{"id":6931,"date":"2018-07-25T11:51:54","date_gmt":"2018-07-25T08:51:54","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2018\/07\/25\/karl-marks-in-tarih-yazimina-katkisi-eric-j-e-hobsbawm\/"},"modified":"2018-07-25T11:51:54","modified_gmt":"2018-07-25T08:51:54","slug":"karl-marks-in-tarih-yazimina-katkisi-eric-j-e-hobsbawm","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/karl-marks-in-tarih-yazimina-katkisi-eric-j-e-hobsbawm\/","title":{"rendered":"Karl Marks\u2019\u0131n Tarih Yaz\u0131m\u0131na Katk\u0131s\u0131 | Eric J.E. Hobsbawm"},"content":{"rendered":"

On dokuzuncu y\u00fczy\u0131l burjuva uygarl\u0131k \u00e7a\u011f\u0131 k\u0131van\u00e7 duyabilece\u011fi baz\u0131 entellekt\u00fcel ba\u015far\u0131lar kazanm\u0131\u015ft\u0131r, ama yine bu d\u00f6nemde geli\u015fen akademik tarih disiplini bu ba\u015far\u0131lar aras\u0131nda say\u0131lamaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc ondokuzuncu y\u00fczy\u0131l, belki tarihi ara\u015ft\u0131rma teknikleri alan\u0131nda ba\u015far\u0131l\u0131 oldu, ama bunun d\u0131\u015f\u0131nda kalan tarih alanlar\u0131nda, daha \u00f6nceki b\u00fcy\u00fck devrimci d\u00f6neme\u2014Frans\u0131z Devrimi ve Sanayi Devrimi\u2014tan\u0131k olanlar\u0131n, insan toplumlar\u0131mn d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerini anlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131, \u00e7o\u011fu kez belgeleri eksik, kurgusal ve fazlas\u0131yla genel tarih denemelerinin de kesinlikle gerisinde kald\u0131. Leopold von Ran ke\u2019nin \u00d6\u011fretisinden ve verdi\u011fi \u00f6rnekten esinlenen ve y\u00fczy\u0131l\u0131n son yar\u0131smda birtak\u0131m uzman dergilerinde yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz akademik tarih, olgularla yeterince, desteklenmeyen ya da g\u00fcvenilir olmayan olgularla desteklenen tarih genellemelerine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmakta hakl\u0131yd\u0131. \u00d6te yandan, kendisi de b\u00fct\u00fcn \u00e7abalar\u0131n\u0131 bu \u00abolgu\u00bblar\u0131n toparlanmas\u0131 \u00fcst\u00fcnde yo\u011funla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f, boylece, belirli t\u00fcrden belgesel kan\u0131tlar\u0131 (\u00f6rne\u011fin, baz\u0131 etkili ki\u015filerin bilin\u00e7li kararlar\u0131n\u0131 yans\u0131tan olaylar\u0131n elyazmas\u0131 kay\u0131tlar\u0131) de\u011ferlendirmeye yarayacak birtak\u0131m ampirik \u00f6l\u00e7\u00fctler ve bunun i\u00e7in gerekli baz\u0131 yard\u0131mc\u0131 teknikler geli\u015ftirmek d\u0131\u015f\u0131nda, tarih yaz\u0131m\u0131na \u00f6nemli bir katk\u0131da bulunmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu belgelerin ve i\u015flemlerin ancak \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 tarih\u00ee olaylar i\u00e7in ge\u00e7erli olabilece\u011finin fark\u0131nda de\u011fildi, \u00e7\u00fcnk\u00fc zaten hi\u00e7bir cidd\u00ee ele\u015ftiriye dayanmadan, baz\u0131 tarih\u00ee olaylar\u0131 ara\u015ft\u0131rmaya de\u011fer, baz\u0131 ba\u015fka olaylar\u0131 da de\u011fmez say\u0131yordu. Bu y\u00fczden akademik tarih \u00abolaylar\u0131n tarihi \u00bbne e\u011filmedi\u2014baz\u0131 \u00fclkelerde buna kar\u015f\u0131 kurumla\u015fm\u0131\u015f bir \u00f6nyarg\u0131 bile vard\u0131\u2014ama metodolojisi de, kronolojik bir anlat\u0131ma \u00e7ok yatk\u0131nd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc akademik tarih, kendini sadece sava\u015f, siyaset ve diplomasi tarihiyle (liselerde tarih \u00f6\u011fretmenlerinin basitle\u015ftirerek anlatt\u0131klar\u0131 krallar, sava\u015flar ve anla\u015fmalar tarihi bunun tipik bir \u00d6rne\u011fidir) s\u0131n\u0131rlam\u0131yordu, ama tarih\u00e7inin ilgilenmesi gereken merkez\u00ee olaylar b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bunlar\u0131n meydana getirdi\u011fini, bu konuda herhangi bir \u015f\u00fcphe duymaks\u0131z\u0131n kabul etmi\u015fti. Tabi\u00ee bu, tekil olarak tarihti. Ba\u015f\u0131na baz\u0131 niteleyici s\u0131fatlar tak\u0131lan ba\u015fka tarihler de (anayasa, iktisat, din, k\u00fclt\u00fcr tarihleri, sanat ve bilim tarihleri gibi) derin bilgi ve y\u00f6ntemle ele al\u0131n\u0131p yaz\u0131labilirdi. Bunlar\u0131n da tarihin ana g\u00f6vdesiyle ba\u011flant\u0131lar\u0131, profesyonel tarih\u00e7ilerin ka \u00e7\u0131\u0131\u0131may\u0131 tercih ettikleri Zeitgeist hakk\u0131nda birka\u00e7 belirsiz spek\u00fclasyon d\u0131\u015f\u0131nda, karanl\u0131kt\u0131, ya da ihmal edilmi\u015fti.<\/p>\n

Akademik tarih\u00e7iler, felsefe ya da y\u00f6ntem konular\u0131nda \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir safl\u0131k g\u00f6sterirler. Ger\u00e7i bu safl\u0131\u011f\u0131n sonu\u00e7lar\u0131, do\u011fa bilimcilerinin \u00e7e\u015fitli tart\u0131\u015fmalardan sonra da olsa, bilin\u00e7le ve isteyerek kabul ettikleri, genel olarak pozitivzm diye niteleyebilece\u011fimiz y\u00f6ntemle pek g\u00fczel \u00e7ak\u0131\u015f\u0131yordu, ama Latin Amerika \u00fclkeleri d\u0131\u015f\u0131nda akademik tarih\u00e7iler kendi pozitivizmlerinin de pek fazla bilincinde g\u00f6r\u00fcnmezler. Bunlar \u00e7o\u011fu zaman, belli bir konuyu (\u00f6rne\u011fin siyas\u0131-asker\u00ee \u2013 diplomatik tarih) ya da belli bir co\u011fraf\u00ee alan\u0131 (\u00f6rne\u011fin bat\u0131 ve orta Avrupa) nas\u0131l en \u00f6nemli olarak kabul etmi\u015flerse, bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcncenin pop\u00fclerle\u015ftirilmi\u015f bi\u00e7imlerini de, ba\u015fka edinilmi\u015f fikirlerle birlikte, \u00f6ylece kabul etmi\u015flerdi; b\u00f6ylece, \u00abolgu \u00bblam\u0131 incelenmesinden otomatik olarak hipotezlerin do\u011fu verece\u011fini, bir dizi neden ve sonu\u00e7 zinciri toplaman\u0131n, determinizm ve evrim kavramlar\u0131ndan s\u00f6z etmenin, a\u00e7\u0131klama yapmaya yetece\u011fini varsay\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n

Bilimsel bilgi dedikleri \u015fey, cilt cilt yay\u0131nlad\u0131klar\u0131 kesin metinleri, belgelerin ger\u00e7ek s\u0131ralan\u0131\u015f\u0131n\u0131 nas\u0131l ortaya koyuyorsa, tarihin kesin ger\u00e7e\u011fini de ayn\u0131 \u015fekilde ortaya koymal\u0131yd\u0131. Lord Acton\u2019un Cambrit\u00eege Modem Hisiory adl\u0131 eseri bu t\u00fcr inan\u00e7lar\u0131n gecikmi\u015f ama tipik bir \u00f6rne\u011fidir.
Ondokuzuncu y\u00fczy\u0131l\u0131n be\u015fer\u00ee ve toplumsal bilimlerinin olduk\u00e7a m\u00fctevaz\u0131 standartlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bile, tarih, geri kalm\u0131\u015f, hatt\u00e2 kas\u0131tl\u0131 olarak geri b\u0131rakt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir \u00e7al\u0131\u015fma dal\u0131yd\u0131. \u0130nsan toplumunuh anla\u015f\u0131lmas\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131 kai\u00eektf: \u00f6nemsiz ve rasilansald\u0131. Ama insan toplumunun anla\u015f\u0131lmas\u0131 tasrihin anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirdi\u011fine g\u00f6re ,insan\u0131n ge\u00e7mi\u015fini ara\u015ft\u0131rman\u0131n daha ba\u015fka ve daha verimli yollar\u0131 erge\u00e7 bulunmal\u0131yd\u0131. Bu yaz\u0131n\u0131n konusu, Marksizm\u2019in bu aray\u0131\u015fa yapt\u0131\u011f\u0131 katk\u0131n\u0131n ne oldu\u011fudur.<\/p>\n

