Bu yaz\u0131m\u0131zda tragedya sanat\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir ismi Aiskhylos\u2019u (M.\u00d6.524\u00a0\u2013455)\u00a0 ve onun \u00f6ncesinde de tragedya \u00fczerine dilimiz d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnce\u00a0 anlatmaya \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m.<\/p>\n
Tragedya \u00f6ncelikle bir ozan sanat\u0131yd\u0131. Yap\u0131lan festivallerde tragedya ozanlar\u0131 yap\u0131tlar\u0131n\u0131 sahneler, h\u00fcnerlerini Atina halk\u0131n\u0131n zevkine sunarlard\u0131. Pek \u00e7ok \u00f6nemli yarat\u0131c\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131z eserleri sahnelenmi\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcze yaln\u0131zca \u00fc\u00e7 ismin az say\u0131da oyunu kald\u0131. Bundan dolay\u0131 biz tragedya deyince otomatik olarak akl\u0131m\u0131za bu \u00fc\u00e7 ozan\u0131n Aiskhylos, Euripides ve Sofokles\u2019in isimleri gelir. Tragedya\u2019y\u0131 yaratan bu isimler belli s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde hareket ediyorlard\u0131. \u00d6ncelikle tragedya ozanlar\u0131 konular\u0131n\u0131 kendi inan\u00e7 d\u00fcnyas\u0131nda yer alan dinsel hik\u00e2yelerden yani mitoslardan al\u0131rlard\u0131. Ozanlar\u0131 birbirlerinden farkl\u0131la\u015ft\u0131ran nokta \u00f6ncelikle hangi t\u00fcr mitoslar\u0131 ald\u0131klar\u0131 ve onlar\u0131 yorumlama bi\u00e7imleriydi. Aiskhylos se\u00e7me \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tanr\u0131lar aras\u0131 ili\u015fki, \u00e7at\u0131\u015fma \u00fczerine kurulu mitoslardan yana kulland\u0131. Onun tragedya evreninde insan etkisiz elemand\u0131. Genel olarak i\u015flemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 adalet ve kader unsurunu yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn \u00f6tesinde tanr\u0131lar panteonundaki olaylar \u00fczerinden vermeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Aiskhylos toplumsal \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda bir peygamber tavr\u0131yla, toplumda kriz yaratan nedeni tanr\u0131lara olan inanc\u0131n azalmas\u0131nda g\u00f6r\u00fcr. Orta\u00e7a\u011fdaki kilise oyunlar\u0131na benzer bir misyonu se\u00e7mi\u015f gibidir. Dinsel olan\u0131 anlat\u0131rken oyunlar\u0131ndaki ki\u015filer, \u00e7e\u015fitli tutkular\u0131n temsili olarak tiple\u015ftirilir. Oyunlar\u0131nda nefret, gurur, k\u0131zg\u0131nl\u0131k, kibir gibi s\u0131n\u0131r a\u015f\u0131c\u0131 tutkular tanr\u0131lar\u0131n gazab\u0131na u\u011frar.<\/p>\n
Onun\u00a0 oyunlar\u0131n\u0131n bu yap\u0131s\u0131\u00a0 dinsel duygular\u0131ndan kaynaklanan bir d\u00fcnya dengesi inanc\u0131ndan besleniyordu. Onun\u00a0 \u201cd\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn merkezinde Zeus\u2019un bakire k\u0131z\u0131, gizemli h\u00fck\u00fcmranl\u0131\u011f\u0131ndan herkesin nasibini ald\u0131\u011f\u0131 adalet tanr\u0131\u00e7as\u0131 Dike durur\u201d du. (Egon Friedell, Antik Yunan\u2019\u0131n K\u00fclt\u00fcr Tarihi, Dost Yay s.198)\u00a0 Uyumun koruyucusu olarak tanr\u0131lar, yasalar\u0131 \u00e7i\u011fneyen ve hybrise kap\u0131l\u0131p a\u015f\u0131r\u0131l\u0131k yapanlar kar\u015f\u0131s\u0131nda cezaland\u0131r\u0131c\u0131 bir g\u00fc\u00e7t\u00fc.<\/p>\n
Her \u015feye kar\u015f\u0131n Aiskhylos oyunlar\u0131 genelde mutlu\u00a0 bir sonla biter. Bu anlamda \u201ciyimserdir ve sonunda tanr\u0131lar\u0131n her \u015feyi d\u00fczeltece\u011fine inan\u0131r.\u201d (\u00d6zdemir Nutku, D\u00fcnya Tiyatro Tarihi-1, Mitos Boyut ,s.37) \u00d6rne\u011fin Prometheus \u00e7ekti\u011fi onca ac\u0131ya kar\u015f\u0131l\u0131k sonunda \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne kavu\u015facakt\u0131r. Dike\u2019nin adaleti en sonunda yerini bulur ve d\u00fczen tekrar kurulur. Bu tav\u0131r zorunluluk ve onun sunulu\u015fuyla ilgilidir.
