{"id":6724,"date":"2011-09-24T13:54:48","date_gmt":"2011-09-24T10:54:48","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/"},"modified":"2011-09-24T13:54:48","modified_gmt":"2011-09-24T10:54:48","slug":"eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/","title":{"rendered":"Eski iyi \u015feylerden de\u011fil, k\u00f6t\u00fc yeni \u015feylerden i\u015fe ba\u015fla | B.Brecht’le S\u00f6yle\u015filer – Walter Benjamin"},"content":{"rendered":"

4 Temmuz. D\u00fcn Brecht’le hasta odas\u0131nda benim “\u00dcretici Olarak Yazar” ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131m \u00fczerinde uzun uzun konu\u015ftuk. O yaz\u0131mda, edebiyattaki teknik ilerlemelerin sanat bi\u00e7imlerinin (dolay\u0131s\u0131yla, d\u00fc\u015f\u00fcnsel \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n) i\u015flevini de\u011fi\u015ftirdi\u011fini, bu y\u00fczden, edebi eserlerin devrimci i\u015flevleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilmesinde tekni\u011fin bir \u00f6l\u00e7\u00fct durumuna geldi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyordum. Brecht bu teorimin yaln\u0131zca bir t\u00fcr yazara, b\u00fcy\u00fck burjuvazinin yazarlar\u0131na uygulanabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor, kendini de bu t\u00fcr yazarlar aras\u0131nda say\u0131yordu. “B\u00f6yle bir yazar i\u00e7in,” diyordu, “kendi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131 aras\u0131nda ger\u00e7ek bir dayan\u0131\u015fma noktas\u0131 vard\u0131r: ve bu noktada yazar kendi \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 geli\u015ftirebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc yazar i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131yla bu noktada \u00f6zde\u015fle\u015fir, gene ayn\u0131 noktada, yazar, bir \u00fcretici olarak, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle i\u015f\u00e7ile\u015fir. Yazar\u0131n bir noktada b\u00fct\u00fcn\u00fcyle i\u015f\u00e7ile\u015fmesi, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131yla o alanda her zaman dayan\u0131\u015fma i\u00e7inde olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.” Becher gibi i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 yazarlar\u0131yla ilgili ele\u015ftirimi \u00e7ok soyut buldu Brecht, bu d\u00fc\u015f\u00fcncesini de Becher’in devrimci edebiyat dergilerinden birinin son say\u0131s\u0131nda \u00e7\u0131kan “Ich sage ganz offen” (A\u00e7\u0131k S\u00f6yl\u00fcyorum) adl\u0131 \u015fiirini \u00e7\u00f6z\u00fcmleyerek geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Bu \u015fiiri, \u00f6nce, kad\u0131n oyuncu Carola Neher i\u00e7in yazd\u0131\u011f\u0131 kendi didaktik \u015fiiriyle; sonra da, Rimbaud’nun Sarho\u015f Gemi \u015fiiriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131. “Biliyorsun, ben Carola Neher’e yaln\u0131z oyunculu\u011fu de\u011fil, her \u015feyi \u00f6\u011frettim” dedi. “\u00d6rne\u011fin y\u0131kanmay\u0131 benden \u00f6\u011frendi. Daha \u00f6nce s\u0131rf pis demesinler diye y\u0131kan\u0131yordu. Oysa bunun, biliyorsun, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131zla hi\u00e7 ilgisi yoktu. Ona y\u00fcz\u00fcn\u00fc nas\u0131l y\u0131kayaca\u011f\u0131n\u0131 b\u00f6yle \u00f6\u011frettim. Sonra bu i\u015fi o kadar iyi yapmaya ba\u015flad\u0131 ki, y\u00fcz\u00fcn\u00fc y\u0131karken filmini \u00e7ekmek istedim. <\/p>\n

Ama bu hi\u00e7bir zaman olmad\u0131, ben art\u0131k film \u00e7ekmekten, o da o i\u015fi ba\u015fkalar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda yapmaktan ho\u015flanm\u0131yorduk. Bu didaktik \u015fiir bir \u00f6rnekti. Bu didaktik \u015fiirden bir \u015feyler \u00f6\u011frenen bir kimsenin, kendini \u015fiirin ‘ben’i yerine koymas\u0131 gerekiyordu. Becher ise, ‘ben’ dedi\u011fi zaman kendini Alman Devrimci \u0130\u015f\u00e7i S\u0131n\u0131f\u0131 Yazarlar\u0131 Birli\u011fi Ba\u015fkan\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Aradaki tek fark, hi\u00e7 kimsenin onu \u00f6rnek almak istememesidir. Kendini pek be\u011fendi\u011finden, ba\u015fka \u015fey s\u00f6ylemez o bize.” Brecht, s\u00f6z a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fken, uzun zamand\u0131r t\u00fcrl\u00fc meslekler i\u00e7in -m\u00fchendis, yazar vb.- bir dizi \u00f6rnek \u015fiir amac\u0131nda oldu\u011funu s\u00f6yledi. Sonra Becher’in \u015fiirini Rimbaud’ninkiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131. Marks ile Engels Sarho\u015f Gemi’yi okumu\u015f olsalar, onlar\u0131n, \u015fiirin dile getirdi\u011fi b\u00fcy\u00fck tarihi hareketi sezeceklerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor Brecht. Marks’la Engels, Brecht’e g\u00f6re, \u015fiirin betimledi\u011fi \u015feyin, garip bir \u015fairin gezintileri de\u011fil, o s\u0131ralarda -K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131yla, Meksika ser\u00fcveniyle- en uzak \u00fclkeleri bile kendi ticari \u00e7\u0131karlar\u0131na a\u00e7maya ba\u015flayan bir s\u0131n\u0131f\u0131n d\u00fcnyas\u0131nda ya\u015famaya daha fazla dayanamayan bir insan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerden uzakla\u015fmas\u0131, ka\u00e7mas\u0131 oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcrlerdi. Brecht, Rimbaud’nun tutumunun -her \u015feyi oluruna b\u0131rakarak topluma s\u0131rt \u00e7eviren ba\u015f\u0131bo\u015f bir serseri tutumunun-, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 sava\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 temsil eden bir \u00f6rne\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclemeyece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

6 Temmuz. D\u00fcnk\u00fc s\u00f6yle\u015fimiz s\u0131ras\u0131nda, Brecht: “S\u0131k s\u0131k mahkemede sorguya \u00e7ekildi\u011fimi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcm. ‘S\u00f6yleyin bakal\u0131m, Bay Brecht, ger\u00e7ekten ciddi misiniz?’ \u0130tiraf etmeliyim ki hay\u0131r, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ciddi de\u011filim. Sanat sorunlar\u0131n\u0131, tiyatroda ne yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ciddi olamayacak kadar \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ancak, bu \u00f6nemli soruyu ‘hay\u0131r,’ diye cevapland\u0131rd\u0131ktan sonra, ona daha \u00f6nemli bir \u015fey ekleyece\u011fim: anla\u015f\u0131l\u0131r bir tutum benimki. Bunu konu\u015fmam\u0131z ba\u015flad\u0131ktan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra s\u00f6yledi\u011fini belirtmeliyim. Tutumunun anla\u015f\u0131lmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil de, verimlili\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u015f\u00fcpheleri oldu\u011funu belirterek konuya girmi\u015fti. \u0130lk s\u00f6z\u00fc Gerhart Hauptmann i\u00e7in s\u00f6yledi\u011fim bir \u015feye verdi\u011fi cevapt\u0131. “Bazen kendi kendime sorar\u0131m,” demi\u015fti. “kim ne derse desin, ger\u00e7ekten bir yere gelebilmi\u015f yazarlar ancak Gerhart Hauptmann gibileri de\u011fil midir: \u00f6zc\u00fc yazarlar (Substanz-Dichter) demek istiyorum.” Bununla, ger\u00e7ekten, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ciddi yazarlar\u0131 kastediyordu. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in, Konf\u00fc\u00e7yus’un bir tragedya, ya da Lenin’in bir roman yazm\u0131\u015f olabilece\u011fi varsay\u0131m\u0131ndan yola \u00e7\u0131k\u0131yordu. Ama bu varsay\u0131mdan yola \u00e7\u0131kman\u0131n yarars\u0131z, de\u011fersiz bir davran\u0131\u015f say\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. “Diyelim ki, \u00e7ok iyi bir tarihi roman okudunuz, sonra da kitab\u0131 yazan\u0131n Lenin oldu\u011funu \u00f6\u011frendiniz. D\u00fc\u015f\u00fcnceleriniz hemen de\u011fi\u015fecektir, eserin de yazar\u0131n\u0131n da aleyhine olarak, de\u011fi\u015fecektir. <\/p>\n