Ranke\u2019den y\u00fcz y\u0131l sonra, Arnaldo Momigliano tarih yaz\u0131m\u0131ndaki de\u011fi\u015fimleri d\u00f6rt ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda toplad\u0131:
1.Ulusal tarihlerin modas\u0131 ge\u00e7erken\u00bb, siyas\u00ee ve-din\u00ee tarih b\u00fc y\u00fck \u00d6l\u00e7\u00fcde gerilemi\u015fti. \u2018Bunun yerini, sosyo-ekonomik tarihe do\u011fra kayda de\u011fer bir y\u00f6neli\u015f alm\u0131\u015ft\u0131.
2.\u00abFikirleri\u00bb tarihin a\u00e7\u0131klanmas\u0131 olarak kullanmak eski genelli\u011fini ve \u00f6zellikle kolayl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yitirmi\u015fti.
3.Art\u0131k a\u00e7\u0131klamalar \u00abtoplumsal g\u00fc\u00e7lere\u00bb dayand\u0131r\u0131lmaktayd\u0131: Ancak bu tarih\u00ee olaylarla, bireysel davran\u0131\u015flar aras\u0131ndaki ili\u015fki, so rununu Ranke\u2019nin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnlerden \u00e7ok daha keskin bir bi\u00e7imde ortaya \u00e7\u0131karmaktayd\u0131.
4.\u015eimdi (1954) olaylar\u0131n belli bir y\u00f6nde ilerlemesinden ve hatta anlaml\u0131 \u2018bir geli\u015fmesinden s\u00f6zetmek bile daha g\u00fc\u00e7 duruma gelmi\u015fti.<\/p>\n

Momigliano\u2019nun g\u00f6zlemlerinden sonuncusu 1950\u2019lerde, her zaj man oldu\u011fundan daha ge\u00e7erliydi. Ancak \u00d6teki \u00fc\u00e7\u00fc, a\u00e7\u0131k\u00e7a, tarih i\u00e7inde anti-Rankeci hareketin eski ve s\u00fcregelen e\u011filimlerini temsil etmektedir. Ondokuzuncu y\u00fczy\u0131l\u0131n ortas\u0131ndan ta 1910\u2019a kadar2 bu daldaki idealist \u00e7er\u00e7evenin yerine maddeci bir \u00e7er\u00e7evenin getirilmesine \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. B\u00f6ylelikle, siyasal tarih gerilerken, \u00abekonomik ve toplumsal\u00bb tarih de, \u015f\u00fcphesiz y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda tarih yaz\u0131m\u0131na \u00abegemen\u00bb olan \u00abtoplumsal sorunun\u00bb acil bask\u0131s\u0131yla, ilerledi.3 \u00dcniversite fak\u00fclteleri ve ar\u015fivlerde kalelerin ele ge\u00e7irilmesi, hevesli ansiklopedistlerin umdu\u011fundan daha uzun bir s\u00fcreyi gerektirdi. 1914\u2019e gelindi\u011finde, kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7ler \u00abekonomik tarih \u00bbin ve tarih\u00ee sosyolojinin \u00f6nemsiz birka\u00e7 mevziini ellerine ge\u00e7irebilmi\u015flerdi; dolay\u0131s\u0131yla II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131na kadar Rankeciler kesin bir yenilgiye u\u011framad\u0131lar.1 Bununla birlikte, anti-Rankeci ak\u0131m\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131 tart\u0131\u015fma g\u00f6t\u00fcrmez.<\/p>\n

Kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan ilk soru, bu yeni e\u011filimde Marksizm\u2019in etkisinin ne oldu\u011fudur. \u0130kinci soru ise, Marksist etkinin katk\u0131s\u0131n\u0131n ne \u015fekilde s\u00fcregeldi\u011fidir.<\/p>\n

Marksizm\u2019in etkisinin ba\u015ftan beri \u00f6nemli bir d\u00fczeyde oldu\u011fu a\u00e7\u0131k. En genelde, tarihin yeniden in\u015fas\u0131n\u0131 ama\u00e7layan ba\u015fka b\u00fct\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnce ak\u0131m ve okullar\u0131 aras\u0131nda 19. y\u00fczy\u0131lda etkili olan\u0131 pozitivizmdi. Onsekizinci y\u00fczy\u0131l Ayd\u0131nlanmas\u0131n\u0131n gecikmi\u015f \u00e7ocu\u011fu po sitizivm\/\u2019 ondokuzuncu y\u00fczy\u0131lda itibar kazanabildi. Do\u011fal bilimlerden \u00f6d\u00fcn\u00e7 al\u0131nma kavramlar, y\u00f6ntemler ve modelleri toplumsal incelemeye sokusu ve do\u011fal bilimlerdeki bu t\u00fcr bulu\u015flardan uygun g\u00f6r\u00fclenlerin tarihe) uygulanmas\u0131, positivizmin tarihe tfiia katk\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturur .s Bunlar \u00f6nemsiz ba\u015far\u0131lar de\u011fildi, bununla birlikte s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. \u00d6zellikle, tarih\u00ee de\u011fi\u015fim modeline en yak\u0131n \u015fey olarak biyoloji ve jeolojiden kaynaklanan ve 1859\u2019dan sonra Darwincilikten cesaret ve \u00f6rnek alan evrim teorisi, tarihe ancak \u00e7ok kaba ve yetersiz bir rehber olabilmekteydi. Bu nedenle Comte ya da Spencer\u2019den esinlenen tarih\u00e7ilerin say\u0131s\u0131 pek azd\u0131r ve Buckle ile onun b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc Taine ve Lamprecht gibi tarih\u00e7ilerin tarih yaz\u0131m\u0131na etkileri .de s\u0131n\u0131rl\u0131 ve ge\u00e7ici olmu\u015ftur. Comte\u2019a bak\u0131l\u0131rsa bilimlerin en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc sosyolojiydi ama, positivizmin, modelim do\u011fa bilimlerinden almayan ya da toplum-d\u0131\u015f\u0131 edinenlerin etkisinden \u00e7\u0131kar\u0131lamayan topli\u0131msal olaylar \u00fcst\u00fcne s\u00f6yleyebilece\u011fi fazla bir \u015fey yoktu. Tarihin \u0130nsan\u00ee \u00f6zelli\u011fi bakkmdaki g\u00f6r\u00fc\u015fleri metafizik de\u011filse bile, en az\u0131ndan spek\u00fclatifti.<\/p>\n

Tarih yaz\u0131n\u0131m\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc i\u00e7in temel itki tarih\u00ee e\u011filimli toplumsal bilimlerden (\u00f6rne\u011fin, iktisatta Alman Tarih Okulu) ve \u00f6zel likle, ilk kez kendisinden kaynaklanmayan ba\u015far\u00fcann da kendisine atfedildi\u011fi, Marx\u2019dan geldi. Tarih\u00ee maddecilik, bir al\u0131\u015fkanl\u0131k halinde -Bazan Marksistlerce bile- \u00abekonomik determinizm\u00bb olarak tan\u0131mland\u0131. B\u0131rak\u0131n bu tan\u0131m\u0131 \u00f6ne s\u00fcrmeyi, Marx tarih\u00ee geli\u015fimin ekonomik temelinin \u00f6nemini vurgulayan veya insanl\u0131k tarihini sosyo\u00adekonomik sistemler silsilesi olarak ele alan ilk ki\u015fi oldu\u011fu iddias\u0131n\u0131 bile kesinlikle reddederdi. Ayn\u0131 \u015fekilde kendisinin s\u0131n\u0131f ve s\u0131n\u0131f m\u00fccadeleleri kavramlar\u0131m ilk kez ortaya koyan ki\u015fi oldu\u011funu da \u00d6ne s\u00fcrmemi\u015ftir, \u00abMarx ha \u00eei\u00eeirodotio nella storiografia il concetto di classe\u00bb diye yaz\u0131yor K\u00fccklopedia Italiatsa.<\/p>\n

Bu vaz\u0131nm amac\u0131, modern tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcne Marksist etkinin \u00f6zg\u00fcl kat\u00eed\u0131la\u0131\u00eem\u0131 artt\u0131rmak de\u011fildir. Bunun \u00fclkeden \u00fclkeye farkl\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u00d6rne\u011fin Fransa\u2019da Marksist d\u00fc\u015f\u00fcncenin \u00fclkenin entellekt\u00fcel hayat\u0131na ge\u00e7 ve yava\u015f giri\u015fi nedeniyle, hi\u00e7 de\u011filse \u0130L D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131na kadar bu etki g\u00f6rece k\u00fc\u00e7\u00fck kalm\u0131\u015ft\u0131r.5 Marksist etkilerin, 1920\u2019ierde Frans\u0131z Devrimi tarihinin siyas\u00ee alan\u0131na bir \u00f6l\u00e7\u00fcde girmesine kar\u015f\u0131n -ulusal d\u00fc\u015f\u00fcnce gelenekle\u00adrinden \u00e7\u0131kar\u0131lan fikirlerle ba\u011flant\u0131l\u0131 olmakla birlikte Jaur\u00e8s ve Georges Lefebvre\u2019in eserlerinde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi- Frans\u0131z tarih\u00e7ilerinin temel e\u011filimleri, tarihin ekonomik ve toplumsal boyutlar\u0131na ilgi g\u00f6stermek i\u00e7in hi\u00e7bir \u015fekilde Marx\u2019a e\u011filmeyen Annules okulunca y\u00f6nlendirilmi\u015ftir. (Bununla birlikte, Marksizm\u2019e ilgi o kadar g\u00fc\u00e7l\u00fcdiir ki, Times Liierary Supplement, Fernard Braudel\u2019i bile Marx\u2019in etkisinde olarak nitelendirmi\u015ftir.)5 Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, Asya ve Latin Ame\u00adrika\u2019da modern tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 de\u011filse bile, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fcn Marksizm\u2019in geli\u015fi ile \u00f6zde\u015fle\u015ftirilebilece\u011fi \u00fclkeler vard\u0131r. Genel anlamda etkinin \u00f6nemi a\u00e7\u0131kt\u0131r ve bu noktada bu konunun daha fazla irdelenmesine gerek yoktur.<\/p>\n

Tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131n modernle\u015ftirilmesinde Marksist etkinin \u00f6nemli bir rol oynad\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fim de\u011fil de, kesin katk\u0131s\u0131n\u0131n belirlenmesin- deki ana g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6stermektir amac\u0131m\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc, g\u00f6rm\u00fc\u015f oldu\u011fumuz gibi, tarih\u00e7iler aras\u0131ndaki Marksist etkilenme \u015fu ya da bu \u015fekilde Marx\u2019a ya da onun d\u00fc\u015f\u00fcncesinden esinlenen hareketlere ba\u011flanan, ama temelde hi\u00e7 de Marksist olmayan ya da Marx\u2019m olgunluk d\u00f6neminin fikirlerini temsil etmeyen, g\u00fc\u00e7l\u00fc olsa da asl\u0131nda basit birka\u00e7 fikirden etkilenme \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc a\u015fmamaktad\u0131r. Biz bu t\u00fcr etkilen- meyi \u00abbaya\u011f\u0131-Marksist\u00bb olarak niteliyoruz. Bu noktadan sonra temel sorunumuz, tarihi analizde Marksist \u00d6\u011feyi, Marksist olmayandan ay\u0131rmak olacakt\u0131r.
Birka\u00e7 \u00f6rnek verecek olursak, \u00abbaya\u011f\u00ee-Marksizm\u00bb temelde \u015fu \u00f6\u011feleri kapsamaktad\u0131r :<\/p>\n

1.\u00abTarihin ekonomik yorumu\u00bb, yani, (R. Stammler\u2019in tan\u0131m\u0131m kullanacak olursak) \u00abekonomik etmen \u00f6b\u00fcrlerinin de ba\u011f\u0131ml\u0131 oldu\u011fu temel etmendir\u00bb ve daha \u00f6zg\u00fcl olarak, \u015fimdiye kadar ekonomik olaylarla ilgili oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeyen olgular\u0131n ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131 temel etmendir. Bu yorum, bir noktaya kadar a\u015fa\u011f\u0131daki ile \u00e7ak\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r;
2.\u00abAltyap\u0131 ve \u00fcstyap\u0131\u00bb modeli. (D\u00fc\u015f\u00fcnce talihini a\u00e7\u0131klamada \u00e7ok yayg\u0131nd\u0131r). Marx ve Engels\u2019in kendi uyar\u0131lar\u0131na ve Labriola gibi ilk Marksistlerin \u00fcst d\u00fczeydeki g\u00f6zlemlerine kar\u015f\u0131n bu model genellikle \u00abekonomik temel\u00bb ile \u00ab\u00fcstyap\u0131\u00bb aras\u0131ndaki egemenlik ve ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n basit ili\u015fkisi olarak yorumlan\u0131r.
3.\u00abS\u0131mf \u00e7\u0131karlar\u0131 ve sm\u0131f m\u00fccadelesi\u00bb. Bir s\u00fcr\u00fc baya\u011f\u0131-Mark- sist tarih\u00e7inin Kom\u00fcnist Manifesto\u2019nun birinci sayfas\u0131ndan ve \u00abvarolan toplamlar\u0131n \u015fimdiye kadarki t\u00fcm (yaz\u0131l\u0131) tarihleri s\u0131n\u0131f m\u00fccadelelerinin tarihidir\u00bb c\u00fcmlesinden sonras\u0131n\u0131 okumad\u0131klar\u0131 kan\u0131s\u0131 uyan\u0131yor insanda.
4.\u00abTarih\u00ee yasalar ve tarihi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazl\u0131k\u00bb. Marx, tarihte insan toplumunun, hi\u00e7 de\u011filse uzun-vade\u00fc hareketlerle ilgili genellemeler d\u00fczeyinde, raslant\u0131y\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde tarihin d\u0131\u015f\u0131na atan sistemli ve zorunlu bir geli\u015fme izledi\u011fini s\u00f6yler. Bu nedenle tarih ile u\u011fra\u015fan ilk Marksist yazarlar tarihte bireyin ve raslant\u0131lar\u0131n rol\u00fc gibi sorunlar ile s\u00fcrekli u\u011fra\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. \u00d6te yandan bu, kat\u0131 ve zorlama bir d\u00fczenlilik olarak da yorumlanabilirdi ve \u00e7o\u011fu kez \u00f6yle yorumland\u0131; yani, sosyo-ekonomik formasyonlar silsilesinde ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc geli\u015fme alternatifi olmad\u0131\u011f\u0131m \u00f6ne s\u00fcren bir mekanik determinizm.\u201d\u2019
5.Tarih\u00ee ara\u015ft\u0131rman\u0131n Marx\u2019in ki\u015fisel ilgilerinden \u00e7\u0131kar\u0131lan \u00f6zg\u00fcl konular\u0131, \u00f6rne\u011fin, kapitalist geli\u015fme ve sanayile\u015fme tarihi. Bazan da ge\u00e7erken s\u00f6ylenmi\u015f s\u00f6zlerden \u00e7\u0131kar\u0131lan sonu\u00e7lar.
6.Do\u011frudan do\u011fruya Marx\u2019dan de\u011fil de, onun teorisi ile ili\u015fkili hareketlerin ilgi alanlar\u0131ndan kaynaklanan \u00f6zg\u00fcl ara\u015ft\u0131rma konular\u0131, \u00f6rne\u011fin bask\u0131 alt\u0131nda tutulan s\u0131n\u0131flar\u0131n (k\u00f6yl\u00fcler, i\u015f\u00e7iler) aji- tasyonu ya da devrimler.
7.\u00d6ncelikle yukar\u0131daki 2. maddeden kaynaklanan ve ger\u00e7e\u011fin tarafs\u0131z aray\u0131c\u0131lar\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey olmad\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcren ve sadece \u2018wieas eigentlich gewesen\u2019 kurmakla \u00f6v\u00fcnen tarih\u00e7ilerin g\u00fcd\u00fclerini ve y\u00f6ntemlerini a\u00e7\u0131klamaya hizmet eden, tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6zelli\u011fi ve sm\u0131rlar\u0131 hakk\u0131nda, \u00e7e\u015fitli g\u00f6zlemler.<\/p>\n

Bunun en iyi halde, Marx\u2019in tarih \u00fczerindeki g\u00f6r\u00fc\u015flerinden bir derlemeyi temsil etti\u011fi ve en k\u00f6t\u00fc halde de (Kautsky\u2019de oldu\u011fu gibi) Marksist-olmayan \u00e7a\u011fda\u015f g\u00f6r\u00fc\u015flere -\u00f6rne\u011fin evrimcilik ve posi\u00ee\u0130viz- me- benzedi\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Baz\u0131lar\u0131 ise Marx\u2019i hi\u00e7bir \u015fekilde temsil etmez. \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ve halk hareketleriyle, devrimci hareketlerle ilgilenen herhangi bir tarih\u00e7inin, \u00fcstelik Marx\u2019m m\u00fcdahelesi de olmaks\u0131z\u0131n yazabilece\u011fi \u015feylerdir; \u00f6rne\u011fin, toplumsal m\u00fccadele ve sosyalist ideolojinin daha eski bi\u00e7imlerinin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gibi. Kautsky\u2019nin Thomas More \u00fczerine monografisinde oldu\u011fu gibi, konunun se\u00e7iminde \u00f6zel olarak Marksist bir yan yoktur ve konunun ele alm\u0131\u015f\u0131 baya\u011f\u0131-Marksist\u2019tir.<\/p>\n

Bununla birlikte, Marksizm\u2019den al\u0131nan veya onunla ili\u015fkisi olan bu \u00f6\u011felerin se\u00e7imi b\u00fcsb\u00fct\u00fcn keyf\u00ee de\u011fildir. Baya\u011f\u0131-Marksizm\u2019e ili\u015fkin yukar\u0131daki k\u0131sa bak\u0131\u015fta belirtilen 1., 4. ve 7. maddeler geleneksel tarihin canal\u0131c\u0131 kalelerini havaya u\u00e7urmaya y\u00f6nelik entellekt\u00fcel dinamitin ate\u015f almaya haz\u0131r fitilini olu\u015fturmaktayd\u0131, ve bu anlamda, b\u0131\u0131n\u00eear muazzam bir g\u00fc\u00e7t\u00fc de. Belki de tarih\u00ee maddecili\u011fin daha az basitle\u015ftirilmi\u015f \u00e7e\u015fitlemelerinden daha g\u00fc\u00e7l\u00fc ve kesin olarak o za\u00admana kadar karanl\u0131kta kalm\u0131\u015f noktalar\u0131 ayd\u0131nlatacak ve tarih\u00e7ileri bir s\u00fcre i\u00e7in tatmin edebilecek kadar g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcrler, Ondokuzuncu y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda zeki ve bilgili bir toplum bilimcisinin, ge\u00e7mi\u015fe ili\u015fkin \u015fu Marksist g\u00f6zlemlerle ilk kez kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda duydu\u011fu \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131 yeniden ya\u015famak bug\u00fcn i\u00e7in g\u00fc\u00e7t\u00fcr: \u00abReformasyo\u0131\u0131 bir ekonomik nedene, Otuz Y\u0131l Sava\u015flar\u0131\u2019n\u0131n s\u00fcresi bir ekonomik nedene, Ha\u00e7l\u0131 Seferleri feodal d\u00fczenin toprak a\u00e7l\u0131\u011f\u0131na, ailenin evrimi eko nomik nedenlere dayand\u0131r\u0131l\u0131r ve Descartes\u2019m hayvanlan mak inal ara benzeti\u015fi manifakt\u00fcr sisteminin geli\u015fmesine ba\u011flanabilir.\u00bb7 Ancak tarih\u00ee maddecilikle ilk kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, bu basit bulu\u015flar\u0131n muazzam \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici g\u00fcc\u00fcn\u00fc hat\u0131rlayabiliriz.<\/p>\n

