcy\u00fck bir K\u00fcrt a\u015firetinin ad\u0131d\u0131r ve yaz\u0131n\u0131n bundan sonraki b\u00f6l\u00fcmlerinde yeralan Nuri Dersimi`nin tarih\u00e7i M. Emin Zeki\u00b4den yapt\u0131\u011f\u0131 al\u0131nt\u0131dan da anla\u015f\u0131laca\u011fi gibi bu a\u015firetin, Yavuz Sultan Selim zaman\u0131nda Dersim`den g\u00fcneye g\u00f6\u00e7etti\u011fine ili\u015fkin bilgiler var. Muhtemelen Sinem\u0131li a\u015fireti de \u201eM\u0131lli\u201clerin bir koludur ve ismi de \u201eSine M\u0131lli\u201cleri ya da \u201eSine`nin M\u0131lli\u201cleri anlam\u0131na geliyordur. <\/p>\n

Dikkat edilirse Moltke`nin s\u00f6zkonusu a\u015firetlerle ilgili herhangi bir yak\u0131ndan incelemesi yok. Oysa Noel y\u00f6reyi gezmi\u015f, kendilerine konuk olmu\u015f, konu\u015fmu\u015f, gelenk ve g\u00f6reneklerini, dillerini, inan\u00e7lar\u0131n\u0131 yak\u0131ndan inceleme olana\u011f\u0131 bulmu\u015f. Dolay\u0131s\u0131yla da onun g\u00f6zleme dayanan bilgilerinin, muhtemelen birilerinden duyduklar\u0131n\u0131 aktaratan Moltke\u2019ye nazaran daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 oldu\u011fu rahatl\u0131kla s\u00f6ylenebilir. Hele bu bilgiler, bug\u00fcn\u00fcn yasayan ger\u00e7e\u011fiyle \u00e7ak\u0131\u015f\u0131yorsa!<\/p>\n

\u015eener, \u015feyhasanan a\u015fireti ile ilgili olarak da bir yerde \u201eDersim`de Zazaca konu\u015fan \u015feyhasan a\u015firetinin Malatya`daki k\u00f6y\u00fcnde Zazaca konu\u015fan bir tek ki\u015fi yoktur. Bu da Zazacan\u0131n sonradan \u00f6\u011frenildi\u011fini g\u00f6sterebilir,\u201c diyor.<\/p>\n

\u0130yi de bu k\u00f6y\u00fcn halk\u0131n\u0131n asimile olup Zazaca`y\u0131 unutmas\u0131, Dersim da\u011flar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fayan koca a\u015firetin asimilasyonundan daha kolay de\u011fil mi? Pek tabi bu daha mant\u0131ki bir a\u00e7\u0131klama tarz\u0131d\u0131r ama i\u015fine gelmedi\u011fi i\u00e7in \u015eener i\u015fin bu yan\u0131n\u0131 bir kenara b\u0131rak\u0131yor.<\/p>\n

Nuri Dersimi, \u015f\u0131xhasanan (Seyhhasanan) a\u015fiertinin bu g\u00fcnk\u00fc yerlerine gelmeleriyle ilgili olarak \u015funlar\u0131 yaz\u0131yor:<\/p>\n

\u201eBinaenaleyh \u00c7emi\u015fgezek K\u00fcrt emiri, zeka, c\u00f6mertlik, secaret ve karmanal\u0131\u011f\u0131yla maruf b\u00fcy\u00fck \u015f\u0131\u011fhasan`\u0131n birhayli zaman salatanat s\u00fcr\u00fcp vefat\u0131ndan sonra s\u00fclalesinden gelmi\u015f olup 30 sene daha \u00c7emi\u015fgezek K\u00fcrt Emirli\u011finde kuvvetli bir saltanat kurmu\u015f olan Emir Pir H\u00fcseyin`in 16 evlad\u0131 olup \u00f6ld\u00fckten sonra Emirlik evlatlar\u0131 ve karde\u015fleri aras\u0131nda taksim edilmi\u015fti. Pir H\u00fcseyin Bey`in 5 evlad\u0131ndan biri olan \u00ce\u00ce. \u015e\u0131\u011fhasan`\u0131n Garbi Dersim`in \u015f\u0131\u011fhasanan a\u015firetlerinin ecdad\u0131 oldu\u011funa katiyen \u015fuphe yoktur.<\/p>\n

\u0130\u015fte \u00c7emi\u015fgezek`in K\u00fcrt Emirli\u011fi ahfad\u0131ndan olan \u00ce\u00ce. \u015e\u0131\u011fhasan`\u0131n Karabal, Abbas, K\u0131rgan ve Ferhat isimlerindeki d\u00f6rt evlad\u0131 Dersim`de bulunan esas yerli K\u00fcrt kabileleri ve ahfad\u0131ndan miraslar\u0131n\u0131 alarak bug\u00fcn birer team\u00fcl etmi\u015f a\u015firet-kabile haline gelmi\u015flerdir.\u201c (V. Dr. M. Nuri Dersimi, Hat\u0131rat\u0131m,\u00d6z-Ge Yay\u0131nlar\u0131 9, Ankara, 1992, s.138)<\/p>\n

Yeri gelmi\u015fken, s\u00f6zkonusu Melki\u015fi Beyli\u011fi ile ilgili ba\u015fka bilgiler vermek te yararl\u0131 olur.<\/p>\n

\u015eerefname`de \u00c7emi\u015fgezek Beyleriyle (Melki\u015filer) ilgili b\u00f6l\u00fcm\u00fcn bir yerinde \u015fu bilgiler yer al\u0131yor:<\/p>\n

“\u00dc\u00e7 k\u0131sma ayr\u0131lan Melki\u015filer K\u00fcrdistan’da b\u00fcy\u00fck ihti\u015famlar\u0131, hizmet\u00e7ilerinin, taraftarlar\u0131n\u0131n ve kendilerine ba\u011fl\u0131 olanlar\u0131n \u00e7oklu\u011fuyla \u00fcn yapm\u0131\u015flard\u0131r… \u00dclkeleri ise geni\u015flik ve \u00f6nem bak\u0131m\u0131ndan, uzak yak\u0131n herkes\u00e7e ‘K\u00fcrdistan’ \u00f6zel ad\u0131yla tan\u0131nd\u0131; \u00f6yle ki berat ve emirnamelerde ve di\u011fer sultanl\u0131k belgelerinde bu ad ge\u00e7ti\u011fi zaman, yaln\u0131z bu \u00f6nemli vilayet anla\u015f\u0131l\u0131r; ayr\u0131ca K\u00fcrtler aras\u0131nda ‘K\u00fcrdistan’ s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc ge\u00e7tik\u00e7e, bundan yaln\u0131z \u00c7emi\u015fkezek Vilayeti kastedilir.” (\u015feref Han, \u015ferefname, Y\u00f6ntem Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul 1975, s. 209)<\/p>\n

Deng Dergisinin y\u0131l 10, say\u0131 57 de yeralan bilgilere g\u00f6re 1201`de Melik Muhammed Melki\u015fi bu beyli\u011fin ba\u015f\u0131ndad\u0131r. Bu, d\u00f6nemde Melik Muhammed, Eyy\u00fcbiler yan\u0131nda sava\u015fa kat\u0131l\u0131yor ve fethedilen Ele\u015fkirt \u00c7emi\u015fgezek topraklar\u0131na kat\u0131l\u0131yor. Beylik, Uzun Hasan d\u00f6neminde k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7in Akkoyunlular\u0131n denetiminde kal\u0131yor, ancak Emir Seyh Hasan k\u0131sa s\u00fcrede \u00fclkesini onlardan kurtar\u0131yor. \u015eeref Han, bu kurtarma i\u015fini \u015fu c\u00fcmlelerle dile getirmektedir.<\/p>\n

\u201e(…) Emir \u015feyh Hasan \u00f6nce Allah`a tevekk\u00fcl ederek, sonra da etraf\u0131nda toplanm\u0131\u015f olan \u00fclkesinin cesur ve kahraman K\u00fcrtlerine g\u00fcvenerek, \u00fclkesini gaspedenlere kar\u015f\u0131 ans\u0131z\u0131n harekete ge\u00e7ti ve onlar\u0131 \u00fclkeden \u00e7\u0131kard\u0131. (…) (Deng Dergisi a.g.s. dan naklen, s. 39-40)<\/p>\n

Bir ara \u00c7emi\u015fgezek beyli\u011finde i\u00e7 huzursuzluklar ba\u015fg\u00f6steriyor ve olaylar\u0131 yat\u0131\u015ft\u0131rmak \u00fczere \u00ceran`dan Erdebil`li Sultan Hoca Ali (Sultan Eliy\u00ea Siyahpu\u015f) arabulucu olarak geliyor ve onlar\u0131 bar\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor. Bar\u0131\u015f amac\u0131yla ba\u015fkas\u0131n\u0131n de\u011fil de Erdebilli Sultan`\u0131n geli\u015fi \u00e7ok dikkat \u00e7ekicidir. Ancak Dersimlilerle Erdebilliler aras\u0131ndaki ili\u015fkiler bu kadarla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil, daha s\u0131k\u0131 ve ileri d\u00fczeydedir.<\/p>\n

\u201e1477`de\u00a0 y\u00f6netim Hac\u0131 R\u00fcstem Bey`e ge\u00e7iyor. K\u00fcrtler bu d\u00f6nemde, genellikle Erdebilli \u015feyh C\u00fcneyt`e yakla\u015f\u0131yorlar. Akrabal\u0131klar kuruluyor ve ve Safevi \u015feyhlerinin K\u00fcrtl\u00fckleri \u00f6ne \u00e7\u0131karak `Mam, Mamolar`la, yani `Amca`l\u0131k deyimi K\u00fcrt prensleri ile Safe \u015feyhleri aras\u0131nda \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor.\u201c (Kalec\u0131wan, Deng dergisi, s.43) <\/p>\n

Ko\u00e7hisar meydan muharebesinde ise Beyli\u011fin ba\u015f\u0131ndaki Pir H\u00fcseyin Bey, \u0130dris-i Bitlisi`nin sol yan\u0131nda yeralarak Safevi ordular\u0131na kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131yor.<\/p>\n

Demek oluyor ki:<\/p>\n

1-Cemal \u015eener`in yaz\u0131s\u0131nda, T\u00fcrkmenlerin Anadolu`ya g\u00f6\u00e7ettikleri tarih olarak bahsetti\u011fi d\u00f6nemlerde K\u00fcrtler Dersim`de varlar. Ba\u015flang\u0131\u00e7 tarihi 1200`den daha gerilere giden Melki\u015fi Beyli\u011fi bir K\u00fcrt Beyli\u011fi olarak ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir.<\/p>\n

2- Bu beyli\u011fin h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc topraklar -ki merkez Dersim`dir- y\u00fczy\u0131llarca K\u00fcrdistan ismiyle bilinip tan\u0131nd\u0131, \u00f6yle an\u0131ld\u0131.<\/p>\n

3-Melki\u015filerin, gerekti\u011finde \u00f6teki K\u00fcrtlerle birlikte hareket etmekten \u00e7ekinmedikleri \u0130dris-i Bitlisi ile yukar\u0131da de\u011finilen ili\u015fkilerinden de anla\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

4- Melki\u015filerin \u0130ran K\u00fcrdistan\u0131`yla; \u00f6zellikle de Erdebil \u015feyhleri kurduklar\u0131 ili\u015fki dikkat \u00e7ekicidir. Bilindi\u011fi gibi Erdebil Tekkesi ve Erenlerinin, Alevilikte istisna bir yeri var.<\/p>\n

5- Baytar Nuri, \u015feyh Hasan`\u0131n a\u015firetinin ileri gelenlerinin Dersim`e geldikten sonra miraslar\u0131n\u0131 oralarda daha \u00f6nce ya\u015famakta olan K\u00fcrtlerden devrald\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Yeri gelmi\u015fken bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc do\u011frular nitelikte bir g\u00f6zlemi aktarmak istiyorum:<\/p>\n

