{"id":6906,"date":"2012-10-01T09:18:40","date_gmt":"2012-10-01T06:18:40","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2012\/10\/01\/iyi-bir-dram-yazari-olabilecegimi-umuyorum-can-cikmadan-umut-cikmiyor-derler-nazim-hikmet\/"},"modified":"2012-10-01T09:18:40","modified_gmt":"2012-10-01T06:18:40","slug":"iyi-bir-dram-yazari-olabilecegimi-umuyorum-can-cikmadan-umut-cikmiyor-derler-nazim-hikmet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/01\/iyi-bir-dram-yazari-olabilecegimi-umuyorum-can-cikmadan-umut-cikmiyor-derler-nazim-hikmet\/","title":{"rendered":"\u0130yi bir dram yazar\u0131 olabilece\u011fimi umuyorum. Can \u00e7\u0131kmadan umut \u00e7\u0131km\u0131yor derler | Naz\u0131m Hikmet"},"content":{"rendered":"

\u0130lk tiyatroyu nerde, ne zaman g\u00f6rd\u00fcm? Karag\u00f6z de tiyatrodan say\u0131l\u0131rsa, \u0130stanbul’da g\u00f6rd\u00fcm, s\u00fcnnet d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcmde sekiz ya\u015f\u0131mda. Belki daha \u00f6nce mahalle kahvesinde Ramazan gecelerinden bir gece seyretmi\u015fimdir Karag\u00f6z’\u00fc, ama akl\u0131mda kalmam\u0131\u015f. Meddah’\u0131 da ilk\u00f6nce s\u00fcnnet d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcmde dinledim. O ilk Karag\u00f6z’\u00fcmle ilk Meddah’\u0131mdan akl\u0131mda kalan bug\u00fcn? Ak ve avu\u00e7i\u00e7i kadar perdenin \u00f6te yan\u0131nda Karag\u00f6z’le Hacivat oynatan incecik de\u011fneklerin durup dinlenmeden uzan\u0131p k\u0131salan g\u00f6lgeleri.<\/p>\n

Ne tuhaf, Karag\u00f6z’le Hacivat’\u0131n perdedeki renkli hayaletleri de\u011fil de, de\u011fneklerinin bir silinip bir beliren g\u00f6lgeleri kalm\u0131\u015f akl\u0131mda. Neden?<\/p>\n

Karag\u00f6z’le Hacivat’\u0131n kollar\u0131na, g\u00f6vdelerine, k\u00fcl\u00e2hlar\u0131na tak\u0131l\u0131p onlar\u0131 oynatan de\u011fneklerin, o de\u011fneklerin arkas\u0131ndaki g\u00f6ze g\u00f6r\u00fcnmez Karag\u00f6zc\u00fc’n\u00fcn i\u015fi \u00e7evirdi\u011fini, sekiz ya\u015f\u0131mda de\u011fil elbet, ama on dokuzumda mesel\u00e2 anlad\u0131m da ondan m\u0131? Belki de.<\/p>\n

Peki, ya Meddah’tan akl\u0131mda ne var bug\u00fcn? Y\u00fcz\u00fcn\u00fc, g\u00f6z\u00fcn\u00fc hat\u0131rlam\u0131yorum, anlatt\u0131\u011f\u0131 hik\u00e2ye, yapt\u0131\u011f\u0131 taklitler de b\u00fcsb\u00fct\u00fcn akl\u0131mdan \u00e7\u0131km\u0131\u015f. Ama sesi kula\u011f\u0131mda. B\u00f6yle sesleri, size bir \u015feyleri ille de be\u011fendirmek, sizi memnun etmek, sizi g\u00fcld\u00fcrmek i\u00e7in \u00e7abalayan sesleri sekizimden altm\u0131\u015f\u0131ma kadar boyuna duydum.<\/p>\n

Karag\u00f6z’le Meddah belki de tiyatrodan say\u0131lmaz. Ama operet tiyatrodur. \u0130lk opereti yine \u0130stanbul’da Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 i\u00e7inde, 915’te san\u0131rsam, seyrettim. Bu bir Avusturya operetiydi. \u0130stanbul’a turneye gelmi\u015fti. Ba\u015f aktrisi Milovi\u00e7 ad\u0131nda belki Avusturyal\u0131, belki Macar ama, h\u00e2l\u00e2 g\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcnde, \u00e7ok pembe, \u00e7ok ak, \u00e7ok sar\u0131\u015f\u0131n, iri yar\u0131, b\u0131ng\u0131l b\u0131ng\u0131l bir avratt\u0131.. On \u00fc\u00e7 on d\u00f6rt ya\u015f\u0131mdayd\u0131m. Bizde o\u011flan \u00e7ocuklar\u0131 da, k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131 da tez eri\u015fir. Bu Milovi\u00e7’e harp zenginleri be\u015fy\u00fczl\u00fck bankanotlardan yorganlar diktiler, c\u0131garas\u0131n\u0131 bin liral\u0131klarla yakt\u0131lar. Oysa o s\u0131ralarda \u0130stanbul halk\u0131 s\u00fcp\u00fcrge tohumu unundan ekmek yiyordu. D\u00f6rt cephede delikanl\u0131lar kan revan i\u00e7inde, a\u00e7, \u00e7\u0131plak d\u00f6v\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcyordu. Belki bundan dolay\u0131, \u015fimdi bile \u00c7arda\u015f operetinden bir par\u00e7ay\u0131 ne zaman dinlesem bir yandan hayk\u0131rmak, birilerine s\u00f6v\u00fcp saymak gelir i\u00e7imden, tepeden t\u0131rna\u011fa isyan kesilirim, bir yandan da ate\u015f basar y\u00fcz\u00fcm\u00fc, Milovi\u00e7’in \u00e7ok tombul iki meme aras\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcm. Milovi\u00e7’i bir kere seyrettim \u00c7arda\u015f’ta, ba\u015f\u0131m d\u00f6nd\u00fc, ama sevdalanmad\u0131m. \u0130lk sevdaland\u0131\u011f\u0131m aktris Eliza Benemecyan’d\u0131r. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u0130tilaf ordular\u0131, donanmas\u0131 \u0130stanbul’u i\u015fgal etmi\u015fti. Anadolu’da emperyalizme kar\u015f\u0131 ayaklanmalar ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Ben ilk \u015fiirimi \u00e7oktan yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131m. Eliza Dar\u00fclbedayi tiyatrosunun ba\u015f aktrisiydi. T\u00fcrk tiyatro sahnesine asl\u0131 T\u00fcrk olan kad\u0131n daha \u00e7\u0131kmam\u0131\u015ft\u0131. \u0130sl\u00e2m dini onu sahneye \u00e7\u0131karm\u0131yordu. Eliza aslen Ermeniydi. Ermenilerin modern T\u00fcrk dram\u0131n\u0131n, komedisinin, opera ve operetinin kurulu\u015fundaki pay\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. T\u00fcrk tiyatro tarihi Manakyanlarla, Papazyanlarla, Eliza Benemecyanlarla \u00f6v\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n

Dar\u00fclbedayi’de ilk\u00f6nce hangi piyeste Eliza’y\u0131 seyretti\u011fim akl\u0131mda de\u011fil. Ama Eliza’y\u0131 g\u00f6r\u00fcr g\u00f6rmez birden vuruldum, bunu \u00e7ok iyi biliyorum. T\u00fcrk\u00e7eyi y\u00fczde y\u00fcz \u0130stanbullu han\u0131m efendiler gibi konu\u015fuyordu. \u00d6mr\u00fcmde bu kadar iri g\u00f6z g\u00f6rmedim. Konu\u015furken yanaklar\u0131 al al oluyordu. Burnu iriceydi. Ak ellerinin, alabildi\u011fine ak ellerinin yumu\u015fak hareketleri h\u00e2l\u00e2 g\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcnde. Tiyatrodan \u00e7\u0131kt\u0131m. Piyes yazmal\u0131y\u0131m, dedim, ba\u015fka \u00e7aresi yok, bir piyes yazmal\u0131y\u0131m, ancak bu yolla onu biraz daha yak\u0131ndan g\u00f6rebilirim; belki de elimi s\u0131kar. Ama piyes yazmak bana yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn en zor i\u015fi gibi geliyordu. Bir piyes yaz\u0131p Dar\u00fclbedayi’ye vermek, sonra parterde en \u00f6n s\u0131rada, hay\u0131r, yanda dramyazar\u0131 locas\u0131nda oturup, Eliza Benemecyan’\u0131 seyretmek, benim piyesimi oynarken seyretmek…<\/p>\n

Piyesi \u015fiirle yazacakt\u0131m. Ama konu ne olacak? Elbette sevda. \u0130lk piyesim: “Ocakba\u015f\u0131” b\u00f6yle do\u011fdu.(1) \u00c7ok ya\u015fl\u0131, \u00e7ok ak\u0131ll\u0131, \u00e7ok iyi, \u00e7ok \u015fair bir adam bir da\u011f ba\u015f\u0131nda ya\u015f\u0131yor. Gecelerden bir karl\u0131 gece \u00e7ok g\u00fczel gen\u00e7 bir kad\u0131n soluk solu\u011fa \u00e7al\u0131yor kap\u0131s\u0131n\u0131. Kocaki\u015fi eve al\u0131yor gen\u00e7 kad\u0131n\u0131. Ocakba\u015f\u0131na oturtuyor. Kad\u0131n bir \u015feylerden korkmaktad\u0131r. Koca \u015fair yat\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor korkusunu kad\u0131n\u0131n. Ona ocakba\u015f\u0131nda ge\u00e7irilen uzun k\u0131\u015f gecelerinin g\u00fczelliklerini anlat\u0131yor. Ona akl\u0131n, hikmetin, felsefenin, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve \u015fiir d\u00fcnyas\u0131n\u0131n kap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131yor. Bu kap\u0131lardan girip mutlulu\u011fa kavu\u015faca\u011f\u0131na inand\u0131r\u0131yor kad\u0131n\u0131. Ama pencerenin karl\u0131 camlar\u0131n\u0131 k\u0131rarak bir delikanl\u0131 atl\u0131yor i\u00e7eriye. Gen\u00e7 kad\u0131n\u0131 kovalayand\u0131r, gen\u00e7 kad\u0131n\u0131n korkusudur. Ve y\u00fcr\u00fc diyor ona, gel benimle, elimden kurulman\u0131n yolu yok. Kocaki\u015fi a\u00e7\u0131yor kap\u0131y\u0131 -pencereden \u00e7\u0131kmas\u0131nlar diye anla\u015f\u0131lan- ve iki gen\u00e7, erke\u011fi \u00f6nde, di\u015fisi arkada gidiyorlar…<\/p>\n