Bununla birlikte, Marksizm\u0130n ana etkisinin basitle\u015ftirilmi\u015f bir bi\u00e7im almas\u0131 do\u011fal ve belki de gerekli idiyse, Marx\u2019dan bu \u00f6\u011felerin se\u00e7imi de bizzat tarih\u00ee bir se\u00e7imi yans\u0131tmaktayd\u0131. B\u00f6ylece Kapital\u2019de Marx\u2019m Protestanl\u0131k ile kapitalizm aras\u0131ndaki ili\u015fki \u00fczerine s\u00f6yledi\u011fi birka\u00e7 s\u00f6z son derece etkili oldu. \u00c7\u00fcnk\u00fc genel olarak ideolojinin toplumsal temeli ve \u00f6zel olarak din\u00ee Ortodoksluklar\u0131n niteli\u011fi sorunu herkesi \u015fiddetle ilgilendiren bir konuydu.0 \u00d6te yandan, Marx\u2019in tarih\u00e7i niteli\u011fini en fada ortaya koydu\u011fu eserlerinin bazdan, \u00f6rnle\u011fin muhte\u015fem 18. Bn\u0131maire, \u00e7ok sonralara kadar tarih\u00e7ileri pek ilgilendirmedi. Bunun nedeni de, bu eserlerin en \u00e7ok ayd\u0131nlatt\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131n, \u00f6rne\u011fin s\u0131n\u0131f bilinci ve k\u00f6yl\u00fcl\u00fck gibi konular\u0131n az ilgi \u00e7ekrne- siydi.<\/p>\n

Tarih yaz\u0131m\u0131 \u00fczerinde Marksizmin etkisinin do\u011furdu\u011fu en yayg\u0131n sonu\u00e7, a\u00e7\u0131klanan anlamda baya\u011f\u0131-Marksizmin geli\u015fmesi olmu\u015ftur, Genel e\u011filim, II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131n\u0131n sonundan beri birka\u00e7 \u00fclke d\u0131\u015f\u0131nda her yerde (\u00f6rne\u011fin son zamanlara kadar Bat\u0131 Almanya ve ABD) egemen olan ve giderek \u00f6nemini artt\u0131ran tarihteki ekonomik ve toplumsal etmenlerin genel olarak vurgulanmas\u0131 e\u011filimidir. Tekrar etmeliyiz ki, bu e\u011filim temelde kesinlikle Marksist etkinin \u00fcr\u00fc\u00adn\u00fc de olsa, Marx\u2019in d\u00fc\u015f\u00fcncesi ile hi\u00e7bir \u00f6zel ba\u011flant\u0131s\u0131 yoktur. Tarihte ve genel olarak toplumsal bilimlerde Marx\u2019m kendi \u00f6zg\u00fcl fikirlerinin temel etkisi hemen hemen kesinlikle \u00abaltyap\u0131 ve \u00fcstyap\u0131\u00bb teorisine, ba\u015fka bir deyi\u015fle, birbirleriyle etkile\u015fim i\u00e7inde olan farkl\u0131 \u00abd\u00fczeyler\u00bbden olu\u015fan bir toplum modeline dayan\u0131r. Modelin genelde ge\u00e7erli olabilmesi i\u00e7in bu d\u00fczeylerin hiyerar\u015fisi veya etkile\u015fim tarzlar\u0131 \u00fczerindeki g\u00f6r\u00fc\u015flerinin (ortaya koydu\u011fu kadar\u0131yla) harfi harfine kabul edilmesi gerekmez. Bizzat Marksist olmayanlar taraf\u0131ndan bile de\u011ferli bir katk\u0131 olarak yayg\u0131nca kabullenilmi\u015ftir bu. Marx\u2019- m \u00f6zg\u00fcl tarih\u00ee geli\u015fme modeli -s\u0131n\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n rol\u00fc, sosya-eko- nomik bi\u00e7imleni\u015fler silsilesi ye birinden \u00f6tekine ge\u00e7i\u015f mekanizmas\u0131 dahil olmak \u00fczere- baz\u0131 durumlarda Marksistler aras\u0131nda bile \u00e7ok tart\u0131\u015fmal\u0131 olarak kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi do\u011frudur ve \u00d6zel olarak tarih\u00ee do\u011frulaman\u0131n genel \u00f6l\u00e7\u00fctleri uygulanmal\u0131d\u0131r. Yetersiz ve yan\u00fct\u0131c\u0131 kan\u0131tlara dayal\u0131 baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131n bir yana b\u0131rak\u0131lmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Marx\u2019m do\u011fu toplumlar\u0131n\u0131n derin kavray\u0131\u00ad\u015f\u0131n\u0131, bu top\u00eeumlar\u0131n i\u00e7sel dengelili\u011fi gibi yanl\u0131\u015f varsay\u0131mlarla birle\u015ftirilmesi.\u2019\u201d Bununla birlikte, yaz\u0131m\u0131z\u0131n iddias\u0131 Marx\u2019m bug\u00fcn\u00fcn tarih\u00e7ileri i\u00e7in as\u0131l de\u011ferinin genel olarak topluma ili\u015fkin \u00f6nermelerinden ayr\u0131 olarak, do\u011frudan do\u011fruya tarih \u00fczerine \u00f6nermelerinde yatt\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u015eimdiye dek kendini yayg\u0131n \u00e7evrelere kabul ettiren Marksist (ve baya\u011f\u0131-Marksist) etki, tarihi bir toplumsal bilime d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeye y\u00f6nelik, baz\u0131lar\u0131nca kar\u015f\u0131 durulan, ancak yirminci y\u00fczy\u0131lda sorgusuzca ge\u00e7erli olan genel bir e\u011filimin par\u00e7as\u0131d\u0131r. Marksizmin bu e\u011filime ge\u00e7mi\u015fteki ba\u015fl\u0131ca katk\u0131s\u0131 pozitivizmin, ba\u015fka bir deyi\u015fle toplumsal bilimlerin i\u015fleyi\u015fini do\u011fal bilimlere veya be\u015fer\u00ee olan\u0131 be\u015fer\u00ee olmayana benzetme giri\u015fimlerinin ele\u015ftirisi olmu\u015ftur. Bu, toplumlar\u0131 insanlararas\u0131 ili\u015fkiler sistemi olarak ele almay\u0131 i\u00e7erir. Bunlar aras\u0131nda \u00fcretim ve yeniden \u00fcretim amac\u0131yla giri\u015filen ili\u015fkiler Marx i\u00e7in temeldir. Bu, gerek d\u0131\u015f \u00e7evreyle -\u0130nsan\u00ee olan ve olmayan- ili\u015fkilerinde. gerekse i\u00e7sel ili\u015fkileri i\u00e7inde kendilerini s\u00fcrd\u00fcren varl\u0131klar olarak yap\u0131lar\u0131n\u0131n ve i\u015flevlerinin analizini gerektirir. Marksizm salt ya- p\u0131salc\u0131-i\u015flevselci toplum teorisi olmaktan uzakt\u0131r. Yap\u0131salc\u0131 olmas\u0131 i\u00e7in bir\u00e7ok neden bulunmas\u0131na kar\u015f\u0131n, i\u015flevselcilikten kesinlikle ayr\u0131l\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Marksizm, iki konuyu \u00f6nemle vurgular: birincisi toplumsal olaylar\u0131n hiyerar\u015fisi (\u00f6rne\u011fin, \u00abtemel\u00bb ve \u00ab\u00fcstyap\u0131\u00bb), \u0130kincisi de, herhangi bir toplumda, toplumun kendini devam ettirme ^e\u011filimine kar\u015f\u0131 tepki yapan \u0130\u00e7sel gerilimlerin (\u00ab\u00e7eli\u015fkiler\u00bb) varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r.10<\/p>\n