Bug\u00fcn Bing\u00f6l`\u00fcn Ki\u011f\u0131 il\u00e7esine ait k\u00f6ylerden iki tanesinin ismi L\u00eartig ve A\u011fdad (A\u011fdat)`d\u0131r. Her iksinde de Kurmanci konu\u015fulur, inan\u00e7 olarak S\u00fcnnidirler. Bu k\u00f6ylerin halk\u0131, Dersim`den geldiklerini s\u00f6ylerler. \u00d6te yandan Dersim`in \u015feyhhasanan m\u0131nt\u0131kas\u0131nda S\u00eay R\u0131za`n\u0131n k\u00f6ylerinin bulundu\u011fu m\u0131nt\u0131kan\u0131n ad\u0131 da L\u00eart\u0131g`d\u0131r. Onun merkezi k\u00f6y\u00fcn\u00fcn A\u011fdad oldu\u011fu ise biliniyor. Yine, Dersim`den ba\u015fka yerlere; \u00f6rne\u011fin Cizre, \u00cerak K\u00fcrdistan`\u0131n\u0131n Sincar b\u00f6lgesine g\u00f6\u00e7ler oldu\u011funu bir \u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yazmaktad\u0131r. Dersim K\u00fcrtleri ile Sincar y\u00f6resi Y\u00eazidi K\u00fcrtleri aras\u0131nda, hem fizyonomik ve hem de inan\u00e7, gelenek ve t\u00f6reler bak\u0131m\u0131ndan var olan b\u00fcy\u00fck benzerlik, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n dikkatini \u00e7eken bir durumdur.<\/p>\n

Ayn\u0131 konuya de\u011finen Nuri Dersimi, tarih\u00e7i M. Emin Zeki`ye at\u0131fta bulunuyor ve; \u201eH\u00fclast\u00fc Tarih El Kurd u Kurdistan adl\u0131 eserinin 419. Sayfas\u0131n\u0131n devam\u0131nda \u201eM\u0131l\u201c kabilesi ahfad\u0131ndan M\u0131lan a\u015firetine mensup 55 kabilenin isimlerini tamamen zikrediyor. Ve bu 55 a\u015firetin Sultan Selim\u00a0 zamanlar\u0131nda Dersim`den hicret ederek Elcezire`nin kuzey m\u0131nt\u0131kas\u0131 b\u00f6lgelerinde yerle\u015fmi\u015f olduklar\u0131n\u0131 anlat\u0131yor,\u201c\u00a0 diyor (M. Nuri Dersimi, Hat\u0131rat\u0131m, s.142)<\/p>\n

G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki Dersim`e gelen de, g\u00f6\u00e7eden de K\u00fcrtlerdir. T\u00fcrkmenler ise piyasada yoklar.<\/p>\n

Bir \u201eDede\u201cnin incileri <\/strong><\/p>\n

\u015eener`in kaynaklar\u0131ndan biri de \u201ePir Ahmet Dikme\u201cdir. \u015eener, s\u00f6z\u00fcmona Dersimlilerin k\u00f6keninden bahsederken s\u00f6z\u00fc bu ki\u015fiye getiriyor ve \u201e Pir Ahmet Dikme \u0130\u015fte bu tarihsel altyap\u0131y\u0131 bilerek kalk\u0131p \u015f\u00f6yle yazabiliyor: `Munzur dedi\u011fi da\u011f\u0131n g\u00fcney yakas\u0131nda bir tek K\u00fcrt yoktur. Orada Ya\u015fayan \u015feyh Hasan a\u015fireti tamamen Horasan k\u00f6kenli T\u00fcrklerdir. Daha do\u011fuya, P\u00fcl\u00fcm\u00fcr`e geldi\u011finde ise, Areli, Lolanl\u0131, \u015fahvelanl\u0131, Kemanl\u0131, \u00c7arekanli ve daha bir \u00e7ok a\u015firet orurmaktad\u0131r. Bu a\u015firetlerden hi\u00e7 biri K\u00fcrt de\u011fildir. Tamamen T\u00fcrk k\u00f6kneli a\u015firetlerdir. Ben bu konuyu her platformda tart\u0131\u015fmaya haz\u0131r\u0131m.\u201c<\/p>\n

Ger\u00e7i bu yaz\u0131n\u0131n konusu \u201ePir Ahmet Dikme,\u201c nin g\u00f6r\u00fc\u015flerinin de\u011ferlendirilmesi de\u011fil ama \u015eener onu kaynak olarak g\u00f6sterdi\u011fine ve o da \u00e7ok ciddi iddialarda bulundu\u011funa g\u00f6re, s\u00f6ylenenlere k\u0131saca de\u011finmek gerekir.<\/p>\n

Bunu yaparken de \u00f6nce \u201ePir Ahmet Dikme\u201cnin kendisini tan\u0131t\u0131\u015f\u0131yla ilgili s\u00f6ylediklerine bir ka\u00e7 c\u00fcmle ile de\u011finek yerinde olur san\u0131yorum. \u201eAhmet Dikme\u201c \u201eHayk\u0131r\u0131p Duyuramad\u0131klar\u0131m\u201c kitab\u0131nda ismini \u201ePir Ahmet Dikme\u201c olarak yazm\u0131\u015f. Bu \u201epir\u201c s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc, e\u011fer onun ad\u0131 de\u011fil de s\u0131fat olarak kullan\u0131lm\u0131\u015fsa yanl\u0131\u015ft\u0131r. C\u00fcnk\u00fc, Ahmet\u00ecn ailesinin Alevi din adamlar\u0131 i\u00e7erisindeki yeri \u201epirlik\u201c de\u011fil. Bu aile, ger\u00e7ek anlamda rehber de de\u011fil. Onun ailesi atanm\u0131\u015f, yani tayin edilmi\u015f rehberlerdendir ve dinsel hiyerar\u015fideki yeri M\u00fcr\u015fid, pir ve rehberden sonra gelir. Pir Ahmet`in kendisine \u201eDede\u201c demesi de ayn\u0131 \u015fekilde do\u011fru de\u011fil. \u201eDikme\u201c s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcne gelince; bu durumdaki rehberlere \u201eTikme\u201c denir. \u201eTikme\u201c s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn T\u00fcrk\u00e7e`deki \u201eDikme\u201c anlam\u0131nda olup olmad\u0131\u011f\u0131 noktas\u0131 bir yana, bu kelime \u00f6zel bir s\u0131fat\u0131 ifade ediyor ve dolay\u0131s\u0131yla T\u00fcrk\u00e7e`ye uyarlanm\u0131\u015f formunu ya da \u00e7evirisini de\u011fil, orijinalini kullanmak gerekir. \u201eAhmet Dikme\u201cnin ailesine \u201e\u00c7\u00ea Tikm\u00ea Gole, \u201cTikme Ar\u00eaz\u00fb,\u201c temsil ettikleri dergaha ise kensinin de belirtti\u011fi gibi \u201eTekay\u00ea \u00c7\u00ea Tikm\u00ea Ar\u00eaz\u00fb\u201c deniliyor.<\/p>\n

Nu k\u0131sa bilgilendirmeden sonra gelelim \u201ePir Ahmet Dikme\u201cnin yukar\u0131da s\u00f6ylediklerine. Onun, kitab\u0131n\u0131n yukar\u0131da ad\u0131 ge\u00e7en bir yerinde, \u201eMunzur dedi\u011fi da\u011f\u0131n g\u00fcney yakas\u0131nda bir tek K\u00fcrt yoktur,\u201c \u015feklinde bir c\u00fcmle ge\u00e7iyor. \u201ePir Ahmet\u201c in burada kastetti\u011fi, daha do\u011frusu ele\u015ftirmek istedi\u011fi ki\u015fi tan\u0131nm\u0131\u015f yazar \u015fevket S\u00fcreyya Aydemir`dir. Pir Ahmet, kitap\u00e7\u0131\u011f\u0131nda \u015fevket S\u00fcreyya`dan bir ka\u00e7 al\u0131nt\u0131 yapm\u0131\u015f ve kendisini \u201eYalanc\u0131l\u0131kla\u201c hatta \u201eajan-provakat\u00f6rl\u00fckle\u201c su\u00e7lam\u0131\u015f.<\/p>\n

\u015fimdi isterseniz, Pir Ahmet`in b\u00f6ylesine k\u00f6p\u00fcrmesine neden olan \u015fevket S\u00fcreyya`ya ait g\u00f6r\u00fc\u015fler nelerdir, ona bakal\u0131m.<\/p>\n

Pir Ahmet, \u015f. S\u00fcreyya`n\u0131n Suyu Arayan kitab\u0131ndan bir al\u0131nt\u0131 yap\u0131yor. Burada, \u015f. S\u00fcreyya yedek subay olarak Munzur Da\u011flar\u0131n\u0131n Ezincan`a taraf olan yakas\u0131nda askerlik yaparken ba\u015f\u0131ndan ge\u00e7enleri aktarmaktad\u0131r. An\u0131lar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u015funlar var:<\/p>\n

\u201e…Fakat as\u0131l \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131m ikinci derste oldu. Daha ilk sual cevaplarda olu\u015ftu ki , bu askerler yaln\u0131z hangi dinden olduklar\u0131n\u0131 de\u011fil, hangi miletten olduklar\u0131n\u0131 da bilmiyorlard\u0131. Biz hangi milletteniz? Deyince her kafadan bir ses \u00e7\u0131kt\u0131? Biz T\u00fcrk de\u011fil miyiz deyince de, `esta\u011ffurullah` diye kar\u015f\u0131l\u0131k verdiler. T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc kabul etmiyorlard\u0131.\u201c<\/p>\n

\u015eevket S\u00fcreyya`n\u0131n bu an\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k \u201ePir Ahmet\u201cin yazd\u0131klar\u0131 ise \u015f\u00f6yle:<\/p>\n

\u201e…Sizleri bilmem fakat ben yukar\u0131daki sat\u0131rlar\u0131 okudu\u011fumda t\u00fcylerim diken diken oldu. D\u00fc\u015f\u00fcnebiliyor musunuz, d\u00fc\u015fman vatan\u0131m\u0131z\u0131 i\u015fgal etmi\u015f, halk\u0131m\u0131z vatan, namus ve can derdine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f. \u00cerk ve inan\u00e7 fark\u0131 g\u00f6zetmeksizin kendi vatan\u0131n\u0131 d\u00fc\u015fman istilas\u0131ndan kurtarma tela\u015fi i\u00e7ersindedir. Pir provakat\u00f6r ajan gitmi\u015f ve bu ate\u015f \u00e7emberi i\u00e7erisinde o d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 sava\u015fan kahraman askerlerimizin aras\u0131na, \u0131rka ve inan\u00e7 fark\u0131 sokmaktad\u0131r ve ayr\u0131ca bu kahraman halk evlatlar\u0131n\u0131 cahillikle su\u00e7lamaktad\u0131r.\u201c<\/p>\n

\u015e\u00f6yle bir d\u00fc\u015f\u00fcnelim: Burada \u015e. S\u00fcreyya`n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 \u015fey ne? O, askerlikte ba\u015f\u0131ndan ge\u00e7en bir olay\u0131 anlat\u0131yor, \u015f\u00f6yle \u015f\u00f6yle oldu, diyor. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u201ePir Ahmet\u201c ise bunlar\u0131n yanl\u0131\u015f olduklar\u0131nda \u0131srar ediyor ve yazara a\u011f\u0131r su\u00e7lamalarda bulunuyor. Peki \u201ePir Ahmet\u201c neye dayanarak b\u00f6yle bir iddiada bulunabiliyor? O, \u015eevket S\u00fcreyya`n\u0131n yan\u0131nda m\u0131ym\u0131\u015f? Hay\u0131r. Kendisi o tarihlerde hen\u00fcz d\u00fcnyaya bile gelmemi\u015f. Yan\u0131nda olan birisiyle mi konu\u015fmu\u015f? Hay\u0131r. Elinde ciddiye al\u0131nacak sa\u011flam bir belge mi var? Hay\u0131r, o da de\u011fil. O halde neye dayanarak bu kadar kesin konu\u015fabiliyor?<\/p>\n