Niye ilk piyesim bu? \u0130\u015fin tuhaf\u0131, piyesteki Kocaki\u015fi bendim. Oysa on sekiz ya\u015f\u0131mdayd\u0131m o zaman. Sonralar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Kendimi o kocaki\u015fi say\u0131\u015f\u0131m. Eliza’yla aramda herhangi bir ba\u011f\u0131n kurulmas\u0131n\u0131n imk\u00e2ns\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndand\u0131. Eliza nerde, ben nerde, Eliza kim, ben kim. Ben onu bir saat \u015fiirimle, akl\u0131mla piyesimin ocakba\u015f\u0131nda tutsam bile, bir saat sonra perde inecek -pencerenin camlar\u0131 k\u0131r\u0131lacak- Eliza’n\u0131n \u00fcnl\u00fc ve bana o zamanlar her nedense \u00e7ok zenginmi\u015f gibi gelen hayat\u0131 onu alacak benden. Ocakba\u015f\u0131 piyesimi bitirdim, ama Dar\u00fclbedayi’ye veremeden Anadolu’ya ka\u00e7mak, milli kurtulu\u015f sava\u015f\u0131na kat\u0131lmak gerekti.<\/p>\n

Ankara’da 921 k\u0131\u015f\u0131nda, ah\u0131rdan bozma sala\u015f bir tiyatroda, gaz lambalar\u0131n\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda ve ikide bir so\u011fuktan avu\u00e7lar\u0131ma hohlayarak Otello K\u00e2mil’i seyrettim. \u00d6mr\u00fcmde ilk defa \u015eekspir’i seyrettim. Abdullah Cevdet ad\u0131nda bir eski J\u00f6n T\u00fcrk \u015fairi Arap ve Acem s\u00f6zc\u00fckleriyle dolu bir dille B\u00fcy\u00fck \u00dcstad\u0131 T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evirmi\u015fti. Otello’yu, Hamlet’i fil\u00e2n okumu\u015ftum, \u015fa\u015fm\u0131\u015ft\u0131m, hayran olmu\u015ftum, ama pek anlamam\u0131\u015ft\u0131m. K\u00e2mil bir gezgin akt\u00f6rd\u00fc. Repertuar\u0131nda bir tek piyes vard\u0131 denilebilir. Otello, Otello’yu Papazyan \u00fcslubuyla oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylerler. Ne yaz\u0131k Papazyan’\u0131 Otello’da seyretmek nasib olmad\u0131. Ama \u00e7\u0131ra\u011f\u0131 K\u00e2mil’in Otello’suna bak\u0131p Ustas\u0131n\u0131n ustal\u0131k kertesini kestirmek m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n

K\u00e2mil, Ankara’da kald\u0131\u011f\u0131m aylar i\u00e7inde Venedik Amiral\u0131’n\u0131 belki on kere oynad\u0131, ben her keresinde ordayd\u0131m. \u015eekspir’e hayranl\u0131\u011f\u0131m\u0131 Abdullah Cevdet’in k\u00f6t\u00fc, \u00e7ok k\u00f6t\u00fc \u00e7evirmelerine bor\u00e7luyum, ama \u015eekspir’i bana Vahram Papazyan’\u0131n \u00e7\u0131ra\u011f\u0131 Otello K\u00e2mil anlatt\u0131. K\u00e2mil \u00e7oktan \u00f6ld\u00fc, a\u00e7, sefil, hasta, g\u00f6\u00e7\u00fcp gitti. Papazyan Sovyetler Birli\u011fi’ne geldi, ki ad\u0131yla “Krasni Mak”(3).<\/p>\n

921’de Batum’a ge\u00e7tim. O zamanki ad\u0131yla “Fransa” otelinde, bir yandan g\u00fcnde iki tabak m\u0131s\u0131r unu \u00e7orbas\u0131n\u0131, bir \u00e7eyrek funt kara ekmekle yedim, bir yandan takunyalar\u0131m\u0131 tak\u0131rdatarak mitinglere gittim, bir yandan T\u00fcrkiye Kom\u00fcnist F\u0131rkas\u0131 D\u0131\u015f b\u00fcrosunun \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 “K\u0131z\u0131l Sendika” dergisinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m, bir yandan da \u015fu “K\u00fc\u00e7\u00fck \u0130l\u00fcstirasyon” serisinde yay\u0131mlanan Frans\u0131zca piyesleri okudum, belki y\u00fcz tane, ard arda, belki daha \u00e7ok. Yerle\u015fti\u011fim odan\u0131n dolab\u0131nda buldum onlar\u0131. Hepsi dokuz y\u00fcz on d\u00f6rtten \u00f6nceki tarihlerde \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Frans\u0131z bulvar tiyatrolar\u0131n\u0131n o zamanlardaki repertuar\u0131yla, Frans\u0131z Vodviliyle alt\u0131 ay ha\u015f\u0131r ne\u015fir oldum. Yaln\u0131z o devirdeki Frans\u0131z Burjuva ve k\u00fc\u00e7\u00fck burjuvalar\u0131n\u0131n i\u00e7y\u00fcz\u00fcn\u00fc de\u011fil, piyes yazma tekni\u011finin bir \u00e7ok cilvelerini de \u00f6\u011frendim.<\/p>\n

“Ocakba\u015f\u0131”ndan sonra bir piyes daha yazm\u0131\u015ft\u0131m, V\u00e2l\u00e2 Nureddin isimli bir T\u00fcrk yazar\u0131yla birlikte, Anadolu’da, Bolu’da \u00f6\u011fretmenlik etti\u011fim s\u0131ralarda. “Ta\u015f y\u00fcrek”. K\u00f6yl\u00fc bir deli bir k\u00f6y a\u011fas\u0131n\u0131n k\u00f6y odas\u0131na konuk oluyor. Konu\u015fulanlar\u0131 dinliyor. K\u00f6yl\u00fcler a\u011fa i\u00e7in ta\u015f y\u00fcrekli herif, diyorlar. Deli, gece bo\u011fuyor a\u011fay\u0131, g\u00f6\u011fs\u00fcnden ta\u015f y\u00fcre\u011fini \u00e7\u0131karmak istiyor, ama bir \u015fey bulam\u0131yor. T\u00fch, diye hayk\u0131r\u0131yor, herifin y\u00fcre\u011fi yokmu\u015f… Sosyal motifi bu pek belli ve bir hayli Gran Ginyol piyesin bana b\u00fcy\u00fck bir yararl\u0131\u011f\u0131 dokundu: k\u00f6yl\u00fc dilini, daha do\u011frusu Bolu k\u00f6yl\u00fcklerinde konu\u015fulan dili inceledim, bu incelemeden genellikle halk diline atlamam sonralar\u0131 zor olmad\u0131.<\/p>\n

D\u00f6nelim Batum’da K\u00fc\u00e7\u00fck \u0130l\u00fcstirasyonlara. G\u00fcn\u00fcn birinde “Bethoven” diye \u015fiirli yaz\u0131lm\u0131\u015f bir piyese rastlad\u0131m. Hi\u00e7 de k\u00f6t\u00fc yaz\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131 akl\u0131mda kald\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re. Belki de k\u00f6t\u00fc yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, \u015fimdi okusam hi\u00e7 ho\u015fuma gitmez. Ama yazmak isteyip de h\u00e2l\u00e2 yazamad\u0131\u011f\u0131m ve yazamadan \u00f6lece\u011fim diye korktu\u011fum konuyu o piyes verdi bana: Karl Marks’\u0131n hayat\u0131n\u0131 yazmak bir piyeste, yahut bir ka\u00e7 piyeste.<\/p>\n

\u0130lk operay\u0131, ilk baleyi, ilk ger\u00e7ek tiyatroyu Moskova’da g\u00f6rd\u00fcm. Opera \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131 beni, ama o zamanlardan, yani 920-28 y\u0131llar\u0131ndan s\u00f6z ediyorum, akl\u0131mda kalan, o zamanki sahneye konulu\u015flar\u0131 ve oynan\u0131\u015flar\u0131 ve o zamanki dekorlar\u0131yla “Karmen” ve o zamanki ad\u0131yla “Krasni Mak”(3).<\/p>\n