Marksizmin \u00a1bu \u00f6zelliklerinin \u00f6nemi tarih alan\u0131ndad\u0131r: \u00e7\u00fcnk\u00fc bu \u00f6zellikler \u2014\u00f6teki yap\u0131salc\u0131-i\u015fleyselci toplum modellerinin aksine\u2014 toplumlar\u0131n ni\u00e7in ve nas\u0131l kendilerini de\u011fi\u015ftirdiklerini ve d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fcklerini, ba\u015fka bir deyi\u015fle toplumsal evrimin11 olgular\u0131m a\u00e7\u0131klarlar. Marx\u2019in b\u00fcy\u00fck g\u00fcc\u00fc her zaman hem toplumsal yap\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131, hem de tarihili\u011fini, yani i\u00e7sel de\u011fi\u015fme dinami\u011fini vurgulamas\u0131ndan ileri gelir. Bug\u00fcn toplumsal sistemlerin vara\u011f\u0131, tarih\u00eeli\u011fe kar\u015f\u0131 de\u011filse bile tarih-d\u0131\u015f\u0131 bir analizle kabul edilirken, Marx\u2019m zorunlu bir boyut olarak tarihi vurgulamas\u0131 her zamankinden fazla \u00d6nem kazanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bu, toplumsal bilimlerde g\u00fcn\u00fcm\u00fczde varolan iki teorinin \u00f6zg\u00fcl ele\u015ftirilerini yans\u0131t\u0131r.
Ele\u015ftirilecek birinci teori, \u00d6zellikle ABD\u2019de toplumsal bilimler \u00fczerinde bu denli egemen olan ve g\u00fcc\u00fcn\u00fc \u00e7a\u011fda\u015f bilimin ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 a\u015famada y\u00fcksek bir bilgi d\u00fczeyinde kurulan mekanik modellerin dikkate de\u011fer verimlili\u011fi ile toplumsal devrimi gerektirmeyen bir toplumsal de\u011fi\u015fin^ sa\u011flayan y\u00f6ntemlerin aras\u0131ndan alan mekanizmad\u0131r. Buna, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde sanayile\u015fmi\u015f \u00fclkelerin en zenginlerinde bulunabilecek para ve toplumsal alanda kullan\u0131lmaya elveri\u015fli belli yeni teknik zenginliklerin, bu \u00fclkelerde, b\u00f6yle bir \u00abtoplumsal m\u00fchendisli\u011fi\u00bb ve bunun dayand\u0131\u011f\u0131 teorileri olduk\u00e7a \u00e7ekici k\u0131lmas\u0131 da eklenebilir, Bu t\u00fcr teoriler \u00f6zde \u00absorun \u00e7\u00f6zme\u00bb al\u0131\u015ft\u0131rmalar\u0131d\u0131r. Teorik olarak a\u015f\u0131r\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde ilkel ve belki de ondokuzuncu y\u00fczy\u0131l\u0131n ayn\u0131 t\u00fcr teorilerinden bile daha kabad\u0131rlar. Bu teorileri uygulayan bir\u00e7ok toplumsal bilimci b\u00fct\u00fcn bir tarih s\u00fcrecini tek \u2018bir de\u011fi\u015fime indirgiyorlar: \u00abgeleneksel\u00bb toplumdan \u00abmodern\u00bb ya da \u00abend\u00fcstriyel\u00bb topluma ge\u00e7i\u015f. Burada \u00abmodern\u00bb ileri end\u00fcstri \u00fclkeleri, hatt\u00e2 yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n ABD\u2019si olarak, \u00abgeleneksel\u00bb de, bu \u00abmodem\u00bbli\u011fe eri\u015fmemi\u015f toplumlar olarak tan\u0131mlan\u0131yor. Bu uzun ad\u0131m, kendi i\u00e7inde, \u00f6rne\u011fin Rostow\u2019un Stages of Economic Growth (Ekonomik B\u00fcy\u00fcme A\u015fa- malar\u0131)\u2019unda oldu\u011fu gibi, belli i\u015flevsellikler g\u00f6zetilerek daha k\u0131sa ad\u0131mlara b\u00f6l\u00fcnebilir. Bu modeller t\u00fcm ilgiyi tarihin k\u00fc\u00e7\u00fck, ancak vazge\u00e7ilme^ bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcne yo\u011funla\u015ft\u0131rtmak i\u00e7in tarihin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131m elerler ve bu k\u00fc\u00e7\u00fck zaman b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde bile tarih\u00ee geli\u015fmenin mekanizmalar\u0131n\u0131 kaba bir bi\u00e7imde ve a\u015f\u0131r\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde basitle\u015ftirirler. Bu t\u00fcr modeller geli\u015ftiren toplumsal bilimlerin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 tarih ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n\u0131 bunlardan etkilenen incelemeler \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaya te\u015fvik etti\u011fi i\u00e7in etkilerler. Yeterli bir tarih\u00ee de\u011fi\u00ad\u015fim modeli olu\u015fturamayacaklar\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r ya da a\u00e7\u0131k olmas\u0131 gerekir, ancaijc g\u00fcn\u00fcm\u00fcze^ klanm\u0131\u015f olduklar\u0131 yayg\u0131nl\u0131k, Marksistlerin bu noktay\u0131 s\u00fcrekli hat\u0131rlatmalar\u0131n\u0131 gerektirecektir.<\/p>\n

\u0130kincisi, \u00e7ok daha \u00fcst d\u00fczeyde olmakla birlikte, tarihili\u011fi ta- mam\u0131yle yads\u0131malar\u0131 veya ba\u015fka bir \u015feye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeleri nedeniyle baz\u0131 y\u00f6nlerden daha k\u0131s\u0131r kalan yap\u0131salc\u0131-i\u015flevselci teorilerin ele\u015ftirisidir. Bu t\u00fcr g\u00f6r\u00fc\u015fler, \u2013 Marksizm\u2019in etki a\u0130am i\u00e7inde bile daha etkilidirler; \u00e7\u00fcnk\u00fc Marksizm\u2019i, sak s\u0131k bagdastjirddiigi, ondokuzuncu y\u00fczy\u0131l evrimcili\u011finden kurtarman\u0131n yolunu sa\u011flar gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlar; ama bunu yaparken, bir yandan da, Marx dahil ondokuzuncu y\u00fczy\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcncesinin bir ba\u015fka \u00f6zelli\u011fi olan \u00abilerleme\u00bb kavram\u0131ndan da uzakla\u015ft\u0131r\u0131yorlar. Ama b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 yapmam\u0131z ni\u00e7in gerekli?1241 Marx\u2019im kendisi \u00a1kesinlikle b\u00f6yle davranmak istemezdi. Kapitali Darwin\u2019e ithaf etmek istemi\u015fti ve Enge\u00ees\u2019in mezar\u0131 ba\u015f\u0131nda Marx\u2019i insan tarihinin evrim yasas\u0131n\u0131, t\u0131pk\u0131 Darwin\u2019in organik do\u011fada yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, ke\u015ffetti\u011fi \u0130\u00e7in \u00f6vd\u00fc\u011f\u00fc \u00fcnl\u00fc konu\u015fmas\u0131na herhalde itiraz etmezdi. (Ayr\u0131ca ilerlemeyi evrimden ay\u0131rmay\u0131 kesinlikle istememi\u015ftir ve Darwin\u2019i, onu evrimin rasla\u0131\u0131sal yan-\u00fcr\u00fcn\u00fc olarak g\u00f6rmekle su\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r.)13<\/p>\n

Tarihteki temel soru, insanl\u0131\u011f\u0131n ilk \u00e2let kullanan primattan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze dek nas\u0131l geli\u015fti\u011fidir. Bu ayn\u0131 zamanda \u00e7e\u015fitli toplumsal gruplar\u0131n farkl\u0131la\u015fmalar\u0131 ve bir toplum t\u00fcr\u00fcnden \u00f6tekine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn ya da d\u00f6n\u00fc\u015fmeyi\u015fin mekanizmalar\u0131n\u0131n bulunmas\u0131n\u0131 i\u00e7erir. Marksistlerin ve sa\u011fduyunun \u00d6nemli sayd\u0131\u011f\u0131, \u00f6rne\u011fin insan\u0131n do\u011fa \u00fczerindeki denetim g\u00fcc\u00fc gibi baz\u0131 bak\u0131mlardan, bu, en az\u0131ndan yeterince uzun bir zaman s\u00fcresi i\u00e7in, kesinlikle tek-y\u00f6nl\u00fc bir de\u011fi\u015fim ya da ilerlemeyi g\u00f6sterir. Toplumsal geli\u015fme mekanizmalar\u0131n\u0131n, biyolojik evriminki- lerle ayn\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u011fimiz s\u00fcrece, \u00abevrim\u00bb terimini kul-, lanmamam\u0131z i\u00e7in bir neden yoktur.<\/p>\n

Tart\u0131\u015fma, do\u011fal olarak terminolojik d\u00fczeyi a\u015far. \u0130ki t\u00fcr anla\u015fmazl\u0131k sakl\u0131d\u0131r burada; farkl\u0131 toplum t\u00fcrleri hakk\u0131nda de\u011fer yarg\u0131lar\u0131 ya da ba\u015fka bir deyi\u015fle onlar\u0131 herhangi bir s\u0131ralamaya koyma imk\u00e2n\u0131 ve de\u011fi\u015fimin, mekanizmalar\u0131. Yap\u0131salc\u0131-i\u015flevsellik, toplumlar! \u00aby\u00fcksek\u00bb ve \u00abgeri\u00bb olarak s\u0131ralamaktan, k\u0131smen toplumsal antropologlar\u0131n, \u00abuygarlar\u0131n\u00bb \u00abbarbarlar\u0131\u00bb, toplumsal evrimde \u00f6nde olduklar\u0131 iddias\u0131 ile y\u00f6netme taleplerine kar\u015f^ \u00e7\u0131kmalar\u0131, k\u0131smen de bi\u00e7imsel i\u015flev \u00d6l\u00e7\u00fct\u00fcn\u00fcn b\u00f6yle bir hiyerar\u015fiyi gerekli g\u00f6rmemesi nedeniyle ka\u00e7\u0131nd\u0131lar. Eskimolar\u0131\u0131\u0131, bir toplumsal grup olarak,14 kendi varolu\u015f sorunlar\u0131m Alaska\u2019n\u0131n beyaz ahalisi kadar ba\u015far\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde \u00e7\u00f6zd\u00fckleri s\u00f6ylenebilir, hatt\u00e2 baz\u0131lar\u0131 daha da ba\u015far\u0131l\u0131 olduklar\u0131m s\u00f6ylemek isteyebilirler. Belli ko\u015fullar ve belli varsay\u0131mlar alt\u0131nda b\u00fcy\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcncesi, bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcnce kadar, kendi i\u00e7inde mant\u0131kl\u0131 ve amac\u0131na uygun olabilir, \u00f6rnekler \u00e7o\u011falt\u0131labilir. Bu g\u00f6zlemler, bir tarih\u00e7i veya ba\u015fka bir toplumsal bilimci, sistemin genel yap\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fil de15, \u00f6zg\u00fcl i\u00e7eri\u011fini a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, fazla yararl\u0131 olmamakla birlikte, ge\u00e7erlidir\u00eeer. Ancak totolojik olmasalar bile, en az\u0131ndan her durumda evrimci de\u011fi\u015fim sorununa ilgisizdirler. \u00eensan toplumlar\u0131, varl\u0131klar\u0131m s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in, kendilerini ba\u015far\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde idare edebilmelidirler. Bu nedenle varolan her toplum, i\u015flevsel olarak yeterli olmal\u0131d\u0131r; yoksa cinsel \u00fcremeden ve d\u0131\u015far\u0131dan adam dev\u015firmekten ka\u00e7man Shaker\u2019lar gibi yok olup giderler. Toplamlar\u0131, \u00fcyeleri aras\u0131ndaki ili\u015fkiler y\u00f6n\u00fcnden kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak e\u015fitleri kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmakt\u0131r. Ancak, onlar\u0131 d\u0131\u015f d\u00fcnyay\u0131 denetleme kapasiteleri a\u00e7s\u0131ndan kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda farkl\u0131l\u0131klar ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n