Ayn\u0131 \u015fekilde, Konf\u00fc\u00e7yus’un s\u00f6zgelimi Euripides’in tragedyalar\u0131ndan birini yazm\u0131\u015f olmas\u0131 da yanl\u0131\u015f bir varsay\u0131m say\u0131lacak, b\u00f6yle bir \u015feyin hi\u00e7bir de\u011feri olmad\u0131\u011f\u0131 san\u0131lacak. Oysa Konf\u00fc\u00e7yus’un meselleri de\u011fersiz say\u0131lmayacakt\u0131r.” S\u00f6z\u00fcn k\u0131sas\u0131, b\u00fct\u00fcn bunlar bizi iki edebiyat tipi aras\u0131nda bir ay\u0131r\u0131m yapmaya g\u00f6t\u00fcr\u00fcr: hayat\u0131 g\u00f6n\u00fcl g\u00f6z\u00fcyle g\u00f6ren ciddi sanat\u00e7\u0131 ile, pek o kadar ciddi olmayan so\u011fukkanl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen adam. Bu noktada Kafka sorusunu y\u00f6nelttim. Bu iki \u00f6bekten hangisine girerdi Kafka? Bu soruya cevap verilemeyece\u011fini biliyorum. Brecht b\u00fcy\u00fck bir yazar sayd\u0131\u011f\u0131 Kafka’n\u0131n cevap verilemezli\u011fini, Kleist, Grabbe ya da Buchner’de oldu\u011fu gibi, do\u011frudan do\u011fruya ondaki bir ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n bir i\u015fareti olarak g\u00f6r\u00fcyor. Kafka’n\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131, ak\u0131lla y\u00f6nlendirilen, ama inand\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k s\u00f6zkonusu oldu\u011funda da tam anlam\u0131yla ciddi say\u0131lamayan meseldir. Bununla birlikte, mesel, gene de, nas\u0131l bir bi\u00e7imle verildi\u011fine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Mesel romana do\u011fru geli\u015fir. Biraz incelerseniz, ba\u015f\u0131ndan beri roman tohumu ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Hi\u00e7bir zaman her y\u00f6n\u00fcyle apa\u00e7\u0131k olmam\u0131\u015ft\u0131r mesel. Brecht’in, Dostoyevski’nin B\u00fcy\u00fck Engizit\u00f6r’\u00fc ya da Karamazov Karde\u015fler’deki ermi\u015f Staret’in (1) koku\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 o b\u00f6l\u00fcm olmadan Kafka’n\u0131n kendi \u00f6zel bi\u00e7imini bulamayaca\u011f\u0131na inand\u0131\u011f\u0131n\u0131 da burada belirtmeliyim. \u00d6yleyse, Kafka’daki mesel \u00f6\u011fesiyle, sanat\u0131n\u0131n gelece\u011fi g\u00f6rme niteli\u011fi \u00e7at\u0131\u015fma halindedir. Ancak, diyor Brecht, hayat\u0131 g\u00f6n\u00fcl g\u00f6z\u00fcyle g\u00f6ren bir sanat\u00e7\u0131 olarak Kafka, yakla\u015fan \u015feyi, yakla\u015fan\u0131n ger\u00e7ekte ne oldu\u011funu g\u00f6rmeden g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. Burada bir kez daha Kafka’n\u0131n eserindeki peygamberce y\u00f6n\u00fc belirtti (bunu daha \u00f6nce Le Lavandou’da, ama bence o zaman daha a\u00e7\u0131k bir dille ortaya koymu\u015ftu). Kafka’n\u0131n yaln\u0131z bir tek sorunu vard\u0131, o da \u00f6rg\u00fctlenme sorunuydu.<\/p>\n

Kar\u0131ncalar imparatorlu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesi, insanlar\u0131n toplumdaki ya\u015fama bi\u00e7imleriyle kendilerine yabanc\u0131la\u015fmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi, Kafka’y\u0131 y\u0131ld\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Bu yabanc\u0131la\u015fman\u0131n belirli bi\u00e7imlerini, \u00f6rne\u011fin GPU y\u00f6ntemlerini (2) g\u00f6rebilmi\u015fti. Ama Kafka hi\u00e7bir zaman bir \u00e7\u00f6z\u00fcme varmad\u0131\u011f\u0131 gibi, g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc karabasandan da hi\u00e7 uyanmad\u0131. Brecht, Kafka’n\u0131n ger\u00e7e\u011fini, ger\u00e7e\u011fi g\u00f6rmeyen, d\u00fc\u015f g\u00f6ren bir insan\u0131n ger\u00e7e\u011fi olarak niteliyor.<\/p>\n

12 Temmuz. D\u00fcn satran\u00e7 oynad\u0131ktan sonra Brecht dedi ki: “Biliyorsun, Korsch gelince, onunla, ger\u00e7ekten yeni bir oyun oynamam\u0131z gerekiyor. Ta\u015flar\u0131n hep ayn\u0131 bi\u00e7imde oynanmad\u0131\u011f\u0131; her ta\u015f\u0131n ayn\u0131 karede bir s\u00fcre bekledikten sonra g\u00f6rev de\u011fi\u015ftirdi\u011fi bir oyun: bu ta\u015flar ya g\u00fc\u00e7lenecek ya da zay\u0131flayacaklar. B\u00f6ylece oyunda bir geli\u015fme olmuyor, oyun uzun bir s\u00fcre ayn\u0131 durumda kal\u0131yor.”<\/p>\n

23 Temmuz. Rusya’ya yapt\u0131\u011f\u0131 geziden yeni d\u00f6nen, gezinin co\u015fkusu i\u00e7indeki Karin Michaelis d\u00fcn bize u\u011frad\u0131. Brecht, Tretyakov’un Moskova’da kendisini nas\u0131l gezdirdi\u011fini unutmam\u0131\u015f. Tretyakov ona \u015fehri tan\u0131tm\u0131\u015f, \u00f6n\u00fcne gelen her \u015feyle \u00f6v\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc. “K\u00f6t\u00fc bir \u015fey de\u011fil bu,” diyor Brecht, “bu, o yerin ona ait oldu\u011funu g\u00f6sterir. \u0130nsan ba\u015fkas\u0131na ait bir \u015feyle \u00f6v\u00fcnmez.” Sonra ekledi; “Evet, ama, sonunda bu durum beni biraz s\u0131kt\u0131. Her \u015feyi be\u011fenemedim, be\u011fenmek de istemiyordum. Mesele, askerlerin onun askerleri, kamyonlar\u0131n onun kamyonlar\u0131 olmas\u0131yd\u0131. Ama ne yaz\u0131k ki, benim de\u011fildi.”<\/p>\n

24 Temmuz. Brecht’in \u00e7al\u0131\u015fma odas\u0131nda tavan\u0131 destekleyen bir kiri\u015fin \u00fczerine ya\u011fl\u0131 boyayla “Do\u011fru Somuttur” kelimeleri yaz\u0131lm\u0131\u015f. Pencere e\u015fi\u011finde ba\u015f\u0131n\u0131 sallayan ufak bir tahta e\u015fek var. Brecht e\u015fe\u011fin boynuna k\u00fc\u00e7\u00fck bir yafta as\u0131p \u00fczerine de \u015funu yazm\u0131\u015f: “Bunu ben bile anlamak zorunday\u0131m.”<\/p>\n

5 Temmuz. Kafka’yla ilgili yaz\u0131m\u0131 B.’ye vereli \u00fc\u00e7 hafta oldu. Okudu\u011funa eminim, ama kendili\u011finden hi\u00e7 s\u00f6zkonusu etmedi\u011fi gibi, iki kez s\u00f6z\u00fc oraya getirdi\u011fim zaman da ka\u00e7amak cevaplar verdi. Sonunda hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6ylemeden yaz\u0131y\u0131 geri ald\u0131m. D\u00fcn gece birden bu yaz\u0131 \u00fcst\u00fcne konu\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Bu olduk\u00e7a ani de\u011fi\u015fikli\u011fi, Nietzsche’ye \u00f6zg\u00fc g\u00fcnce \u00fcslubundan benim de b\u00fcsb\u00fct\u00fcn kurtulamad\u0131\u011f\u0131m\u0131 hat\u0131rlatan bir uyar\u0131 izledi. \u00d6rne\u011fin, Kafka konusundaki yaz\u0131m. Bu yaz\u0131 Kafka’y\u0131 do\u011frudan do\u011fruya olgulara dayanan bir g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele al\u0131yor -Kafka’n\u0131n eseri sanki ayr\u0131 bir yerde, kendili\u011finden olu\u015fmu\u015ftu, Kafka’n\u0131n kendisi de eserinden ayr\u0131 bir yerdeydi-, eseri b\u00fct\u00fcn ili\u015fkilerden, yazar\u0131ndan bile kopar\u0131yordu. Yazd\u0131\u011f\u0131m her \u015fey, sonunda, hep \u00f6z sorununa gelip dayand\u0131. Kafka sorununun \u00fcstesinden gelebilmek i\u00e7in tutulacak yol neydi? En do\u011frusu, \u015fu soruyu sormakt\u0131: ne yapm\u0131\u015ft\u0131 Kafka? davran\u0131\u015f\u0131 nas\u0131ld\u0131? Ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u00f6zel’den \u00e7ok genel’i d\u00fc\u015f\u00fcnmeliydi. B\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce, Kafka’n\u0131n Prag’da sa\u011fl\u0131ks\u0131z gazetecilerle kendini be\u011fenmi\u015f ayd\u0131nlar \u00e7evresinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar; \u00f6yle bir d\u00fcnyada edebiyat, tek de\u011filse bile ba\u015fl\u0131ca ger\u00e7ekliktir. Kafka’n\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc yanlar\u0131 da zay\u0131f yanlar\u0131 da -sanat de\u011feri, ama bir\u00e7ok y\u00f6nlerden de \u00e7aresizli\u011fi- hayat\u0131 bu a\u00e7\u0131dan g\u00f6rmesinin bir sonucuydu. Bir Yahudi \u00e7ocu\u011fuydu- insan Kafka i\u00e7in “Aryan \u00e7ocu\u011fu” gibi bir s\u00f6z de kullanabilir-, h\u00fcz\u00fcnl\u00fc, s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 bir yarad\u0131l\u0131\u015ftayd\u0131, Prag’\u0131n bir batakl\u0131k halindeki k\u00fclt\u00fcr hayat\u0131 \u00fcst\u00fcnde par\u0131ldayan k\u00fc\u00e7\u00fck bir kabarc\u0131ktan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildi. <\/p>\n

