{"id":6909,"date":"2012-10-05T17:54:26","date_gmt":"2012-10-05T14:54:26","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2012\/10\/05\/herseyden-once-su-vardi-yer-ay-gok-gunes-yoktu-altay-yaratilis-efsaneleri\/"},"modified":"2012-10-05T17:54:26","modified_gmt":"2012-10-05T14:54:26","slug":"herseyden-once-su-vardi-yer-ay-gok-gunes-yoktu-altay-yaratilis-efsaneleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/05\/herseyden-once-su-vardi-yer-ay-gok-gunes-yoktu-altay-yaratilis-efsaneleri\/","title":{"rendered":"Her\u015feyden \u00f6nce su vard\u0131. Yer, ay, g\u00f6k, g\u00fcne\u015f yoktu | Altay Yarat\u0131l\u0131\u015f Efsaneleri"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"float: left;\" src=\"images\/stories\/korku_11.jpg\" width=\"155\" height=\"205\" border=\"0\" \/>Orta Asya\u2019da ya\u015fayan T\u00fcrk topluluklar\u0131 aras\u0131nda d\u00fcnya ve insan\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131 hakk\u0131nda bir\u00e7ok efsane saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu efsaneler yak\u0131n \u00e7a\u011flarda derlendikleri i\u00e7in \u0130slam, H\u0131ristiyan, Budizm, Maniheizm gibi dinlerden etkiler ta\u015f\u0131maktad\u0131rlar. Ancak bunlar genel yap\u0131s\u0131yla erken d\u00f6nem T\u00fcrk mitolojisinin izlerinin g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00f6nemli \u00fcr\u00fcnlerdir.<\/p>\n<p>A\u015fa\u011f\u0131da, Altay T\u00fcrkleri\u2019ne ait iki yarat\u0131l\u0131\u015f efsanesi verilmi\u015ftir. Bu iki efsane temel olarak birbirlerine benzerler; ama ayr\u0131ld\u0131klar\u0131 noktalar da vard\u0131r; aralar\u0131ndaki farklar\u0131, okuyunca anlayacaks\u0131n\u0131z. \u0130lk efsane W. Radloff taraf\u0131ndan saptanm\u0131\u015ft\u0131r; ikinci efsane ise V. Verbitskiy taraf\u0131ndan saptanm\u0131\u015f olup ilk efsaneden daha de\u011fi\u015fik bir s\u00f6yleyi\u015fe sahiptir. \u0130ki efsanede de tek bir yarat\u0131c\u0131 Tanr\u0131 vard\u0131r. Birinci efsanede Tanr\u0131; Kayra Kan, Kuday ve Kurbustan adlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131rken, ikinci efsanede \u00dclgen, Bay-\u00dclgen adlar\u0131na sahiptir. \u0130ki efsane de d\u0131\u015f etki (\u00c7in ve \u0130ran) ta\u015f\u0131rlar.<\/p>\n<p>Bu yarat\u0131l\u0131\u015f efsanelerinde \u0130ran mitolojisinin ile Mani dininin etkisinin oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. \u0130kili d\u00fc\u015f\u00fcnce ilkesi (dualizm) \u0130ran mitolojisinin en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fidir. \u0130ran mitolojisinde H\u00fcrm\u00fcz, iyilik ilah\u0131d\u0131r ve g\u00f6kte oturur; Ehrimen ise yeralt\u0131nda karanl\u0131klar\u0131n ilah\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 durum Altay T\u00fcrkleri\u2019nin yarat\u0131l\u0131\u015f destanlar\u0131nda da vard\u0131r. Altay yarat\u0131l\u0131\u015f destanlar\u0131nda da Tanr\u0131 Kuday g\u00f6kte oturur, \u015eeytan Erlik ise yer alt\u0131nda. Ama Erlik, Tanr\u0131 de\u011fildir; yaln\u0131zca g\u00fc\u00e7l\u00fc bir k\u00f6rm\u00f6s\u2019t\u00fcr (\u015feytan). T\u00fcrk Tanr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi, \u0130ran mitolojisindeki ikili ilah sistemini tek ilahl\u0131 sisteme \u00e7evirmi\u015ftir.<\/p>\n<p>\u0130ran mitolojisinde H\u00fcrm\u00fcz, bir\u00e7ok yarat\u0131k yarat\u0131r ve Ehrimen de bunlar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kendisine vermesini ister; ama olumsuz yan\u0131t al\u0131r. Ayn\u0131 durum Altay yarat\u0131l\u0131\u015f efsanesinde de s\u00f6z konusudur. Tanr\u0131 Kuday (\u00dclgen) da bir\u00e7ok yarat\u0131k yarat\u0131r ve Erlik bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kendine ister ama Tanr\u0131 bunu reddeder.<\/p>\n<p>Altay yarat\u0131l\u0131\u015f destanlar\u0131nda, her \u015feye g\u00fcc\u00fc yeten ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki Tanr\u0131 inanc\u0131n\u0131n ayn\u0131s\u0131 olan bir inan\u0131\u015f yoktur. Altay yarat\u0131l\u0131\u015f destanlar\u0131nda Tanr\u0131\u2019ya yaratma eyleminde kimi varl\u0131klar yard\u0131m eder (mesela Ak Ene ve Ki\u015fi yani Erlik). Bu y\u00fczden bu efsanelerde her \u015feye kadir bir Tanr\u0131 imaj\u0131 yerine, yaratma eyleminde \u00e7e\u015fitli varl\u0131k ve nesnelere ba\u015fvuran bir ilah portresi \u00e7izilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Verbitskiy\u2019in saptam\u0131\u015f oldu\u011fu yarat\u0131l\u0131\u015f efsanesinde (a\u015fa\u011f\u0131daki ikinci efsane) bal\u0131\u011f\u0131n d\u00fcnya ile ilgili simgeselli\u011fine yer verilmi\u015ftir. Bu efsaneye g\u00f6re d\u00fcnyan\u0131n alt\u0131ndaki \u00fc\u00e7 bal\u0131\u011f\u0131n, d\u00fcnyan\u0131n dengesini sa\u011flamada rol\u00fc vard\u0131r. Burada bal\u0131\u011fa kutsall\u0131k verilmi\u015f ve d\u00fcnyan\u0131n dengede durmas\u0131n\u0131n simgesi olmu\u015ftur. Bu \u00f6zellik eski Hint mitolojisinde de vard\u0131r. Bal\u0131\u011f\u0131n burada kullan\u0131lmas\u0131 ayn\u0131 zamanda onun insan\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n, ya\u015fam\u0131n yeniden do\u011fu\u015funun, bolluk ve bereketin simgesi olmas\u0131ndan ileri gelmi\u015ftir. Kimi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar g\u00f6re K\u0131r\u0131m T\u00fcrkleri de benzer bi\u00e7imde, d\u00fcnya okyanusunda b\u00fcy\u00fck bir bal\u0131k bulundu\u011funu ve bal\u0131\u011f\u0131n \u00fczerinde boynuzlar\u0131yla d\u00fcnyay\u0131 ta\u015f\u0131yan bir bo\u011fa oldu\u011funu ileri s\u00fcrerlerdi.