\u0130kinci anla\u015fmazl\u0131k daha temeldir. Yap\u0131sal-i\u015flevsel analizin \u00e7o\u011fu \u00e7e\u015fitlemeleri senkroniktir (e\u015fzamanl\u0131d\u0131r) ve daha karma\u015f\u0131k ve \u00fcst d\u00fczeyde olduklar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde toplumsal statikten ayr\u0131lmazlar; d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, bu statik senkroniye, ho\u015funa giden bir dinamikle\u015ftirici etmen katar. Bu dinamikle\u015fti\u0131menin inand\u0131r\u0131c\u0131 \u015fekilde yap\u0131l\u0131p yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 yap\u0131salc\u0131lar aras\u0131nda bile tart\u0131\u015fma konusudur. Ayn\u0131 analizin hem belli bir i\u015flevi, hem de belli bir tarih\u00ee de\u011fi\u015fimi a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in kul\u00adlan\u0131lmayaca\u011f\u0131 genellikle kabul edilmi\u015f g\u00f6r\u00fcnmektedir. Burada \u00f6nem kazanan nokta, Marx\u2019\u0131n basit ve geni\u015fletilmi\u015f yeniden \u00fcretim \u015femalar\u0131 gibi, birbirinden ayr\u0131 statik ve dinamik analiz modelleri geli\u015ftirmenin ba\u015ftan yanl\u0131\u015f olabilece\u011fi de\u011fil, tarih\u00ee ara\u015ft\u0131rman\u0131n, bu ayr\u0131 modellerin birbirlerine ba\u011flanmas\u0131n\u0131 gerekli k\u0131lmas\u0131d\u0131r. Yap\u0131salc\u0131lar \u0130\u00e7\u0130\u0131\u0131 en basit yol, de\u011fi\u015fimi g\u00f6z\u00f6n\u00fcne almamak ve tarihi bir ba\u015fkas\u0131na b\u0131rakmak, h\u00e2tt\u00e2 Britanyal\u0131 eski tarih\u00ee antropologlar gibi tarihin ili\u015fkisini t\u00fcmden yads\u0131makt\u0131r. Ancak, tarih varoldu\u011funa g\u00f6re yap\u0131salc\u0131lar\u0131n da onu a\u00e7\u0131klama yollar\u0131m bulmalar\u0131 gerekir.<\/p>\n

Bu yollar, ya Marksizm\u2019e daha \u00e7ok yakla\u015ft\u0131rmal\u0131 ya da evrimci geli\u015fimin yads\u0131nmas\u0131na yol a\u00e7mal\u0131d\u0131r. Lev\u0130-Strauss\u2019un (ve Althus- ser\u2019in) yakla\u015f\u0131m\u0131 kan\u0131mca ikinci y\u00f6ndedir. Onlara g\u00f6re tarih\u00ee de\u011fi- \u015fhn, \u00f6\u011felerin (Levi-Strauss\u2019a g\u00f6re, genetikte genler gibi) yeterince uzun bir d\u00f6nemde, farkl\u0131 bi\u00e7imlerde birle\u015fmesi ve s\u0131n\u0131rl\u0131 kalabildikleri durumlarda m\u00fcmk\u00fcn olan birle\u015fim bi\u00e7imlerini t\u00fcketmesi sonu-\u2018 cunu yaratacak \u015fekilde de\u011fi\u015fim ve birle\u015fimleri haline gelir. Tarih, sanki, satranc\u0131n son hamle a\u015famas\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn olan b\u00fct\u00fcn hamlelerin oynanma\u015fj s\u00fcrecidir. Ama hangi s\u0131rayla? Teori bu noktada bize \u0131\u015f\u0131k tutmuyor.<\/p>\n

\u00ee\u015fte bu, tap\u0131 olarak tarih\u00ee evrim sorunudur. Althusser\u2019in \u00fczerinde durdu\u011fu gibi, Marx\u2019m bu \u00e7e\u015fitten bir \u00f6\u011feler ve \u00abbi\u00e7imler\u00bb birle\u015fimi ve yeniden birle\u015fimini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc ve ba\u015fka a\u00e7\u0131lardan oldu\u011fu kadar bu a\u00e7\u0131dan da avant la leftre yap\u0131salc\u0131 oldu\u011fu ya da daha do\u011frusu Levi\u2019Strauss\u2019un kendisinin de kabul etti\u011fi gibi terimlerini k\u0131smen de olsa \u00f6d\u00fcn\u00e7 ald\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr oldu\u011fu, tabi\u00ee ki do\u011frudur.13<\/p>\n

Marksizm\u2019in ilk geleneklerinin, birka\u00e7 istisna d\u0131\u015f\u0131nda (bunlar aras\u0131nda, Stalin d\u00f6neminin, yapt\u0131klar\u0131n\u0131n sonucunun b\u00fct\u00fcn\u00fcyle fark\u0131nda olmamalar\u0131na ra\u011fmen, birka\u00e7 Sovyet Marksistini sayabiliriz) kesinlikle ihmal etti\u011fi bir noktay\u0131 hat\u0131rlatmak gerekli. Daha da \u00f6nemlisi, \u00f6\u011felerin ve onlar\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olan birle\u015fimlerinin analizi (genetikte oldu\u011fu gibi) neyin teorik olarak m\u00fcmk\u00fcn, neyin imk\u00e2ns\u0131z. oldu\u011funu g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan evrimci teorilerin s\u0131hhatli bir denetimini sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 unutmamak gerekli. Yine m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ki (bu nokta tar- tu\u015flabilir), bu t\u00fcr analiz, Althusser\u2019in \u00f6nerdi\u011fi gibi19, \u00e7e\u015fitli toplum- sa\u0130 \u00abd\u00fczey\u00bbler (altyap\u0131 ve \u00fcstyap\u0131) ve aralar\u0131ndaki ili\u015fkiye daha keskin bir a\u00e7\u0131kl\u0131k getirecektir. Ancak bu teori yirminci y\u00fczy\u0131l Britanya\u2019s\u0131n\u0131n, neolitik (cil\u00e2l\u0131 ta\u015f devri) Britanya\u2019dan neden bu kadar farkl\u0131 oldu\u011funu veya sosyo-ekonomik bi\u00e7imleni\u015fler silsilesini veya birinden \u00f6b\u00fcr\u00fcne ge\u00e7i\u015f mekanizmas\u0131m ve Mar\u00e7\u2019\u0131n bu sorulara neden hayat\u0131n\u0131n bu kadar b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 adad\u0131\u0131\u011f\u0131m cevaplayamamakta- d\u0131r.<\/p>\n

Bu sorula\u0131\u0131\u0131\u00ee .cevaplanmas\u0131 i\u00e7in Markfsiznf\u0131 \u2018\u00d6b\u00fcr yap\u0131salc\u0131-i\u015f- levselci teorilerden ay\u0131ran \u00d6zeliklerin belirtilmesi gerekir: bunlar, \u00fcretimin toplumsal ili\u015fkilerinin \u00d6ncelikte oldu\u011fu d\u00fczeyler modeliyle, s\u0131n\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n sadece \u00f6zel bir durum oldu\u011fu, sistemin i\u00e7 \u00e7eli\u015fkilerinin varl\u0131\u011f\u0131 sorunudur.
D\u00fczeyler hiyerar\u015fisi, tarihin neden bir y\u00f6n\u00fc oldu\u011funu a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in gereklidir. Tarihi bir b\u00fct\u00fcn olarak \u00aby\u00f6nlenmi\u015f ve geri d\u00f6n\u00fclmez\u00bb k\u0131lan (i\u00e7indeki t\u00fcm alan ve d\u00f6nemleri \u00f6yle olmasa da), insan\u0131n do\u011faya ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n giderek azalmas\u0131 ve onu denetleme kapasitesinin art\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Toplumsal ili\u015fkiler temelinden yola koyulmayan bir d\u00fczeyler hiyerar\u015fisi bu niteli\u011fi ta\u015f\u0131mayabilir. Dahas\u0131, insan\u0131n do\u011fa \u00fczerindeki denetim i\u015flemi ve ilerlemesi sadece \u00fcretim g\u00fc\u00e7lerini (\u00f6rne\u011fin yeni teknikler) de\u011fil, ayn\u0131 zamanda toplumsal \u00fcretim ili\u015fkilerini de i\u00e7erdi\u011find(en sosyo-ekoDjomik sistemler silsilesinde belli bir d\u00fczeni belirtir. (Bu, Ekonomi PoKii\u011fi\u0131\u0131 EJe\u015ffirisv\u2019nin \u00f6ns\u00f6z\u00fcnde verilen bi\u00e7imleni\u015fler listesinin, b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle Marx\u2019\u0131n da inanmad\u0131\u011f\u0131 kronolojik s\u0131ras\u0131n\u0131n kabul edilmesi, demek de\u011fildir, ayr\u0131ca evrensel bir tek-y\u00f6nl\u00fc \u00e7izgisel evrim teorisi hi\u00e7 de\u011fildir. Bununla birlikte, belli tarih\u00ee olgular\u0131n tarihte ba\u015fkalar\u0131ndan \u00f6nce varolmayacaklar\u0131n\u0131 g\u00f6sterir, \u00f6rne\u011fin, kent-k\u00f6y ikili\u011fini i\u00e7eren ekonomilerin, bunu i\u00e7ermeyenden \u00f6nce varolmas\u0131.) Ve yine ayn\u0131 nedenle, sistem- ler silsilesinin tek bir boyutta, teknolojik (geri teknolojinin ileri teknolojiden \u00f6nce gelmesi) veya ekonomik (do\u011fa ekonomisini para ekonomisinin izlemesi) diye s\u0131ralanamayaca\u011f\u0131n\u0131 ve ancak toplumsal sistemlere\u201920 g\u00f6re s\u0131ralanmas\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6sterir. Marx\u2019\u0131n tarih\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcncesinin temel ay\u0131r\u0131c\u0131 \u00f6zelli\u011fi,ne salt \u00abtoplumsal\u00bb, ne de salt \u00abekonomik\u00bb, her ikisinin birlikte olu\u015fudur. \u00dcretim ve yeniden \u00fcretimin toplumsal ili\u015fkileri (yani, en geni\u015f anlam\u0131yla toplumsal \u00f6rg\u00fctlenme) ve \u00fcretimin madd\u00ee ko\u015fullar\u0131 birbirinden kopar\u0131lamaz.<\/p>\n