Ama gene de birtak\u0131m \u00e7ok ilgin\u00e7 y\u00f6nleri vard\u0131. Bu y\u00f6nleri ayd\u0131nlat\u0131labilirdi. \u0130nsan, Lao Tzu ile \u00e7\u0131ra\u011f\u0131 Kafka aras\u0131nda ge\u00e7en bir konu\u015fma kurabilirdi kafas\u0131nda. Lao Tzu konu\u015fuyor: “O halde, \u00f6\u011frencim Kafka, \u00f6rg\u00fctlerin, m\u00fclkiyet ili\u015fkilerinin, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n ekonomik bi\u00e7imlerin yaratt\u0131\u011f\u0131 bir deh\u015feti duyuyorsun? – “Evet.”- “Art\u0131k bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu bulam\u0131yorsun?” – “Hay\u0131r.”- “Bir hisse seneti sana korku veriyor?” – “Evet.”- “Onun i\u00e7in de bug\u00fcn ba\u011flanabilece\u011fin bir \u00f6nder bekliyorsun?” “Elbette bu tutumdan bir \u015fey beklenemez,” diyor Brecht. “Biliyorsun, Kafka’y\u0131 onaylam\u0131yorum.” Bir \u00c7in filozofunun “i\u015fe yaraman\u0131n belalar\u0131” konulu bir meselini anlat\u0131yor sonra. Bir ormanda \u00e7ok \u00e7e\u015fitli a\u011fa\u00e7 g\u00f6vdeleri vard\u0131r. En kal\u0131nlar\u0131ndan gemi kaburgas\u0131 yaparlar; onlar kadar dayan\u0131kl\u0131 ama daha az kal\u0131n olanlar\u0131ndan sand\u0131k, tabut kapa\u011f\u0131; en incelerinden de k\u0131rba\u00e7 yaparlar; ama kurumu\u015f olanlar\u0131ndan hi\u00e7bir \u015fey yapmazlar: onlar bir i\u015fe yaraman\u0131n belalar\u0131ndan kurtulurlar. “Kafka’n\u0131n yazd\u0131klar\u0131na bir ormandaki a\u011fa\u00e7lara bak\u0131yormu\u015f gibi bakmal\u0131s\u0131n. O zaman bir y\u0131\u011f\u0131n yararl\u0131 \u015fey bulacaks\u0131n. \u0130mgeleri iyidir, \u015f\u00fcphesiz. Ama geri kalan\u0131 tam anlam\u0131yla gizemleme. Sa\u00e7mal\u0131k. Bunlar\u0131 bir kenara itmen gerekir. Derinlik seni bir yere g\u00f6t\u00fcrmez. Derinlik ayr\u0131 bir boyuttur, sadece derinliktir; i\u00e7inde g\u00f6r\u00fclecek bir \u015fey de yoktur.” Tart\u0131\u015fmay\u0131 bir sonuca ba\u011flamak amac\u0131yla, B.’ye kar\u015f\u0131t noktalar\u0131 g\u00f6rebilmek i\u00e7in derinlere inme yolunu se\u00e7ti\u011fimi s\u00f6yl\u00fcyorum. Kraus \u00fcst\u00fcne yazd\u0131\u011f\u0131m yaz\u0131da bunu ger\u00e7ekten ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131m. Kafka yaz\u0131s\u0131n\u0131n ayn\u0131 d\u00fczeyde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyorum: bu yaz\u0131n\u0131n beni bir g\u00fcnce \u00fcslubuna s\u00fcr\u00fckledi\u011fi su\u00e7lamas\u0131n\u0131 bir yana itemem. Kraus’un, bir ba\u015fka a\u00e7\u0131dan da Kafka’n\u0131n tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131r b\u00f6lgesinin incelenmesi beni bir hayli u\u011fra\u015ft\u0131r\u0131yor. Kafka yaz\u0131s\u0131nda dedim, bu b\u00f6lgedeki ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m\u0131 hen\u00fcz bitirmemi\u015ftim. <\/p>\n

Kafka’n\u0131n yazd\u0131klar\u0131nda bir y\u0131\u011f\u0131n i\u015fe yaramaz d\u00f6k\u00fcnt\u00fc, bir y\u0131\u011f\u0131n gizemleme oldu\u011funun fark\u0131nday\u0131m. Gelgelelim, Kafka konusundaki as\u0131l \u00f6nemli noktan\u0131n daha ba\u015fka bir \u015fey oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmekten kendimi alam\u0131yorum, yaz\u0131mda da bunlardan baz\u0131lar\u0131na de\u011finmi\u015ftim. \u00d6zg\u00fcl nitelikler ta\u015f\u0131yan eserleri yorumlarken, B.’nin yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledim. The Next Village (Biti\u015fik K\u00f6y) hik\u00e2yesini \u00f6rnek g\u00f6sterdim, bu \u00f6rne\u011fin B.’yi i\u00e7ine d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u00e7eli\u015fkiyi a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcyordum. B. bu \u00e7ok k\u0131sa hik\u00e2yenin “de\u011ferli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131” s\u00f6yleyen Eisler’in g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kesin bir bi\u00e7imde kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131, ama hikayenin de\u011ferini belirtme y\u00f6n\u00fcnde hi\u00e7bir sonuca varamad\u0131. “Daha dikkatli incelenmesi gerekir,” dedi. Sonra tart\u0131\u015fmam\u0131z kesildi, saat ona gelmi\u015fti, Viyana radyosundan haberleri dinleyecektik.<\/p>\n

31 A\u011fustos. \u00d6nceki gece benim Kafka konusundaki yaz\u0131m \u00fcst\u00fcne uzun, ate\u015fli, bir tart\u0131\u015fma. Tart\u0131\u015fman\u0131n temeli, yaz\u0131m\u0131n Yahudi fa\u015fizmine prim verdi\u011fi su\u00e7lamas\u0131. Kafka’y\u0131 saran karanl\u0131\u011f\u0131 da\u011f\u0131tacak yerde art\u0131r\u0131yor, alabildi\u011fine yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131yordum. Oysa Kafka’y\u0131 ayd\u0131nlatmak gerekir, ba\u015fka bir deyi\u015fle, hik\u00e2yelerinden \u00e7\u0131kabilecek uygulanabilir d\u00fc\u015f\u00fcnceleri form\u00fcllendirmek gerekir. S\u0131rf son derece dingin bir anlat\u0131m\u0131 olmas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc, hik\u00e2yelerinden bu \u00e7e\u015fit d\u00fc\u015f\u00fcnceler \u00e7\u0131kar\u0131labilece\u011fi s\u00f6ylenebilir. Ancak, bu d\u00fc\u015f\u00fcnceler, bug\u00fcn insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 harekete ge\u00e7en b\u00fcy\u00fck genel k\u00f6t\u00fcl\u00fckler y\u00f6n\u00fcnde aranmal\u0131d\u0131r. Brecht bu k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerin Kafka’n\u0131n eserindeki yans\u0131malar\u0131n\u0131 ar\u0131yor. En \u00e7ok \u00fcst\u00fcnde durdu\u011fu kitap da Dava. Ona g\u00f6re, bu kitaptaki en \u00f6nemli nokta, b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerin sonu gelmez, kar\u015f\u0131 konulmaz b\u00fcy\u00fcmesinden duyulan korku. Brecht bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin karabasan\u0131n\u0131 kendi \u00f6zel ya\u015fant\u0131lar\u0131yla bildi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Bu \u015fehirler dolayl\u0131 ili\u015fkilerin u\u00e7suz bucaks\u0131z labirentini, modern ya\u015fama bi\u00e7imlerinin getirdi\u011fi b\u00f6l\u00fcnmeleri, karma\u015f\u0131k, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 dile getirirler. B\u00fct\u00fcn bunlar zamanla ifadesini bir “\u00f6nder” \u00f6zleminde bulur. <\/p>\n

K\u00fc\u00e7\u00fck burjuva, \u00f6nderi, hi\u00e7 kimsenin hi\u00e7bir sorumluluk y\u00fcklenmedi\u011fi bir d\u00fcnyada, b\u00fct\u00fcn ho\u015fnutsuzluklar\u0131ndan sorumlu tutulabilece\u011fi tek adam olarak g\u00f6r\u00fcr. Brecht Dava’y\u0131 peygamberce bir kitap olarak niteliyor. “Gestapo’ya bakarak \u00c7eka’n\u0131n ne olabilece\u011fini g\u00f6rebilirsiniz.” Kafka’n\u0131n bak\u0131\u015f\u0131 tekerlekler alt\u0131nda kalm\u0131\u015f bir insan\u0131n bak\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Odradek bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na \u00f6zg\u00fc bir ki\u015filiktir: Brecht kap\u0131c\u0131n\u0131n bir baban\u0131n kayg\u0131lar\u0131n\u0131 dile getirdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir \u015fey k\u00fc\u00e7\u00fck burjuvan\u0131n y\u0131k\u0131ma u\u011framas\u0131. K\u00fc\u00e7\u00fck burjuvan\u0131n durumu Kafka’n\u0131n durumudur. Ne var ki, k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva ak\u0131mlar\u0131n\u0131n bug\u00fcn g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz t\u00fcr\u00fc -yani fa\u015fist t\u00fcr\u00fc- bu duruma ba\u015f e\u011fmez, demir bir iradeyle kar\u015f\u0131 koymaya kararl\u0131 oldu\u011fu halde, Kafka hemen hemen hi\u00e7 kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmaz; bilge ki\u015fidir o. Fa\u015fist, kahramanl\u0131\u011f\u0131 sahneye \u00e7\u0131kar\u0131rken, Kafka’n\u0131n cevab\u0131, soru sormakt\u0131r. Bu durumda Kafka’n\u0131n arad\u0131\u011f\u0131 \u015fey g\u00fcvenliktir. Ama i\u00e7inde bulundu\u011fu durum \u00f6yle bir \u00f6zellik g\u00f6sterir ki, arad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcvenlik bek\u00e7ilerinin mant\u0131ks\u0131z olmalar\u0131 gerekir. T\u00fcm g\u00fcvenlik \u00f6rg\u00fctlerinin \u00e7\u00f6kmek \u00fczere oldu\u011funa pek inanm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnen bir adam\u0131n bir sigorta temsilcisi olmas\u0131, Kafka’ya \u00f6zg\u00fc ince bir alayd\u0131r. Kafka’n\u0131n s\u0131n\u0131rs\u0131z k\u00f6t\u00fcmserli\u011fi herhangi bir trajik kader duygusundan da uzakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kafka’n\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ampirik bir temele dayanan yan\u0131 (ki bunun sars\u0131lmaz bir temel oldu\u011funu da belirtmek gerekir) sadece ondaki k\u00f6t\u00fcl\u00fck beklentisi de\u011fildir; Kafka ba\u015far\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcn\u00fc de, en iflah olmaz bir safl\u0131kla, en anlams\u0131z, en yarars\u0131z giri\u015fimlerde arar: seyyar sat\u0131c\u0131n\u0131n geli\u015fi, devlet dairesindeki soru\u015fturma. Zaman\u0131n par\u00e7alar\u0131na gelince, konu\u015fmam\u0131z “Biti\u015fik K\u00f6y” hik\u00e2yesi \u00fcst\u00fcnde topland\u0131. Brecht bu hik\u00e2yenin Akhilleus ile kaplumba\u011fa hik\u00e2yesinin bir benzeri oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Bir kimse bu yolculu\u011fu, baz\u0131 rastlansal durumlar\u0131 saymadan en k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alar\u0131na ay\u0131r\u0131rsa, o kimse hi\u00e7bir zaman biti\u015fik k\u00f6ye ula\u015famayacakt\u0131r. <\/p>\n