<\/p>\n<p>Altay yarat\u0131l\u0131\u015f efsanelerinin baz\u0131 kahramanlar\u0131 yabanc\u0131 adlar ta\u015f\u0131rlar; mesela Mangda\u015fire, \u015eal-Yime, May-Tere vb. Bu efsanelerin baz\u0131 motifleri de Eski T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde bulunmamaktad\u0131r. Mesela Tanr\u0131\u2019n\u0131n g\u00f6kte oturmas\u0131, yaratma eyleminde nesne ve ki\u015filere ba\u015fvurmas\u0131, Ak-Ana, Tanr\u0131\u2019n\u0131n insanlarla do\u011frudan konu\u015fmas\u0131 \u2026gibi. Altay yarat\u0131l\u0131\u015f efsanelerinde, T\u00fcrk destanlar\u0131ndaki g\u00fc\u00e7l\u00fc yap\u0131 ve g\u00f6rkem de yoktur. Ergenekon Destan\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmalar\u0131 bile bunu kolayca g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serer.<\/p>\n<p>A\u015fa\u011f\u0131da iki yarat\u0131l\u0131\u015f efsanesi de yer almaktad\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Yeriding P\u00fctkeni (Yerin Yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131)<\/strong><\/p>\n<p>Her\u015feyden \u00f6nce su vard\u0131. Yer, ay, g\u00f6k, g\u00fcne\u015f yoktu. Tanr\u0131 (Kuday) ile Ki\u015fi vard\u0131. \u0130kisi de birer kara kaz gibi su \u00fczerinde u\u00e7uyorlard\u0131.<\/p>\n<p>Tanr\u0131 bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyordu. Ki\u015fi, yel \u00e7\u0131kar\u0131p suyu dalgaland\u0131rd\u0131; Tanr\u0131\u2019n\u0131n y\u00fcz\u00fcne su s\u0131\u00e7ratt\u0131. Bunu yap\u0131nca da kendisinin Tanr\u0131\u2019dan g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu sand\u0131; daha y\u00fcksekte u\u00e7mak istedi. Ama u\u00e7amad\u0131; suya d\u00fc\u015f\u00fcp dibe batt\u0131. Bo\u011fulmak \u00fczereydi. \u201cBana yard\u0131m et!\u201d diye ba\u011f\u0131r\u0131p Tanr\u0131\u2019dan yard\u0131m istedi.<\/p>\n<p>Tanr\u0131 \u201cYukar\u0131 \u00e7\u0131k!\u201d dedi, o da sudan \u00e7\u0131k\u0131verdi. Sonra Tanr\u0131, \u201cSa\u011flam bir ta\u015f olsun!\u201d dedi. Suyun dibinden bir ta\u015f y\u00fckseldi. Tanr\u0131 ile Ki\u015fi, ta\u015f\u0131n \u00fczerine oturdular. Tanr\u0131, Ki\u015fi\u2019ye \u201cSuya dal, suyun dibinden toprak \u00e7\u0131kar!\u201d diye buyruk verdi. Ki\u015fi, Tanr\u0131\u2019n\u0131n buyru\u011funu yerine getirdi. Suyun dibinden \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 topra\u011f\u0131 Tanr\u0131\u2019ya g\u00f6t\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>Tanr\u0131, Ki\u015fi\u2019nin getirdi\u011fi topra\u011f\u0131 suyun \u00fczerine serperken \u201cYer olsun !\u201d diye buyurdu. Buyruk yerine geldi, yery\u00fcz\u00fc yarat\u0131ld\u0131. Tanr\u0131, yine Ki\u015fi\u2019ye \u201cSuya dal, suyun dibindeki topraktan \u00e7\u0131kar !\u201d diye buyruk verdi. Ki\u015fi, suya dald\u0131\u011f\u0131nda, bu kez kendim i\u00e7in de toprak alay\u0131m diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. \u0130ki avucuna da toprak doldurdu; bir avucundakini Tanr\u0131\u2019dan gizlemek i\u00e7in a\u011fz\u0131na att\u0131. Dile\u011fi, Tanr\u0131\u2019dan gizli kendine g\u00f6re bir yer yaratmakt\u0131. Avucundaki topra\u011f\u0131 getirip Tanr\u0131\u2019ya uzatt\u0131. Tanr\u0131, topra\u011f\u0131 suyun \u00fczerine serpip geni\u015flemesini buyurdu. O\u2019nun suya serpti\u011fi toprak gibi, Ki\u015fi\u2019nin a\u011fz\u0131ndaki toprak da b\u00fcy\u00fcy\u00fcp geni\u015fleme\u011fe ba\u015flad\u0131. Ki\u015fi korktu; solu\u011fu kesildi, \u00f6leyazd\u0131. Ka\u00e7ma\u011fa ba\u015flad\u0131. Ancak, nereye ka\u00e7sa yan\u0131 ba\u015f\u0131nda Tanr\u0131\u2019y\u0131 buluyordu. O\u2019ndan ka\u00e7am\u0131yordu. \u00c7aresiz kald\u0131, Tanr\u0131\u2019ya yalvarma\u011fa ba\u015flad\u0131: \u201cTanr\u0131! Ger\u00e7ek Tanr\u0131! Bana yard\u0131m et\u201d.<\/p>\n<p>Tanr\u0131, Ki\u015fi\u2019ye \u201cA\u011fz\u0131ndaki topra\u011f\u0131 ne i\u00e7in saklad\u0131n\u201d dedi. Ki\u015fi, \u201cKendime yer yaratmak i\u00e7in saklam\u0131\u015ft\u0131m\u201d diye yan\u0131t verdi. Tanr\u0131 da, \u201c\u00d6yleyse at a\u011fz\u0131ndan ve kurtul\u201d dedi. Ki\u015fi\u2019nin a\u011fz\u0131ndaki toprak yere d\u00f6k\u00fcl\u00fcrken k\u00fc\u00e7\u00fck tepeler olu\u015ftu. Tanr\u0131, \u201cArt\u0131k sen g\u00fcnahl\u0131 oldun\u201d dedi, \u201cBana kar\u015f\u0131 geldin. K\u00f6t\u00fcl\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcn. Bundan sonra sana uyanlar, senin gibi k\u00f6t\u00fcl\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcnenler senin gibi k\u00f6t\u00fc ki\u015fi olacak; bana uyanlar ise iyi ve pak ki\u015filer olacak, g\u00fcne\u015f ve ayd\u0131nl\u0131k y\u00fcz\u00fc g\u00f6recek. Ben, ger\u00e7ek Kurbustan ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f\u0131md\u0131r; bundan sonra senin ad\u0131n da Erlik olsun. G\u00fcnahlar\u0131n\u0131 benden saklayanlar senin adam\u0131n olsun, g\u00fcnahlar\u0131n\u0131 senden saklayanlar benim adam\u0131m olsun\u201d.