Do\u011frusunu isterseniz operay\u0131 sevmi\u015f de\u011filim. B\u00fcy\u00fck sanat, zor sanat, yap\u0131lar\u0131 da b\u00fcy\u00fck oluyor, hem resmi taraflar\u0131 da var. Opera her devlette resmi tiyatro, evet, ne yapay\u0131m, ne ilk g\u00f6r\u00fc\u015fte sevdim, ne \u015fimdi sevebiliyorum. Ama ders almad\u0131m de\u011fil. Ald\u0131m. Hem yaln\u0131z dramyazarl\u0131\u011f\u0131 alan\u0131nda de\u011fil, \u015fiir yazmak i\u015finde de, hatta g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131mda operan\u0131n bana verdi\u011fi, daha do\u011frusu tersine verdi\u011fi derslerden yararland\u0131m. Sanatta ve hayatta kestirmeli\u011fin, sadeli\u011fin, s\u00fcss\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn, yald\u0131zs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n ve kadifesizli\u011fin gerekti\u011fini “Bol\u015foy”da (4) seyretti\u011fim operalardan \u00f6\u011frendim. Mal\u0131 Teatr’dan (5) akl\u0131mda hi\u00e7 bir \u015fey kalmam\u0131\u015f, o zamanlardan konu\u015fuyorum. Yeni zamanlarda “Afrodit Adas\u0131”n\u0131 (6) sevdim. Az kals\u0131n unutuyordum, opera resim ve heykel ve hatta mimarl\u0131k anlay\u0131\u015f\u0131m, zevkim \u00fcst\u00fcne de etkili oldu. Opera sahnelerine, sahneye konu\u015flar\u0131na, opera artistlerinin jestlerine fil\u00e2n benzeyen resimleri, resim kompozisyonlar\u0131n\u0131, heykelleri h\u00e2l\u00e2 sevmem. Dokuzy\u00fcz yirmi y\u0131llar\u0131nda Meyerhold (7) i\u00e7in yazd\u0131\u011f\u0131m bir \u015fiirde, Bol\u015foy’dan: “Bol\u015foy teatr\u0131n yap\u0131s\u0131 m\u00fckemmel arpa anbar\u0131 olur!” diye s\u00f6z ettim. Elbette haks\u0131zl\u0131k etmi\u015fim O zamanki Bol\u015foy balelerinden akl\u0131mda hi\u00e7 bir \u015fey kalmam\u0131\u015f. Yaln\u0131z “G\u00fczel Yusuf” diye bir bale seyrettim. Bol\u015foy’un de\u011fildi, ba\u015fka bir grubundu san\u0131yorsam. \u0130\u015fte \u00fcst\u00fcmde etkisi olan, hem de nas\u0131l, bale budur. Durmadan k\u0131m\u0131ldanan, de\u011fi\u015fen kompozisyonun, yaln\u0131z balede de\u011fil, dramda, romanda, \u015fiirde, nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fini o “G\u00fczel Yusuf” balesinden \u00f6\u011frendim. Onu yine \u00f6yle oynasalar her keresinde k\u0131rk bin ders almak i\u00e7in k\u0131rk kere daha giderdim.<\/p>\n

Ben, Stanislavski’nin, Meyerhold’un, Vahtangof’un Tairof’un ellerinden taze \u00e7\u0131km\u0131\u015f, duman\u0131 \u00fcst\u00fcnde buram buram hayat, devrim, g\u00fczellik, kahramanl\u0131k, iyilik, ak\u0131l, zek\u00e2 kokan oyunlar seyrettim. Ben 922’de MHAT’ta (9) “Ayaktak\u0131m\u0131 Aras\u0131nda”y\u0131 (10), ben Meyerhold’ta “Traelkin’in \u00d6l\u00fcm\u00fc”n\u00fc (11), “F\u0131rt\u0131na”y\u0131 (12) “M\u00fcfetti\u015f”i (13), ben Kamerni’de “Fedra”y\u0131 (14), ben Vahtangof’ta “Turandot”u (15), seyretmi\u015f adam\u0131m… B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 seyredersin de donmu\u015f, hareketsiz sanat anlay\u0131\u015f\u0131n alt\u00fcst olmaz m\u0131? Kar\u015f\u0131nda birbirinden geni\u015f ufuklar a\u00e7\u0131lmaz m\u0131? Halk\u0131n i\u00e7in, halklar i\u00e7in, insan i\u00e7in umutlu, ayd\u0131nl\u0131k, ileriye, hakl\u0131ya, do\u011fruya, g\u00fczele, h\u00fcrriyete, karde\u015fli\u011fe \u00e7a\u011f\u0131ran eserler yazmak i\u00e7in yan\u0131p tutu\u015fmaz m\u0131s\u0131n? Benim de ba\u015f\u0131ma ayn\u0131 \u015fey geldi.<\/p>\n

Burada yaln\u0131z bir sat\u0131rl\u0131k s\u00f6z\u00fcm var: o devirlerde, ana ak\u0131m\u0131yla, tiyatroda yenilik piyesten de\u011fil, rejis\u00f6rden, artistten ressamdan geliyordu. O y\u0131llar\u0131n alt\u0131n devriyle, Yirminci Kongreden sonra p\u0131r\u0131ldamaya ba\u015flayan ve \u015favk\u0131 yak\u0131n y\u0131llarda g\u00f6klere vuracak olan yeni alt\u0131n devri -Sovyet tiyatrosundan s\u00f6z ediyorum- aras\u0131ndaki farklardan biri de, \u015fimdi yenili\u011fin dramyazarl\u0131\u011f\u0131ndan da, piyesten de gelmeye ba\u015flamas\u0131ndad\u0131r. O zamanki reji ve sahneye konu\u015f ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 \u015fahsen benim dramyazarl\u0131\u011f\u0131m \u00fcst\u00fcnde etkili oldu, dramlar\u0131m\u0131 mesel\u00e2 Meyerhold’un, yahut Stanislavski’nin, yahut Vahtangof’un sahneye koyu\u015flar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutarak kurmaya ba\u015flad\u0131m. “Kafatas\u0131” piyesimin yap\u0131s\u0131nda Meyerhold mektebinin etkisi b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. “Unutulan Adam”da Stanislavski’nin, “\u0130van \u0130vanovi\u00e7 var m\u0131yd\u0131, yok muydu?”da Turandot’un.<\/p>\n

Sovyet tiyatrolar\u0131n\u0131n etkisi \u015fiirimin \u00fcst\u00fcnde Sovyet \u015firinin etkisinden b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Burada tiyatro derken dramyazarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011fil, rejiyi, artisti, ressam\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutuyorum. Bu etkiyi ayr\u0131 ayr\u0131 \u00f6rnekler vererek g\u00f6sterebilirim ama, benden ba\u015fka kimseyi ilgilendirmeyece\u011fi i\u00e7in vazge\u00e7iyorum. O zamanlardaki Moskova tiyatrolar\u0131 bende, dramati\u011fi incelemek, derinlere inmek, abst\u0131raksiyonlar ve genelle\u015ftirmeler yapabilmek ihtiyac\u0131n\u0131 do\u011furdu. Hem yaln\u0131z sanatta de\u011fil. B\u00f6ylelikle ideolojik geli\u015fmeme yard\u0131m ettiler.<\/p>\n

Fark\u0131nday\u0131m, \u00f6mr\u00fcmde ilk defa bir konu etraf\u0131nda da olsa, bir \u00e7e\u015fit memuar yaz\u0131yorum galiba. Oysa, an\u0131lar\u0131n\u0131 yazamayacak biri varsa o da benim. Neden o? diye g\u00fcl\u00fcmsemeyin. Sebep \u00e7ok sade: haf\u0131zam bilemedi\u011finiz kadar zay\u0131ft\u0131r. Akl\u0131mda ayr\u0131nt\u0131lar kalamaz, tarihleri, adlar\u0131 akl\u0131mda tutamam. Bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc \u015fimdi kendimi zorlay\u0131p, tiyatronun \u00f6mr\u00fcm boyunca oynad\u0131\u011f\u0131 rol\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck\u00e7e, -\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc derecede bir dramyazar\u0131 olmama bakmaks\u0131z\u0131n- bir rol\u00fcn b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne \u015fa\u015f\u0131yorum. Ben bunu altm\u0131\u015f ya\u015f\u0131mda ke\u015ffettim, bir dergiye bu yaz\u0131y\u0131 haz\u0131rlarken, Ne tuhaf! Ama bu rol\u00fcn b\u00fct\u00fcn repliklerini, hele s\u0131ras\u0131yla, hat\u0131rlayam\u0131yorum.<\/p>\n

Bir roman yaz\u0131yorum.(17) “Pravda”n\u0131n 924 y\u0131l\u0131 koleksiyonunu g\u00f6zden ge\u00e7irmem gerekiyor. Evveli g\u00fcn \u015f\u00f6yle bir habercik okudum: “12 \u015eubat’ta, Krasno-Presnenski Kalyayef (18) i\u015f\u00e7i tiyatrosunun salonunda bir gece tertipledi. Gecenin resmi t\u00f6ren b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra T\u00fcrk dramkolu, Meyerhold tiyatrosunda \u00e7al\u0131\u015fan Ek yolda\u015f\u0131n sahneye koydu\u011fu ve kollektif \u00fcyelerinden N\u00e2z\u0131m yolda\u015f\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 ve b\u00fct\u00fcn kollektif\u00e7e i\u015flenen bir piyesi oynad\u0131.<\/p>\n

Piyes mill\u00ee k\u0131l\u0131klarla oynand\u0131. Sahneye konu\u015f lakonikti. Salon \u00e7e\u015fitli milletlerden, T\u00fcrk\u00e7e bilmeyen seyircilerle dolu oldu\u011fu halde oyunu \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir ilgiyle kar\u015f\u0131lad\u0131.”<\/p>\n

12 Mart 924 tarihli “Pravda” gazetesinde \u00e7\u0131kan bu bir ka\u00e7 sat\u0131r bu yaz\u0131mda kullanaca\u011f\u0131m biricik belgedir san\u0131yorum.<\/p>\n

Demek ki, ad\u0131m “Prevda”ya ilk \u00f6nce 924’te ge\u00e7mi\u015f ve piyes yazar\u0131 olarak. Kim bilir bunu o zaman okuyunca nas\u0131l sevinmi\u015fimdir. Ne yalan s\u00f6yleyeyim, evveli g\u00fcn de bu bir ka\u00e7 sat\u0131ra rastlay\u0131nca y\u00fcre\u011fim \u015f\u00f6yle bir tatl\u0131 tatl\u0131 hop etti. \u015eaka m\u0131 bu, ta ne zaman “Pravda” ad\u0131m\u0131 anm\u0131\u015f!<\/p>\n

Nikolay Ek’le Moskova’da “Metla” (19) tiyatro artelini kurduk. Galiba ilk ve son tiyatro arteli. Tam tarihi akl\u0131mda de\u011fil, ama afi\u015fi g\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcnde. Bir k\u0131z\u0131l diskin \u00fcst\u00fcnde uzun sapl\u0131 bir \u00e7al\u0131 s\u00fcp\u00fcrgesi. Niyetimiz a\u00e7\u0131k. S\u00fcp\u00fcrgemiz, bir yandan g\u00fcnl\u00fck hayatta ve insanlar\u0131n kafas\u0131nda ve y\u00f6resindeki burjuva, k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva ve derebeylik kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc s\u00fcp\u00fcrecek; \u00f6te yandan, bu kal\u0131nt\u0131lar\u0131 bilerek bilmeyerek koruduklar\u0131n\u0131 iddia etti\u011fimiz tiyatrolardan Moskova’y\u0131 temizleyecek. Haftada iki kere oynuyorduk, \u015fimdiki “Sentralniy”, o zamanki “\u015eanuar”da.(20) Buras\u0131 Do\u011fu Emek\u00e7ileri Kom\u00fcnist \u00dcniversitesi’nin kul\u00fcb\u00fcyd\u00fc de, ben de bir aral\u0131k kul\u00fcb\u00fcn ba\u015fkan\u0131yd\u0131m gibime geliyor, ama Nikolay Ekin kul\u00fcbteki dram kollar\u0131n\u0131 idare etti\u011fini \u00e7ok iyi hat\u0131rl\u0131yorum.<\/p>\n