Bu durumda, s\u00f6zkonusu yolculuk i\u00e7in hayat \u00e7ok k\u0131sad\u0131r. Ne var ki, yanl\u0131\u015fl\u0131k “bir kimse” s\u00f6z\u00fcndedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc yolculuk par\u00e7alara ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, yolcu da par\u00e7alara ayr\u0131lm\u0131\u015f olacakt\u0131r. Hayat\u0131n birli\u011fi yok edilince k\u0131sal\u0131\u011f\u0131 da yok edilecektir. Hayat istedi\u011fi kadar k\u0131sa olsun. Bu \u00f6nemli de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc biti\u015fik k\u00f6ye ula\u015fan insan, o k\u00f6ye gitmek \u00fczere yola \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan insan de\u011fil, bir ba\u015fkas\u0131d\u0131r art\u0131k. -Ben kendi pay\u0131ma \u015fu yorumu \u00f6neriyorum: hayat\u0131n ger\u00e7ek \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc hat\u0131rlamad\u0131r. Bellek, ge\u00e7mi\u015fe bak\u0131nca b\u00fct\u00fcn bir hayat\u0131 \u015fim\u015fek gibi bir h\u0131zla yeniden insana ya\u015fat\u0131r. Geriye do\u011fru birka\u00e7 sayfa \u00e7evirebildi\u011fimiz anda, biti\u015fik k\u00f6yden yolcunun yola \u00e7\u0131kmaya karar verdi\u011fi yere kadar gelmi\u015ftir bellek. Hayat\u0131 okuduklar\u0131 kitaplarda bulan kimselerse, kitaplar\u0131 ancak tersinden okuyabilirler. Kendileriyle kar\u015f\u0131la\u015fabilecekleri tek yol budur, hayat\u0131 da ancak bu \u015fekilde -bug\u00fcnden ka\u00e7arak- anlayabilirler.<\/p>\n

27 Eyl\u00fcl. Dragor. Birka\u00e7 ak\u015fam \u00f6nceki s\u00f6yle\u015fimizde Brecht o anda kesin tasar\u0131lar kurmas\u0131n\u0131 engelleyen tuhaf bir karars\u0131zl\u0131ktan s\u00f6zetti. Bu karars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n en \u00f6nemli nedeni olarak da, kendi durumunun ba\u015fka bir\u00e7ok m\u00fclteciye g\u00f6re \u00e7ok daha fazla ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 olmas\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. Bu y\u00fczden, ba\u015fka bir \u00fclkede ya\u015faman\u0131n, tasar\u0131lar\u0131 ya da d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in bir temel olabilece\u011fini zaten pek kabul etmedi\u011fi i\u00e7in, bunu \u015fimdi i\u00e7inde bulundu\u011fu \u00f6zel durumda hi\u00e7 kabul etmiyor. Bu g\u00f6\u00e7 d\u00f6nemini a\u015f\u0131yor tasar\u0131lar\u0131. Burada iki \u015feyden birini se\u00e7mek durumunda. Bir yanda, yaz\u0131lmay\u0131 bekleyen birtak\u0131m d\u00fczyaz\u0131 taslaklar\u0131 var: Ui’nin k\u0131sa olan\u0131 -R\u00f6nesans biyografi yazarlar\u0131n\u0131n \u00fcslubuyla Hitler \u00fcst\u00fcne bir hiciv- ile Tui roman\u0131n\u0131n uzun olan\u0131 Telekt\u00fcel-en’lerin (entelekt\u00fcellerin, ayd\u0131nlar\u0131n) budalal\u0131klar\u0131na bir bak\u0131\u015f olacak bu: herhalde en az\u0131ndan bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00c7in’de ge\u00e7ecek. Bu kitab\u0131n iskeleti \u00e7\u0131km\u0131\u015f durumda. Ama bu d\u00fczyaz\u0131 tasar\u0131lar\u0131ndan ba\u015fka, \u00e7ok eski \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla da u\u011fra\u015f\u0131yor, eski fikirlerini yeniden g\u00f6zden ge\u00e7iriyor. Yeri geldik\u00e7e Versuche’nin giri\u015f yaz\u0131lar\u0131 ile notlar\u0131na, epik tiyatro \u00e7er\u00e7evesinde akl\u0131na gelenleri eklerken, ba\u015fka konulardaki d\u00fc\u015f\u00fcnceleri de ayn\u0131 ilgilerden kaynaklanmakla birlikte, Leninizm incelemesiyle, hatta ampiristlerin bilimsel y\u00f6ntemleri \u00fczerindeki incelemesiyle birle\u015fiyor, b\u00f6ylece bu incelemelerin olduk\u00e7a s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00e7er\u00e7evesi de geni\u015flemi\u015f oluyordu. Uzun y\u0131llar bir g\u00fcn bir anahtar kavrama, ba\u015fka bir g\u00fcn bir ba\u015fka kavrama ba\u011flanan konular, s\u0131ras\u0131yla Aristo’cu olmayan mant\u0131k, davran\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131k teorisi, yeni ansiklopedi, fikirlerin ele\u015ftirisi, u\u011fra\u015flar\u0131n\u0131n merkezine yerle\u015fiyordu onun. Bu de\u011fi\u015fik aray\u0131\u015flar, bug\u00fcn i\u00e7in felsefi nitelikte bir didaktik \u015fiir kavram\u0131na yakla\u015f\u0131yor. Ama bu konuda baz\u0131 \u015f\u00fcpheleri var. <\/p>\n

\u0130lkin, bug\u00fcne kadar yazd\u0131klar\u0131na, \u00f6zellikle bunlardaki hiciv \u00f6gelerine bakarak, \u00f6ncelikle Be\u015f Paral\u0131k Roman’\u0131 halk\u0131n be\u011fenip be\u011fenmeyece\u011fini merak ediyor. Bu \u015f\u00fcphe, birbirine ge\u00e7mi\u015f iki ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceden do\u011fuyor. \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131f kavgas\u0131ndaki sorunlar\u0131yla, y\u00f6ntemleriyle her g\u00fcn daha yak\u0131ndan ilgilendik\u00e7e, hicivci tavr\u0131n, hele b\u00f6ylesine alayc\u0131 bir tavr\u0131n do\u011frulu\u011fundan daha \u00e7ok \u015f\u00fcpheye d\u00fc\u015f\u00fcyordu. Ama \u00e7o\u011fu pratik nitelikteki bu \u015f\u00fcpheleri daha ciddi \u015f\u00fcphelerle kar\u0131\u015ft\u0131rmak yanl\u0131\u015f olur. Daha derin kayg\u0131lar\u0131, sanattaki “sanat” \u00f6\u011fesiyle oyun \u00f6\u011fesi, daha \u00f6nemlisi, sanat\u0131 bazen bir \u00f6l\u00e7\u00fcde akla ayk\u0131r\u0131 yapan b\u00fct\u00fcn \u00f6\u011feler ile ilgili. Akla kar\u015f\u0131 sanat\u0131 ge\u00e7erli k\u0131lma yolundaki g\u00f6z\u00fcpek \u00e7abalar\u0131nda, Brecht, sanatsal ustal\u0131\u011f\u0131n, bir eserdeki b\u00fct\u00fcn sanatsal \u00f6gelerin sonunda birbirlerini matemetiksel olarak g\u00f6t\u00fcrmesi olgusuyla kan\u0131tland\u0131\u011f\u0131 meselden s\u00fcrekli olarak yararlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn didaktik \u015fiir kavram\u0131 i\u00e7inde daha radikal bir bi\u00e7im olu\u015fturmaya y\u00f6nelik \u00e7abalar\u0131 kesinlikle bu meselle ilintilidir. S\u00f6yle\u015fimiz s\u0131ras\u0131nda Brecht’e, b\u00f6yle bir \u015fiirin burjuva de\u011fil, i\u015f\u00e7i okur kitlesini kazanmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gerekti\u011fini, bu kitlenin de kendi \u00f6l\u00e7\u00fctlerini, Brecht’in bir \u00f6l\u00e7\u00fcde burjuva k\u00f6kenli olan eski eserlerinden \u00e7ok, didaktik \u015fiirin kal\u0131p\u00e7\u0131, teorik i\u00e7eri\u011finde bulmas\u0131n\u0131n daha akla yatk\u0131n g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. “Bu didaktik \u015fiir Marksizmin g\u00fcc\u00fcnden yararlanabilirse,” dedim, “daha \u00f6nce yazd\u0131klar\u0131n\u0131n bu g\u00fcc\u00fc azaltaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez.”<\/p>\n

4 Ekim. D\u00fcn Londra’ya gitti Brecht. Ya benim varl\u0131\u011f\u0131m\u0131n onu bu y\u00f6nde garip bir bi\u00e7imde k\u0131\u015fk\u0131rtmas\u0131ndan olacak, ya da Brecht’in \u015fimdi buna her zamankinden daha yatk\u0131n olu\u015fundan olacak, her olayda sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131, konu\u015fmalar\u0131m\u0131z s\u0131ras\u0131nda eskisine g\u00f6re \u00e7ok daha belirgin. Bu sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olan \u00f6zel bir s\u00f6zl\u00fck dikkatimi \u00e7ekiyor. \u00d6zellikle, W\u00fcrstchen (ufak sosis) s\u00f6z\u00fcn\u00fc kullanmaktan ho\u015flan\u0131yor. Dragor’da Dostoyevski’ nin Su\u00e7 ve Ceza’s\u0131n\u0131 okuyordum. \u00d6nce bu kitab\u0131 se\u00e7ti\u011fim i\u00e7in sa\u011fl\u0131ks\u0131zl\u0131kla su\u00e7lad\u0131 beni. Sonra da gen\u00e7li\u011finde bir \u00f6\u011frenci arkada\u015f\u0131n\u0131n piyanoda Chopin’i \u00e7ald\u0131\u011f\u0131nda uzun bir hastal\u0131\u011fa (tabii uzun s\u00fcre farkedilmeyen bir hastal\u0131\u011fa) tutuldu\u011funu, bu arada m\u00fccadele etme g\u00fcc\u00fcn\u00fc yitirdi\u011fini anlatt\u0131. Brecht, Chopin ile Dostoyevski’nin insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde \u00f6zellikle k\u00f6t\u00fc bir etki yaratt\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Okuduklar\u0131m konusunda beni ba\u015fka y\u00f6nlerden de i\u011fnelemek i\u00e7in hi\u00e7bir f\u0131rsat\u0131 ka\u00e7\u0131rmad\u0131. O s\u0131rada kendisi \u015evayk’\u0131 okudu\u011fu i\u00e7in, \u0131srarla, iki yazar aras\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 de\u011fer yarg\u0131lar\u0131 ortaya koymam\u0131z\u0131 istedi. Sonunda d\u00fcped\u00fcz Dostoyevski’nin Ha\u015fek’le boy \u00f6l\u00e7\u00fc\u015femeyece\u011fi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131, b\u00f6ylece Brecht, daha fazla bir \u015fey s\u00f6ylemeden onu da W\u00fcrstschen aras\u0131na soktu; biraz daha ileri gitse, Dostoyevski i\u00e7in bir \u015fey daha s\u00f6yleyebilirdi: ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 nitelikten yoksun, ya da \u00f6yle kabul etti\u011fi her esere Brecht bug\u00fcnlerde Klump (moloz ya da d\u00f6k\u00fcnt\u00fc) diyor.<\/p>\n