<\/p>\n<p>Yery\u00fcz\u00fcnde, dals\u0131z budaks\u0131z bir a\u011fa\u00e7 ye\u015ferdi. Tanr\u0131, bu dals\u0131z budaks\u0131z a\u011fa\u00e7tan ho\u015flanmad\u0131. \u201cDallar\u0131, yapraklar\u0131 olmayan a\u011faca bakmak g\u00fczel de\u011fil. Bu a\u011fac\u0131n dokuz dal\u0131 olsun!\u201d dedi. Dals\u0131z budaks\u0131z a\u011fa\u00e7 birden dokuz dall\u0131 oldu. Tanr\u0131, \u201cDokuz dal\u0131n herbirinin k\u00f6k\u00fcnden, birerden dokuz ki\u015fi t\u00fcresin; bunlar dokuz ulus olsun!\u201d dedi.<\/p>\n<p>Erlik, bunlar olurken b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcr\u00fclt\u00fc duydu. Nedir acaba diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Tanr\u0131\u2019ya g\u00fcr\u00fclt\u00fcn\u00fcn nedenini sordu. Tanr\u0131, \u201cBen bir kagan\u0131m, sen de kendince bir kagans\u0131n. \u0130\u015fitti\u011fin g\u00fcr\u00fclt\u00fcy\u00fc yapanlar benim ulusumdur!\u201d dedi. Erlik, Tanr\u0131\u2019dan bu ulusu kendisine vermesini istedi. Tanr\u0131, \u201cOlmaz!\u201d diye kar\u015f\u0131lad\u0131; \u201cSen git kendi i\u015fine bak!\u201d.<\/p>\n<p>Erlik\u2019in can\u0131 s\u0131k\u0131ld\u0131. Hele bir gidip \u015fu insanlar\u0131 g\u00f6reyim diyerek kalabal\u0131\u011f\u0131n yan\u0131na vard\u0131. Orada insanlardan ba\u015fka yaban hayvanlar\u0131, ku\u015flar ve daha nice yarat\u0131klar vard\u0131. Erlik, Tanr\u0131 bunlar\u0131 nas\u0131l yaratt\u0131 acaba, bunlar ne yer, ne i\u00e7erler diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. O d\u00fc\u015f\u00fcne dursun, insanlar a\u011fac\u0131n yemi\u015flerinden yeme\u011fe ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. Erlik bakt\u0131 ki, insanlar a\u011fac\u0131n yaln\u0131zca bir yan\u0131ndaki yemi\u015fleri yiyorlar, \u00f6te yandakilere ellerini s\u00fcrm\u00fcyorlar. \u0130nsanlara bunun nedenini sordu. \u0130nsanlar, \u015fu yan\u0131t\u0131 verdiler: \u201cTanr\u0131 bize \u015fu yandaki d\u00f6rt dal\u0131n yemi\u015fini yeme\u011fi yasaklad\u0131. Biz yaln\u0131zca Tanr\u0131\u2019n\u0131n izin verdi\u011fi, a\u011fac\u0131n g\u00fcndo\u011fusundaki yemi\u015flerden yiyoruz. \u015eu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn y\u0131lan ile k\u00f6pek, yasak yandaki yemi\u015fleri yemememiz i\u00e7in bek\u00e7ilik ediyor. Bundan sonra Tanr\u0131 g\u00f6\u011fe \u00e7\u0131kt\u0131. Be\u015f dal\u0131n yemi\u015fi de bizim a\u015f\u0131m\u0131z oldu\u201d<\/p>\n<p>Bu yan\u0131t, Erlik\u2019i sevindirdi. Erlik K\u00f6rm\u00f6s, insanlardan T\u00f6r\u00fcngey denilen erke\u011fe yakla\u015ft\u0131. Ona \u201cTanr\u0131 size yalan s\u00f6ylemi\u015f. As\u0131l, yasaklad\u0131\u011f\u0131 yemi\u015flerden yemeniz gerekir. Onlar daha tatl\u0131d\u0131r. Bir deneyin; g\u00f6receksiniz\u201d dedi. Erlik, uyumakta olan y\u0131lan\u0131n a\u011fz\u0131na girdi; a\u011faca \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Y\u0131lan, a\u011faca \u00e7\u0131k\u0131p yasak yemi\u015flerden yedi. Do\u011fanay\u2019\u0131n kar\u0131s\u0131 Eje, yanlar\u0131na geldi. Erlik, T\u00f6r\u00fcngey ile Eje\u2019ye de yasak yemi\u015flerden yemelerini s\u00f6yledi. T\u00f6r\u00fcngey, Tanr\u0131\u2019n\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc tutarak yasak yemi\u015flerden yemedi. Kar\u0131s\u0131 Eje dayanamad\u0131, yedi. Yemi\u015f \u00e7ok tatl\u0131 idi. Al\u0131p kocas\u0131n\u0131n a\u011fz\u0131na s\u00fcrd\u00fc. T\u00f6r\u00fcngey ile Eje\u2019nin t\u00fcyleri birden d\u00f6k\u00fcld\u00fc. Utand\u0131lar. Ka\u00e7\u0131p, herbiri bir a\u011fac\u0131n ard\u0131na sakland\u0131lar.<\/p>\n<p>Derken Tanr\u0131 geldi. B\u00fct\u00fcn ulus, ka\u00e7\u0131\u015f\u0131p bir k\u00f6\u015feye gizlendi. Tanr\u0131, \u201cT\u00f6r\u00fcngey! T\u00f6r\u00fcngey! Eje! Eje! Neredesiniz\u201d diye hayk\u0131rd\u0131. T\u00f6r\u00fcngey ile Eje \u201cA\u011fa\u00e7lar\u0131n arkas\u0131nday\u0131z\u201d dediler, \u201cKar\u015f\u0131na \u00e7\u0131kam\u0131yoruz, utan\u0131yoruz\u201d. Sonra, olanlar\u0131 bir bir anlatt\u0131lar. Tanr\u0131, bildi\u011fi \u015feyleri duyman\u0131n \u00f6fkesi i\u00e7inde herbirine ayr\u0131 cezalar verdi. \u201c\u015eimdi sen de K\u00f6rm\u00f6s\u2019ten (\u015eeytan\u2019dan) bir par\u00e7a oldun\u201d diyerek y\u0131lana verdi ilk cezay\u0131. \u201c\u0130nsanlar sana d\u00fc\u015fman olsun; seni g\u00f6r\u00fcnce vurup, ezip \u00f6ld\u00fcrs\u00fcnler!\u201d dedi. Eje\u2019ye d\u00f6nd\u00fc, \u201cSen, K\u00f6rm\u00f6s\u2019\u00fcn s\u00f6z\u00fcne uydun. Yasak yemi\u015fi yedin. Cezan\u0131 \u00e7ekeceksin. \u00c7ocuk do\u011furacaks\u0131n. Do\u011fururken de ac\u0131 \u00e7ekeceksin. Sonunda \u00f6leceksin, \u00f6l\u00fcm\u00fc tadacaks\u0131n\u201d. T\u00f6r\u00fcngey\u2019e de \u015f\u00f6yle diyerek cezas\u0131n\u0131 verdi: \u201cK\u00f6rm\u00f6s\u2019\u00fcn a\u015f\u0131n\u0131 yedin. Benim s\u00f6z\u00fcm\u00fc dinlemedin, K\u00f6rm\u00f6s Erlik\u2019in s\u00f6z\u00fcne uydun. Onun adamlar\u0131 onun d\u00fcnyas\u0131nda ya\u015far, karanl\u0131klar d\u00fcnyas\u0131nda bulunur. Benim \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131mdan yoksun kal\u0131r. K\u00f6rm\u00f6s bana d\u00fc\u015fman oldu; sen de ona d\u00fc\u015fman olacaks\u0131n. Benim s\u00f6z\u00fcm\u00fc dinleseydin, benim gibi olacakt\u0131n. Dinlemedi\u011fin i\u00e7in dokuz o\u011flun, dokuz da k\u0131z\u0131n olacak. Bundan sonra ben, insan yaratmayaca\u011f\u0131m. Art\u0131k, insanlar senden t\u00fcreyecek.