\u015e. S\u00fcreyya askerlerden duyduklar\u0131ndan memnun olsayd\u0131, yani onlar\u0131n kendilerini T\u00fcrk g\u00f6rmemelerinden sevin\u00e7 duysayd\u0131, belki de \u201ePir Ahmet\u201c ku\u015fkuya d\u00fc\u015fer, onun ger\u00e7egi tahrif etti\u011fini s\u00f6ylerdi ama \u00f6yle de de\u011fil. Tersine askerler kendilerine T\u00fcrk demedikleri i\u00e7in, \u015f. S\u00fcreyya`n\u0131n y\u00fcre\u011fi \u201ePir Ahmet\u201cinkinden kat kat daha fazla yan\u0131yor.<\/p>\n

\u201ePir Ahmet\u201c k\u0131z\u0131yor, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u015e. S\u00fcreyya`n\u0131n anlatt\u0131klar\u0131, onun \u201eDersimliler T\u00fcrkt\u00fcr\u201c tezini, daha do\u011frusu sa\u011fa sola yutturmak istedi\u011fi safsatalar\u0131 toz-buz ediyor. Herhangi bir ciddi gerek\u00e7eye sahip olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de ajitasyon \u00e7ekmeye kalk\u0131\u015f\u0131yor, i\u00e7i bo\u015f vatan, millet edebiyat\u0131yla pa\u00e7ay\u0131 kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n

Ancak \u201ePir Ahmet\u201cin s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 bu kadarla da s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil. \u015e. S\u00fcreyya`n\u0131n g\u00f6r\u00fcp ya\u015fad\u0131klar\u0131, onu \u00e7ileden \u00e7\u0131karmaya devam ediyor.<\/p>\n

\u201eYaln\u0131z bizim taburun de\u011fil, b\u00fct\u00fcn cephemizin en sa\u011f kanad\u0131n\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 Munzur da\u011flar\u0131n\u0131n daimi karlarla \u00f6rt\u00fcl\u00fc zirvelerinde, tehliklei ge\u00e7itlerinde, ne d\u00fc\u015fman\u0131n, ne de bizim olmayan ve daha ziyade her iki tarafa pusu kurup, iki taraf\u0131n da can\u0131na k\u0131yarak, silah\u0131na, cephanesine konmak isteyen K\u00fcrt kabilelerinin gizlendikleri yerlerde yap\u0131lan ke\u015fifler, bunlar\u0131n en \u00e7etinleri oluyordu…\u201c<\/p>\n

Buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u201ePir Ahmet\u201c in s\u00f6yledikleri ise \u015f\u00f6yle:<\/p>\n

\u201e\u015eimdi yalan\u0131n ve cehaletin simgesi olan bu sat\u0131rlar husunuda k\u0131sa bir a\u00e7\u0131klama yapmak istiyorum\u201e diyor `Munzur dedi\u011fi da\u011f\u0131n g\u00fcney yakas\u0131nda bir tek K\u00fcrt yoktur,\u201c diyor.<\/p>\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi \u015fevket S\u00fcreyya burada da bizzat ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 anlat\u0131rken, \u201ePir Ahmet\u201c ayn\u0131 kof s\u00f6zlerle onun yalan s\u00f6yledi\u011fini ileri s\u00fcr\u00fcyor. Bu arada s\u00f6zlerinin bir yerinde, \u201eGerek P\u00fcl\u00fcm\u00fcr ve gerekse Ovac\u0131k`ta olsun, bir tek devlet askerine herhangi bir sald\u0131r\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131r…\u201c demekten de geri kalm\u0131yor.<\/p>\n

\u201ePir Ahmet\u201c kitab\u0131n\u0131n \u00f6ns\u00f6z\u00fcnde \u00e7ok okudu\u011funu, ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131, birkimli oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Neden bunlar\u0131 yazma ihtiyac\u0131 hisetti bilemem ama yukar\u0131da yapt\u0131\u011f\u0131 belirlemeler \u00e7ok de\u011fil, s\u0131radan bir \u201eokumu\u015fun\u201c dahi sarfedece\u011fi s\u00f6zler de\u011fil.<\/p>\n

\u201ePir Ahmet\u201c acaba o d\u00f6nemde ya\u015fananlar\u0131, Dersimlilerle Osmanl\u0131 ordusu aras\u0131nda meydana gelen ve resmi belgerde de yeralan onca \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131, uzun sava\u015flar\u0131 bilmiyor mu ger\u00e7ekten? \u00d6tekilerini bir yana b\u0131rakal\u0131m, \u015eevket S\u00fcreyya`n\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde kendi k\u00f6y\u00fcne yak\u0131n say\u0131lan mesafedeki Cibice Bo\u011faz\u0131`nda, olduk\u00e7a kanl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar sonucu 36. T\u00fcmenin Dersimliler taraf\u0131ndan teslim al\u0131narak silahlar\u0131na el konulmas\u0131n\u0131 da m\u0131 habersiz?<\/p>\n

Bu durumda \u201ePir Ahmet\u201c i\u00e7in do\u011fal olarak \u00fc\u00e7 \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. O, ya hi\u00e7 okuyup ara\u015ft\u0131rmam\u0131\u015f, ya okuduklar\u0131n\u0131 anlamam\u0131\u015f, ya da ger\u00e7e\u011fi bile bile tahrif etmeyi i\u015f edinmi\u015f. Bence, onun durumuna uygun d\u00fc\u015fen \u015f\u0131k, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fcd\u00fcr. O, ger\u00e7e\u011fi biliyor, bilmesine biliyor ama ger\u00e7ek, g\u00f6nl\u00fcnden ge\u00e7enlere uymuyor. Uymad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de haks\u0131z yere \u015fevket S\u00fcreyya`ya \u00e7at\u0131yor.\u00a0 <\/p>\n

Laf aram\u0131zda bana \u00f6yle geliyor ki \u201ePir Ahmet\u201c`in \u015fevket S\u00fcreyya Aydemir`le ilgili fazla bir bilgisi de yok. Bilindi\u011fi gibi \u015fevket S\u00fcreyya, ate\u015fli bir T\u00fcrk milliyet\u00e7isi ve rejimin ideologlar\u0131ndand\u0131. Mustafa Kemal`in \u00e7ok g\u00fcvendi\u011fi biriydi. O`nun atamas\u0131 ile y\u0131llarca TBMM katipli\u011fi yapt\u0131. M. Kemal\u2018 in ya\u015fam\u0131n\u0131n anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 3 ciltlik Tek Adam kitab\u0131n\u0131n yazar\u0131 da \u015fevket S\u00fcreyya`dan ba\u015fkas\u0131 de\u011fil. Ve i\u015fte \u201ePir Ahmet\u201cin, yalanc\u0131l\u0131kla, ajan-provakat\u00f6rl\u00fckle su\u00e7lad\u0131\u011f\u0131 \u015fevket S\u00fcreyya`ya bu \u015fevket S\u00fcreyya`d\u0131r.<\/p>\n

Tikme Ahmet`in ailesi Dersim`de \u201eTikme rehber\u201c olarak bilinen ve sayg\u0131 duyulan bir ailelrden biridir. Bu aileyi yak\u0131ndan tan\u0131ma olana\u011f\u0131m olmad\u0131 ama elbet inan\u00e7lar\u0131, duygular\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcnceleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6teki Dersimlilerden farkl\u0131 de\u011filler. Onlar da ge\u00e7mi\u015fte Kirmancki (Zazaki) konu\u015fan diger Dersimliler gibi kendilerie \u201eKirmanc\u201c diyorlard\u0131. Birileri onlara \u201eT\u00fcrk\u201c deseydi, ku\u015fkum yok ki bunu red eder ve b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle de \u015fevket S\u00fcreyya`n\u0131n bahsetti\u011fi askerler gibi, \u201eesta\u011ffurullah\u201c diye kar\u015f\u0131l\u0131k verirlerdi. Pir Ahmet`in asl\u0131n\u0131 inkar ederek K\u0131rmanc ve Kirmanciye`yi bir yana b\u0131rak\u0131p T\u00fcrkmenli\u011fe sar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rselerdi, \u00e7ok rahats\u0131z olurlard\u0131.<\/p>\n

Hele hele, \u201ePir Ahmet\u201cin, Alevilere tarihte e\u015fine az rastlanan \u00f6l\u00e7\u00fcde zulmeden, onlar\u0131 k\u0131r\u0131mlardan ge\u00e7iren, k\u00f6ylerini yak\u0131p-y\u0131kan, s\u00fcrg\u00fcne yollayan, dillerini, ibadetlerini yasaklayan birini kendisine \u201eAta\u201c olarak se\u00e7ti\u011fini bilselerdi hi\u00e7 afetmezlerdi onu.<\/p>\n

Ne var ki \u201ePir Ahmet\u201c bu konuda yaln\u0131z de\u011fil. 1938 Jenosidi sonras\u0131 nesil i\u00e7ersinde asl\u0131n\u0131 bu \u015fekilde inkar eden, ba\u015fka kimlik pe\u015finde ko\u015fan ve kendilerine ata arayanlar\u0131n say\u0131s\u0131 hi\u00e7 de az say\u0131lmaz.<\/p>\n

Elbet kendisini nas\u0131l g\u00f6r\u00fcyorsa \u00f6yle tarif etmesi, herkes gibi \u201ePir Ahmet\u201c gibilerinin hakk\u0131d\u0131r. Kimse bir ba\u015fkas\u0131na zorla kimlik veremez. Fakat, konu bu \u00e7er\u00e7eveyi a\u015f\u0131p bir b\u00f6lgeyi, bir halk\u0131 ilgilendirir hale geldi mi i\u015f de\u011fi\u015fir ve o zaman ba\u015fkalar\u0131n\u0131n da s\u00f6yleyecek s\u00f6z\u00fc olur.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu yaz\u0131lanlardan sonra benim s\u00f6zkonusu iddialar\u0131n sahiplerine bir sorum olacak. S\u00f6ylendi\u011fi gibi e\u011fer Horasan`dan gelen T\u00fcrkmen a\u015firetleri Dersim`e yerle\u015fip asimile olduysalar ve orada bir tek K\u00fcrt de ya\u015fam\u0131yorsa, peki T\u00fcrkmenleri kimler asimile etti? Yoksa g\u00f6tken birileri mi indiler de yapt\u0131lar bu i\u015fi? Bu soru yan\u0131t bekliyor.<\/p>\n

Horasan, Alevilik, K\u00fcrtl\u00fck ve T\u00fcrkl\u00fck
<\/strong>
\u015eener`in yaz\u0131s\u0131nda Ocaklarla ilgili olarak \u015fu sat\u0131rlara rastl\u0131yoruz:<\/p>\n

\u201e…Dersim b\u00f6lgesinde ocaklar\u0131n t\u00fcm\u00fc kendilerinin Horasan`dan gelme T\u00fcrkmen a\u015fireti oldu\u011funu ileri s\u00fcrerler.\u201c<\/p>\n

Do\u011frusu, bu Horasan`dan gelme olay\u0131 \u00e7ok s\u0131k olarak s\u00f6ylenir. Ocaklar\u0131 temsil edenlerin t\u00fcm\u00fc olmasa bile \u00f6nemli bir kesimi bunu s\u00f6ylerler. Ama onlar\u0131n kendilerini \u201eT\u00fcrkmen a\u015fireti\u201c olarak nitelendirdikleri belirlemesi \u015eener\u00ecn kendi yaratmas\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Alevi din adamlar\u0131 geleneksel olarak peygamber soyundan geldiklerini; yani \u201eEhlibeyt\u201c ya da \u201eEvlad-\u0131 Resul\u201c olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylerler. Zaten bu yaz\u0131da bunlar\u0131 yazan \u015eener, ba\u015fka bir yerde yazd\u0131klar\u0131yla\u00a0 da kendi kendisini yalanl\u0131yor. \u00d6rne\u011fin Pir Ahmet Dikme`nin daha \u00f6nce bahsi ge\u00e7en kitab\u0131na yazd\u0131\u011fi \u00f6ns\u00f6zde \u015f\u00f6yle diyor:<\/p>\n