1934<\/p>\n

28 Haziran. Merdivenli bir labirentteydim. Bu labirentin \u00fcst\u00fc b\u00fct\u00fcn\u00fcyle kapal\u0131 de\u011fildi. Merdivenlerden birini \u00e7\u0131kt\u0131m; \u00f6teki merdivenler a\u015fa\u011f\u0131 iniyordu. Merdiven sahanl\u0131\u011f\u0131nda durunca doru\u011fa ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131 anlad\u0131m. \u00d6n\u00fcmde, \u00e7ok geni\u015f bir alan \u00fczerinde y\u00fckselen bir\u00e7ok merdiven vard\u0131. \u00d6teki merdivenlerin sahanl\u0131klar\u0131nda ba\u015fka insanlar g\u00f6r\u00fcyordum. Bunlardan birisi ba\u015f\u0131 d\u00f6nerek d\u00fc\u015ft\u00fc. Ba\u015f d\u00f6nmesi \u00f6b\u00fcrlerine de ge\u00e7ti; sonra onlar da a\u015fa\u011f\u0131daki derinli\u011fe yuvarland\u0131lar. Benim de ba\u015f\u0131m d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc ki, uyand\u0131m.<\/p>\n

22 Haziran’da Brecht’e u\u011frad\u0131m.
Virgilius ile Dante’nin genel tav\u0131rlar\u0131ndaki incelik ile kay\u0131ts\u0131zl\u0131ktan s\u00f6z ediyor Brecht; Virgilius’daki g\u00f6rkemli jest’lerin temelinde de bu tavr\u0131n bulundu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. “Promeneur” (gezici-gezdirici) diyor Dante ile Virgilius i\u00e7in. Cehennem’in klasik de\u011ferini belirterek, “Bu kitab\u0131 a\u00e7\u0131k havada okuyabilirsin,” diyor.<\/p>\n

Papazlara kar\u015f\u0131 duydu\u011fu derin nefretten s\u00f6zediyor. Bu nefret ona b\u00fcy\u00fckannesinden ge\u00e7mi\u015f. Marks’\u0131n teorik \u00f6\u011fretilerini kendilerine malederek eserine el koyanlar\u0131n toplumu perde arkas\u0131ndan y\u00f6neten ruhban tak\u0131m\u0131n\u0131n yerini alaca\u011f\u0131n\u0131 anlatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Marksizm o kadar kolay “yorum”a geliyordu ki… Bug\u00fcn y\u00fcz ya\u015f\u0131nda, ama g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ne? (Konu\u015fmam\u0131z burada kesildi.) ” ‘Devlet ortadan kalkmal\u0131d\u0131r.’ Kim s\u00f6yl\u00fcyor bunu? Devlet.” (Burada ancak Sovyetler Birli\u011finden s\u00f6zetmi\u015f olabilirdi.) Kurnaz, sinsi bir tav\u0131r tak\u0131n\u0131yor, benim oturdu\u011fum sandalyenin \u00f6n\u00fcndeki sandalyeye ge\u00e7iyor -“Devlet”i oynuyor- hayali bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015fiye ka\u00e7amak bir bak\u0131\u015fla, “Ben de biliyorum ortadan kalkmam gerekti\u011fini,” diyor.<\/p>\n

Yeni Sovyet romanlar\u0131 \u00fcst\u00fcne konu\u015fuyoruz. Okumuyorduk bunlar\u0131 art\u0131k. Konu bu y\u00fczden \u015fiire d\u00f6nd\u00fc, Das Wort’da (3) S.S.C.B.’deki \u00e7e\u015fitli dillerden \u00e7evrilmi\u015f bir y\u0131\u011f\u0131n \u015fiirden s\u00f6zettik. Brecht bu \u00fclkedeki \u015fairlerin zor bir d\u00f6nemde ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. “Bir \u015fiirde Stalin’in ad\u0131 ge\u00e7mezse, bu bir k\u00f6t\u00fc niyet belirtisi say\u0131l\u0131yor.”<\/p>\n

29 Haziran. Brecht epik tiyatro \u00fcst\u00fcne konu\u015fuyor. \u00c7ocuklar\u0131n oynad\u0131\u011f\u0131, oynan\u0131\u015ftaki hatalar\u0131n yad\u0131rgatma etkilerine (alienation effects) \u00f6zg\u00fc bir i\u015fleve d\u00f6n\u00fc\u015fmesiyle epik \u00f6zellikler kazanm\u0131\u015f oyunlar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc anlat\u0131yor. Buna benzer bir \u015fey \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131n\u0131f ta\u015fra tiyatrolar\u0131nda da olabilir. Le Cid’in Cenova’daki temsilinde kral\u0131n ba\u015f\u0131na e\u011fri giydirilmi\u015f tac\u0131n bana dokuz y\u0131l sonra Tragedya kitab\u0131nda geli\u015ftirdi\u011fim d\u00fc\u015f\u00fcncelerin ilk i\u015faretini verdi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorum. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Brecht, epik tiyatro d\u00fc\u015f\u00fcncesinin kafas\u0131nda do\u011fdu\u011fu ilk \u00e2n\u0131 anlatt\u0131. II. Edward’\u0131 sahneye koyma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda M\u00fcnih’de olmu\u015ftu bu. Oyundaki sava\u015f\u0131n sahneyi k\u0131rk be\u015f dakika dolduraca\u011f\u0131 san\u0131l\u0131yordu. Ne Brecht ne de yard\u0131mc\u0131s\u0131 Asya (Lacis) (4) askerleri sahneye yerle\u015ftirebiliyordu. Sonunda Brecht, umutsuzluk i\u00e7inde, o s\u0131ralarda en yak\u0131n arkada\u015flar\u0131ndan biri olan, oyunun provalar\u0131n\u0131 da izleyen Karl Valentin’e d\u00f6nerek soruyor: “Peki, sen ne diyorsun? Ne yapal\u0131m bu askerleri? Nedir bunun yolu?” Valentin: “Askerler korkmu\u015flar, y\u00fczleri sararm\u0131\u015f, budur yolu!” Bu s\u00f6zle sorun \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcyor, Brecht hemen ekliyor: “Yorulmu\u015flar.” Sonra askerlerin y\u00fczlerine yo\u011fun bir tebe\u015fir makyaj\u0131 yap\u0131l\u0131yor, oyunun sahneye konulu\u015f bi\u00e7imi de o g\u00fcn belirleniyor.<\/p>\n

Sonra, eski konumuz olan “mant\u0131ki pozitivizm”e d\u00f6n\u00fcyoruz. Ben biraz uzla\u015fmaz bir tav\u0131r tak\u0131n\u0131nca tart\u0131\u015fma tats\u0131z bir noktaya gelme tehlikesiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. Brecht \u015fimdiye kadar ilk kez, kan\u0131tlar\u0131n\u0131n y\u00fczeyde kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul ederek bu durumu \u00f6nledi. Bunu yaparken de g\u00fczel bir form\u00fcl buldu: “Derin bir ihtiya\u00e7, y\u00fczeyden kavrama e\u011filimi do\u011furur.” Daha sonra evine do\u011fru y\u00fcr\u00fcrken de (bunlar\u0131 benim odamda konu\u015fmu\u015ftuk): “Bir konuda a\u015f\u0131r\u0131 bir tavr\u0131 olan bir kimsenin sonradan buna tepki g\u00f6stermesi iyi bir \u015fey. B\u00f6yle davranan bir kimse yolun yar\u0131s\u0131n\u0131 ge\u00e7mi\u015f demektir,” dedi. Bu s\u00f6yledi\u011fi \u015fey, \u015fimdiki durumunu a\u00e7\u0131kl\u0131yordu: olgunla\u015fm\u0131\u015ft\u0131 Brecht. Ak\u015fam. Asya i\u00e7in ufak bir hediye -bir \u00e7ift eldiven- ald\u0131rmak istiyorum. Brecht bunun biraz nazik bir i\u015f oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Herhangi biri eldivenlerin, Jann’\u0131n (5) Asya’ya kendisi i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 “casuslu\u011fun” kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu sanabilir. “Verilen bir direktifin oldu\u011fu gibi geri al\u0131nmas\u0131 her zaman i\u00e7in \u00e7ok k\u00f6t\u00fc bir \u015fey. Ama bu direktifteki emirler herhalde sonra gene ba\u011flay\u0131c\u0131 olur.” (6)<\/p>\n

1 Temmuz. Ne zaman Rusya’n\u0131n ko\u015fullar\u0131ndan s\u00f6z a\u00e7sam, Brecht’in yorumlar\u0131 bir hayli \u015f\u00fcpheci oluyor. \u00d6nceki g\u00fcn ona Ottwald’\u0131n (34) h\u00e2l\u00e2 “i\u00e7erde”mi oldu\u011funu sordum. “\u0130\u00e7erde olmak h\u00e2l\u00e2 elindeyse, i\u00e7erdedir,” diye cevap verdi. D\u00fcn de Gretle Steffin, Tretyakov’un art\u0131k ya\u015famad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek d\u00fc\u015f\u00fcncesini belirtti.<\/p>\n