\u201d<\/p>\n<p>Tanr\u0131, Erlik\u2019e de k\u0131zd\u0131. \u201cBenim adamlar\u0131m\u0131 ni\u00e7in aldatt\u0131n ?\u201d diye sordu \u00f6fkeyle. Erlik \u201cBen istedim, sen vermedin\u201d dedi, \u201cBen de senden \u00e7ald\u0131m. Art\u0131k, hep \u00e7alaca\u011f\u0131m. Atla ka\u00e7arlar ise d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcp \u00e7alaca\u011f\u0131m. \u0130\u00e7ip i\u00e7ip esrirler (sarho\u015f olurlar) ise birbirlerine d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcp d\u00f6\u011f\u00fc\u015ft\u00fcrece\u011fim. Suya girseler, a\u011fa\u00e7lara \u00e7\u0131ksalar bile yine \u00e7alaca\u011f\u0131m\u201d. Tanr\u0131 da, \u201c\u00d6yleyse; dokuz kat yerin alt\u0131nda ay\u0131, g\u00fcne\u015fi olmayan karanl\u0131k bir d\u00fcnya vard\u0131r. Seni oraya at\u0131yorum\u201d diyerek Erlik\u2019i cezaland\u0131rd\u0131. Her \u015fey bitince, b\u00fct\u00fcn insanlara birden \u015f\u00f6yle dedi: \u201cBundan sonra kendi yeme\u011finizi kendiniz kazanacak, g\u00fcc\u00fcn\u00fczle elde edeceksiniz; benim yeme\u011fimden yemek yok. Art\u0131k, y\u00fcz y\u00fcze gelip sizinle konu\u015fmayaca\u011f\u0131m. Bundan sonra size May-Tere\u2019yi g\u00f6nderece\u011fim\u201d.<\/p>\n<p>May-Tere, insanlara bir\u00e7ok \u015fey \u00f6\u011fretti. Arabay\u0131 da May-Tere yapt\u0131. Ot k\u00f6klerini, yenilebilecek otlar\u0131 insanlara \u00f6\u011fretti. Erlik, May-Tere\u2019ye yalvard\u0131: \u201cEy G\u00f6k O\u011ful, bana yard\u0131m et. Tanr\u0131\u2019dan izin dile. Yan\u0131na \u00e7\u0131kmak istedi\u011fimi s\u00f6yle. Yard\u0131m et bana\u201d. May-Tere, Erlik\u2019in dile\u011fini Tanr\u0131\u2019ya iletti. Tanr\u0131 ald\u0131r\u0131\u015f etmedi. May-Tere, altm\u0131\u015f y\u0131l yalvard\u0131. Sonunda Tanr\u0131, Erlik\u2019e haber g\u00f6nderdi: \u201cD\u00fc\u015fmanl\u0131ktan vazge\u00e7ersen, insanlara k\u00f6t\u00fcl\u00fck etmezsen sana izin veririm, yan\u0131ma gelirsin!\u201d Erlik, s\u00f6z verdi. Tanr\u0131\u2019n\u0131n kat\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131. Ba\u015f e\u011fdi. \u201cBeni kutsa. Bana izin ver, ben de kendime g\u00f6kler yapay\u0131m\u201d diye yalvard\u0131. Tanr\u0131, izin verdi. Erlik, kendisi i\u00e7in g\u00f6kler yapt\u0131. Adamlar\u0131n\u0131 toplad\u0131, yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6klere yerle\u015ftirdi; kendisi de ba\u015flar\u0131na ge\u00e7ti. \u00c7ok kalabal\u0131k oldular. Tanr\u0131\u2019n\u0131n en sevgili kullar\u0131ndan olan Mangda\u015fire, bu duruma \u00e7ok \u00fcz\u00fcld\u00fc. \u00dcz\u00fcnt\u00fc i\u00e7inde d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc: \u201cBizim \u00f6z ki\u015filerimiz yery\u00fcz\u00fcnde s\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7ekip yoruluyor. Erlik\u2019in adamlar\u0131 ise, g\u00f6klerde keyfedip duruyor.\u201d Mangda\u015fire, bu \u00fcz\u00fcnt\u00fc i\u00e7inde Erlik\u2019e sava\u015f a\u00e7t\u0131. Erlik, daha g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00e7\u0131kt\u0131. Ate\u015f ile vurup Mangda\u015fire\u2019yi ka\u00e7\u0131rd\u0131. Mangda\u015fire, Tanr\u0131\u2019n\u0131n kat\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131. Tanr\u0131, \u201cNereden geliyorsun?\u201d dedi. Mangda\u015fire, \u201cErlik\u2019in adamlar\u0131n\u0131n g\u00f6kte oturmas\u0131, bizim adamlar\u0131m\u0131z\u0131n ise yery\u00fcz\u00fcnde binbir g\u00fc\u00e7l\u00fck i\u00e7inde ya\u015famalar\u0131 a\u011f\u0131r\u0131ma gitti. Erlik\u2019in yanda\u015flar\u0131n\u0131 yere indirmek, g\u00f6klerini ba\u015f\u0131na y\u0131kmak i\u00e7in Erlik\u2019le sava\u015ft\u0131m. G\u00fcc\u00fcm yetmedi, o beni ka\u00e7\u0131rd\u0131\u201d diye yan\u0131t verdi. Tanr\u0131, \u00fcz\u00fclmemesini s\u00f6yledi. \u201cErlik\u2019e benden ba\u015fka kimsenin g\u00fcc\u00fc yetmez\u201d dedi, \u201cErlik\u2019in g\u00fcc\u00fc senden \u00e7oktur. Ama g\u00fcn gelecek, senin g\u00fcc\u00fcn Erlik\u2019in g\u00fcc\u00fcnden \u00fcst\u00fcn olacak\u201d. Mangda\u015fire\u2019nin y\u00fcre\u011fi serinledi, rahat rahat uyudu.<br \/>\u00a0<br \/>G\u00fcn geldi, Mangda\u015fire g\u00fc\u00e7lenece\u011fini anlad\u0131. O g\u00fcn Tanr\u0131, Mangda\u015fire\u2019yi yan\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. \u201cVar git. G\u00fc\u00e7lendin art\u0131k. Erlik\u2019in g\u00f6klerini ba\u015f\u0131na y\u0131kacak g\u00fcce kavu\u015fturdum seni. Dile\u011fine ereceksin\u201d dedi, \u201cSana, kendi g\u00fcc\u00fcmden g\u00fc\u00e7 verdim\u201d. Mangda\u015fire \u015fa\u015f\u0131rd\u0131: \u201cYay\u0131m yok, okum yok. Karg\u0131m yok, k\u0131l\u0131c\u0131m yok. Kupkuru bir bile\u011fim var. Yaln\u0131z bilek g\u00fcc\u00fcyle Erlik\u2019i nas\u0131l yok edebilirim?