Bir \u015fey daha akl\u0131mda kalm\u0131\u015f: Artistlerimizi iki \u00e7e\u015fit imtihandan ge\u00e7irerek se\u00e7iyorduk. 1- Akt\u00f6rl\u00fck imtihan\u0131, bunu Ek yap\u0131yordu. 2- Politikadan imtihan, bunu ben yap\u0131yordum. Namzetlere “Pravda” gazetesinin o g\u00fcnl\u00fck ba\u015fyaz\u0131s\u0131n\u0131 okutuyor, anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatmas\u0131n\u0131 rica ediyordum. Sonra g\u00fcn\u00fcn i\u00e7 ve d\u0131\u015f politika konular\u0131 etraf\u0131nda sorguya \u00e7ekiyordum. Tiyatromuz, politikayla sahnenin organik birli\u011fini kurmak iddias\u0131ndayd\u0131. Yine akl\u0131mda kald\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, “Kabahat kimde?” diye bir piyesimi oynad\u0131k “Metla”da, bir de “Kirji\u00e7ik” adl\u0131 ve Ek’le birlikte yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 sand\u0131\u011f\u0131m bir r\u00f6v\u00fcy\u00fc “Kabahat kimde?” bir perdelikti ve cinayet, h\u0131rs\u0131zl\u0131k fil\u00e2n gibi su\u00e7larda kabahatin, -kapitalist d\u00fczende- bireyde de\u011fil, cemiyette oldu\u011fu tezini savunuyordu. R\u00f6v\u00fc, sonralar\u0131 k\u00fclhanbeyle\u015fti\u011fini duydum ama, o zamanlar \u00e7ok temiz bir \u015fehir, bir yap\u0131c\u0131lar t\u00fcrk\u00fcs\u00fc olan “Kirpi\u00e7iki” (21) t\u00fcrk\u00fcs\u00fcn\u00fcn etraf\u0131nda kurulmu\u015ftu. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131, Ekim devrimi, ilk ekonomik kalk\u0131n\u0131\u015f. Sinemay\u0131 organik olarak tiyatroyla birle\u015ftirmi\u015ftik bu r\u00f6v\u00fcde. Bir \u00f6rnek: kahramanlardan biri bir sokak g\u00f6sterisine kat\u0131l\u0131yordu. G\u00f6steriyi ekranda seyrediyorduk. G\u00f6steriden ayr\u0131l\u0131p bir evin kap\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7al\u0131yor, i\u00e7eri giriyor, ekrandan \u00e7\u0131k\u0131p sahnedeki odaya dal\u0131yordu. Prensip: b\u00fct\u00fcn ekstery\u00f6rler ekranda, b\u00fct\u00fcn entery\u00f6rler sahnede, ama dedi\u011fim gibi, bir birine ba\u011fl\u0131 olarak.<\/p>\n

“Metla” alt\u0131 ay kadar dayand\u0131ktan sonra kendisi s\u00fcpr\u00fcld\u00fc tiyatro d\u00fcnyas\u0131ndan. \u015eimdi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum da, alt\u0131 ay dayanmas\u0131 bile \u015fa\u015f\u0131lacak \u015fey. Ruhumuzdaki eski d\u00fcnyalar\u0131n kal\u0131nt\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 sahnede, \u00e7ok daha derin, \u00e7ok daha ileri, \u00e7ok daha olgun sil\u00e2hlarla d\u00f6v\u00fc\u015f\u00fclmesi gerekti\u011fini biliyorum art\u0131k. Bizim “Metla”n\u0131n o g\u00fcnk\u00fc imk\u00e2nlar\u0131 ve o g\u00fcnk\u00fc tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131yla bu i\u015fi becerememesinin ne kadar tabii oldu\u011funu da anl\u0131yorum \u015fimdi. Ama insan ne de olsa \u00f6v\u00fcnmeyi seviyor – bu ruh h\u00e2li de bir kal\u0131nt\u0131 de\u011fil mi? Evet, seviyoruz \u00f6v\u00fcnmeyi, bak\u0131n, tiyatroyla sinemay\u0131 organik bir b\u00fct\u00fcn olarak kulland\u0131k diye yazarken \u00f6v\u00fcnd\u00fcm basbaya\u011f\u0131. Bu i\u015fi \u00c7eklerin “Laterna Majiki”nden \u00e7ok \u00f6nce, mono ekran da olsa, – biz ger\u00e7ekle\u015ftirdik gibime geldi bir an? Oysa ki, o y\u0131llarda b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada bu denemeler yap\u0131l\u0131yordu. Hatt\u00e2 \u0130stanbul’da, bir filmi, bir Alman filmiydi san\u0131yorum, ba\u015f aktrisi, hem perdede, hem sahnede oynad\u0131yd\u0131.<\/p>\n

“Metla” denemesi, sonu “Kafatas\u0131” piyesine dayanan bir dramyazarl\u0131\u011f\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 geli\u015ftirdi bende. O devirlerde Marks’la, Engels’le, Lenin’le ha\u015f\u0131r ne\u015firdim. Lenin’in kitaplar\u0131n\u0131 do\u011frudan do\u011fruya sahneye koymak istiyordum. “Kapitalizmin son merhalesi emperyalizmi” b\u00fcy\u00fck bir senaryo halinde ve konkre kahramanlar\u0131 da i\u015fe katarak i\u015fledim. Sinema i\u00e7in de\u011fil, bizim “Metla” i\u00e7in. Ama oynanmas\u0131 nasibolmad\u0131. Meyerhold i\u00e7in de bir bale yazd\u0131m: “Ehram”. Temelindeki istihsal kuvvetleri, istihsal m\u00fcnasebetleriyle ve \u00fcst yap\u0131lar\u0131yla sosyal ehram. Meyerhold’e g\u00f6t\u00fcrd\u00fcm. Okudu, Be\u011fendi. Ama oynamad\u0131. Bir de \u015fiir-piyes yazd\u0131m: “Ay\u0131n on d\u00f6rd\u00fc”. Bir Atlantik gemisindeki isyan\u0131 anlat\u0131yordu. Ama, asl\u0131na bakarsan gemi, ocak ve makina daireleriyle, ate\u015f\u00e7ileri, tayfalar\u0131 g\u00fcverte, ikinci, birinci ve l\u00fcks mevki yolcular\u0131yla, kaptanlar\u0131yla bu Atlantik gemisi kapitalist cemiyetin stilize edilmi\u015f bir maketiydi. Piyesi bitiremedim. Oynanmad\u0131. Ama bir \u00e7ok par\u00e7alar\u0131n\u0131 “Benerci kendini ni\u00e7in \u00f6ld\u00fcrd\u00fc?” isimli \u015fiir – roman\u0131mda kulland\u0131m.<\/p>\n

“Kafatas\u0131” piyesimin ilk varyant\u0131n\u0131 da “Metla” i\u00e7in yazd\u0131m. Oynanamad\u0131. Bu varyant yitirildi de. \u0130kincisini T\u00fcrkiye’de yazd\u0131m. Konusunu, oynan\u0131\u015f\u0131n\u0131 fil\u00e2n s\u0131ras\u0131 gelince anlat\u0131r\u0131m. Onun da tezi Marksizmin bir d\u00fcsturuydu: Kapitalizm, geli\u015ferek \u00f6yle bir merhaleye var\u0131r ki, yaln\u0131z maddi e\u015fyalar de\u011fil, manevi de\u011ferler de mal olur, al\u0131n\u0131p sat\u0131l\u0131r.<\/p>\n

O y\u0131llar\u0131 hat\u0131rlama\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken bir \u015feyin bir kere daha fark\u0131na var\u0131yorum. B\u00fct\u00fcn sanat anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131 ve \u00e7abalar\u0131m\u0131n \u00fcst\u00fcnde Sovyet tiyatrosunun ve Sovyet tiyatrosuna dolu dizgin kat\u0131lmak iste\u011finin etkisi b\u00fcy\u00fck olmu\u015f. Lenin’in kitaplar\u0131n\u0131 sahnede do\u011frudan do\u011fruya il\u00fcstre etmek iste\u011fi, \u015fiirde de beni ayn\u0131 i\u015fi yapmaya g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f. Dram yazarl\u0131\u011f\u0131nda ve dolay\u0131s\u0131yla \u015fiirde beni bu denemelere, hangi tiyatro itti diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bu denemeleri yapt\u0131\u011f\u0131ma hi\u00e7 pi\u015fman de\u011filim. Bug\u00fcne kadar yararl\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyorum. Beni bu denemelere Meyerhold itti, ama \u00fcstattan \u00f6\u011frendi\u011fim sadece sanat\u0131n politik y\u00fcz\u00fc.<\/p>\n