4 Temmuz. D\u00fcn gece Baudelaire \u00fcst\u00fcne konu\u015ftu\u011fumuz bir s\u0131rada Brecht dedi ki: “Biliyorsun ben ‘toplumd\u0131\u015f\u0131’ya, kar\u015f\u0131 de\u011filim; ‘toplumsal olmayan’a kar\u015f\u0131y\u0131m ben.”<\/p>\n

21 Temmuz. Luk\u00e1cs’\u0131n, Kurella’n\u0131n vb. yaz\u0131lar\u0131 Brecht’i bir hayli u\u011fra\u015ft\u0131r\u0131yor. Ne var ki, onlara teorik d\u00fczeyde kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmamak gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. O zaman sorunu politik d\u00fczeyde koyuyorum. Burada s\u00f6z\u00fcn\u00fc esirgemiyor. “Sosyalist ekonomi sava\u015fa ihtiya\u00e7 duymaz, sava\u015fa kar\u015f\u0131 olmas\u0131 da bu y\u00fczdendir. ‘Rus halk\u0131n\u0131n bar\u0131\u015fsever tabiat\u0131’ s\u00f6zlerinin ba\u015fka bir anlam\u0131 yoktur. Sosyalist ekonomi tek \u00fclkede olmaz. Yeniden silahlanma, Rus proletaryas\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak tarihin \u00e7ok gerilerine, tarihi geli\u015fmenin \u00e7oktan ge\u00e7ilmi\u015f a\u015famalar\u0131na, \u00f6rne\u011fin monar\u015fik a\u015famaya geri g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Rusya’da ki\u015fisel y\u00f6netim vard\u0131r bug\u00fcn. Tabii bunu yaln\u0131z kal\u0131n kafal\u0131lar kabul etmezler.” K\u0131sa bir s\u00fcre sonra yar\u0131da kesilen bir s\u00f6yle\u015fiydi bu. Burada, konunun ba\u011flam\u0131 i\u00e7inde, Brecht’in, Birinci Enternasyonalin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131n bir sonucu olarak, Marks ile Engels’in i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131yla kurduklar\u0131 etkin ili\u015fkilerin kesildi\u011fini, o g\u00fcnden sonra da tek tek \u00f6nderlere -yay\u0131mlanmak amac\u0131yla de\u011fil de ki\u015fisel g\u00f6n\u00fc\u015fleri olarak- \u00f6\u011f\u00fctler verdiklerini vurgulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 eklemeliyim. Engels’in, \u00fcz\u00fcc\u00fc bir durum olmakla birlikte, hayat\u0131n\u0131n son y\u0131llar\u0131nda do\u011fa bilimleriyle u\u011fra\u015fmas\u0131 da bir raslant\u0131 de\u011fildi.<\/p>\n

Brecht, B\u00e9la Kun’un kendisinin Rusya’daki en b\u00fcy\u00fck hayran\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yledi. B\u00e9la Kun’un inceledi\u011fi (sic) Alman \u015fairleri yaln\u0131zca Brecht ile Heine’ydi. (Brecht zaman zaman, Merkez Komite’de kendisini destekleyen belli bir kimse oldu\u011fu ima ederdi.)<\/p>\n

25 Temmuz. Brecht “\u00d6k\u00fcz\u00fcn\u00fcn G\u00f6z\u00fcyle K\u00f6yl\u00fc” ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koydu\u011fu Stalin \u015fiirini okumak i\u00e7in d\u00fcn sabah bana u\u011frad\u0131. \u0130lkin \u015fiirin anlam\u0131n\u0131 iyice kavrayamad\u0131m, az sonra kafamdaki Stalin d\u00fc\u015f\u00fcncesi u\u00e7up gidince de \u015fiiri bir kez daha dinlemeye cesaret edemedim. Brecht’in uyand\u0131rmay\u0131 ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131 etki az \u00e7ok buydu, ne yapmak istedi\u011fini de bir sonraki s\u00f6yle\u015fimizde a\u00e7\u0131klad\u0131. Bu s\u00f6yle\u015fide, ba\u015fka \u015feylerin yan\u0131s\u0131ra, bu \u015fiirin olumlu y\u00f6nlerini belirtti. \u015eiir asl\u0131nda, ona g\u00f6re b\u00fcy\u00fck bir de\u011feri olan Stalin’in an\u0131s\u0131na sayg\u0131 i\u00e7in yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ancak, Stalin hen\u00fcz \u00f6lmemi\u015fti. Ayr\u0131ca, Stalin’i ba\u015fkalar\u0131ndan farkl\u0131, daha co\u015fkun duygularla selamlamak, s\u00fcrg\u00fcnde K\u0131z\u0131l Ordunun geli\u015fini bekleyen Brecht’in g\u00f6revi de\u011fildi. Rusya’daki geli\u015fmeleri, bu arada Tro\u00e7ki’nin yaz\u0131lar\u0131n\u0131 izliyordu. Bunlar g\u00f6steriyordu ki, Rusya’da olup bitenleri \u015f\u00fcpheci bir g\u00f6zle de\u011ferlendirmeyi gerektiren bir ku\u015fku -hakl\u0131 bir ku\u015fku- s\u00f6zkonusuydu. B\u00f6yle bir \u015f\u00fcphecilik Marksist klasiklerin \u00f6z\u00fcnde vard\u0131r. Bir g\u00fcn bu ku\u015fkular\u0131n hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131karsa, rejimle sava\u015fma gere\u011fi do\u011far, hem de a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa. Ama “ister ne yaz\u0131k ki deyin, ister Tanr\u0131ya \u015f\u00fck\u00fcr,” bug\u00fcn s\u00f6zkonusu olan ku\u015fku hen\u00fcz kesinlik kazanmam\u0131\u015ft\u0131r. Tro\u00e7ki gibi ku\u015fku \u00fczerinde politika olu\u015fturmak hakl\u0131 g\u00f6sterilemez. “Birtak\u0131m su\u00e7lu kliklerin Rusya’da ger\u00e7ekten i\u015f ba\u015f\u0131nda olduklar\u0131na \u015f\u00fcphe yok. Bunlar, verdikleri zararlarla zaman zaman kendilerini g\u00f6steriyorlar.” Sonunda, Brecht biz Almanlar\u0131n kendi \u00fclkemizdeki tersliklerden \u00e7ok etkilendi\u011fimize dikkati \u00e7ekti. “Tak\u0131nd\u0131\u011f\u0131m\u0131z tavr\u0131n bedelini \u00f6demek zorunday\u0131z her yan\u0131m\u0131z yaral\u0131. Fazlaca duyarl\u0131 olmam\u0131zdan daha do\u011fal bir \u015fey olamaz.”<\/p>\n

Brecht ak\u015fama do\u011fru bah\u00e7ede beni Kapital’i okurken buldu. Brecht: “Tam bu s\u0131ralarda Marks okuman, \u00f6zellikle halk\u0131m\u0131z aras\u0131nda Marks’la gitgide daha az kar\u015f\u0131la\u015f\u0131labilinen bir zamanda onu okuman, bence ne kadar iyi bir \u015fey.” \u00dcnl\u00fc yazarlar\u0131 g\u00f6zden d\u00fc\u015ft\u00fckten sonra okumaktan ho\u015fland\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yleyerek cevap veriyorum ona. Rusya’n\u0131n edebiyat politikas\u0131n\u0131 tart\u0131\u015farak s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyoruz konu\u015fmam\u0131z\u0131. Luk\u00e1cs’\u0131, G\u00e1bot’u, Kurella’y\u0131 kastederek, ona diyorum ki: “Anla\u015f\u0131lan, bu insanlardan bir\u015fey beklememek gerekiyor.” Brecht: “Daha do\u011frusu, tek bir sahneyi bunlarla ger\u00e7ekle\u015ftirebilsen de, oyunun t\u00fcm\u00fcn\u00fc asla bunlarla sahneye koyamazs\u0131n. A\u00e7\u0131k konu\u015fursak, onlar, \u00fcr\u00fcn verilmesine d\u00fc\u015fmanlar. Rahatlar\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131r\u0131r \u00fcretim. \u00dcr\u00fcn verilince i\u015fin nereye varaca\u011f\u0131 belli olmaz, \u00f6nceden bilinemeyen \u015feydir \u00fcr\u00fcn. Hi\u00e7bir zaman bilemezsin ne olup bitece\u011fini. Kendileri de \u00fcr\u00fcn vermek istemezler. Apparatchik (7) rol\u00fc oynamak, ba\u015fkalar\u0131 \u00fczerinde denetim kurmak isterler. Yapt\u0131klar\u0131 her ele\u015ftiride bir g\u00f6zda\u011f\u0131 vard\u0131r.” Sonra nas\u0131l oldu bilmiyorum, Goethe’nin romanlar\u0131na ge\u00e7tik; sadece se\u00e7meci yak\u0131nl\u0131klar (Elective Affinities) adl\u0131 roman\u0131n\u0131 biliyor Brecht. Bu romanda yazar\u0131n ortaya koydu\u011fu gen\u00e7lik olgunlu\u011funu be\u011fendi\u011fini s\u00f6yledi. Ona Goethe’nin bu roman\u0131 altm\u0131\u015f ya\u015f\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011fim zaman \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rd\u0131. Kitapta hi\u00e7bir darkafal\u0131l\u0131k bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. \u00c7ok b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131yd\u0131 bu (8). Bildi\u011fi bir iki \u015fey vard\u0131 bu darkafal\u0131l\u0131k konusunda. En \u00f6nemli eserleriyle birlikte b\u00fct\u00fcn bir Alman tiyatrosu bu darkafal\u0131l\u0131\u011f\u0131n (Filistenli\u011fin) damgas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yordu. Se\u00e7meci Yak\u0131nl\u0131klar’\u0131n ilk yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ok h\u0131rpaland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledim. Brecht: “Bunu \u00f6\u011frendi\u011fime sevindim. -Almanlar boktan (sic) bir millet. Hitler’den yola \u00e7\u0131karak Almanlar hakk\u0131nda genel sonu\u00e7lara varmak gerekti\u011fini s\u00f6ylemek do\u011fru bir \u015fey de\u011fil. Bende bile, Alman olan her \u015fey k\u00f6t\u00fc. Biz Almanlar konusunda en dayan\u0131lmaz \u015fey bizim darkafal\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131zd\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n hi\u00e7bir yerinde Alman Reich’\u0131ndaki \u015fehirler kadar, o boktan Augsburg kadar ba\u015f\u0131na buyruk bir \u015fehir bulamazs\u0131n. Lyon hi\u00e7bir zaman b\u00f6yle olmam\u0131\u015ft\u0131r; R\u00f6nesans’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z \u015fehirleri birer \u015fehir devletti. -Luk\u00e1cs Alman olmay\u0131 tarcih etti. Kendi kendini t\u00fcketmi\u015f biridir o.”
Anna Seghers’in The Most Beautiful Legends of Woynok the Brigand adl\u0131 kitab\u0131ndan s\u00f6zederken Brecht eseri \u00f6vd\u00fc. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu kitap Seghers’in art\u0131k d\u00fczen i\u00e7in yazmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyordu. “Seghers d\u00fczen i\u00e7in yazamaz. T\u0131pk\u0131 benim bir d\u00fczen olmadan nas\u0131l yazmaya ba\u015flayaca\u011f\u0131m\u0131 bile bilemedi\u011fim gibi.” Brecht bu hikayeleri kahraman\u0131n\u0131n ba\u015fkald\u0131ran bir yaln\u0131z adam olu\u015fundan \u00f6t\u00fcr\u00fc de \u00f6vd\u00fc.<\/p>\n