\u201d. Tanr\u0131, Mangda\u015fire\u2019ye bir karg\u0131 verdi. Mangda\u015fire, karg\u0131y\u0131 al\u0131p Erlik\u2019in g\u00f6klerine gitti. Erlik\u2019i yendi, ka\u00e7\u0131rd\u0131; g\u00f6klerini k\u0131rd\u0131 ge\u00e7irdi. Erlik\u2019in g\u00f6kleri par\u00e7a par\u00e7a oldu, yery\u00fcz\u00fcne d\u00f6k\u00fcld\u00fc. O g\u00fcne de\u011fin d\u00fcmd\u00fcz olan yery\u00fcz\u00fc, o g\u00fcnden sonra kayal\u0131klarla, sivri da\u011flarla doldu. G\u00f6rkl\u00fc Tanr\u0131\u2019n\u0131n \u00f6zene bezene yaratt\u0131\u011f\u0131 g\u00fczelim yery\u00fcz\u00fc e\u011fri b\u00fc\u011fr\u00fc oldu. Erlik\u2019in b\u00fct\u00fcn yanda\u015flar\u0131 yere d\u00f6k\u00fcld\u00fc; suya d\u00fc\u015fenler bo\u011fuldu, a\u011faca \u00e7arpanlar sakatlan\u0131p can verdi, sivri kayalar\u0131n \u00fcst\u00fcne d\u00fc\u015fenler \u00f6ld\u00fc, hayvanlara \u00e7arpanlar hayvanlar\u0131n ayaklar\u0131 alt\u0131nda kald\u0131lar.<br \/>Erlik, var\u0131p Tanr\u0131\u2019dan kendine yeni bir yer istedi. \u201cBenim g\u00f6klerimin y\u0131k\u0131lmas\u0131na sen izin verdin; bar\u0131nacak yerim kalmad\u0131\u201d dedi. Tanr\u0131, Erlik\u2019i yerin alt\u0131ndaki karanl\u0131klar \u00fclkesine s\u00fcrd\u00fc. \u00dczerine yedi kat kilit vurdu. \u201cBurada g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131, ay \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 g\u00f6rmeyesin. \u00dczerinde s\u00f6nmez ate\u015fler olsun. \u0130yi olursan yan\u0131ma al\u0131r, k\u00f6t\u00fc olursan daha derinlere s\u00fcrerim\u201d dedi. Bunun \u00fczerine Erlik, \u201c\u00d6yleyse \u00f6lm\u00fc\u015f ki\u015filerin canlar\u0131n\u0131 bana ver; g\u00f6vdeleri senin olsun, canlar\u0131 benim\u201d dedi. Tanr\u0131, \u201cYo, onlar\u0131 sana vermeyece\u011fim\u201d dedi, \u201c\u0130stiyorsan kendin yarat\u201d. Erlik eline \u00e7eki\u00e7, k\u00f6r\u00fck ve \u00f6rs ald\u0131. Vurma\u011fa ba\u015flad\u0131. Bir vurdu, kurba\u011fa \u00e7\u0131kt\u0131. Bir vurdu, y\u0131lan \u00e7\u0131kt\u0131. Bir vurdu, ay\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. Bir vurdu, domuz \u00e7\u0131kt\u0131. Bir vurdu, Alb\u0131s (k\u00f6t\u00fc ruh) \u00e7\u0131kt\u0131. Bir vurdu, \u015eulmus (k\u00f6t\u00fc ruh) \u00e7\u0131kt\u0131. Sonunda Tanr\u0131, Erlik\u2019in elinden \u00e7ekici, \u00f6rs\u00fc, k\u00f6r\u00fc\u011f\u00fc ald\u0131; ate\u015fe att\u0131. K\u00f6r\u00fck bir kad\u0131n, \u00e7eki\u00e7 bir erkek oldu. Tanr\u0131, kad\u0131n\u0131 tutup y\u00fcz\u00fcne t\u00fck\u00fcrd\u00fc. Kad\u0131n bir ku\u015f olup u\u00e7tu. Bu ku\u015f, eti yenmez, t\u00fcy\u00fc yelek olmaz Kurday denilen ku\u015ftur. Tanr\u0131, erke\u011fi de tutup y\u00fcz\u00fcne t\u00fck\u00fcrd\u00fc. O da bir ku\u015f olup u\u00e7tu; ad\u0131na Yalban ku\u015fu dediler.<\/p>\n<p>Bu olanlardan sonra Tanr\u0131, insanlara \u201cBen size mal verdim, a\u015f verdim. Yery\u00fcz\u00fcnde iyi, g\u00fczel, pak olan ne varsa verdim. Yard\u0131mc\u0131n\u0131z oldum. Siz de iyilik yap\u0131n. Ben, g\u00f6klerime \u00e7ekilece\u011fim, tez d\u00f6nmeyece\u011fim\u201d dedi.<\/p>\n<p>Yard\u0131mc\u0131 ruhlar\u0131na d\u00f6nd\u00fc: \u201c\u015eal-Yime; sen, rak\u0131 i\u00e7ip akl\u0131n\u0131 yitirenleri, k\u00f6rpe \u00e7ocuklar\u0131, taylar\u0131, buza\u011f\u0131lar\u0131 koru. Onlara k\u00f6t\u00fcl\u00fck gelmesin. Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda iyilik yapm\u0131\u015f olanlar\u0131n ruhlar\u0131n\u0131 yan\u0131na al; kendini \u00f6ld\u00fcrenlerinkini alma. Zenginlerin mal\u0131na g\u00f6z dikenleri, h\u0131rs\u0131zlar\u0131, ba\u015fkalar\u0131na k\u00f6t\u00fcl\u00fck edenleri de alma. Benim i\u00e7in, bir de kaganlar\u0131 i\u00e7in sava\u015f\u0131p \u00f6lenlerin ruhlar\u0131n\u0131 da yan\u0131na al, benim yan\u0131ma getir.<\/p>\n<p>\u0130nsanlar ! Size yard\u0131m ettim. K\u00f6t\u00fc ruhlar\u0131 (k\u00f6rm\u00f6sler) sizden uzakla\u015ft\u0131rd\u0131m. K\u00f6rm\u00f6sler size yakla\u015f\u0131rsa, onlara yiyecek verin, ama onlar\u0131n yiyeceklerinden yemeyin; yerseniz, onlardan olursunuz. Benim ad\u0131m\u0131 s\u00f6ylerseniz korumam alt\u0131nda olcakas\u0131n\u0131z. \u015eimdi ben aran\u0131zdan ayr\u0131l\u0131yorum, ama yine gelece\u011fim. Beni unutmay\u0131n, geri gelmez sanmay\u0131n. Geri d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcmde iyiliklerinizin, k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerinizin hesab\u0131n\u0131 g\u00f6rece\u011fim. \u015eimdilik benim yerimde Yapkara, Mangda\u015fire ve \u015eal-Yime kalacaklar; size yard\u0131mc\u0131 olacaklar.<\/p>\n<p>Yapkara! G\u00f6zlerini d\u00f6rt a\u00e7. Erlik senin elinden \u00f6lenlerin canlar\u0131n\u0131 \u00e7almak isterse, Mangda\u015fire\u2019ye s\u00f6yle; o g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>\u015eal-Yime! Sen de iyi dinle. Alb\u0131s, \u015eulbus yeralt\u0131ndaki karanl\u0131klar \u00fclkesinden \u00e7\u0131kmas\u0131nlar. \u00c7\u0131karlarsa, hemen May-Tere\u2019ye bildir. Ona g\u00fc\u00e7 verdim. O, k\u00f6t\u00fc ruhlar\u0131 ko\u011far.