\u201eAlevilikte dedelik gelenek olarak babadan o\u011fula ge\u00e7er. \u00c7\u00fcnk\u00fc Alevi dedesinin soyu Hz. Ali`ye, 12 \u0130mamlar yolu ile ula\u015f\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla inanca g\u00f6re, dedeler \u201eEvlad-\u0131 Resul\u201c yani peygamber neslindendirler.\u201c<\/p>\n

Yalanc\u0131n\u0131n mumu yats\u0131ya kadar yanarm\u0131\u015f, \u015eener`inki o kadar da s\u00fcrm\u00fcyor, ne yapal\u0131m?<\/p>\n

Beri taraftan, din adamlar\u0131n\u0131n peygamber soyundan geldikleri yolundaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn do\u011fruluk pay\u0131 nedir, onun \u00fczerinde de durmak gerekir. Burada hemen \u015funu belirteyim ki, sadece Alevi din adamlar\u0131 de\u011fil, S\u00fcnni din adamlar\u0131 olan \u015feyhler de Muhammed soyundan geldiklerini iddia ederler. Bir ba\u015f\u0131na bu bile, s\u00f6zkonusu iddian\u0131n her iki kesim bak\u0131m\u0131ndan da do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ortaya koyar.<\/p>\n

Ger\u00e7e\u011fi yans\u0131tmasa da kimi din adamlar\u0131n\u0131n bu t\u00fcr bir iddiada bulunmalar\u0131n\u0131n mant\u0131ki bir nedeni de var.\u00a0 \u0130ster Alevi, isterse S\u00fcnni olsunlar, din adamlar\u0131n\u0131n otoritlerini kabul ettirme ve s\u00fcrd\u00fcrmede g\u00fc\u00e7l\u00fc silahlara ihtiya\u00e7lar\u0131 var. Geleneksel\u00a0 toplumlarda hem soy-sopun sayg\u0131 g\u00f6sterilen kutsal bir yere dayand\u0131r\u0131lmas\u0131, hem de s\u0131r-keramet sahibi olma, bu konuda ba\u015fvurulan en \u00f6nemli iki ara\u00e7t\u0131r. Dikkat\u00a0 edilirse Ocak kurucular\u0131 sadece soylar\u0131n\u0131 peygambere dayand\u0131rmakla yetinmez,\u00a0 ayn\u0131 zamanda her birinin bir imtihan edilme maceras\u0131 vard\u0131r. Bu yolla da, onlar \u015f\u00f6yle ve b\u00f6yle, s\u0131r-keramet sahibi olduklar\u0131n\u0131 kan\u0131tlam\u0131\u015f olmaktalar.<\/p>\n

Dersimli ocak sahipleri, soylar\u0131n\u0131 peygamber soyuna dayand\u0131rsalar bile, pratikte Kirmanc (K\u00fcrt) ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131rlar. Bu b\u00f6lgede K\u0131rmancki (Zazaki) konu\u015fanlar\u00a0 kendilerini k\u0131rmanc, kurmanci\/K\u0131rdaski konu\u015fanlar ise Kurmanc diye adland\u0131r\u0131rlar. Kurmanclar, K\u0131rmancki konu\u015fanlara D\u0131m\u0131li, K\u0131rmancki konu\u015fanlar da kurmanci konu\u015fanlara bazan k\u0131rmanc, bazan da k\u0131rdas derler.. Do\u011fu Dersim`de Alevi ve S\u00fcnni fark\u0131 g\u00f6zetilmeksizin Kurmanci konu\u015fanlara bu ad verilirken, Bati Ders\u0131m`in baz\u0131 y\u00f6relerinde Alevi K\u00fcrtler bir b\u00fct\u00fcn olarak (K\u0131rdaski ve Kurmanci konu\u015fanlar) K\u0131rmanc, S\u00fcnn\u00fc Kurmanclar ise \u201eT\u0131rk (T\u00fcrk)\u201c diye adland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n

Kirmanc ad\u0131, K\u00fcrdistan`\u0131n de\u011fi\u015fik b\u00f6lglerinde ya\u015fayan, farkl\u0131 din ve mezhebe sahip olan, farkl\u0131 le\u00e7eleri konu\u015fan K\u00fcrtlerin kulland\u0131klar\u0131 ortak add\u0131r. \u201eKurd (K\u00fcrt)\u201c s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc bir kenara b\u0131rak\u0131l\u0131rsa,\u00a0 K\u0131rmanc, K\u00fcrtler aras\u0131nda g\u00fcn\u00fcm\u00fczde en yag\u0131n olarak kullan\u0131lan ortak add\u0131r.<\/p>\n

\u00d6rne\u011fin, Ahmed\u00ea Xani K\u00fcrtlerden bahsederken hem \u201eKurmanc\u201c hem de \u201eK\u0131rmanc\u201c terimlerini kullan\u0131r.\u00a0 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131 ile 20. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f olan Erdelan Beyli\u011fi ailesinden tarih\u00e7i ve \u015fair Mesture Han\u0131m bu terimi \u201eK\u0131rmac\u201c olarak yazar. \u0130smail Be\u015fik\u00e7i ile Muzaffer Erdost`un K\u00fcrtlerle ilgili ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na da yans\u0131d\u0131\u011f\u0131 gibi K\u0131rmanc terimi Hakkari-Van y\u00f6resinde de halk aras\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r. Yine \u015f\u0131rnak ve Suriye`nin kuzeyindeki K\u00fcrt Da\u011f\u0131 m\u0131nt\u0131klar\u0131nda da kurmanci konu\u015fan K\u00fcrtler kendilerini b\u00f6yle adland\u0131r\u0131yorlar. K\u00fcrt Da\u011f\u0131`n\u0131n o y\u00f6redeki K\u00fcrtler aras\u0131nda \u201e\u00c7iyay\u00ea\u00a0 Kirmenc\u201c dir. M. V. Bruinessen`in verdi\u011fi bilgilere g\u00f6re 20. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda G\u00fcney K\u00fcrdistan`daki 20 a\u015firet aras\u0131nda yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmada, bunlar\u0131n dokuz tanesi kendilerine \u201eKirmanc\u201c demektedirler. Esas\u0131nda bug\u00fcn G\u00fcney ve Do\u011fu K\u00fcrdistan`dan gelen K\u00fcrtlerle konu\u015ftu\u011funuzda her an bu terimi duyars\u0131n\u0131z. Edebiyat ve politik dilde ise bu terim hemen hemen en yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan\u0131d\u0131r. G\u00fcney K\u00fcrdistan`l\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar,\u00a0 K\u00fcrt\u00e7eyi tasnif ederken ilk elde onu Kuzey ve G\u00fcney diye iki gruba ay\u0131rarak \u201eK\u0131rmanci Xwar\u00fb (G\u00fcney K\u00fcrt\u00e7esi), K\u00fcrdistan`\u0131n kuzeyinde konu\u015falan Kurmanciy\u00ea ise\u00a0 K\u0131rmanc\u0131 Ser\u00fb (Kuzey K\u00fcrt\u00e7esi) diye tarif ederler.<\/p>\n

\u015eimdi bir de Dersimli pir ve rehberlerin kendilerini nas\u0131l tarif ettiklerine bir g\u00f6zatal\u0131m. Onlar kendilerine T\u00fcrkmen mi diyor, yoksa ba\u015fka bir sey mi hep birlikten izleyelim.<\/p>\n

Bilindi\u011fi gibi, 1916 y\u0131l\u0131nda Kur\u00ea\u015fan a\u015firet lideri Aliy\u00ea Gaxi Naz\u0131miye, Mazgirt ve Pertek \u00fczerine y\u00fcr\u00fcd\u00fc, devlet memurlar\u0131n\u0131 kovdu ve y\u00f6netime elkoydu.<\/p>\n

Yine onun, 1. D\u00fcnya Sva\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Ruslarla g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yapt\u0131\u011f\u0131, Dersime girmemeleri yolunda talepte bulundu\u011fu bir \u00e7ok Dersimli taraf\u0131ndan bilinmektedir. Hatta onun Rus yetkilerle yapt\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131l\u0131 bir anla\u015fmadan da bahsediliyor.<\/p>\n

A. Gaxi\u2018 nin torunu Kaz\u0131m, dedesinin bu eylemi ile ilgili olarak \u015f\u00f6yle s\u00f6yl\u00fcyor:<\/p>\n

\u201eEvet, onun bu alanlarda da hayli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 olmu\u015f. \u00d6rne\u011fin, 1. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda, Rus Ordusu Plemuriye taraf\u0131nda Soya Tole`ye kadar ilerledi\u011finde, o gidip Rus komutanla konu\u015fmu\u015f. Yeri gelmi\u015fken \u015funu da s\u00f6ylileyim, Aliy\u00ea Gaxi t\u00fcrk\u00e7e bilmiyormu\u015f ama Ermeniceyi rahat konu\u015fuyormu\u015f. Ruslarla g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde de Ermenice konu\u015fmu\u015f, Ermeni tercumanlar arac\u0131l\u0131k etmi\u015f, \u00e7evirmi\u015fler.<\/p>\n

Aliy\u00ea Gaxi, o g\u00f6r\u00fc\u015fmeler s\u0131ras\u0131nda Rus komutana diyor ki “Biz T\u00fcrk de\u011filiz. K\u00fcrd\u00fcz. T\u00fcrklerle aram\u0131z bozuk ve onlarla sava\u015f halindeyiz. Dersime girmeyin, bize destek olun, silah verin direnelim ki T\u00fcrk zulm\u00fcnden kurtulal\u0131m.” Orada bu konuda anla\u015fmaya var\u0131yorlar ve Ruslardan epey silah ve cephane al\u0131yor. T\u00fcrk devletinin s\u00fcrekli bize d\u00fc\u015fmanca davranmas\u0131 ve sonunda da katletmesinin nedenlerinden biri budur.\u201c (\u00c7em, Munzur, Tan\u0131klar\u0131n Diliyle Dersim`38, Peri Yay\u0131nlar\u0131, \u00cestanbul, 1999, s. 163)<\/p>\n

Bir halk\u0131n ger\u00e7ek\u00a0 dugular\u0131n\u0131 ve kullan\u0131lan sosyolojik kavramlar\u0131 en iyi yans\u0131tan kaynaklardan biri hi\u00e7 ku\u015fkusuz halk t\u00fcrk\u00fcleridir. Ben yakla\u015f\u0131k 30 y\u0131ld\u0131r, Dersim T\u00fcrk\u00fcleriyle \u015f\u00f6yle ve b\u00f6yle ilgilenmekteyim. Yakla\u015f\u0131k 120 t\u00fcrk\u00fcy\u00fc, (baz\u0131lar\u0131n\u0131n birden \u00e7ok varyant\u0131) ortaya \u00e7\u0131kmalar\u0131na neden olan olaylarla birlikte 1993 y\u0131l\u0131nda \u201eTay\u00ea Kilam\u00ea D\u00earsimi\u201c ad\u0131yla kitap halinde yay\u0131nlad\u0131m. Ondan sonra da T\u00fcrk\u00fclere ilgim kesilmedi. S\u0131rf K\u0131rmancki olan yakla\u015f\u0131k\u00a0 150`den fazla t\u00fcrk\u00fc ile ha\u015fir-ne\u015firim. Bu t\u00fcrk\u00fclerin hi\u00e7 birinde Dersimlileri T\u00fcrk ya da T\u00fcrkmen diye nitelendiren bir tek s\u00f6zc\u00fck mevcut de\u011fil. Ama bir \u00e7ok T\u00fcrk\u00fc de Dersimliler i\u00e7in- ki bunlar aras\u0131nda 1938 \u00f6ncesinin en \u00fcnl\u00fc ve etkili pir ve rehberleri de var- k\u0131rmanc s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc ge\u00e7iyor.<\/p>\n

\u00d6rne\u011fin, 1933 y\u0131l\u0131nda Dersimliler taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclen S\u00eay R\u0131za`n\u0131n o\u011flu Bava \u0130brahim \u00fczerine s\u00f6ylenen t\u00fcrk\u00fcde, S\u00eay R\u0131za`n\u0131n a\u011fz\u0131ndan s\u00f6ylenen s\u00f6zler aras\u0131nda \u015funlar\u00a0 var:<\/p>\n