26 Temmuz. Brecht’in d\u00fcn geceki, bir s\u00f6z\u00fc: “\u015eu konuda art\u0131k hi\u00e7bir \u015f\u00fcpheye yer yoktur: ideolojiye kar\u015f\u0131 sava\u015f, yeni bir ideoloji haline gelmi\u015ftir.”<\/p>\n

29 Temmuz. Brecht Luk\u00e1cs’la olan anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131yla ilgili olarak yazd\u0131\u011f\u0131 bir tak\u0131m polemik metinleri okudu bana. Bu metinleri makale olarak yaz\u0131p Das Wort’da yay\u0131mlayacakm\u0131\u015f. (9) Bu konuda bir diyece\u011fim olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordu. O anda bana Luk\u00e1cs’\u0131n durumunun Rusya’da \u015fu s\u0131rada \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fi i\u00e7in, bir \u00f6neride bulunamayaca\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yledim. “\u0130\u015fin i\u00e7in de bir g\u00fc\u00e7 sorunu var. Oradakilerden birinin d\u00fc\u015f\u00fcncesini almak zorundas\u0131n. Arkada\u015flar\u0131n yok muydu senin orada?” -Brecht: “Do\u011frusu, yok. Ama Ruslar\u0131n da yok; t\u0131pk\u0131 \u00f6l\u00fcler gibi.”<\/p>\n

3 A\u011fustos. 29 Temmuz ak\u015fam\u0131 bah\u00e7edeki s\u00f6yle\u015fimiz d\u00f6n\u00fcp dola\u015f\u0131p \u00c7ocuklara \u015eiirler dizisinin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn yeni bir ciltte toplanacak olan \u015fiirleriyle birlikte yay\u0131mlan\u0131p yay\u0131mlanmamas\u0131 gerekti\u011fi sorusuna gelmi\u015fti. Ben, politik \u015fiirlerle \u00f6zel \u015fiirler aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n s\u00fcrg\u00fcn deneyini \u00f6zellikle belirginle\u015ftirece\u011fini, yeni bir dizinin eklenmesiyle bu kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n azalaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm i\u00e7in, yay\u0131mlamamas\u0131ndan yanayd\u0131m. Bunu s\u00f6ylerken, bir i\u015f tam bitece\u011fi s\u0131rada her \u015feyi tehlikeye atan Brecht’in ki\u015fili\u011findeki y\u0131k\u0131c\u0131 yan\u0131 bir kez daha belirtmi\u015f oluyordum san\u0131r\u0131m. Brecht: “Biliyorum; manyak oldu\u011fumu s\u00f6yleyecekler benim. \u00c7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n tarihi gelece\u011fe kalacaksa, benim manyakl\u0131\u011f\u0131m\u0131 anlama yetene\u011fi de onunla birlikte kalacakt\u0131r. \u0130\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7a\u011f benim manyakl\u0131\u011f\u0131m\u0131n kayna\u011f\u0131 olacakt\u0131r. Ama beni ger\u00e7ekten sevindirecek \u015fey, insanlar\u0131n benden s\u00f6zederken, ‘\u0131l\u0131ml\u0131 bir manyakt\u0131 o’ demesi olacak.” -Brecht bu \u0131l\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n da ifadesini bu kitapta bulaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi: hayat\u0131n Hitler’e kar\u015f\u0131n kendi yolunda y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc, \u00e7ocuklar\u0131n hayatta her zaman varolaca\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lacakt\u0131. Sanat\u00e7\u0131lara seslenen \u015fiirinde s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi “tarihsiz \u00e7a\u011f”\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu Brecht. Birka\u00e7 g\u00fcn sonra bana, b\u00f6yle bir \u00e7a\u011f\u0131, fa\u015fizme kar\u015f\u0131 kazan\u0131lacak zaferden daha yak\u0131n g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yledi. Hemen arkas\u0131ndan, pek az g\u00f6sterdi\u011fi bir sab\u0131rs\u0131zl\u0131kla, \u00c7ocuklara \u015eiirler’i S\u00fcrg\u00fcn \u015eiirleri b\u00f6l\u00fcm\u00fcne almak i\u00e7in bir gerek\u00e7e daha g\u00f6sterdi: “Bu kadere kar\u015f\u0131 verdi\u011fimiz sava\u015fta hi\u00e7bir \u015feye kay\u0131ts\u0131z kalmamal\u0131y\u0131z. Onlar k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fler pe\u015finde de\u011fil, bundan hi\u00e7 \u015f\u00fcphen olmas\u0131n. Otuz bin y\u0131ll\u0131k tasar\u0131lar\u0131 var. \u00c7ok b\u00fcy\u00fck \u015feyler tasarl\u0131yorlar. \u00c7ok b\u00fcy\u00fck su\u00e7lar. Hi\u00e7bir s\u0131n\u0131r dinlemeyecekler. Her \u015feyi yoketmeye \u00e7al\u0131\u015facaklar. Her ya\u015fayan h\u00fccre onlar\u0131n darbeleriyle ezilecek. \u0130\u015fte biz de bunun i\u00e7in her \u015feyi d\u00fc\u015f\u00fcnmek zorunday\u0131z. <\/p>\n

\u00c7ocu\u011fu daha ana rahmindeyken k\u00f6t\u00fcr\u00fcm ediyorlar. \u00c7ocuklar\u0131 hi\u00e7bir zaman d\u00fcnyam\u0131z\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rakmamal\u0131y\u0131z.” O b\u00f6yle konu\u015furken fa\u015fizm kadar zorlu bir g\u00fcc\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissediyordum \u00fcst\u00fcmde: fa\u015fistlerinki kadar b\u00fcy\u00fck, gene en az fa\u015fistlerin g\u00fcc\u00fc kadar derinden gelen, tarihin derinliklerinden f\u0131\u015fk\u0131ran bir g\u00fc\u00e7t\u00fc bu. \u00c7ok tuhaf, yepyeni bir duyguydu bu benim i\u00e7in. Sonra Brecht d\u00fc\u015f\u00fcncelerini dile getirmeye yeniden ba\u015flay\u0131nca, bendeki bu duygu daha da yo\u011funla\u015ft\u0131. “\u00c7ok tehlikeli bir zemin \u00fczerinde felaketler tasarl\u0131yorlar. Gene binlerce y\u0131l i\u00e7in kurulan Kilise ile anla\u015fmaya varamamalar\u0131n\u0131n nedeni de bu. Onlar beni de proleterle\u015ftirdiler. Sadece evimi, bal\u0131k yeti\u015ftirdi\u011fim havuzu, arabam\u0131 elimden ald\u0131klar\u0131 i\u00e7in de\u011fil; tiyatro sahnemi, seyircilerimi de \u00e7ald\u0131lar benden. Bug\u00fcn ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m noktada, ilke olarak, Shakespeare’in benden daha yetenekli oldu\u011funu kabul edemem. Ama Shakespeare benim gibi \u00e7ekmecede saklamak \u00fczere yaz\u0131 yazma durumunda kalmad\u0131. Bunu yapamazd\u0131 o. Ayr\u0131ca, karakterleri g\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcndeydi. \u00c7izdi\u011fi insanlar s\u00fcr\u00fc sepet ge\u00e7iyorlard\u0131 sokaklardan. O sadece bu insanlar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 g\u00f6zleyip baz\u0131 \u00f6zelliklerini al\u0131p yazd\u0131; ayn\u0131 derecede \u00f6nemli daha bir\u00e7ok \u00f6zellikleri vard\u0131 ki, onlara hi\u00e7 dokunmad\u0131.”<\/p>\n

A\u011fustos’un ilk g\u00fcnleri. “Rusya’da proletarya \u00fczerinde diktat\u00f6rl\u00fck var. Bu diktat\u00f6rl\u00fck, her \u015feye kar\u015f\u0131n proletarya i\u00e7in yararl\u0131 \u015feyler yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, yani proletarya ile k\u00f6yl\u00fcler aras\u0131nda proletaryan\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n \u00f6nde geldi\u011fi bir anla\u015fma sa\u011flamaya yard\u0131mc\u0131 oldu\u011fu s\u00fcrece, onunla ba\u011flar\u0131m\u0131z\u0131 koparmaktan ka\u00e7\u0131nmal\u0131y\u0131z.” Brecht birka\u00e7 g\u00fcn sonra “i\u015f\u00e7i monar\u015fisi”nden s\u00f6zetti; ben de b\u00f6yle bir organizman\u0131n, deniz diplerinden y\u00fcze \u00e7\u0131kan boynuzlu bal\u0131k ya da \u00f6teki canavarlar gibi baz\u0131 “hilkat garibelerinden” pek farkl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledim.<\/p>\n