<\/p>\n<p>Podo-S\u00fcnku, Ay\u2019\u0131 ve G\u00fcne\u015f\u2019i bekleyecek. Mangda\u015fire, yery\u00fcz\u00fcn\u00fc ve g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fc koruyacak. May-Tere, k\u00f6t\u00fcleri iyilerden uzakla\u015ft\u0131racak.<\/p>\n<p>Mangda\u015fire, sen de k\u00f6t\u00fc ruhlarla sava\u015f. G\u00fc\u00e7 gelirse benim ad\u0131m\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r. \u0130nsanlara iyi \u015feyleri, iyi i\u015fleri \u00f6\u011fret. Oltayla bal\u0131k avlamay\u0131, tiyin (sincap) vurmay\u0131, hayvan beslemeyi \u00f6\u011fret\u201d.<\/p>\n<p>Sonra, Tanr\u0131 uzakla\u015ft\u0131. Mangda\u015fire, Tanr\u0131\u2019n\u0131n s\u00f6zlerini yerine getirdi. Olta yapt\u0131, bal\u0131k avlad\u0131. Barutu buldu, sincap vurdu. G\u00fcn geldi, Mangda\u015fire kendi kendine m\u0131r\u0131ldand\u0131: \u201cBug\u00fcn beni yel u\u00e7uracak, al\u0131p g\u00f6t\u00fcrecek\u201d. Bir yel geldi, Mangda\u015fire\u2019yi u\u00e7urup g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Bunun \u00fczerine Yapkara insanlara \u201cMangda\u015fire\u2019yi Tanr\u0131 yan\u0131na ald\u0131. Art\u0131k, onu bulamazs\u0131n\u0131z. G\u00fcn gelecek, beni de yan\u0131na \u00e7a\u011f\u0131racak. Nereye isterse oraya gidece\u011fim. \u00d6\u011frendiklerinizi unutmay\u0131n. Tanr\u0131\u2019n\u0131n yarg\u0131s\u0131 budur\u201d dedi.<br \/>\u0130nsanlar\u0131 kendi haline b\u0131rak\u0131p o da gitti.<\/p>\n<p><strong>\u0130kinci Yarat\u0131l\u0131\u015f Destan\u0131<\/strong><\/p>\n<p>G\u00f6k yoktu, yer yoktu. Yaln\u0131zca, sonu olmayan bir deniz vard\u0131. Tanr\u0131 \u00dclgen (Aakay, Kurbustan), bu denizin \u00fczerinde u\u00e7uyordu. Konacak sert bir yer ar\u0131yordu, bulam\u0131yordu. B\u00f6yle u\u00e7arken g\u00f6nl\u00fcne do\u011fdu. Bir ses \u201c\u00d6n\u00fcndeki nesneyi yakala\u201d diye f\u0131s\u0131ldad\u0131. \u00dclgen, bu f\u0131s\u0131lt\u0131y\u0131 yineledi. Ellerini \u00f6ne do\u011fru uzatt\u0131. O s\u0131rada su y\u00fcz\u00fcne bir ta\u015f \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. \u00dclgen, ta\u015f\u0131 yakalad\u0131, \u00fczerine kondu. Ta\u015f\u0131n \u00fcst\u00fcnde ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. U\u00e7suz bucaks\u0131z suyun i\u00e7inden Ak Ene (Ak Ana), s\u00fcz\u00fcl\u00fcp \u00dclgen\u2019in kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131 ve \u201cYarat\u201d dedi; \u00fc\u00e7 kez yineledi. \u00dclgen \u201cNas\u0131l?\u201d diye sordu. Ak Ene \u201cYapt\u0131m oldu de, yapt\u0131m olmad\u0131 deme\u201d dedi. Sonra, Ak Ene kayboldu. Bir daha da g\u00f6r\u00fcnmedi. \u00dclgen, insanlara \u015fu buyru\u011fu verdi. \u201cVar olana yok demeyin; vara yok diyen de yok olur!\u201d.<\/p>\n<p>\u00dclgen, \u201cYer yarat\u0131ls\u0131n!\u201d dedi; yer yarat\u0131ld\u0131. \u201cG\u00f6kler yarat\u0131ls\u0131n!\u201d diye buyurdu; g\u00f6kler yarat\u0131ld\u0131. B\u00f6ylece b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 yaratt\u0131. Sonra, \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck bal\u0131k yarat\u0131p, yeri onlar\u0131n \u00fczerine yerle\u015ftirdi. Bal\u0131klardan ikisini yerin kenar\u0131na, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fcn\u00fc ortas\u0131na temel yapt\u0131. Ortada bulunan bal\u0131\u011f\u0131n ba\u015f\u0131 kuzey y\u00f6n\u00fcndedir. Bu bal\u0131k ba\u015f\u0131n\u0131 e\u011ferse, kuzeyden yay\u0131k (tufan) olur. Ba\u015f\u0131n\u0131 daha a\u015fa\u011f\u0131 e\u011ferse, yery\u00fcz\u00fcnde su basmad\u0131k bir avu\u00e7 yer kalmaz. Onun i\u00e7in bu bal\u0131k, b\u00fcy\u00fck bir zincirle bir dire\u011fe ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Onu, Mangda-\u015eire y\u00f6netir.<\/p>\n<p>\u00dclgen, d\u00fcnyay\u0131 yarat\u0131rken ay ve g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n dokundu\u011fu Alt\u0131n Da\u011f\u2019da oturdu. Bu da\u011f, g\u00f6k ile yer aras\u0131nda idi. D\u00fcnya\u2019n\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131 alt\u0131 g\u00fcn s\u00fcrd\u00fc. Yedinci g\u00fcn \u00dclgen yat\u0131p uyudu; sekizin g\u00fcn kalkt\u0131\u2026<\/p>\n<p>Bizim Ay ve G\u00fcne\u015f\u2019imizin d\u00fcnyas\u0131ndan ba\u015fka, doksan dokuz d\u00fcnya daha vard\u0131r. Bunlar\u0131n hepsinde birer u\u00e7mag (cennet), birer tamu (cehennem) vard\u0131r. Herbirinde insanlar bulunur. En b\u00fcy\u00fck d\u00fcnya, Han Kurbustan Tengere\u2019dir. Bay-\u00dclgen, bu \u00e2lemin y\u00f6netimini yard\u0131mc\u0131lar\u0131ndan olan Mang\u0131z\u0131n Matmas Burkan adl\u0131 ruha vermi\u015ftir. Bu d\u00fcnyan\u0131n yerinin ad\u0131 Alt\u0131n Telegey\u2019dir. Cehennemi, Mang\u0131z To\u00e7iri Tamu\u2019dur. Bu tamuyu, Matman Kara adl\u0131 bir zebani y\u00f6netir.<\/p>\n<p>Doksan dokuz \u00e2lemin ortancas\u0131, Ezre Kurbustan Tengere\u2019dir. Ezre Tengere\u2019yi, Belgein Keratlu T\u00fcr\u00fcn Mus\u0131kay Burkan\u2019a verilmi\u015ftir. Yerinin ad\u0131, Alt\u0131n \u015earka\u2019d\u0131r. Cehennemi, T\u00fcpken Kara Tamu\u2019dur. Bu cehennemi Matman Karak\u00e7\u0131 y\u00f6netir.