\u201ePir Bavay\u00ea m\u0131
\u201etekito\u00a0 \u015fiyo Xozato v\u00easaye,
\u201eC\u00eano Beglig\u00eana Kirmanci.\u201c<\/p>\n

Pir Bava`m<\/p>\n

Yanas\u0131ca Hozat`a gitmi\u015f
Beyli\u011fini al\u0131yor K\u00fcrd\u00fcn<\/p>\n

1937-38 Sava\u015f\u0131n\u0131n anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 t\u00fck\u00fclerin birinde ise \u0130vis\u00ea Seykali`nin a\u011fz\u0131ndan\u00a0 \u015funlar s\u00f6ylenmektedir:<\/p>\n

\u201eBira p\u00earod\u00ea na qewxa a\u015fire niya,
Merev\u00ea Kirmancan \u00fb zaliman\u00ea Tirkan o.\u201c<\/p>\n

\u201eD\u00f6\u011f\u00fc\u015f\u00fcn karde\u015fler, bu a\u015firet kavgas\u0131 de\u011fil,
K\u00fcrtlerle zalim T\u00fcrklerin hesapla\u015fmas\u0131d\u0131r.\u201c<\/p>\n

Hozat cephesinin \u00fcnl\u00fc silah\u015f\u00f6r\u00fc \u015fahan \u00fczerine s\u00f6ylenen t\u00fcrk\u00fcde \u015f\u00f6yle s\u00f6ylenmektedir:<\/p>\n

\u201eAx de biye biye, Sahan\u00ea mi biye
Sahan\u00ea mi ke merdo n\u00eamerdo
Sikiyo tilsim\u00ea kirmanciye.\u201c<\/p>\n

Ah oldu oldu, \u015fahan`im oldu.
\u015eahan`\u0131m \u00f6ld\u00fc \u00f6leli
K\u0131r\u0131lm\u0131\u015f t\u0131ls\u0131m\u0131 K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fcn.\u201c
sahan vano, \u201eqeder\u00ea can\u00ea xo bizan\u00ea
Ma ser o c\u00earen\u00ea qanun\u00ea kafiri.<\/p>\n

\u015eahan diyor, \u201eCan\u0131n\u0131z\u0131n k\u0131ymetini bilin
Ba\u015f\u0131m\u0131zda dola\u015f\u0131yor kafirin yasalar\u0131.\u201c<\/p>\n

A\u015firi merdena mi r\u00ea qayil n\u00eaben\u00ea
Torn\u00ea Bavayi\u00a0 kerd\u00ea \u00cemam\u00ea h\u00easiri.<\/p>\n

A\u015firetler \u00f6l\u00fcm\u00fcme raz\u0131 olmazlar,
Baba`n\u0131n torunlar\u0131n\u0131 esir \u0130mamlara \u00e7evirmi\u015fler.<\/p>\n

Torn\u00ea Bavayi (Baba`n\u0131n Torunlar\u0131) S\u00eay R\u0131za ailesi i\u00e7in s\u00f6ylenir. \u00cemam\u00ea h\u00easiri ile kastedilenler ise 12 \u0130mamlar`d\u0131r.<\/p>\n

Bir di\u011fer t\u00fcrk\u00fcde de Haydaran a\u015firet reislerinden X\u0131d\u0131r\u00ea Ali (H\u0131d\u0131r A\u011fa)`n\u0131n a\u011fz\u0131ndan \u015fu s\u00f6zc\u00fcklere yer verilmektedir.<\/p>\n

\u201eBira
Xidir vano, \u201eNo kelepur\u00ea ma
Wert\u00ea kirmanciye de
\u00c7i ra honde biyo uciz\u201c<\/p>\n

Karde\u015f,
H\u0131d\u0131r diyor ki,
Talan edili\u015fimiz, neden bu kadar basitle\u015fti<\/p>\n

K\u00fcrtler aras\u0131nda.<\/p>\n

Hozat y\u00f6resi Kur\u00ea\u015fanlar\u0131n b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc, Pir Us\u00ean\u00ea S\u00eaydi 1937 de Elaz\u0131\u011f`da S\u00eay R\u0131za ile birlikte idam edildi. Ona yak\u0131lan\u00a0 a\u011f\u0131tta:<\/p>\n

\u201eH\u00eaf\u00ea mi y\u00eano ve S\u00eay Us\u00eani r\u00ea
Heq\u00ea dina cor v\u00eaneno ke r\u00eais\u00ea kirmanci yo.\u201c<\/p>\n

Sey Us\u00ea i\u00e7in \u00fcz\u00fcl\u00fcyorum
G\u00f6kteki Tanr\u0131 \u015fahittir ki reisidir K\u00fcrtlerin.<\/p>\n

Unutmayal\u0131m Us\u00ean\u00ea S\u00eaydi, Dersim`in en etkili Pirlik oca\u011f\u0131 olan Kur\u00ea\u015fan`dand\u0131r. Hem a\u015firetin ileri gelenlerinden biri, hem de pirdir.<\/p>\n

\u015eu s\u00f6zler de Us\u0131van a\u015firet reisi Qemer (Kamer) A\u011fa`n\u0131n o\u011flu F\u0131nd\u0131k i\u00e7in s\u00f6ylenen t\u00fcrk\u00fcden al\u0131nmad\u0131r. F\u0131nd\u0131k A\u011fa, S\u00eay R\u0131za ile birlikte idam edilen Dersimlilerden biridir.<\/p>\n

T\u0131rko T\u0131rko T\u0131rko
T\u0131rko, z\u0131nd\u0131q o
Berdo darde kerdo
Beg\u00ea m\u0131 F\u0131nd\u0131q o<\/p>\n

T\u00fcrk T\u00fcrk T\u00fcrk
Z\u0131nd\u0131k T\u00fcrk
G\u00f6t\u00fcr\u00fcp ast\u0131klar\u0131
Beyim F\u0131nd\u0131k<\/p>\n

T\u00fcrk\u00fcn\u00fcn bir di\u011fer varyant\u0131nda ayn\u0131 olay \u015fu s\u00f6zlerle ifade ediliyor:<\/p>\n

N\u00ea lawo T\u0131rk o, lem\u0131n no z\u0131nd\u0131q o
Lem\u0131n derdo derdo
O wo ke Eleziz\u00ea v\u00easayi de lem\u0131n fito ve dare
De lawo b\u0131ray\u00ea m\u0131 F\u0131nd\u0131q o.<\/p>\n

Ah be T\u00fcrk`t\u00fcr, ah z\u0131nd\u0131kt\u0131r.
Ah derdim, dert
Yanas\u0131ca Elaz\u0131\u011f`a g\u00f6t\u00fcr\u00fcp ast\u0131klar\u0131
Ah be, karde\u015fim F\u0131nd\u0131k\u2018t\u0131r.<\/p>\n

\u015eener`in, Bruinessen`in, Dersim\u00a0 Alevilerini T\u00fcrkler`e yak\u0131nla\u015ft\u0131ran bir di\u011fer adetin de Hac\u0131 Bekta\u015f Tekkesi\u00a0 ile olan ili\u015fkiler oldu\u011funu yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor ve \u015fu al\u0131nt\u0131y\u0131 yap\u0131yor:<\/p>\n

\u201eHac\u0131 Bekta\u015f`\u0131n ara\u015ft\u0131rmac\u0131\u00a0 Molneux-Seel (1914:66) taraf\u0131ndan da Dersim d\u0131\u015f\u0131ndaki en \u00f6nemli hac merkezi olarak g\u00f6sterilmi\u015ftir.\u201c<\/p>\n

\u201eBununla birlikte Bat\u0131 Dersim`deki \u00fc\u00e7 k\u00fc\u00e7\u00fck Seyit soyu, A\u011fu\u00e7an, Dervi\u015f Cemal ve Sar\u0131 Saltuk Hac\u0131 Bekta\u015f\u00e7a tayin edilen halifenin neslinden geldiklerini,`s\u00f6yl\u00fcyor\u201e diyor.<\/p>\n

Bir an i\u00e7in varsayal\u0131m ki yukar\u0131da say\u0131lanlar\u0131n hepsi do\u011frudur. Peki bunun Cemal \u015eener`in g\u00f6r\u00fc\u015flerine katk\u0131s\u0131 ne? <\/p>\n

Sedece Dersim`de de\u011fil, genel olarak Aleviler i\u00e7erisinde Hac\u0131 Bekta\u015fi Veli`ye sayg\u0131 duyulur, bunda kimsenin ku\u015fkusu yok. Ama Aleviler ondan \u00e7ok Hz. Ali`yi, Ana Fatma`y\u0131, Hz. H\u00fcseyin ve \u00f6teki \u0130mamlar\u0131 seviyorlar. Bundan hareketle Aleviler Araplara \u00f6zel bir sempati besliyorlar, onlara yak\u0131nlar, ya da Arap as\u0131ll\u0131d\u0131rlar dememiz mi gerekir?<\/p>\n

Burada belirtilmese bile, e\u011fer kastedilen Hac\u0131 Bekta\u015fi Veli`nin kimli\u011fi ise o da tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Kimileri onu T\u00fcrk as\u0131ll\u0131 sayaraken, kimileri 7. \u0130mam Musayi Kaz\u0131m`\u0131n torunu oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndeler.<\/p>\n

Bunu da ge\u00e7elim; Hac\u0131 Bekta\u015f\u0131 Veli etnik k\u00f6kenlerine g\u00f6re ay\u0131r\u0131m\u00a0 g\u00f6zeten bir anlay\u0131\u015fa m\u0131 sahipti? Ku\u015fkusuz de\u011fil. O nedenle de \u015eener bo\u015funa zahmet etmesin, bu gibi \u015feyher onun teorisine katk\u0131 sa\u011flamazlar.<\/p>\n

Ne var ki Hac\u0131 Bekta\u015f`a duyulan sevgi ile Dersim- Hac\u0131 Bekta\u015f Tekkesi ili\u015fkilerini birbirinden ayr\u0131 de\u011ferlendirmek gerekir. Dersim`le Hac\u0131 Bekta\u015f tekkesi aras\u0131nda, inan\u00e7 yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc bir yak\u0131nl\u0131k ve sempat\u0131 olsa da, her ikisinin y\u00fczy\u0131llarca kar\u015f\u0131t noktalarda\u00a0 yerald\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Dersim, bask\u0131lara kar\u015f\u0131 direnen, Osmanl\u0131 otoritesini kabul etmek istemeyen bir siyasal \u00e7izgiye sahip iken, Hac\u0131 Bekta\u015f Tekkesi genellikle devletten yana bir tutum i\u00e7erisinde oldu. Hata Bekta\u015fi dedelerinin K\u0131z\u0131lba\u015flara kar\u015f\u0131 \u015feyhulislamlar gibi \u201ekatli vaciptir,\u201c fetvalar\u0131 verdikleri bile olmu\u015ftur. Nitekim\u00a0 M. Bayrak Piri\u015ftineli, Arnavut Bekta\u015f\u0131 \u015fairi Seyyid`in:<\/p>\n

\u201eYetmi\u015f kafir \u00f6ld\u00fcrmekten sevapt\u0131r<\/p>\n

Kim \u00f6ld\u00fcr\u00fcr ise bir K\u0131z\u0131lba\u015f`\u0131\u201c diye yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. (M. Bayrak, Alevilik ve K\u00fcrtler, s.76)<\/p>\n

1. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 y\u0131llar\u0131nda Osmanl\u0131 H\u00fck\u00fcmeti`nin Dersimlilerim ikna edip kendi taraf\u0131na \u00e7ekmek i\u00e7in arabulucu olarak g\u00f6revlendirdi\u011fi Tekke`nin ba\u015f\u0131ndaki \u00c7elebi Efendi`nin, Dersimlilerden fazla y\u00fcz bulamay\u0131p elibo\u015f olarak geri d\u00f6nmesi ise bu konuda dikkatle e\u011filinmesi gereken bir olayd\u0131r.<\/p>\n