25 A\u011fustos. Brecht’in bir \u00f6zdeyi\u015fi: “Eski iyi \u015feylerden de\u011fil, k\u00f6t\u00fc yeni \u015feylerden i\u015fe ba\u015fla.”<\/p>\n

1938<\/p>\n

Estetik ve Politika|Ele\u015ftiri Yay\u0131nlar\u0131 – \u00c7eviri: B\u00fclent Aksoy<\/p>\n

NOTLAR<\/strong><\/p>\n

(1) Starets : Rus edebiyat\u0131nda sayg\u0131de\u011fer ya\u015fl\u0131 kimse. Ortodoks kilisesinde \u00f6\u011fretici, yol g\u00f6sterici, ulu bir ki\u015fi. Burada romandaki rahip Zossima kastediliyor olmal\u0131d\u0131r -P.A.
(2) GPU: GEPEU olarak da, bilinir; Sovyet Siyasi Polisi -P.A.
(3) Das Wort: 1936-1938 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Moskova’da yay\u0131mlanan m\u00fclteci cephesi gazetesi. Daha \u00f6nce, metinlerde de ge\u00e7ti\u011fi \u00fczere, Brecht, Willi Bredel ve Leon Feuchtwangler’le birlikte bu derginin \u00fc\u00e7 edit\u00f6r\u00fcnden biriydi P. A.
(4) Asya Lacis: 1920 sonras\u0131n\u0131n bir kad\u0131n tiyatro y\u00f6netmeni P. A.
(5) Jahnn: Eldiven almas\u0131 rica edilen ki\u015fi olabilir, ancak, bu ad\u0131n kimin oldu\u011fu kesinlikle anla\u015f\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. Belki Hans Henry Jahn akla gelebilir (P.A.)
(6) El yazmas\u0131 metinde bu c\u00fcmle iyice okunam\u0131yor. (P.A)
(7) Ernst Ottwald: Brecht’in edebi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 birlikte y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc yak\u0131n bir arkada\u015f\u0131yd\u0131. Luk\u00e1cs, Ottwald’\u0131 gazetecilikten edinilmi\u015f r\u00f6portajc\u0131l\u0131kla su\u00e7lar. Brecht ise, Sovyet yazar\u0131 Tretyakov’la birlikte bu yazarlar\u0131n temsil etti\u011fi olumsuz ak\u0131mla s\u0131k\u0131 bir ba\u011f i\u00e7indeydi. (P.A.)
(8) Apparatchik: g\u00fcc\u00fcn\u00fc, kimli\u011fini, hiyerar\u015fik parti i\u00e7i konumundan ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in b\u00fcrokratik, merkeziyet\u00e7i, “resmi” g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc parti yetkilisi P. A.
(36) S\u00f6z\u00fc ge\u00e7en Goethe, Frans\u0131z Devrimine kar\u015f\u0131 tutumuyla olan-biteni anlayacak duyarl\u0131l\u0131ktan yoksun bir romantikti P.A.
(9) Brecht’in bu yaz\u0131lar\u0131 Moskova’daki Das Wort’a g\u00f6nderip onlar taraf\u0131ndan geri mi \u00e7evrildi\u011fi, yoksa g\u00fcnl\u00fck hayatta kendine \u00f6zg\u00fc uzak g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc m\u00fc onu bu yaz\u0131lar\u0131 Moskova’ya g\u00f6ndermekten al\u0131koydu\u011fu h\u00e2l\u00e2 karanl\u0131kta kalm\u0131\u015f bir konudur. Ama b\u00fcy\u00fck ter\u00f6r\u00fcn doru\u011fa ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir s\u0131rada Brecht’in kendisi de pek\u00e2l\u00e2 bu makaleleri yay\u0131mlamaktan vazge\u00e7mi\u015f olabilir. P.A.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

4 Temmuz. D\u00fcn Brecht’le hasta odas\u0131nda benim “\u00dcretici Olarak Yazar” ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131m \u00fczerinde uzun uzun konu\u015ftuk. O yaz\u0131mda, edebiyattaki teknik ilerlemelerin sanat bi\u00e7imlerinin (dolay\u0131s\u0131yla, d\u00fc\u015f\u00fcnsel \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n) i\u015flevini de\u011fi\u015ftirdi\u011fini, bu y\u00fczden, edebi eserlerin devrimci i\u015flevleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilmesinde tekni\u011fin bir \u00f6l\u00e7\u00fct durumuna geldi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyordum. Brecht bu teorimin yaln\u0131zca bir t\u00fcr yazara, b\u00fcy\u00fck burjuvazinin yazarlar\u0131na uygulanabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[74],"tags":[],"class_list":["post-6724","post","type-post","status-publish","format-standard","category-walter-benjamin"],"yoast_head":"\nEski iyi \u015feylerden de\u011fil, k\u00f6t\u00fc yeni \u015feylerden i\u015fe ba\u015fla | B.Brecht'le S\u00f6yle\u015filer - Walter Benjamin - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Eski iyi \u015feylerden de\u011fil, k\u00f6t\u00fc yeni \u015feylerden i\u015fe ba\u015fla | B.Brecht'le S\u00f6yle\u015filer - Walter Benjamin\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"4 Temmuz. D\u00fcn Brecht’le hasta odas\u0131nda benim “\u00dcretici Olarak Yazar” ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131m \u00fczerinde uzun uzun konu\u015ftuk. O yaz\u0131mda, edebiyattaki teknik ilerlemelerin sanat bi\u00e7imlerinin (dolay\u0131s\u0131yla, d\u00fc\u015f\u00fcnsel \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n) i\u015flevini de\u011fi\u015ftirdi\u011fini, bu y\u00fczden, edebi eserlerin devrimci i\u015flevleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilmesinde tekni\u011fin bir \u00f6l\u00e7\u00fct durumuna geldi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyordum. Brecht bu teorimin yaln\u0131zca bir t\u00fcr yazara, b\u00fcy\u00fck burjuvazinin yazarlar\u0131na uygulanabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor, […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2011-09-24T10:54:48+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/vetiyatro.blog.com\/files\/2010\/06\/benjamin-p.gif\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"35 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"Eski iyi \u015feylerden de\u011fil, k\u00f6t\u00fc yeni \u015feylerden i\u015fe ba\u015fla | B.Brecht’le S\u00f6yle\u015filer – Walter Benjamin\",\"datePublished\":\"2011-09-24T10:54:48+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/\"},\"wordCount\":7007,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/vetiyatro.blog.com\/files\/2010\/06\/benjamin-p.gif\",\"articleSection\":[\"Walter BENJAM\u0130N\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/\",\"name\":\"Eski iyi \u015feylerden de\u011fil, k\u00f6t\u00fc yeni \u015feylerden i\u015fe ba\u015fla | B.Brecht'le S\u00f6yle\u015filer - Walter Benjamin - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/vetiyatro.blog.com\/files\/2010\/06\/benjamin-p.gif\",\"datePublished\":\"2011-09-24T10:54:48+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/vetiyatro.blog.com\/files\/2010\/06\/benjamin-p.gif\",\"contentUrl\":\"http:\/\/vetiyatro.blog.com\/files\/2010\/06\/benjamin-p.gif\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Eski iyi \u015feylerden de\u011fil, k\u00f6t\u00fc yeni \u015feylerden i\u015fe ba\u015fla | B.Brecht’le S\u00f6yle\u015filer – Walter Benjamin\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Eski iyi \u015feylerden de\u011fil, k\u00f6t\u00fc yeni \u015feylerden i\u015fe ba\u015fla | B.Brecht'le S\u00f6yle\u015filer - Walter Benjamin - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Eski iyi \u015feylerden de\u011fil, k\u00f6t\u00fc yeni \u015feylerden i\u015fe ba\u015fla | B.Brecht'le S\u00f6yle\u015filer - Walter Benjamin","og_description":"4 Temmuz. D\u00fcn Brecht’le hasta odas\u0131nda benim “\u00dcretici Olarak Yazar” ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131m \u00fczerinde uzun uzun konu\u015ftuk. O yaz\u0131mda, edebiyattaki teknik ilerlemelerin sanat bi\u00e7imlerinin (dolay\u0131s\u0131yla, d\u00fc\u015f\u00fcnsel \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n) i\u015flevini de\u011fi\u015ftirdi\u011fini, bu y\u00fczden, edebi eserlerin devrimci i\u015flevleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilmesinde tekni\u011fin bir \u00f6l\u00e7\u00fct durumuna geldi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyordum. Brecht bu teorimin yaln\u0131zca bir t\u00fcr yazara, b\u00fcy\u00fck burjuvazinin yazarlar\u0131na uygulanabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor, […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2011-09-24T10:54:48+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/vetiyatro.blog.com\/files\/2010\/06\/benjamin-p.gif","type":"","width":"","height":""}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"35 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"Eski iyi \u015feylerden de\u011fil, k\u00f6t\u00fc yeni \u015feylerden i\u015fe ba\u015fla | B.Brecht’le S\u00f6yle\u015filer – Walter Benjamin","datePublished":"2011-09-24T10:54:48+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/"},"wordCount":7007,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/vetiyatro.blog.com\/files\/2010\/06\/benjamin-p.gif","articleSection":["Walter BENJAM\u0130N"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/","name":"Eski iyi \u015feylerden de\u011fil, k\u00f6t\u00fc yeni \u015feylerden i\u015fe ba\u015fla | B.Brecht'le S\u00f6yle\u015filer - Walter Benjamin - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/vetiyatro.blog.com\/files\/2010\/06\/benjamin-p.gif","datePublished":"2011-09-24T10:54:48+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/#primaryimage","url":"http:\/\/vetiyatro.blog.com\/files\/2010\/06\/benjamin-p.gif","contentUrl":"http:\/\/vetiyatro.blog.com\/files\/2010\/06\/benjamin-p.gif"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2011\/09\/24\/eski-iyi-seylerden-degil-kotu-yeni-seylerden-ise-basla-bbrechtle-soylesiler-walter-benjamin\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Eski iyi \u015feylerden de\u011fil, k\u00f6t\u00fc yeni \u015feylerden i\u015fe ba\u015fla | B.Brecht’le S\u00f6yle\u015filer – Walter Benjamin"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6724","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6724"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6724\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6724"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6724"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6724"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}