Tarih\u00ee geli\u015fimin bu verili \u00aby\u00f6nelimi\u00bb i\u00e7inde sosyo-ekonomik sistemlerin i\u00e7sel \u00e7eli\u015fkileri geli\u015fme haline, gelecek olan de\u011fi\u015fim mekanizmalar\u0131n\u0131 olu\u015fturur. (\u00c7eli\u015fki olmasa ortada sadece d\u00f6ng\u00fcse! bir dalgalanma, dengeden uzakla\u015f\u0131p tekrar dengeye gelen sonsuz bir. s\u00fcre\u00e7 olurdu. Tabi\u00ee bir de, farkl\u0131 toplumlarm temas ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131ndan do\u011facak de\u011fi\u015fmeler.) \u0130\u00e7sel \u00e7eli\u015fkilerin \u00f6nemli yan\u0131 \u015fudur: de\u011fi\u015fimi istisna, dengeyi de genel durum varsaymad\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00fcrece bunlara \u00abi\u015flevsiz\u00bb diyemeyiz; ya da baya\u011f\u0131 toplumsal bilimlerde s\u0131k s\u0131k rasland\u0131\u011f\u0131 gibi, t\u00fcm de\u011fi\u015fmenin amac\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcl bir sisteme varmak oldu\u011fu \u015feklindeki daha da saf bir varsay\u0131m\u0131 benimsememiz gerekir.21 Sistemin sadece s\u00fcreklili\u011fini ara\u015ft\u0131ran yap\u0131salc\u0131 modelin yetersiz oldu\u011fu, toplumsal antropologlar aras\u0131nda, art\u0131k eskisinden \u00e7ok daha yayg\u0131n bir \u015fekilde kabul edilmektedir. Modelin yans\u0131tmas\u0131 gereken \u015fey, sistemi dengeye getiren ve dengeden \u00e7\u0131karan \u00f6\u011felerin e\u015fzamanl\u0131 varl\u0131klar\u0131d\u0131r. Ve i\u015fte -baya\u011f\u0131-Marksist t\u00fcr\u00fcnden olmayan- Marksist model \u2018bunun \u00fczerine kuruludur.<\/p>\n

Bu t\u00fcr ikili (diyalektik) bir modelin kurulmas\u0131 ve kullan\u0131lmas\u0131 zordur, \u00e7\u00fcnk\u00fc duruma ya da analizcinin iste\u011fine g\u00f6re bunu ya durgun bir i\u015flevsellik, ya da devrimci bir de\u011fi\u015fim modeli olarak kullanmak daha \u00e7ekici gelir. Oysa ilgin\u00e7 olan \u015fey, modelin her ikisini de i\u00e7ermesidir. Bir ba\u015fka \u00f6nemli nokta, i\u00e7sel gerilimleri\u0131\u0131, kendini dengeleyen bir model taraf\u0131ndan i\u015flevsel dengeleyiciler olarak bazan yeniden \u00f6z\u00fcmlenebilmesi, bazan da \u00f6z\u00fcmlenememesidir. S\u0131n\u0131f \u00e7at\u0131\u015f\u00admas\u0131, sanayi-\u00f6ncesi kentlerde avam tak\u0131m\u0131n\u0131n ayaklanmalar\u0131nda oldu\u011fu gibi, bir emniyet s\u00fcbab\u0131 olarak ayarlanabilir, ya da (Max Gluckman\u2019\u0131n deyimi ile) \u00abihtil\u00e2l \u00e2yinleri\u00bb olarak kurumla\u015ft\u0131r\u0131labi- lir ama bazan da ayarlanamaz. Devlet, do\u011fal olarak, s\u0131n\u0131flar\u0131n \u00fcst\u00fcnde ve d\u0131\u015f\u0131nda imi\u015f gibi (\u00abadalet \u00e7e\u015fmesi\u00bb gibi) g\u00f6r\u00fcnerek, su\u0131\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 dengeli bir kurumlar ve de\u011ferler \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde tutarak, toplumsal d\u00fczeni koruyacak ve b\u00f6ylelikle i\u00e7sel gerilimler y\u00fcz\u00fcnden par\u00e7alanmak tehlikesini \u00f6nleyerek, kendini s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r. Bu, bizzat Ailenin K\u00f6keai\u2019nde a\u00e7\u0131klanan, devletin k\u00f6keni ve i\u015flevi \u00fczerindeki klasik Marksist teoridir.22 Bununla birlikte bu \u2018d\u00fczeni s\u00fcrd\u00fcrme i\u015flev ve kapasitesini kaybetti\u011fi ve -Thomas Moras\u2019un deyimiyle- yoksullar\u0131n sefaletinin dolays\u0131z nedeni olarak de\u011filse bile, \u00abzenginlerin kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in yapt\u0131klar\u0131 gizli ittifak\u00bb \u00f6la\u0131f\u00f6k g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc durumlar vard\u0131r. Modelin \u00e7eli\u015fkili niteli\u011fi, toplumda ayarlanan denge ve y\u0131k\u0131lmay\u0131 temsil eden fenomenlerin birbirlerinden kesinlikle ayn olu\u015fundan bellidir; \u00abt\u00fcccar sermayesi\u00bb gibi, feodal toplumla b\u00fct\u00fcnle\u015febilen toplumsal gruplarla, \u00absanayi burjuvas\u0131\u00bb gibi b\u00fc\u0131\u00fcnle\u015femeyenJer, ya da tamamen \u00abreformcu\u00bb olan toplumsal hareketlerle bilin\u00e7li olarak \u00abdevrimci\u00bb hareketler gibi.<\/p>\n

Bu t\u00fcr ay\u0131r\u0131mlar vard\u0131r, ama varolu\u015flar\u0131, toplumun i\u00e7sel \u00e7eli\u015fkilerinin (Marx\u2019a g\u00f6re i\u00e7 \u00e7eli\u015fkiler yaln\u0131zca s\u0131n\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n \u00e7eli\u015fkileri de\u011fildir)23 geli\u015fiminde belli bir a\u015famay\u0131 g\u00f6sterir. Ayn\u0131 fenomenler, duruma g\u00f6re, i\u015flevlerini de\u011fi\u015ftirebilirler. Eski s\u0131n\u0131fl\u0131 toplumun g\u00fcd\u00fcml\u00fc d\u00fczeninin geri getirilmesi i\u00e7in ba\u015flayan hareketler (\u00f6rne\u011fin baz\u0131 k\u00f6yl\u00fc hareketlerinde oldu\u011fu gibi) toplumsal devrimle- re d\u00f6n\u00fc\u015febilir ve bu arada bilin\u00e7li devrimci partiler stat\u00fcko i\u00e7inde eriyebilirler.24
Zor olmakla birlikte \u00e7e\u015fitli toplumsal bilimciler gerilim ve \u00e7at\u0131\u015fma \u00fczerine kurulu denge modelleri \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Bu \u00e7aba onlar\u0131 Marksizm\u2019e yakla\u015ft\u0131r\u0131rken, d\u00fczen sorununu mant\u0131ken de\u011fi\u015fim sorununa \u00f6ncel olarak koyan ve toplumsal hayat\u0131n b\u00fct\u00fcnle\u015fmeci ve normatif \u00f6\u011felerini vurgulayan eski sosyoloji modellerinden uzakla\u015f\u0131yorlar. Bunlar\u0131n yams\u0131\u00eera, Marx\u2019m modelini kendi yaz\u0131lar\u0131nda oldu\u011fundan daha a\u00e7\u0131k hale getirilmesi gerekmektedir. Bu \u00e7aba, modelde ayr\u0131nt\u0131lara inme ve geli\u015ftirmeyi gerekli k\u0131labilir, ve \u00f6zellikle Marx\u2019dan \u00e7ok Engelsin form\u00fclasyonlarmda belirgin olan ondokuzuncu y\u00fczy\u0131l pozitivizminin izleri temizlenmelidir.<\/p>\n