Bir\u00e7ok \u015fey bor\u00e7luyum demek her \u015feyi bor\u00e7luyum demek de\u011fil. Tekrar edeyim, tiyatro sanat\u0131n\u0131n ba\u015fka alanlar\u0131nda Stanislavski’ye Vahtangof’a ve hatt\u00e2 Tairof’a da bir \u00e7ok \u015fey bor\u00e7luyum. Bug\u00fcnk\u00fc tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131n t\u00fcm\u00fcne gelince, o, kimseye y\u00fczde y\u00fcz ba\u011fl\u0131 de\u011fil, ne Stanislavski’ye, ne Meyerhold’e, ne Vahtangof’a, ne Tairof’a. Onlar ne kadar birbirine ba\u011fl\u0131ysa, ki elbette birbirlerine ba\u011fl\u0131, hatt\u00e2 birbirlerinin i\u00e7indeyseler, benim bug\u00fcnk\u00fc tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131m da onlar\u0131nkilerle \u00f6yle ba\u011fl\u0131. Ama \u00f6te yandan Sovyet tiyatrosu hele Yirminci Kongreden sonra b\u00fcy\u00fck bir s\u0131\u00e7rama daha yapt\u0131; \u00fcniversal ve ulusal gelenekleriyle ba\u011f\u0131n\u0131 koparmadan bir s\u0131\u00e7rama daha yapt\u0131. Ve ben bug\u00fcn bu s\u0131\u00e7raman\u0131n da yaln\u0131z b\u00fcy\u00fck rejis\u00f6rleriyle de\u011fil, dramyazarlar\u0131yla da ba\u011fl\u0131y\u0131m.<\/p>\n

Y\u0131llardan yirmi sekiz, yirmi dokuzdu san\u0131rsam, \u0130stanbul’da evimde hasta yat\u0131yordum. Arkada\u015flar tevkif edilmi\u015fti. \u0130stanbul’da Polis m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnde \u00e7\u0131plak g\u00f6\u011f\u00fcsleri cigara ate\u015fiyle yak\u0131ld\u0131ktan, tabanlar\u0131n\u0131n derisi sopayla soyulduktan, koltuk altlar\u0131na kaynar yumurta konduktan sonra yarg\u0131lanmak i\u00e7in \u0130zmir’e g\u00f6nderilmi\u015flerdi. Alabildi\u011fine \u00f6fkeliydim, kederliydim, alabildi\u011fine hastayd\u0131m ve meteliksizdim. Kap\u0131m a\u00e7\u0131ld\u0131, b\u00fcy\u00fck T\u00fcrk rejis\u00f6r\u00fc Ertu\u011frul Muhsin girdi i\u00e7eri. Modern T\u00fcrk tiyatrosunun belli ba\u015fl\u0131 kurucular\u0131ndan biri olan, T\u00fcrk tiyatrosunda modern tiyatro disiplinini, hele Rus-Sovyet tiyatrosununkini, ger\u00e7ekle\u015ftiren Muhsin, Stanislavski’nin ve Meyerhold’un hayranlar\u0131ndand\u0131. Sovyetler Birli\u011fi’ne bir ka\u00e7 kere gelip gitmi\u015fti. Dostumdu. Haz\u0131r piyesin var m\u0131? dedi. Var, dedim. Oysa yoktu. Bir haftaya kadar verirsen sahneye koyabilirim, dedi. Olur, dedim. O g\u00fcnk\u00fc antikom\u00fcnist ter\u00f6r havas\u0131 i\u00e7inde benim bir piyesimi, \u0130stanbul’un biricik ger\u00e7ek tiyatrosunda oynamak isteyi\u015fine \u015fa\u015fmad\u0131m. Dostumdu. Ben dostlu\u011fa inan\u0131r\u0131m. Muhsin gittikten sonra bir hafta i\u00e7inde ne yazabilirim diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Akl\u0131ma polisin eline ge\u00e7ip yitirilmi\u015f Kafatas\u0131 piyesimin konusu geldi. Yaln\u0131z maddi de\u011fil, m\u00e2nevi de\u011ferleri de mal yap\u0131p pazara \u00e7\u0131karan kapitalizm…<\/p>\n

Dolaryanda denen bir \u00fclkede Dalbanezo isimli \u00e7ok fakir bir profes\u00f6r verem a\u015f\u0131s\u0131n\u0131 buluyor, daha do\u011frusu a\u015f\u0131n\u0131n nazariyesini. Verem sanatoryumlar\u0131 tr\u00f6st\u00fc tel\u00e2\u015flan\u0131yor. Profes\u00f6re \u015f\u00f6yle bir teklif yap\u0131yoruz: A\u015f\u0131n\u0131z\u0131, ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in gereken paray\u0131, laboratuvar\u0131 biz size sa\u011flayaca\u011f\u0131z. Ama siz belirli bir s\u00fcre a\u015f\u0131n\u0131z\u0131 bir yana b\u0131rak\u0131p ineklerimiz tedavi edeceksiniz. Profes\u00f6r raz\u0131 olmuyor buna ilk\u00f6nce, ama sonra boyun e\u011fiyor. A\u011f\u0131r verem k\u0131z\u0131n\u0131 da al\u0131p, belirli bir s\u00fcre inekleri tedavi etmek i\u00e7in sanatoryumlardan birinin laboratuvar\u0131na yerle\u015fiyor. Fakat konturatodaki s\u00fcreyi bekleyemiyor, a\u015f\u0131y\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirip k\u0131z\u0131n\u0131 kurtarmas\u0131 l\u00e2z\u0131m. A\u015f\u0131y\u0131 gizlice istihsal ediyor, ama k\u0131z\u0131na yapamadan yakalan\u0131yor ve konturatoyu bozdu\u011fu, tazminat\u0131 veremedi\u011fi i\u00e7in hapse at\u0131l\u0131yor. \u00c7\u0131k\u0131yor. Sirkte fig\u00fcranl\u0131k ediyor. \u00d6l\u00fcyor. Morgta kafatas\u0131n\u0131 bile sat\u0131yorlar.<\/p>\n

Ana \u00e7izgisini anlatt\u0131\u011f\u0131m bu piyes ancak \u00fc\u00e7 gece oynanabildi \u0130stanbul’da. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc g\u00fcn\u00fc Ankara’n\u0131n emriyle yasak edildi. Bahane diye de Baytarlar\u0131n protestosu ileri s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Piyeste Profes\u00f6r\u00fcn: Ben baytar de\u011filim, ineklere bakamam, diye bir repli\u011fi var. Ama as\u0131l sebep, pr\u00f6myerinden sonra seyircilerin, -b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu gen\u00e7lik ve i\u015f\u00e7iydi- yapt\u0131klar\u0131 g\u00f6steri. Salondan bir saat \u00e7\u0131kmad\u0131lar. Bizi hesaps\u0131z kere sahneye \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131lar. Nihayet ben arka kap\u0131dan \u00e7\u0131kt\u0131m, ama sokak a\u011f\u0131z a\u011fza insan doluydu. Beni ortalar\u0131na ald\u0131lar ve bir cemmi gafir halinde gece yar\u0131s\u0131 \u0130stikl\u00e2l Caddesi’ne \u00e7\u0131kt\u0131k. Ayn\u0131 \u015fey \u00fc\u00e7 gece tekrar etti. Sonra, dedim ya, yasak.<\/p>\n

Kafatas\u0131, T\u00fcrkiye’de, Meyerhold okulunun kimi prensipleriyle sahneye konmu\u015f ilk piyestir san\u0131yorum. Dedi\u011fim gibi, bu okulun b\u00fct\u00fcn prensipleriyle de\u011fil, kimi prensipleriyle.<\/p>\n

Bu piyesi 951 de san\u0131rsam, Moskova radyosu bir ka\u00e7 kere oynad\u0131. Bir ka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce de Gence Dram tiyatrosunda seyretmek nasiboldu. Ekber Babayef ve Azerbaycanl\u0131 romanc\u0131 ve dramyazar\u0131 Menti H\u00fcseyin’le seyrettik. \u00dcstat be\u011fendi hem oynan\u0131\u015f\u0131, hem piyesi. Ben oynan\u0131\u015f\u0131 be\u011fendim, piyesi yazd\u0131\u011f\u0131ma pi\u015fman de\u011filim, ama piyesi be\u011fenmedim.<\/p>\n

S\u00fcsl\u00fc p\u00fcsl\u00fc, kadifeli, yald\u0131zl\u0131, perdeli, dekorlu bir kapal\u0131 kutunun i\u00e7ine tiyatroyu hangi tarihte, nerde soktular ilk\u00f6nce? Bilmiyorum. \u0130yi mi oldu bu, k\u00f6t\u00fc m\u00fc? Bunu da burada tart\u0131\u015facak de\u011filim. Ben kendi pay\u0131ma, a\u00e7\u0131k havada, pazar yerinde, \u015fehir meydan\u0131nda oynanan tiyatronun hasretini \u00e7ekerim arada bir bu hasretim teper.<\/p>\n

Y\u0131l\u0131n\u0131 hat\u0131rlayam\u0131yorum, Moskova’da bir \u00e7ocuk bayram\u0131 dolay\u0131s\u0131yla yap\u0131lacak \u015fenliklerin oyunlar\u0131 i\u00e7in bir m\u00fcsabaka a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Nikolay Ek’le kat\u0131ld\u0131k biz de m\u00fcsabakaya. Bizim piyesimiz de birinciliklerden birini kazand\u0131. Bir hafta sirkte oynand\u0131. Rejis\u00f6r: Ek.<\/p>\n

Kapal\u0131 da olsa, kubbeli de olsa sirkte, a\u00e7\u0131k hava tiyatrosunun, pazar yeri, \u015fehir meydan\u0131 tiyatrosunun halk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131, g\u00f6steri\u015fi, \u015fenli\u011fi, dolu dizgin heyecan\u0131 ya\u015far.<\/p>\n

Bizim piyeste dram artistleri, balerinler, sirk artistleri -insan ve hayvan sirk artistleri- yan yana, bir arada oynuyordu. Olaylar hem yerde, ortada geli\u015fiyordu, hem de yukarda d\u00f6rt yana gerili d\u00f6rt sinema perdesinde. Seyirciler de, -\u00e7o\u011fu \u00e7ocuk- arada bir kat\u0131l\u0131yordu oyuna.<\/p>\n

\u015eimdi bunlar\u0131 yazarken, bu denemeyi, daha da geli\u015ftirerek, niye tekrar etmedi\u011fimize \u00fcz\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc anl\u0131yorum.<\/p>\n

An\u0131lar\u0131m\u0131n s\u0131ras\u0131n\u0131 \u015fa\u015f\u0131rd\u0131m yine. Fark\u0131nday\u0131m bundan boyuna \u015fikayet ediyorum. Ama insan tarih s\u0131ras\u0131yla m\u0131, mutlaka kronolojik bir d\u00fczen i\u00e7inde mi hat\u0131rlar ba\u015f\u0131ndan ge\u00e7enleri?<\/p>\n