Ge\u00e7en y\u00fczy\u0131llarda Dersimlilerin Hac\u0131 Bketa\u015f Tekkesi`ni ziyaretlerine gelince; bu do\u011fru mu de\u011fil mi bilemem ama olmas\u0131 \u00e7ok do\u011fal bir \u015fey. Dersim`deki bizim Duzg\u0131n Bava, ya Dewa Kur\u00eas\u00fb`ya da G\u0131mg\u0131m (Varto), H\u0131n\u0131s, Bayburt, Erzincan G\u00fcm\u00fc\u015fhane ve S\u0131vas`a kadar uzanan geni\u015f bir alandan ziyaret\u00e7iler\u00a0 geliyorlar.<\/p>\n

Osmanl\u0131 zaman\u0131nda Sinop`a s\u00fcr\u00fclen Kur\u00ea\u015fan a\u015fierti ileri gelenlerinden Dewr\u00eas S\u0131l\u00eaman\u00a0 (Dervi\u015f S\u00fcleyman)`\u0131n t\u00fcrbesi \u00fcnl\u00fc bir ziyaret yeridir, insanlar\u0131 oraya gidip dua ediyor, kurbanlar kesiyor, derde dermen olur d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle toprak g\u00f6t\u00fcr\u00fcyorlar. \u015eimdi ne durumdad\u0131r bilemem ama 30-40 y\u0131l \u00f6nce b\u00f6yleydi.<\/p>\n

A\u011fu\u00e7an, Dervi\u015f Cemal ve Sar\u0131 Saltuk Hac\u0131 Bekta\u015f\u00e7a tayin edilen halifenin neslinden gelip gelmedikleri kesin de\u011fil. S\u00f6zkonusu olan sadece bir s\u00f6ylentidir. Bu t\u00fcr s\u00f6ylentilerde yak\u0131\u015ft\u0131rmalar\u0131n \u00e7ok oldu\u011fu ise belli olan bir \u015fey.<\/p>\n

Kald\u0131 ki \u00f6yle olsalar bile bu onlar\u0131n aslen K\u00fcrt olmad\u0131klar\u0131 anlam\u0131na gelmez. Tersine Hac\u0131 Bekta\u015f\u0131 Veli, e\u011fer bu i\u015fi yapm\u0131\u015fsa, K\u00fcrt b\u00f6lgelerinde K\u00fcrt Halifeler g\u00f6revlendirmesi akla en yatk\u0131n ihtimaldir. Ancak bu kounda, bu varasy\u0131ma hakl\u0131l\u0131k kazand\u0131rmayacak bir durum var. Hac\u0131 Bekta\u015f Tekkesi`nde dini liderin belirlenmesinde, se\u00e7im, yani kollektif kararla g\u00f6revlendirme esas iken, s\u00f6zkonusu Seyitlerde babadan-o\u011fula ge\u00e7me prensibi ge\u00e7erlidir. Ayr\u0131ca a\u015firet mensuplar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fcn kutsal bir niteli\u011fe sahip olduklar\u0131 kabul edilir ve pratikte din adami g\u00f6revlerini yerine getirmeseler de kendilerine sayg\u0131 g\u00f6sterilir, elleri \u00f6p\u00fcl\u00fcr. Hac\u0131 Bekta\u015f`\u0131n g\u00f6revlendirdi\u011fi ki\u015filer acaba ona kar\u015f\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar da ba\u015fka bir sistem mi oturttular ki bu farkl\u0131l\u0131k ortaya \u00e7\u0131kt\u0131? <\/p>\n

Okuyucuya komik gelecek ama \u015eener bu arada \u00d6calan`a s\u0131\u011f\u0131nmaktan da geri kalm\u0131yor.<\/p>\n

\u201eT\u00fcrk bas\u0131n\u0131nda; `K\u00fcrtle\u015fmi\u015f T\u00fcrk`ya da da\u011fl\u0131 T\u00fcrk` ifadelerine y\u0131llarca kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131p dalga ge\u00e7enlere bak\u0131n \u00d6calan T\u00fcrklerin K\u00fcrtle\u015fmesinde oldu\u011fu gibi ne cevap veriyor: `K\u00fcrt- T\u00fcrk\u00fc veya T\u00fcrk K\u00fcrd\u00fc b\u00f6yle olu\u015fuyor. Belirgin bir \u00f6zellik olarak bunu s\u00fcrekli g\u00f6z\u00f6n\u00fcne getirmek, sa\u011flam objektif de\u011ferlendirmeler i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r. T\u00fcrk-K\u00fcrt karde\u015fli\u011finde b\u00f6yle bilimsel yakla\u015fmak b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r.\u201c<\/p>\n

\u00d6calan hangi ko\u015fullarda ve hangi ama\u00e7larla bu t\u00fcr s\u00f6zler ediyor; bunun tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 bir yana; \u015eener`in, s\u00f6ylenenleri yorumlamas\u0131 yine keyfidir. \u00d6calan, hem K\u00fcrtlerin t\u00fcrkle\u015fmesinden hem de T\u00fcrklerin K\u00fcrtle\u015fmesinden bahsederken, \u015eener onu tek yanl\u0131; sadece T\u00fcrklerin k\u00fcrtle\u015fmesinden bahsedilmi\u015f gibi sunuyor. O, Bruinesssen`in \u201eY\u00fczy\u0131llar boyunca izleri s\u00fcr\u00fclebilecek olan baz\u0131 a\u015firetler dillerini T\u00fcrk\u00e7e`den K\u00fcrt\u00e7e`ye ya da tam aksi \u015fekilde de\u011fi\u015ftirdiler,\u201c \u015feklindeki s\u00f6zlerini yorumlarken de olay\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olma \u00f6zelli\u011fin\u0131 bir yana b\u0131rak\u0131yor, hep T\u00fcrkmenler asimile oldular iddias\u0131nda bulunuyor. Yani kaynak olarak g\u00f6sterdi\u011fi al\u0131nt\u0131y\u0131 yorumlarken bile d\u00fcr\u00fcst davranm\u0131yor.<\/p>\n

\u015eener, \u201eBu sat\u0131rlar\u0131n yazar\u0131 olarak, son on y\u0131ld\u0131r Alevi olup da K\u00fcrt\u00e7e ya da Zazaca konu\u015ftuklar\u0131 halde kendilerini T\u00fcrk olarak ifade eden Alevi yerle\u015fimlerinin %75`ini gezmi\u015f, g\u00f6rm\u00fc\u015f birisiyim….<\/p>\n

`Kendileri Zazaca ya da K\u00fcrt\u00e7eyi bildikleri halde hatta T\u00fcrk\u00e7eyi bozuk bir \u015five ile konu\u015ftuklar\u0131 halde bug\u00fcn 60 ya\u015f\u0131ndan yukar\u0131 olan ve kendisini K\u00fcrt ya da Zaza\u00a0 diye ifade eden yani T\u00fcrk olmd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eden bir tek Aleviye rastlamad\u0131m. Kendisini K\u00fcrt ya Zaza olarak ifade eden kesim ise son y\u0131llarda K\u00fcrt\u00e7\u00fcl\u00fck ve radikal sol r\u00fczgardan bir gen\u00e7lik kesimidir…\u201c<\/p>\n

Burada \u00f6nce ufak bir ayr\u0131nt\u0131y\u0131 de\u011finmekle ba\u015fl\u0131yay\u0131m i\u015fe. Dersimliler Zaza olmalar\u0131na ra\u011fmen kendilerini asla bu isimle adland\u0131rmazlar. Daha \u00f6nce de de\u011findi\u011fim gibi, onlar kendilerine \u201eKirmanc\u201c der, \u201eZaza\u201c ad\u0131n\u0131 ise biraz da k\u00fc\u00e7\u00fcmseyerek S\u00fcnni Zazalar i\u00e7in kullan\u0131rlar. Bunun, dini inan\u00e7 ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131na dayanan tepkisel bir ay\u0131r\u0131m oldu\u011fu kan\u0131s\u0131nday\u0131m.<\/p>\n

\u00d6te yandan hi\u00e7 ku\u015fkusuz, \u015eener`in \u201e60 ya\u015f\u0131ndan yukar\u0131 olan ve kendsini K\u00fcrt ya da Zaza\u00a0 diye ifade eden yani T\u00fcrk olmd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eden bir tek Aleviye rastlamad\u0131m,\u201c belirlemesi, onun al\u0131\u015fkanl\u0131k haline getirdi\u011fi, ger\u00e7e\u011fi ters-y\u00fcz etme \u00e7abas\u0131ndan \u00f6te bir \u015fey de\u011fil. Bu sat\u0131rlar\u0131n yazar\u0131, onun bahsetti\u011fi Alevi kesimindendir ve o kesimden insanlarla hemen her g\u00fcn y\u00fczy\u00fcze ya\u015fayan, konu\u015fan, r\u00f6portajlar yapan, yazan biridir. E\u011fer durum b\u00f6yle olsayd\u0131 benim de g\u00f6rmem gerekirdi. \u015eener, merak edip te Medya TV programlar\u0131na da m\u0131 bakmad\u0131 acaba?<\/p>\n

Fakat do\u011frusunu s\u00f6ylemek gerekirse, onun bu s\u00f6zleri yazmas\u0131na sevindim. \u0130yi ki de b\u00f6yle yapm\u0131\u015f. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunu yapmasayd\u0131, belki de yaz\u0131lar\u0131n\u0131 okuyanlar i\u00e7erisinde kendisini ciddiye alanlar \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n

Sorun Dersimlilerin kimli\u011fi olunca bir ka\u00e7 \u00f6nemli konuya \u00f6zet olarak de\u011finmeden ge\u00e7mek olmaz.<\/p>\n

1.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Dersimlilerin kimliklerine yer verilen t\u00fcrk\u00fclerden baz\u0131 \u00f6rnekler sundum. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda da \u00e7ok say\u0131da t\u00fcrk\u00fcde bu y\u00f6nde belirlemeler var. Dersim t\u00fcrk\u00fcleri i\u00e7ersinde, onlar\u0131n K\u00fcrt olmad\u0131klar\u0131na ya da T\u00fcrk olduklar\u0131na ili\u015fkin bir tek s\u00f6zc\u00fck ge\u00e7miyor. Bir ba\u015f\u0131na bu bile \u015eener`in uyduruk teorisini pa\u00e7avraya \u00e7evirecek bir durumdur.<\/p>\n

2.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Piyasa sanat\u00e7\u0131lar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda, yani Dersim toplumu i\u00e7ersinde ya\u015fay\u0131p da o \u00e7er\u00e7evede t\u00fcrk\u00fc s\u00f6yleyen ozanlar i\u00e7ersinde T\u00fcrk\u00e7eyi dil olarak kullanan, onunla s\u00f6yleyen bir tek sanatkar mevcut de\u011fil. O tantik Dersim m\u00fczi\u011finde bir tek T\u00fcrk\u00e7e \u00f6rnek yer alm\u0131yor.<\/p>\n

3.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ge\u00e7mi\u015f y\u00fczy\u0131llarda ve 20. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda Alevi K\u00fcrtler i\u00e7ersine giden, oralar\u0131 gezen, kendileriyle r\u00f6portjlar yapan onca yabanc\u0131 g\u00f6zlemci var. Bunlar\u0131n an\u0131, mektup ve raporlar\u0131nda, etnik kimli\u011fin belirtilmesi gerekti\u011finde, Alevi K\u00fcrtler hep \u201eK\u00fcrt\u201c olarak nitelendiriyorlar. Tabi bu keyfi bir tutumun sonucu de\u011fil. Alevi K\u00fcrtlerin kendileri, kendilerini K\u00fcrt olarak tan\u0131t\u0131yorlar. Yani onlar\u0131n etnik kimliklerinden yana herhangi bir sorunlar\u0131 yok.<\/p>\n