<\/p>\n<p>Ki\u015fio\u011fullar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu bizim d\u00fcnyam\u0131z, en k\u00fc\u00e7\u00fck d\u00fcnyad\u0131r. Ad\u0131na, Kara Tengere D\u00fcnyas\u0131 denilir. Bu d\u00fcnyay\u0131, May-Tere y\u00f6netir. Cehenneminin ad\u0131, Kara Te\u015f\u2019tir. Bu cehennemi, Kerey Han y\u00f6netir. Bizim d\u00fcnyam\u0131z\u0131n \u00fczerinde otuz \u00fc\u00e7 kat g\u00f6k vard\u0131r.<\/p>\n<p>Bay-\u00dclgen, birg\u00fcn denize bakarken, suyun \u00fcst\u00fcnde bir toprak par\u00e7as\u0131n\u0131n y\u00fczd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fc. Topra\u011f\u0131n \u00fczeri, insan g\u00f6vdesine benzeyen bir kil tabakas\u0131 ile kapl\u0131yd\u0131. \u00dclgen, \u201cBu cans\u0131z toprak, ki\u015fi olsun!\u201d diye buyurdu. Toprak, ki\u015fi oldu. \u00dclgen, ona Erlik ad\u0131n\u0131 verdi; oldu\u011fu yere b\u0131rakt\u0131. Erlik, giderek \u00dclgen\u2019i buldu. \u00dclgen de onu yan\u0131na ald\u0131; kendisine k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015f yapt\u0131. Bir zaman sonra Erlik, \u00dclgen\u2019i k\u0131skand\u0131. Ondan daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olmak istedi. \u00dclgen\u2019e imrendi, \u201cBen de onun gibi olmal\u0131y\u0131m\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. D\u00fc\u015f\u00fcne d\u00fc\u015f\u00fcne \u00dclgen\u2019e d\u00fc\u015fman oldu. \u00dclgen bunun yerine, Mangda\u015fire\u2019yi yaratt\u0131. Sonra da, bizim d\u00fcnyam\u0131zda yedi ki\u015fi yaratt\u0131. Bunlar\u0131n kemikleri kam\u0131\u015ftan, etleri topraktan oldu. Kulaklar\u0131na \u00fcfledi, can verdi. burunlar\u0131na \u00fcfledi, ak\u0131l verdi. En sonra da, yine bir ki\u015fi yaratt\u0131 ve May-Tere ad\u0131n\u0131 verdi. Ona \u201cBu insanlar\u0131 sen y\u00f6net\u201d diye buyurdu.<\/p>\n<p>Al\u0131nt\u0131 : Bilgicik<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Orta Asya\u2019da ya\u015fayan T\u00fcrk topluluklar\u0131 aras\u0131nda d\u00fcnya ve insan\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131 hakk\u0131nda bir\u00e7ok efsane saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu efsaneler yak\u0131n \u00e7a\u011flarda derlendikleri i\u00e7in \u0130slam, H\u0131ristiyan, Budizm, Maniheizm gibi dinlerden etkiler ta\u015f\u0131maktad\u0131rlar. Ancak bunlar genel yap\u0131s\u0131yla erken d\u00f6nem T\u00fcrk mitolojisinin izlerinin g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00f6nemli \u00fcr\u00fcnlerdir. A\u015fa\u011f\u0131da, Altay T\u00fcrkleri\u2019ne ait iki yarat\u0131l\u0131\u015f efsanesi verilmi\u015ftir. Bu iki efsane temel olarak birbirlerine benzerler; [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[139],"tags":[],"class_list":{"0":"post-6909","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-mitoloji"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v24.9 (Yoast SEO v24.9) - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Her\u015feyden \u00f6nce su vard\u0131. Yer, ay, g\u00f6k, g\u00fcne\u015f yoktu | Altay Yarat\u0131l\u0131\u015f Efsaneleri - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/05\/herseyden-once-su-vardi-yer-ay-gok-gunes-yoktu-altay-yaratilis-efsaneleri\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Her\u015feyden \u00f6nce su vard\u0131. Yer, ay, g\u00f6k, g\u00fcne\u015f yoktu | Altay Yarat\u0131l\u0131\u015f Efsaneleri\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Orta Asya\u2019da ya\u015fayan T\u00fcrk topluluklar\u0131 aras\u0131nda d\u00fcnya ve insan\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131 hakk\u0131nda bir\u00e7ok efsane saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu efsaneler yak\u0131n \u00e7a\u011flarda derlendikleri i\u00e7in \u0130slam, H\u0131ristiyan, Budizm, Maniheizm gibi dinlerden etkiler ta\u015f\u0131maktad\u0131rlar. Ancak bunlar genel yap\u0131s\u0131yla erken d\u00f6nem T\u00fcrk mitolojisinin izlerinin g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00f6nemli \u00fcr\u00fcnlerdir. A\u015fa\u011f\u0131da, Altay T\u00fcrkleri\u2019ne ait iki yarat\u0131l\u0131\u015f efsanesi verilmi\u015ftir. Bu iki efsane temel olarak birbirlerine benzerler; [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/05\/herseyden-once-su-vardi-yer-ay-gok-gunes-yoktu-altay-yaratilis-efsaneleri\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2012-10-05T14:54:26+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"300\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"90\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"19 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/05\/herseyden-once-su-vardi-yer-ay-gok-gunes-yoktu-altay-yaratilis-efsaneleri\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/05\/herseyden-once-su-vardi-yer-ay-gok-gunes-yoktu-altay-yaratilis-efsaneleri\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"Her\u015feyden \u00f6nce su vard\u0131. Yer, ay, g\u00f6k, g\u00fcne\u015f yoktu | Altay Yarat\u0131l\u0131\u015f