\u0130stanbul’da Ertu\u011frul Muhsin iki piyesimi daha sahneye koydu 930 y\u0131llar\u0131nda: “Bir \u00d6l\u00fc Evi”yle “Unutulan Adam”\u0131, “Bir \u00d6l\u00fc Evi”nin ikinci varyant\u0131n\u0131 Leningrat’ta Komisarjevski tiyatrosu oynad\u0131 d\u00f6rt be\u015f y\u0131l \u00f6nce. Ad\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdim: “Bayram\u0131n ilk g\u00fcn\u00fc”. Pr\u00f6myerine Mihail Zo\u015fenko’yla gittikti. \u00dcstat be\u011fendiydi piyesi, ben de \u00e7ok sevindiydim. Zo\u015fenko’nun bir \u00e7ok hik\u00e2yesini \u00e7evirdim T\u00fcrk\u00e7eye, ustal\u0131\u011f\u0131n\u0131n hayran\u0131y\u0131m. T\u00fcrk burjuva bas\u0131n\u0131. “Sovyetler Birli\u011fi’nde insanlar g\u00fclmeyi unutmu\u015ftur, mizah edebiyat\u0131 \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr” filan diye yaygaray\u0131 bast\u0131klar\u0131 bir s\u0131rada Zo\u015fenko’nun yay\u0131mlanmas\u0131 \u00e7ok iyi olduydu. Onbinlerle T\u00fcrk okuyucusu, Zo\u015fenko’nun ac\u0131, ama \u00e7ok derin ve asla k\u00f6t\u00fcmser olmayan hikayelerini okuyarak Sovyetler Birli\u011fi’ni sevdi san\u0131yorum.<\/p>\n

“Bir \u00d6l\u00fc Evi”nin konusu, kl\u00e2sik burjuva miras d\u00e2vas\u0131. D\u00f6rt g\u00fcn oynand\u0131 ancak. Hay\u0131r h\u00fck\u00fcmet yasak etmedi. Seyirci gelmedi. Sebebini anlatay\u0131m.<\/p>\n

“Kafatas\u0131” denemesini g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutarak, -sonradan anla\u015f\u0131ld\u0131 ki, gere\u011finden \u00e7ok g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutmu\u015fuz bu denemeyi- yeni piyesin yasak edilmemesi i\u00e7in yazar\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdik. Bundan dolay\u0131 da piyese gelen \u00e7o\u011funluk benim okuyucular\u0131m de\u011fil, burjuva, k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva seyircilerdi. Birinci perdenin ortas\u0131nda hayk\u0131rmaya ba\u015flad\u0131lar: Bu ne rezalet! Mukaddesat\u0131m\u0131z tahkir ediliyor! \u0130kinci perde a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda salon yar\u0131 yar\u0131ya bo\u015ftu, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc perdenin ortas\u0131nda, galeri kalabal\u0131k\u00e7ayd\u0131 ama, salonda d\u00f6rt be\u015f ki\u015fi kalm\u0131\u015ft\u0131. Dedim ya b\u00f6yle parlak bir pr\u00f6myerden sonra piyes ancak d\u00f6rt g\u00fcn tutunabildi. Bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc Muhsin \u00f6teki piyesi ad\u0131mla san\u0131mla sahneye koydu. Ba\u015f rol\u00fc de kendisi oynad\u0131. “Unutulan Adam”\u0131 933’te yazm\u0131\u015ft\u0131m, hapislerimden birinden \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra. K\u0131saca konusu: Gen\u00e7 bir asistan\u0131 olan ve gen\u00e7 bir kad\u0131nla evli, \u00e7ok \u00fcnl\u00fc bir operat\u00f6r \u00fcn\u00fcn\u00fcn ve burjuva ahl\u00e2k tel\u00e2kkilerinin esiridir. Kar\u0131s\u0131n\u0131n kendisini asistanla aldatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildi\u011fi halde ses \u00e7\u0131karmaz. Dile d\u00fc\u015fmekten, \u00fcn\u00fcn\u00fc zedelemekten korkar. K\u0131z\u0131 evli bir erkekten gebedir. Rezaleti \u00f6nlemek i\u00e7in k\u0131z\u0131n\u0131n \u00e7ocu\u011funu kendisi d\u00fc\u015f\u00fcrme\u011fe raz\u0131 olur, k\u0131z ameliyat masas\u0131nda \u00f6l\u00fcr, profes\u00f6r hapse d\u00fc\u015fer. Hapisten \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zaman unutulmu\u015ftur b\u00fct\u00fcn cemiyet\u00e7e. Gidece\u011fi bir tek yer vard\u0131r: unutulan adamlar\u0131n bar\u0131na\u011f\u0131 Sabah\u00e7\u0131 kahveleri. Piyeste insanlar biraz daha \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc, b\u00f6yle burada anlatt\u0131\u011f\u0131m gibi kabataslak de\u011fil san\u0131yorum. Bunun da ikinci varyantini iki y\u0131ld\u0131r Sovyet Ordusu Tiyatrosu ba\u015fta olmak \u00fczere bir \u00e7ok yerde oynuyorlar. Demokratik Almanya’da, \u00c7ekoslovakya’da da.<\/p>\n

\u0130stanbul’daki pr\u00f6myeri MHAT’\u0131n bir aktrisiyle seyretmi\u015ftik. Ad\u0131n\u0131 hat\u0131rlam\u0131yorum. Yirmi y\u0131llar\u0131nda Moskova’daki T\u00fcrk El\u00e7ili\u011fi ba\u015f k\u00e2tibi olan Fuat Car\u0131m Beyle evlenip T\u00fcrkiye’ye gelmi\u015f. Sonra otuz y\u0131llar\u0131nda san\u0131rsam bir rol\u00fc oynamak i\u00e7in bir ka\u00e7 zamanl\u0131\u011f\u0131na Moskova’ya d\u00f6nd\u00fc. G\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcne uzunca boylu zay\u0131f\u00e7a ve \u00e7ok kocaman kara g\u00f6zl\u00fc, g\u00fczelli\u011fi acayip ve \u00e7ok ak\u0131ll\u0131 bir gen\u00e7 kad\u0131n geliyor. Yaz\u0131k, ad\u0131n\u0131 hat\u0131rlayam\u0131yorum. MHAT’a telefon edip \u00f6\u011frenmeli. (22) Piyesi de oynan\u0131\u015f\u0131n\u0131 da pek be\u011fendiydi. Hi\u00e7 unutmam: Bunu Rus\u00e7aya \u00e7evirip Moskova’ya MHAT’a yollay\u0131n, dediydi. Akl\u0131ma birdenbire ne geldi bak\u0131n: Bir g\u00fcn Fuat Beyin k\u00f6\u015fk\u00fcnde bah\u00e7ede oturuyorduk. Fuat Bey, kar\u0131s\u0131 ve be\u015f alt\u0131 ya\u015f\u0131ndaki o\u011fullar\u0131. O\u011flan bah\u00e7edeki bir \u00e7ukuru ko\u015fa ko\u015fa atlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 bir iki kere, ama her keresinde \u00e7ukurun ba\u015f\u0131nda irkilip durdu. Anas\u0131 o\u011flan\u0131n yan\u0131na gitti. Atla, dedi. Mademki atlamak istedin, geri d\u00f6nmek olmaz. O\u011flan:<\/p>\n

-Korkuyorum anne, dedi.<\/p>\n

Ana:
– Korkakl\u0131k kadar ay\u0131p \u015fey yok bu d\u00fcnyada, dedi. Atla. Atlayamazsan d\u00fc\u015fersin \u00e7ukura, can\u0131n yanar, zarar yok, bir kere daha atlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rs\u0131n Atla…<\/p>\n

Ve o\u011flan atlad\u0131 \u00e7ukura.<\/p>\n

1938’de hapse d\u00fc\u015ft\u00fcm. On \u00fc\u00e7 y\u0131l kadar yatt\u0131m bu keresinde. Be\u015f piyes yazd\u0131m i\u00e7erde: “Ferhat’la \u015eirin Yahut Bir Sevda Masal\u0131”, “Yusuf’la Zeliha Yahut Yusuf ve Karde\u015fleri”, “\u0130stasyon”, “Fitnat”, “Yerdepremi”. Bunlardan “Ferhat ve \u015eirin” Moskova’da, P\u0131rag’da, Berlin’de ve daha bir ka\u00e7 \u015fehirde oynand\u0131. “Yusuf ve Karde\u015fleri” \u00c7ekoslovakya’da ve Demokratik Almanya’da oynand\u0131. Ha, “Ferhat ve \u015eirin”den bir de film yap\u0131ld\u0131. Berbat bir \u015fey. Hat\u0131rlad\u0131k\u00e7a utan\u0131r\u0131m h\u00e2l\u00e2. “Yerdepremi”yle “F\u0131tnat”\u0131n m\u00fcsveddeleri bile kalmad\u0131, kay\u0131plara kar\u0131\u015ft\u0131 ikisi de. “\u0130stasyonu”, konunun temelini ele alarak yeniden yazd\u0131m. Hi\u00e7 bir yerde oynanmad\u0131.<\/p>\n

Amerika’y\u0131 yeniden ke\u015ffetmek diye bir i\u015f var, komik bir i\u015f \u00e7ok kere. Ama kimi kere de, Amerika’n\u0131n ke\u015ffedilmedi\u011fini ger\u00e7ekten bilmeyip de bunu b\u00fcy\u00fck bir ciddiyetle yaparsan, ke\u015ffettim diye de deh\u015fetli sevinirsin, sonra karaya \u00e7\u0131k\u0131p da Amerika’da Avrupal\u0131lar\u0131n \u00e7oktand\u0131r topra\u011f\u0131 s\u00fcrd\u00fcklerini g\u00f6r\u00fcrsen durumun yaln\u0131z komik de\u011fil, az\u0131c\u0131k da ac\u0131kl\u0131d\u0131r. Benim ba\u015f\u0131ma i\u015fte b\u00f6yle bir k\u00e2\u015fiflik i\u015fi geldi dramyazarl\u0131\u011f\u0131 alan\u0131nda.<\/p>\n