4.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 20. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda, \u00f6zellikle 1908 Me\u015frutiyet devrimi ile T.C. `nin kurulu\u015funa kadar, K\u00fcrtler k\u00fclt\u00fcrel ve politik alanda faaliyet\u00a0 g\u00f6seteren bir hayli \u00f6rg\u00fct kurdular. Alevi K\u00fcrt Ayd\u0131nlar, \u00f6zellikle de Dersimliler bu \u00f6rg\u00fctlerin hem kurulu\u015flar\u0131nda, hem de sonraki faaliyetlerinde etkin olarak g\u00f6rev ald\u0131lar.<\/p>\n

T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetlerinin o d\u00f6nemde bu \u00f6rg\u00fctlerden b\u00fcy\u00fck rahats\u0131zl\u0131k duydu\u011fu ve ortadan kald\u0131r\u0131lmalar\u0131 i\u00e7in \u00e7aba harcad\u0131\u011f\u0131 ise biliniyor. \u00d6rne\u011fin M. Kemal`in Malatya`daki 15. Alay Komutran\u0131 \u0130lyas Bey`e yollad\u0131\u011f\u0131 tamim \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n

\u201eMalatya`da bulunan 15. Alay Komutran\u0131 \u0130lyas Bey`e<\/p>\n

S\u0131vas-19.9.1919<\/p>\n

(…) Bu sebeple evelemirde bu denilerin s\u00fcratle derdestleri ve K\u00fcrtl\u00fck cereyan\u0131na o taraflarda asla m\u00fcsait zemin b\u0131rak\u0131lmamas\u0131 laz\u0131md\u0131r. (…) K\u00fcrtl\u00fck cereyan\u0131n\u0131n k\u00f6k\u00fcnden s\u00f6k\u00fcl\u00fcp at\u0131lmas\u0131 pek m\u00fchimdir.\u201c<\/p>\n

(Osman Ayd\u0131n, K\u00fcrt Ulus Hareketi 1925, We\u015fan\u00ean Weqfa \u015e\u00eax Seid, s. 58)<\/p>\n

Ayn\u0131 Mustafa kemal, S\u0131vas`ta Heyeti Temsiliye`ye ayn\u0131 y\u00f6nde kararlar ald\u0131rtmaktan da geri kalmaz:<\/p>\n

\u201e26. Eyl\u00fcl 1919- Temsil Kurulu, \u0130ngilizler hesab\u0131na \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc Aarapgir K\u00fcrdistan Y\u00fckselme Kurlu Derne\u011fi ve benzerlerinin yok edilmesi i\u00e7in Elaz\u0131\u011f Vilayetinin dikkatini \u00e7ekme karar\u0131 ald\u0131.\u201c<\/p>\n

(Abdurahman Arslan, Samsun`dan- Lozan`a Mustafa Kemal ve K\u00fcrtler, (1919-1923) s. 52, nakleden O. Ayd\u0131n a,g.e. s. 59)<\/p>\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, \u0130ngilizlerin vizesi ve onay\u0131 ile Anadolu`ya ge\u00e7mi\u015f olam M. Kemal, daha o g\u00fcnden ba\u015flayarak K\u00fcrt yurtsever ki\u015fi ve kurulu\u015flar\u0131n\u0131, keyfi olarak ingilizlerle ili\u015fki i\u00e7erisinde g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve bunlar\u0131n \u201eYokedilmeler\u015f\u201cni istiyor.<\/p>\n

D\u00f6nemin en etkin politik \u00f6rg\u00fct\u00fc olarak kabul edilen K\u00fcrdsitan Teali Cemiyeti ile Alevi K\u00fcrtler`in\u00a0 ba\u011flar\u0131 ise yine olduk\u00e7a ileri d\u00fczeydeydi. Ko\u00e7kiri-Dersim K\u00fcrtleri Cemiyet`te \u00e7ok aktiftiler.\u00a0 Bu b\u00f6lgelerde Cemiyetin bir \u00e7ok \u015fubesi kurulmu\u015ftu. Onun program\u0131 ve ilkeleri do\u011frultusunda yo\u011fun bir propaganda faaliyeti vard\u0131. Cemiyet`in gazetesi Jin b\u00f6lgede \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131p da\u011f\u0131t\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n

O d\u00f6nem,\u00a0 Heyeti Temsiliye`nin Dersim`le ilgili olarak Elaz\u0131\u011f Valili\u011fine verdi\u011fi talimat ise \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n

\u201eHarput Vali Vekili Servet\u00a0 Bey`e<\/p>\n

S\u0131vas-9. Kas\u0131m.1919<\/p>\n

\u201eDersim`deki K\u00fcrdistan Teali Cemiyeti gibi iftirac\u0131 derneklere engel olunmas\u0131…\u201c<\/p>\n

M. Kemal y\u00f6netimi taraf\u0131ndan al\u0131nan bu kararlar ve yollanan tamimler de g\u00f6steriyor ki Malatya, Dersim ve Sivas y\u00f6relerinde K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011fi hayli canl\u0131d\u0131r. <\/p>\n

Ayr\u0131ca, Dersim-Ko\u00e7giri K\u00fcrtleri bu d\u00f6nemde ulusal taleplerini a\u00e7\u0131k\u00e7a dile geitrmekten ve gerekti\u011finde onlar\u0131 silah zoru ile almay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmekten geri kalmad\u0131lar. \u00c7ok\u00e7a yay\u0131nlanmas\u0131na ra\u011fmen biz yine de \u015fu belgeyi vermeden ge\u00e7meyelim. A\u015fa\u011f\u0131daki telgraf\u0131 Ankara`ya \u00e7eken Dersimlilerden ba\u015fkalar\u0131 de\u011fillerdi.<\/p>\n

“Elaziz Vilayeti Vas\u0131tas\u0131yla Ankara B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Riyasetine<\/p>\n

Sevr muahedesi mucibince Diyarbekir, Elaziz, Van ve Bitlis vilayetlerinde m\u00fcstakil bir K\u00fcrdistan te\u015fekk\u00fcl etmesi laz\u0131m geliyor, binaenaleyh bu te\u015fkil edilmelidir. Aksi taktirde bu hakk\u0131 silah kuvvetiyle almaya mecbur kalaca\u00a4\u0131m\u0131z\u0131 beyan eyleriz.<\/p>\n

25 Te\u015frini Sani 1336 (1920 M.\u00c7.)<\/p>\n

\u0130mza
Garbi Dersim a\u015fair r\u00fcesas\u0131”
Dersim-Ko\u00e7kiri K\u00fcrtlerinin bu d\u00f6nemdeki ulusal-demokratik taleplerininin s\u0131raland\u0131\u011fi daha ba\u015fka yaz\u0131l\u0131 belgeler de mevcut.<\/p>\n

1920`de kurulan 1. TBMM`de yer alan 72 K\u00fcrt milletvekilinin olu\u015fturdu\u011fu parlamento gurbunun resmi ad\u0131 \u201eK\u00fcrdistan Grubu\u201cydu ve Dersim milletvekilleri de bunun aktif \u00fcyeleriydiler.<\/p>\n

Kamuoyuna y\u00f6nelik propagandada K\u00fcrt ulusal taleplerini ve direni\u015flerini \u201egericilik\u201cle, \u201eyabanc\u0131 parma\u011f\u0131\u201c ile vs., a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fan devlet, gizli belgelerinde ve zaman zaman da komuoyuna y\u00f6nelik a\u00e7\u0131klamalarda ger\u00e7e\u011fi\u00a0 dile getirmekten geri kalm\u0131yordu. K\u00fcrt direnmeleri ile ilgili olarak T\u00fcrkiye`nin eski Cumhurba\u015fkanlar\u0131ndan Celal Bayar \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor:<\/p>\n

\u201e”\u015eeyh Sait, Bir K\u00fcrt Cumhuriyeti kurmak istiyordu. (…) Dersim \u0130syan\u0131, tamamen K\u00fcrtlerin siyasi d\u00fc\u015f\u00fcnceleridir. Bunlar ne anar\u015fisttir, ne \u015fudur, ne budur. Bunlar do\u011frudan do\u011fruya m\u00fcstakil bir K\u00fcrt h\u00fck\u00fcmetini kurmak istiyorlard\u0131. (…) Dersimliler’in, K\u00fcrtl\u00fck hesab\u0131na en idealistleri Ko\u00e7giri’de topland\u0131lar, te\u015fkilat yapt\u0131lar. Sivil, asker b\u00fct\u00fcn kuvvetleriyle oraya topland\u0131lar. Orada m\u00fchim bir kuvvet te\u015fekk\u00fcl etti. Ko\u00e7giri’de isyan \u00e7\u0131kt\u0131. (…) Ko\u00e7giri bence di\u011fer isyanlar\u0131n hepsinden m\u00fchimdir…\u201c diyor.<\/p>\n

(Terc\u00fcman gazetesi 10, 9. 1986. Ayr\u0131ca Kurtul Altu\u011f: Celal Bayar Anlat\u0131yor. B. Nuri, Hat\u0131rat\u0131m, \u00d6z-Ge Yay\u0131nlar\u0131, Ekler B\u00f6l\u00fcm\u00fc s. 230’dan naklen)<\/p>\n

Sey R\u0131za, 1937`deki direni\u015f s\u0131ras\u0131nda \u0130ngiliz D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131`na yazd\u0131\u011f\u0131 mektupta yine T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetinin K\u00fcrt ve K\u00fcrdistan politikas\u0131na de\u011finiyor, Dersim`de olanlar\u0131 da bu \u00e7er\u00e7eveye oturtuyor. Yani onun i\u00e7in Dersimliler K\u00fcrt, Dersim ise K\u00fcrdistan`\u0131n bir par\u00e7as\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Dersimlilerin o d\u00f6nemde Milletler Cemiyeti dahil d\u0131\u015fa y\u00f6nelik olarak yapt\u0131klar\u0131 ba\u015fvurularda da Dersim`de olanar hep bu \u00e7er\u00e7evede de\u011ferlendiriliyor. Yani kendi sorular\u0131n\u0131 K\u00fcrt sorunun bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyorlar.<\/p>\n

Di\u011fer taraftan, Alevi K\u00fcrtler i\u00e7erisinde kendisini K\u00fcrt olarak g\u00f6rmeyen, g\u00f6stermeyen, hatta \u201ehepimiz T\u00fcrk\u00fcz\u201c diyenler yok mudur? Elbet \u015eener`in s\u00f6yledi\u011fi gibi de\u011fil ama b\u00f6yleleri de var. Peki bu hangi ko\u015fullar\u0131n ve d\u00f6nemin bir olgusudur?<\/p>\n

Dikkat edilirse 1940`lara kadar Alevi K\u00fcrtler kendi etnik kimlikleri konusunda \u00e7ok netler. 1920 ya da 1930`larda devlet y\u00f6neticilerinin raporlar\u0131na da yans\u0131d\u0131\u011fi gibi Alevilerin kendilerine T\u00fcrk demeleri \u015furda kals\u0131n, bir \u00e7ok y\u00f6rede Alevilik K\u00fcrtl\u00fckle, S\u00fcnnilik ise T\u00fcrkl\u00fckle ayn\u0131 anlamda kullan\u0131lmaktad\u0131r. Ne var ki \u00f6zellikle de 1938 soyk\u0131r\u0131m\u0131ndan sonra bu durumda bir de\u011fi\u015fiklik g\u00f6ze \u00e7arp\u0131yor. Bu y\u0131llardan 1960`a gelene kadar ki nesil i\u00e7erisinde ulusal duygular bak\u0131m\u0131ndan bir zay\u0131flama var. Onca bask\u0131 ve ter\u00f6r, d\u00fcnyan\u0131n hemen hemen hi\u00e7 bir yerinde rastlanmayacak kat\u0131l\u0131kta s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen \u0131rk\u00e7\u0131 ve asimilasyoncu \u00e7abalar\u0131\u00a0 g\u00f6z\u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131rsa, bunu da do\u011fal kar\u015f\u0131lamak gerekir. Bravo K\u00fcrtlere ki yine de b\u00fct\u00fcn bu barbarl\u0131klar kar\u015f\u0131s\u0131nda hepten sinmediler ve dayanabildiler. Bu halk\u0131n, dayanma g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00e7ok y\u00fcksek oldu\u011funu kabul etmek gerekir.\u00a0 D\u00fcnyan\u0131n ba\u015fka yerlerinde olsa, ka\u00e7 halk buna dayan\u0131r, direnirdi; bilemiyorum.<\/p>\n