Zorunluluk kar\u015f\u0131s\u0131nda sanat\u00e7\u0131n\u0131n ortaya koydu\u011fu yap\u0131t, ya bu zorunlulu\u011fun g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131l\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flar ya da onun ger\u00e7ek mahiyetini gizleyip onu bize hayat\u0131n normal, uyulmas\u0131 gereken kurallar\u0131, yasalar\u0131 vb. olarak sunar. Bu noktada Aiskhylos\u2019un pe\u015finden y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc kaderci adalet anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n oyunlar yoluyla anlat\u0131m\u0131, insanlar\u0131 belirlenmi\u015f tanr\u0131sal yasalara uymaya davet eden, zorunluluklar\u0131 gizleyen bir yap\u0131ya sahipti.\u00a0 \u0130nsanlara dinsel gelenekte olan ac\u0131ya katlanmay\u0131 \u00f6\u011f\u00fctlemekteydi. \u0130nsan yasaya itaat eder, boyun e\u011ferse muhakkak adalet yerini bulacakt\u0131r anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 sunuyordu.\u00a0 Daha \u00f6ncesinde bahsetti\u011fimiz Euripides\u2019ten d\u00fczen yarat\u0131c\u0131 y\u00f6n\u00fcyle farkl\u0131la\u015f\u0131yordu. Bunun temel nedeni Aiskhylos\u2019un s\u0131n\u0131fsal konumu ve devletle olan organik ba\u011flar\u0131yd\u0131.<\/p>\n
Aiskhylos\u2019tan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kalan oyunlar \u015funlard\u0131r: Yakar\u0131c\u0131lar- Zincire Vurulmu\u015f Prometheus- Persler- Tebai’ye Kar\u015f\u0131 Yediler- Oresteia \u00fc\u00e7lemesi: ( Agamemnon-Adak Sunucular\u0131- Eumenidler)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bu yaz\u0131m\u0131zda tragedya sanat\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir ismi Aiskhylos\u2019u (M.\u00d6.524\u00a0\u2013455)\u00a0 ve onun \u00f6ncesinde de tragedya \u00fczerine dilimiz d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnce\u00a0 anlatmaya \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m. Tragedya \u00f6ncelikle bir ozan sanat\u0131yd\u0131. Yap\u0131lan festivallerde tragedya ozanlar\u0131 yap\u0131tlar\u0131n\u0131 sahneler, h\u00fcnerlerini Atina halk\u0131n\u0131n zevkine sunarlard\u0131. Pek \u00e7ok \u00f6nemli yarat\u0131c\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131z eserleri sahnelenmi\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcze yaln\u0131zca \u00fc\u00e7 ismin az say\u0131da oyunu kald\u0131. Bundan dolay\u0131 biz […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[140],"tags":[],"class_list":{"0":"post-6777","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-erkan-kucuk-makale"},"yoast_head":"\n