Hapiste insan\u0131n vakti \u00e7oktur, hapishane i\u015ftemeli \u00fcst\u00fcne kurulmam\u0131\u015fsa. Kurulmu\u015fsa yorgunluktan d\u00fc\u015f\u00fcnmeye vaktin kalmaz san\u0131yorum. Ama benim yatt\u0131\u011f\u0131m hapishanelerde d\u00fc\u015f\u00fcnmekten ba\u015fka yapacak i\u015f yok gibiydi. Yaln\u0131z son y\u0131l dokumac\u0131l\u0131k etmek bahtiyarl\u0131\u011f\u0131na kavu\u015fabildim.<\/p>\n

\u00c7a\u011fda\u015f piyeslerde monologlar\u0131n hemen hemen ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Monologlar\u0131n geli\u015ftirilmesiyle, yeni bir a\u00e7\u0131dan i\u015flenmesiyle i\u00e7 d\u00fcnyam\u0131z\u0131n sahnede ba\u015f rollerden birini oynayabilece\u011fini ke\u015ffettim. “Ferhat’la \u015eirin”de bu icad\u0131m\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. “Yusuf’la Zeliha”da da ayn\u0131 ke\u015ffin sevincini duydum. Ferhat’la \u015eirin’de, kahramanlar bir yandan birbirleriyle konu\u015fuyor, bir yandan da ak\u0131llar\u0131ndan ge\u00e7enleri birbirlerine de\u011fil, seyircilere s\u00f6yl\u00fcyordu. Kimi kere de, uzun bir s\u00fcre, her biri y\u00fcksek sesle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Sonra, kimi kere, kahramanlar, bir ba\u015flar\u0131na konu\u015fuyorlard\u0131 kendi kendileriyle, yani kl\u00e2sik monolog. Sonra, Yusuf’la Zeliha’da, Zeliha’n\u0131n \u00fc\u00e7 tonda sesi, i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 ayr\u0131 monolo\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor, Zeliha a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7madan pantomima oynuyordu. O zamanlar daha magnetofon yoktu, belki vard\u0131 da benim haberim yoktu. Bundan dolay\u0131 bu \u00fc\u00e7 sesi gramofon pla\u011f\u0131na yazd\u0131rmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Bu ke\u015fiflerimden o kadar memnundum ki, hapisten \u00e7\u0131kar \u00e7\u0131kmaz ilk i\u015fim arkada\u015flara bu iki piyesi okumak oldu. Okudum ve “Hafif\u00e7e s\u0131r\u0131tarak” y\u00fczlerine b\u00f6b\u00fcrlene b\u00f6b\u00fcrlene bakt\u0131m. Birisi:<\/p>\n

– \u0130yi ama, dedi, bu senin marifeti, hem de \u00e2l\u00e2s\u0131n\u0131 Sartre \u00e7oktan yapt\u0131.<\/p>\n

Hapiste yatman\u0131n k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerinden biri de, dramyazar\u0131 i\u00e7in, d\u00fcnyada, dramyazarl\u0131\u011f\u0131 alan\u0131nda olup bitenlerden haber alamamas\u0131. Ama d\u00fcnya \u00f6ylesine b\u00fcy\u00fck ki, dramyazarlar\u0131 o kadar \u00e7ok ki, bu alanda olup bitenlerin t\u00fcm\u00fcnden haber alamamak i\u00e7in hapse d\u00fc\u015fmek de \u015fart de\u011fil. Yani Amerika’y\u0131 yeniden ke\u015ffetmek i\u00e7in tiyatro i\u015flerinde, ille de hapislik gerekmiyor. Nitekim Moskova’ya geldikten sonra yazd\u0131\u011f\u0131m bir iki piyeste de ba\u015f\u0131ma ayn\u0131 i\u015f geldi. Yani bu piyeslerde, kimisi oynanmad\u0131, ilk\u00f6nce benim taraf\u0131mdan kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 sand\u0131\u011f\u0131m baz\u0131 marifetlerin benden \u00e7ok \u00f6nce kullan\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 sonradan \u00f6\u011frendim.<\/p>\n

Bu anlatt\u0131klar\u0131mdan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum da, \u015f\u00f6yle, bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131kar\u0131yorum. Belirli devirlerde, belirli mesleklerden insanlar; d\u00e2hisinden s\u0131ra neferine kadar, bilimde, teknikte, g\u00fczel sanatlarda fil\u00e2n, d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt buca\u011f\u0131nda, hatt\u00e2 hapishanede, ayn\u0131 sorularla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yor, ayn\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131 veriyor; irili, ufakl\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli, az \u00f6nemli ayn\u0131 ke\u015fifleri, ayn\u0131 icatlar\u0131 yap\u0131yor, \u00e7ok kere birbirlerinden habersiz.<\/p>\n

B\u00f6yle bir sonuca varmam da bir yandan kendi kendimi avutma, bir yandan da Amerika’y\u0131 yeniden ke\u015ffetmenin bir \u00e7e\u015fidi galiba…<\/p>\n

Azkala unutuluyordum: Moskova’ya d\u00f6nd\u00fckten sonra bir s\u00fcr\u00fc piyes yazd\u0131m: “T\u00fcrkiye’de”, “Enayi”nin ikinci varyant\u0131n\u0131, “\u0130van \u0130vanovi\u00e7 var m\u0131yd\u0131, yok muydu?”, “\u0130nek”, “\u0130ki inat\u00e7\u0131”, “Tart\u00fcf – 59”, “Her \u015feye ra\u011fmen”, “Prag saatleri”, “Demokles’in k\u0131l\u0131c\u0131”. \u00c7o\u011fu oynanmad\u0131. Bence iyi de oldu. \u00d6mr\u00fcm boyunca hep tiyatronun etkisi alt\u0131nda kald\u0131m, ama \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc derecede bir dramyazar\u0131ndan daha y\u00fckseklere \u00e7\u0131kamad\u0131m. Ama ne de olsa bu meselede k\u00f6t\u00fcmser de\u011filim. \u0130yi bir dram yazar\u0131 olabilece\u011fimi umuyorum. Can \u00e7\u0131kmadan umut \u00e7\u0131km\u0131yor derler.<\/p>\n

Naz\u0131m Hikmet | Oyunlar\u0131m \u00dcst\u00fcne – Nisan – Haziran 1962 Moskova<\/p>\n

Notlar<\/strong>:<\/p>\n

(1) Piyesin as\u0131l ad\u0131: “Ocakba\u015f\u0131nda”d\u0131r.
(2) Bu yaz\u0131 yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman Papazyan sa\u011fd\u0131. 1968’de \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr.
(3) Gelincik demektir. Sovyet kompozit\u00f6r\u00fc Glier’in balesidir.
(4) “Bol\u015foy” – Moskova’daki “B\u00fcy\u00fck (Rus\u00e7a – bol\u015foy) Opera ve Bale Tiyatrosu”
(5) “Mal\u0131 Teatr” – Moskova’daki “K\u00fc\u00e7\u00fck (Rus\u00e7a – mal\u0131) Tiyatro”
(6) Afrodit Adas\u0131 – \u00c7a\u011fda\u015f Yunan \u015fairi ve dramyazar\u0131 Aleksis Parnis’in piyesinin ad\u0131d\u0131r.
(7) Meyerhold Vsevolod Emilyevi\u00e7 (1874 – 1940) – Sovyet ve D\u00fcnya tiyatro sanat\u0131 alan\u0131nda b\u00fcy\u00fck hizmeti ge\u00e7mi\u015f olan rejis\u00f6r. 1920 y\u0131llar\u0131nda, Moskova’da orjinal oyunlar\u0131yla tiyatro sanat\u0131nda bir d\u00f6n\u00fcm yapm\u0131\u015f olan “Meyerhold Tiyatrosu”nun kurucusu ve \u015fefi de odur.
(8) Stanislavski K. S. (1863 – 1938) – B\u00fcy\u00fck Rus rejis\u00f6r\u00fc.
Vahtangof Y. B. (1883 – 1922) – \u00dcnl\u00fc Rus rejis\u00f6r\u00fc, Moskova’daki “Vahtangof Tiyatrosu”nun kurucusu.
Tairof A. Y. (1885 – 1950) – Rus rejis\u00f6r\u00fc, Moskova’daki “Kamerni Teatr”in (Oda tiyatrosu) kurucusu.
(9) MHAT – Rus\u00e7a: Moskovski Hudojestvenni Akademi\u00e7eski Tentr (Moskova Sanat Tiyatrosu)
(10) “Ayaktak\u0131m\u0131 Aras\u0131nda” – Gorki’nin piyesi.
(11) “Tarelkin’in \u00d6l\u00fcm\u00fc” – Rus yazar\u0131 Suhovo – Kobilin’in piyesi. 1922’de Meyerhold sahneye koymu\u015ftur.
(12) “F\u0131rt\u0131na” – Rus Dramyazar\u0131 A. Ostrovski’nin piyesi.
(13) “M\u00fcfetti\u015f” – Gogol’\u00fcn piyesi.
(14) “Fedra” – Frans\u0131z yazar\u0131 Rasin’in piyesi.
(15) “Turandot” – “Prenses Turandot”, \u0130talyan yazar\u0131 Karlo Gotsi’nin eseri.
(16) KUTV – N\u00e2z\u0131m Hikmet’in 1922 – 28 y\u0131llar\u0131nda okudu\u011fu \u00fcniversite.
(17) “Ya\u015famak G\u00fczel \u015eeydir Be Karde\u015fim” roman\u0131ndan s\u00f6z ediliyor.
(18) Moskova’n\u0131n “Krasno-Presnensk” mahallesinde bulunan ve Kalyayef ad\u0131nda bir Rus devrimcisinin ismini ta\u015f\u0131yan i\u015f\u00e7i kul\u00fcb\u00fcndeki tiyatro.
(19) “Metla” – Rus\u00e7a: \u00c7al\u0131 s\u00fcp\u00fcrgesi demektir.
(20) “Sentralniy” (Eski ad\u0131: “\u015ea nuar”) – Moskova’da sinema.
(21) O zamanlar pek yayg\u0131n olan “Kerpi\u00e7ler” adl\u0131 bir t\u00fcrk\u00fc, \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 fabrikan\u0131n yeni ba\u015ftan kurulmas\u0131na yard\u0131m eden bir Rus i\u015f\u00e7i kad\u0131n\u0131 \u00f6v\u00fcyor.
(22) MHAT’a telefon etmeye l\u00fczum kalmad\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu yaz\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131ktan iki g\u00fcn sonra, MHAT’\u0131n ba\u015f akt\u00f6rlerinden biri olan Vasili Toporkof’tan N\u00e2z\u0131m Hikmet’e mektup geldi. Toporkof, yaz\u0131da s\u00f6z edilen aktrisin Suha\u00e7eva Yelena Georgiyevna oldu\u011funu a\u00e7\u0131klad\u0131. – E.B.<\/p>\n