Efsaneleri\",\"datePublished\":\"2012-10-05T14:54:26+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/05\/herseyden-once-su-vardi-yer-ay-gok-gunes-yoktu-altay-yaratilis-efsaneleri\/\"},\"wordCount\":3818,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Mitoloji\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/05\/herseyden-once-su-vardi-yer-ay-gok-gunes-yoktu-altay-yaratilis-efsaneleri\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/05\/herseyden-once-su-vardi-yer-ay-gok-gunes-yoktu-altay-yaratilis-efsaneleri\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/05\/herseyden-once-su-vardi-yer-ay-gok-gunes-yoktu-altay-yaratilis-efsaneleri\/\",\"name\":\"Her\u015feyden \u00f6nce su vard\u0131. Yer, ay, g\u00f6k, g\u00fcne\u015f yoktu | Altay Yarat\u0131l\u0131\u015f Efsaneleri - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"datePublished\":\"2012-10-05T14:54:26+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/05\/herseyden-once-su-vardi-yer-ay-gok-gunes-yoktu-altay-yaratilis-efsaneleri\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/05\/herseyden-once-su-vardi-yer-ay-gok-gunes-yoktu-altay-yaratilis-efsaneleri\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/05\/herseyden-once-su-vardi-yer-ay-gok-gunes-yoktu-altay-yaratilis-efsaneleri\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Her\u015feyden \u00f6nce su vard\u0131. Yer, ay, g\u00f6k, g\u00fcne\u015f yoktu | Altay Yarat\u0131l\u0131\u015f Efsaneleri\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Her\u015feyden \u00f6nce su vard\u0131. Yer, ay, g\u00f6k, g\u00fcne\u015f yoktu | Altay Yarat\u0131l\u0131\u015f Efsaneleri - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/05\/herseyden-once-su-vardi-yer-ay-gok-gunes-yoktu-altay-yaratilis-efsaneleri\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Her\u015feyden \u00f6nce su vard\u0131. Yer, ay, g\u00f6k, g\u00fcne\u015f yoktu | Altay Yarat\u0131l\u0131\u015f Efsaneleri","og_description":"Orta Asya\u2019da ya\u015fayan T\u00fcrk topluluklar\u0131 aras\u0131nda d\u00fcnya ve insan\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131 hakk\u0131nda bir\u00e7ok efsane saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu efsaneler yak\u0131n \u00e7a\u011flarda derlendikleri i\u00e7in \u0130slam, H\u0131ristiyan, Budizm, Maniheizm gibi dinlerden etkiler ta\u015f\u0131maktad\u0131rlar. Ancak bunlar genel yap\u0131s\u0131yla erken d\u00f6nem T\u00fcrk mitolojisinin izlerinin g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00f6nemli \u00fcr\u00fcnlerdir. A\u015fa\u011f\u0131da, Altay T\u00fcrkleri\u2019ne ait iki yarat\u0131l\u0131\u015f efsanesi verilmi\u015ftir. Bu iki efsane temel olarak birbirlerine benzerler; [&hellip;]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/05\/herseyden-once-su-vardi-yer-ay-gok-gunes-yoktu-altay-yaratilis-efsaneleri\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2012-10-05T14:54:26+00:00","og_image":[{"width":300,"height":90,"url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","type":"image\/png"}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"19 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/05\/herseyden-once-su-vardi-yer-ay-gok-gunes-yoktu-altay-yaratilis-efsaneleri\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/05\/herseyden-once-su-vardi-yer-ay-gok-gunes-yoktu-altay-yaratilis-efsaneleri\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"Her\u015feyden \u00f6nce su vard\u0131. Yer, ay, g\u00f6k, g\u00fcne\u015f yoktu | Altay Yarat\u0131l\u0131\u015f Efsaneleri","datePublished":"2012-10-05T14:54:26+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/05\/herseyden-once-su-vardi-yer-ay-gok-gunes-yoktu-altay-yaratilis-efsaneleri\/"},"wordCount":3818,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"articleSection":["Mitoloji"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/05\/herseyden-once-su-vardi-yer-ay-gok-gunes-yoktu-altay-yaratilis-efsaneleri\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/05\/herseyden-once-su-vardi-yer-ay-gok-gunes-yoktu-altay-yaratilis-efsaneleri\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/05\/herseyden-once-su-vardi-yer-ay-gok-gunes-yoktu-altay-yaratilis-efsaneleri\/","name":"Her\u015feyden \u00f6nce su vard\u0131. Yer, ay, g\u00f6k, g\u00fcne\u015f yoktu | Altay Yarat\u0131l\u0131\u015f Efsaneleri - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"datePublished":"2012-10-05T14:54:26+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/05\/herseyden-once-su-vardi-yer-ay-gok-gunes-yoktu-altay-yaratilis-efsaneleri\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/05\/herseyden-once-su-vardi-yer-ay-gok-gunes-yoktu-altay-yaratilis-efsaneleri\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2012\/10\/05\/herseyden-once-su-vardi-yer-ay-gok-gunes-yoktu-altay-yaratilis-efsaneleri\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Her\u015feyden \u00f6nce su vard\u0131. Yer, ay, g\u00f6k, g\u00fcne\u015f yoktu | Altay Yarat\u0131l\u0131\u015f Efsaneleri"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6909","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6909"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6909\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6909"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6909"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6909"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}