Kald\u0131ki g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kendilerine K\u00fcrt demeyen Alevi kesimi i\u00e7erisinde T\u00fcrk olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyenlerin say\u0131s\u0131 yine de abart\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi de\u011fil. B\u00f6ylelerinin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu K\u00fcrt ya da T\u00fcrk yerine kendilerine \u201eAlevi\u201c diyorlar. Yani inan\u00e7lar\u0131n\u0131n ismine yanl\u0131\u015f bir anlam vererek onu etnik kimlik yerine koyuyorlar.<\/p>\n

Baz\u0131lar\u0131 ise K\u00fcrtl\u00fcklerini inkar etmemekle birlikte, s\u0131rf bir al\u0131\u015fkanl\u0131k olarak kendilerine T\u00fcrk diyorlar. Benim Malatyal\u0131 K\u00fcrt tan\u0131d\u0131klar\u0131m var ve ulusal kimlikleriyle ilgili bir sorunlar\u0131 da yok. Yani kendilerini K\u00fcrt g\u00f6r\u00fcyorlar. Bu ailede, ya\u015f\u0131 60`\u0131n \u00fczerinde olan baba, konu\u015fma s\u0131ras\u0131nda s\u0131k s\u0131k \u201eBizim T\u00fcrkler\u201c laf\u0131n\u0131 kullan\u0131yor. K\u00fcrt olmas\u0131na ra\u011fmen neden b\u00f6yle s\u00f6yledi\u011fini sordu\u011fumda, \u201eTabi biz K\u00fcrd\u00fcz ama, hepimiz ayn\u0131 vatanda ya\u015f\u0131yoruz, K\u00fcrd\u00fc T\u00fcrk\u00fc farketmez, dilimiz al\u0131\u015fm\u0131\u015f \u00f6yle s\u00f6yl\u00fcyoruz,\u201c diye yan\u0131t verdi. Yine konu\u015fma an\u0131nda, K\u00fcrtlere T\u00fcrk diyen 40 ya\u015f c\u0131var\u0131ndaki k\u0131z\u0131na ayn\u0131 soruyu y\u00f6neltti\u011fimde ise \u201eElbette biz K\u00fcrd\u00fcz, asl\u0131m\u0131z\u0131 inkar edcek de\u011filiz. Ama i\u015fte okulda \u015furda-burda hep \u00f6yle s\u00f6ylendi, dil al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 olmu\u015f,\u201c kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ald\u0131m. \u0130lgin\u00e7tir, hayli kalabal\u0131k olan bu ailenin \u00f6teki bireyleri T\u00fcrk kelimesini ayn\u0131 anlamda kullanm\u0131yor, K\u00fcrde \u201eK\u00fcrt,\u201c T\u00fcrke ise \u201eT\u00fcrk\u201c diyorlar.<\/p>\n

S\u00f6z, K\u00fcrtlerin kimliklerine sahip \u00e7\u0131kma kararl\u0131l\u0131klar\u0131ndan a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fken isterseniz size daha eskiye dayanan bir ba\u015fka g\u00f6zlemimi anlatarak yaz\u0131y\u0131 noktal\u0131yay\u0131m: 1976 y\u0131l\u0131nda Dersim`in Pulur (Ovac\u0131k) il\u00e7esine ba\u011fl\u0131 Ortinige k\u00f6y\u00fcnde, 1938 s\u00fcrg\u00fcnleriyle konu\u015furken, Memed (Mehmet) ismindeki k\u00f6yl\u00fc, aralar\u0131nda kendisi gibi s\u00fcrg\u00fcne yollananlar\u0131n da bulundu\u011fu kalabal\u0131k k\u00f6yl\u00fc grubunun g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcnde v\u00fccudundaki yara izlerini g\u00f6stermi\u015f, arkas\u0131ndan da o izlerin hikayesini anlatm\u0131\u015ft\u0131 bana. 1938\u00b4de s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcrlerken, Pertek`de Murad nehri kenar\u0131nda g\u00fcnlerce bekletilerek i\u015fkenceden ge\u00e7irilmi\u015fler. \u0130skencecilerin \u00fczerinde en \u00e7ok durduklar\u0131 \u015fey ise, onlara k\u00fcrt de\u011fil t\u00fcrt olduklar\u0131n\u0131n s\u00f6yletmekmi\u015f. \u201eBize yapmad\u0131klar\u0131n\u0131 b\u0131rkakmad\u0131lar. \u00c7ok ac\u0131 \u00e7ektik. V\u00fccdumuzu yar\u0131p yaralar\u0131m\u0131za tuz d\u00f6kmek, en fazla ac\u0131 vereniydi. Bu yara izleri ondan kalmad\u0131r. Ama hi\u00e7 birimiz `k\u00fcrt de\u011filiz, t\u00fcrk\u00fcz` demedik. Ne yapt\u0131ysalar `Biz k\u00fcrd\u00fcz, k\u00fcrdo\u011flu k\u00fcrd\u00fcz,` dedik,\u201c demi\u015fti.<\/p>\n

Evet, soyk\u0131r\u0131m ko\u015fullar\u0131nda bile Dersimlilerin sergiledikleri tav\u0131r buydu. Ve i\u015fte Cemal \u015eener`in \u201e60 ya\u015f\u0131ndan yukar\u0131 olanlar kendine K\u00fcrt demiyorlar\u201c dedi\u011fi, kimlik bulmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 insanlar da bu insanlard\u0131r. O, 76 y\u0131ll\u0131k sistemin bozuk pla\u011f\u0131n\u0131 bir kez daha dineleterek Ali\u015f\u00ear, Sey R\u0131za, Aliy\u00ea Gaxi, Us\u00ean\u00ea S\u00eaydi ve Nuri Dersimi gibilerine kimlik yamamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Komik de\u011fil mi?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Alevilerin \u201eT\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc\u201cne dair \u015eener, Alevilerin T\u00fcrkl\u00fcklerini kan\u0131tlamak isterken kimi al\u0131nt\u0131lara ba\u015fvuruyor ve tek tek \u00f6rneklerden hareketle genel son\u00e7lara varmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Kaynaklar\u0131ndan biri yine M. von Bruinessen`in s\u00f6zkonusu yaz\u0131s\u0131d\u0131r. Bruinessen, Bing\u00f6l, Mu\u015f, Varto b\u00f6lgesinde bulunan Lolan, Hormek ve Balaban a\u015firetlerinin \u015feyh Sait hareketine destek vermediklerini, 1930`larda buyana da bu a\u015firetlerin \u00f6nde gelenlerinden\u00a0 baz\u0131lar\u0131n\u0131n kendilerini T\u00fcrk sayd\u0131klar\u0131n\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[54],"tags":[],"class_list":{"0":"post-6706","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-din"},"yoast_head":"\nMilliyet\u00e7i \u0130deologlar\u0131n Alevi K\u00fcrde Kimlik Yamas\u0131 (2.B\u00f6l\u00fcm) | Munzur \u00c7em - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Milliyet\u00e7i \u0130deologlar\u0131n Alevi K\u00fcrde Kimlik Yamas\u0131 (2.B\u00f6l\u00fcm) | Munzur \u00c7em\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Alevilerin \u201eT\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc\u201cne dair \u015eener, Alevilerin T\u00fcrkl\u00fcklerini kan\u0131tlamak isterken kimi al\u0131nt\u0131lara ba\u015fvuruyor ve tek tek \u00f6rneklerden hareketle genel son\u00e7lara varmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Kaynaklar\u0131ndan biri yine M. von Bruinessen`in s\u00f6zkonusu yaz\u0131s\u0131d\u0131r. Bruinessen, Bing\u00f6l, Mu\u015f, Varto b\u00f6lgesinde bulunan Lolan, Hormek ve Balaban a\u015firetlerinin \u015feyh Sait hareketine destek vermediklerini, 1930`larda buyana da bu a\u015firetlerin \u00f6nde gelenlerinden\u00a0 baz\u0131lar\u0131n\u0131n kendilerini T\u00fcrk sayd\u0131klar\u0131n\u0131 […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2011-09-02T15:36:49+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/www.zazaki.net\/images\/news\/munzur-cem-599.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"48 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"Milliyet\u00e7i \u0130deologlar\u0131n Alevi K\u00fcrde Kimlik Yamas\u0131 (2.B\u00f6l\u00fcm) | Munzur \u00c7em\",\"datePublished\":\"2011-09-02T15:36:49+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/\"},\"wordCount\":9648,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.zazaki.net\/images\/news\/munzur-cem-599.jpg\",\"articleSection\":[\"Din\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/\",\"name\":\"Milliyet\u00e7i \u0130deologlar\u0131n Alevi K\u00fcrde Kimlik Yamas\u0131 (2.B\u00f6l\u00fcm) | Munzur \u00c7em - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.zazaki.net\/images\/news\/munzur-cem-599.jpg\",\"datePublished\":\"2011-09-02T15:36:49+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/www.zazaki.net\/images\/news\/munzur-cem-599.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/www.zazaki.net\/images\/news\/munzur-cem-599.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Milliyet\u00e7i \u0130deologlar\u0131n Alevi K\u00fcrde Kimlik Yamas\u0131 (2.B\u00f6l\u00fcm) | Munzur \u00c7em\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Milliyet\u00e7i \u0130deologlar\u0131n Alevi K\u00fcrde Kimlik Yamas\u0131 (2.B\u00f6l\u00fcm) | Munzur \u00c7em - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Milliyet\u00e7i \u0130deologlar\u0131n Alevi K\u00fcrde Kimlik Yamas\u0131 (2.B\u00f6l\u00fcm) | Munzur \u00c7em","og_description":"Alevilerin \u201eT\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc\u201cne dair \u015eener, Alevilerin T\u00fcrkl\u00fcklerini kan\u0131tlamak isterken kimi al\u0131nt\u0131lara ba\u015fvuruyor ve tek tek \u00f6rneklerden hareketle genel son\u00e7lara varmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Kaynaklar\u0131ndan biri yine M. von Bruinessen`in s\u00f6zkonusu yaz\u0131s\u0131d\u0131r. Bruinessen, Bing\u00f6l, Mu\u015f, Varto b\u00f6lgesinde bulunan Lolan, Hormek ve Balaban a\u015firetlerinin \u015feyh Sait hareketine destek vermediklerini, 1930`larda buyana da bu a\u015firetlerin \u00f6nde gelenlerinden\u00a0 baz\u0131lar\u0131n\u0131n kendilerini T\u00fcrk sayd\u0131klar\u0131n\u0131 […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2011-09-02T15:36:49+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/www.zazaki.net\/images\/news\/munzur-cem-599.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"48 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"Milliyet\u00e7i \u0130deologlar\u0131n Alevi K\u00fcrde Kimlik Yamas\u0131 (2.B\u00f6l\u00fcm) | Munzur \u00c7em","datePublished":"2011-09-02T15:36:49+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/"},"wordCount":9648,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.zazaki.net\/images\/news\/munzur-cem-599.jpg","articleSection":["Din"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/","name":"Milliyet\u00e7i \u0130deologlar\u0131n Alevi K\u00fcrde Kimlik Yamas\u0131 (2.B\u00f6l\u00fcm) | Munzur \u00c7em - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.zazaki.net\/images\/news\/munzur-cem-599.jpg","datePublished":"2011-09-02T15:36:49+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/#primaryimage","url":"http:\/\/www.zazaki.net\/images\/news\/munzur-cem-599.jpg","contentUrl":"http:\/\/www.zazaki.net\/images\/news\/munzur-cem-599.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/02\/milliyetci-ideologlarin-alevi-kurde-kimlik-yamasi-2bolum-munzur-cem\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Milliyet\u00e7i \u0130deologlar\u0131n Alevi K\u00fcrde Kimlik Yamas\u0131 (2.B\u00f6l\u00fcm) | Munzur \u00c7em"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6706","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6706"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6706\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6706"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6706"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6706"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}