“T\u00fcrk Tiyatrosu – \u00dc\u00e7 Ayl\u0131k Tiyatro Dergisi” adl\u0131 derginin Ekim-Aral\u0131k 1976 tarihli 422. say\u0131s\u0131ndan al\u0131nt\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0130lk tiyatroyu nerde, ne zaman g\u00f6rd\u00fcm? Karag\u00f6z de tiyatrodan say\u0131l\u0131rsa, \u0130stanbul’da g\u00f6rd\u00fcm, s\u00fcnnet d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcmde sekiz ya\u015f\u0131mda. Belki daha \u00f6nce mahalle kahvesinde Ramazan gecelerinden bir gece seyretmi\u015fimdir Karag\u00f6z’\u00fc, ama akl\u0131mda kalmam\u0131\u015f. Meddah’\u0131 da ilk\u00f6nce s\u00fcnnet d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcmde dinledim. O ilk Karag\u00f6z’\u00fcmle ilk Meddah’\u0131mdan akl\u0131mda kalan bug\u00fcn? Ak ve avu\u00e7i\u00e7i kadar perdenin \u00f6te yan\u0131nda Karag\u00f6z’le Hacivat oynatan incecik […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[64],"tags":[],"class_list":{"0":"post-6906","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-tiyatro-uzerine"},"yoast_head":"\n\u0130yi bir dram yazar\u0131 olabilece\u011fimi umuyorum. Can \u00e7\u0131kmadan umut \u00e7\u0131km\u0131yor derler | Naz\u0131m Hikmet - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/01\/iyi-bir-dram-yazari-olabilecegimi-umuyorum-can-cikmadan-umut-cikmiyor-derler-nazim-hikmet\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u0130yi bir dram yazar\u0131 olabilece\u011fimi umuyorum. Can \u00e7\u0131kmadan umut \u00e7\u0131km\u0131yor derler | Naz\u0131m Hikmet\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u0130lk tiyatroyu nerde, ne zaman g\u00f6rd\u00fcm? Karag\u00f6z de tiyatrodan say\u0131l\u0131rsa, \u0130stanbul’da g\u00f6rd\u00fcm, s\u00fcnnet d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcmde sekiz ya\u015f\u0131mda. Belki daha \u00f6nce mahalle kahvesinde Ramazan gecelerinden bir gece seyretmi\u015fimdir Karag\u00f6z’\u00fc, ama akl\u0131mda kalmam\u0131\u015f. Meddah’\u0131 da ilk\u00f6nce s\u00fcnnet d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcmde dinledim. O ilk Karag\u00f6z’\u00fcmle ilk Meddah’\u0131mdan akl\u0131mda kalan bug\u00fcn? Ak ve avu\u00e7i\u00e7i kadar perdenin \u00f6te yan\u0131nda Karag\u00f6z’le Hacivat oynatan incecik […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/01\/iyi-bir-dram-yazari-olabilecegimi-umuyorum-can-cikmadan-umut-cikmiyor-derler-nazim-hikmet\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2012-10-01T06:18:40+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"300\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"90\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"31 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/01\/iyi-bir-dram-yazari-olabilecegimi-umuyorum-can-cikmadan-umut-cikmiyor-derler-nazim-hikmet\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/01\/iyi-bir-dram-yazari-olabilecegimi-umuyorum-can-cikmadan-umut-cikmiyor-derler-nazim-hikmet\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"\u0130yi bir dram yazar\u0131 olabilece\u011fimi umuyorum. Can \u00e7\u0131kmadan umut \u00e7\u0131km\u0131yor derler | Naz\u0131m Hikmet\",\"datePublished\":\"2012-10-01T06:18:40+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/01\/iyi-bir-dram-yazari-olabilecegimi-umuyorum-can-cikmadan-umut-cikmiyor-derler-nazim-hikmet\/\"},\"wordCount\":6231,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Tiyatro \u00dczerine\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/01\/iyi-bir-dram-yazari-olabilecegimi-umuyorum-can-cikmadan-umut-cikmiyor-derler-nazim-hikmet\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/01\/iyi-bir-dram-yazari-olabilecegimi-umuyorum-can-cikmadan-umut-cikmiyor-derler-nazim-hikmet\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/01\/iyi-bir-dram-yazari-olabilecegimi-umuyorum-can-cikmadan-umut-cikmiyor-derler-nazim-hikmet\/\",\"name\":\"\u0130yi bir dram yazar\u0131 olabilece\u011fimi umuyorum. Can \u00e7\u0131kmadan umut \u00e7\u0131km\u0131yor derler | Naz\u0131m Hikmet - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"datePublished\":\"2012-10-01T06:18:40+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/01\/iyi-bir-dram-yazari-olabilecegimi-umuyorum-can-cikmadan-umut-cikmiyor-derler-nazim-hikmet\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/01\/iyi-bir-dram-yazari-olabilecegimi-umuyorum-can-cikmadan-umut-cikmiyor-derler-nazim-hikmet\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/01\/iyi-bir-dram-yazari-olabilecegimi-umuyorum-can-cikmadan-umut-cikmiyor-derler-nazim-hikmet\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u0130yi bir dram yazar\u0131 olabilece\u011fimi umuyorum. Can \u00e7\u0131kmadan umut \u00e7\u0131km\u0131yor derler | Naz\u0131m Hikmet\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u0130yi bir dram yazar\u0131 olabilece\u011fimi umuyorum. Can \u00e7\u0131kmadan umut \u00e7\u0131km\u0131yor derler | Naz\u0131m Hikmet - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/01\/iyi-bir-dram-yazari-olabilecegimi-umuyorum-can-cikmadan-umut-cikmiyor-derler-nazim-hikmet\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"\u0130yi bir dram yazar\u0131 olabilece\u011fimi umuyorum. Can \u00e7\u0131kmadan umut \u00e7\u0131km\u0131yor derler | Naz\u0131m Hikmet","og_description":"\u0130lk tiyatroyu nerde, ne zaman g\u00f6rd\u00fcm? Karag\u00f6z de tiyatrodan say\u0131l\u0131rsa, \u0130stanbul’da g\u00f6rd\u00fcm, s\u00fcnnet d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcmde sekiz ya\u015f\u0131mda. Belki daha \u00f6nce mahalle kahvesinde Ramazan gecelerinden bir gece seyretmi\u015fimdir Karag\u00f6z’\u00fc, ama akl\u0131mda kalmam\u0131\u015f. Meddah’\u0131 da ilk\u00f6nce s\u00fcnnet d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcmde dinledim. O ilk Karag\u00f6z’\u00fcmle ilk Meddah’\u0131mdan akl\u0131mda kalan bug\u00fcn? Ak ve avu\u00e7i\u00e7i kadar perdenin \u00f6te yan\u0131nda Karag\u00f6z’le Hacivat oynatan incecik […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/01\/iyi-bir-dram-yazari-olabilecegimi-umuyorum-can-cikmadan-umut-cikmiyor-derler-nazim-hikmet\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2012-10-01T06:18:40+00:00","og_image":[{"width":300,"height":90,"url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","type":"image\/png"}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"31 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/01\/iyi-bir-dram-yazari-olabilecegimi-umuyorum-can-cikmadan-umut-cikmiyor-derler-nazim-hikmet\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/01\/iyi-bir-dram-yazari-olabilecegimi-umuyorum-can-cikmadan-umut-cikmiyor-derler-nazim-hikmet\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"\u0130yi bir dram yazar\u0131 olabilece\u011fimi umuyorum. Can \u00e7\u0131kmadan umut \u00e7\u0131km\u0131yor derler | Naz\u0131m Hikmet","datePublished":"2012-10-01T06:18:40+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/01\/iyi-bir-dram-yazari-olabilecegimi-umuyorum-can-cikmadan-umut-cikmiyor-derler-nazim-hikmet\/"},"wordCount":6231,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"articleSection":["Tiyatro \u00dczerine"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/01\/iyi-bir-dram-yazari-olabilecegimi-umuyorum-can-cikmadan-umut-cikmiyor-derler-nazim-hikmet\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/01\/iyi-bir-dram-yazari-olabilecegimi-umuyorum-can-cikmadan-umut-cikmiyor-derler-nazim-hikmet\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/01\/iyi-bir-dram-yazari-olabilecegimi-umuyorum-can-cikmadan-umut-cikmiyor-derler-nazim-hikmet\/","name":"\u0130yi bir dram yazar\u0131 olabilece\u011fimi umuyorum. Can \u00e7\u0131kmadan umut \u00e7\u0131km\u0131yor derler | Naz\u0131m Hikmet - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"datePublished":"2012-10-01T06:18:40+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/01\/iyi-bir-dram-yazari-olabilecegimi-umuyorum-can-cikmadan-umut-cikmiyor-derler-nazim-hikmet\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/01\/iyi-bir-dram-yazari-olabilecegimi-umuyorum-can-cikmadan-umut-cikmiyor-derler-nazim-hikmet\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/01\/iyi-bir-dram-yazari-olabilecegimi-umuyorum-can-cikmadan-umut-cikmiyor-derler-nazim-hikmet\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u0130yi bir dram yazar\u0131 olabilece\u011fimi umuyorum. Can \u00e7\u0131kmadan umut \u00e7\u0131km\u0131yor derler | Naz\u0131m Hikmet"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6906","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6906"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6906\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6906"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6906"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6906"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}