B\u00f6ylece, yine sosyo-ekonomik bi\u00e7imleni\u015flerin silsilesi ve \u00f6zelli\u011finin \u00f6zg\u00fcl tarih\u00ee sorunlar\u0131 ve i\u00e7sel geli\u015fme ve etkile\u015fme mekanizmalar\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131r\u0131z,
Bunlar, Marx\u2019tan beri tart\u0131\u015f\u0131lagelen25 ve son on y\u0131llarda tart\u0131\u015fmalar\u0131n en yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131, baz\u0131 y\u00f6nlerden en \u00e7arp\u0131c\u0131 ilerlemelerin kaydedildi\u011fi alanlard\u0131r.26 Bu noktada yeni analizler, Marx\u2019m, \u00f6zellikle kapitalizm-\u00f6\u0131\u0131cesi d\u00f6nemler \u00fczerindeki genel yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n eksikliklerine i\u015faret etmekle birlikte, parlakl\u0131\u011f\u0131m ve derinli\u011fini peki\u015ftirmektedir. Bununla birlikte, bu konular\u0131n somut tarih\u00ee bilgi \u00e7er\u00e7evesinin d\u0131\u015f\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 g\u00fc\u00e7t\u00fcr. \u00d6rne\u011fin bu yaz\u0131n\u0131n kapsam\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. B\u00f6yle bir tart\u015fmaya \u015fimdi giremeyece\u011fimize g\u00f6re, ancak Marx\u2019n yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n insan tarihi s\u00fcrecinin b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131klamam\u0131z\u0131 sa\u011flayan tek yakla\u015f\u0131m oldu\u011funu ve tart\u0131\u015fma i\u00e7in en verimli ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011fumu belirtmekle yetinmek zorunday\u0131m.<\/p>\n

Marx\u2019 m tarih\u00ee konularda en olgun yaz\u0131\u00eearm\u0131 i\u00e7eren eserlerin, \u00f6zellikle Grundrisse\u2019nin (1857-58) 1950\u2019lere kadar elde mevcut olmamas\u0131na kar\u015f\u0131n, bu noktalar\u0131n hi\u00e7biri yeni de\u011fil. Ayr\u0131ca, baya\u011f\u0131 \u2013 Marksist modellerin uygulanmas\u0131n\u0131n azalan verimi, son zamanlarda Marksist tarih yaz\u0131m\u0131 d\u00fczeyinin \u00f6nemli bir \u00f6l\u00e7\u00fcde y\u00fckselmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r, \u00f6yle ki, \u00e7a\u011fda\u015f bat\u0131l\u0131 Marksist tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131n en \u00f6nemli \u00d6zelliklerinden biti basit., mekanik ve ekonomik-determinist t\u00fcrden yakla\u015f\u0131m\u0131n ele\u015ftirisidir. Marksist tarih\u00e7ilerin Marx\u2019i \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde a\u015f\u0131p a\u015famad\u0131klar\u0131 sorunu bir yana, toplumsal bilimlerde ortaya \u00e7\u0131kan de\u011fi\u015fimlerden \u00f6t\u00fcr\u00fc bug\u00fcn\u00fcn katk\u0131lar\u0131 \u00f6zellikle \u00f6nemlidir. Engels\u2019in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonraki yar\u0131m y\u00fczy\u0131lda tarih\u00ee maddecili\u011fin temel ilkeleri; tarihi, pozitivizmin a\u015f\u0131r\u0131 basitle\u015ftirmelerinden kurtarmak iken, bug\u00fc\u0131\u0131 toplumsal bilimlerin h\u0131zla tarihile\u015fmesi ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bu toplumsal bilimler, akademik tarih yaz\u0131m\u0131ndan bir yard\u0131m g\u00f6rmeyince kendiliklerinden yeni yeni tarih anlay\u0131\u015flar\u0131 uydurmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Kendi \u00f6zel y\u00f6ntemlerini ge\u00e7mi\u015fin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in uyguluyor ve teknik a\u00e7\u0131dan olduk\u00e7a \u00fcst d\u00fczeyde Sonu\u00e7lar al\u0131yor, ama; daha \u00d6nce de i\u015faret edildi\u011fi gibi, baz\u0131 bak\u0131mlardan, on- dokuz\u0131mcu y\u00fczy\u0131lmkilerden bile daha kaba tarihi de\u011fi\u015fim modellerine dayan\u0131yorlar.27 D\u00fc\u015f\u00fcnceleri tarihe yatk\u0131n olan toplum bilimcileri do\u011fal olarak yirminci y\u00fczy\u0131im ilk yar\u0131s\u0131ndaki tarih\u00e7ilere oranla tarihin \u0130ktisad\u00ee ve toplumsal \u00f6\u011felerinin \u00f6nemi konusunda Marx\u2019a daha az ihtiya\u00e7 duyarlar. Ayr\u0131ca, Marx\u2019in teorisinin, Marx-sonras\u0131 ku\u015faklarda falza etki yaratmayan yanlar\u0131ndan daha fazla etkilenebilirler.<\/p>\n

Ama b\u00fct\u00fcn bunlara kar\u015f\u0131n Marx\u2019in. tarih\u00ee maddecili\u011finin \u00d6nemi b\u00fcy\u00fckt\u00fcr.
Bunun, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde tarih\u00ee yakla\u015f\u0131ml\u0131 toplum bilimlerinin belli alanlar\u0131n\u0131n tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n, Marksgil (Marxian)\u2019 fikirlerin \u015f\u00fcphe du- yuhnacak \u00f6nemini a\u00e7\u0131klay\u0131p a\u00e7\u0131klamad\u0131\u011f\u0131 ayr\u0131 bir soru.26 Marksist tarih\u00e7ilerin ya da Marksist okulda e\u011fitilmi\u015f tarih\u00e7ilerin zam an\u0131m\u0131zda kazand\u0131\u011f\u0131 beklenmedik \u00f6nem, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde, ge\u00e7ti\u011fimiz ony\u0131lda ayd\u0131nlar\u0131n ve \u00f6\u011frencilerin radikalle\u015fmesinden, \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya\u2019da yer alan devrimlerin etkisinden, yeni bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalara ters d\u00fc\u015fen Marksist Ortodoksluklar\u0131n (ba\u011fnazl\u0131klar\u0131n) k\u0131r\u0131lmas\u0131ndan ve hatt\u00e2 yeni ku\u015faklar\u0131n yeti\u015fmesi gibi basit bir etmenden gelmektedir. 1950\u2019- lerde, geni\u015f bir okur kitlesi bulan kitaplar\u0131 yazan ve akademik \u00e7evrelerde \u00f6nemli yerlere ula\u015fan Marksistler, \u00e7o\u011funlukla, 1930\u2019lar\u0131n ya da 1940\u2019lar\u0131n normal bir geli\u015fme g\u00f6steren radikal \u00f6\u011frencileriydi. Bunun yan\u0131s\u0131ra, Marx\u2019m do\u011fumunun 150. ve Kapital\u2019in yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n 100. y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u00fc kutlarken, Marksizm\u2019in tarih yaz\u0131m\u0131 alan\u0131nda belirgin bir etkinlilik kazanmas\u0131 ile Marx\u2019dan esinlenmi\u015f ya da \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda Marksist okulda e\u011fitim g\u00f6rmenin etkilerini ortaya koymu\u015f \u00f6nemli say\u0131da tarih\u00e7inin ayn\u0131 d\u00f6neme denk geldi\u011fini -e\u011fer Marksist isek ho\u015fnutlukla- belirtmek gerek.<\/p>\n

Karl Marks\u2019\u0131n Tarih Yaz\u0131m\u0131na Katk\u0131s\u0131 | Eric J.E. Hobsbawm<\/strong><\/p>\n

\u00c7eviren: Attila AKSOY<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

On dokuzuncu y\u00fczy\u0131l burjuva uygarl\u0131k \u00e7a\u011f\u0131 k\u0131van\u00e7 duyabilece\u011fi baz\u0131 entellekt\u00fcel ba\u015far\u0131lar kazanm\u0131\u015ft\u0131r, ama yine bu d\u00f6nemde geli\u015fen akademik tarih disiplini bu ba\u015far\u0131lar aras\u0131nda say\u0131lamaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc ondokuzuncu y\u00fczy\u0131l, belki tarihi ara\u015ft\u0131rma teknikleri alan\u0131nda ba\u015far\u0131l\u0131 oldu, ama bunun d\u0131\u015f\u0131nda kalan tarih alanlar\u0131nda, daha \u00f6nceki b\u00fcy\u00fck devrimci d\u00f6neme\u2014Frans\u0131z Devrimi ve Sanayi Devrimi\u2014tan\u0131k olanlar\u0131n, insan toplumlar\u0131mn d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerini anlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[178],"tags":[],"class_list":{"0":"post-6931","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-marksizm"},"yoast_head":"\nKarl Marks\u2019\u0131n Tarih Yaz\u0131m\u0131na Katk\u0131s\u0131 | Eric J.E. Hobsbawm - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/karl-marks-in-tarih-yazimina-katkisi-eric-j-e-hobsbawm\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Karl Marks\u2019\u0131n Tarih Yaz\u0131m\u0131na Katk\u0131s\u0131 | Eric J.E. Hobsbawm\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"On dokuzuncu y\u00fczy\u0131l burjuva uygarl\u0131k \u00e7a\u011f\u0131 k\u0131van\u00e7 duyabilece\u011fi baz\u0131 entellekt\u00fcel ba\u015far\u0131lar kazanm\u0131\u015ft\u0131r, ama yine bu d\u00f6nemde geli\u015fen akademik tarih disiplini bu ba\u015far\u0131lar aras\u0131nda say\u0131lamaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc ondokuzuncu y\u00fczy\u0131l, belki tarihi ara\u015ft\u0131rma teknikleri alan\u0131nda ba\u015far\u0131l\u0131 oldu, ama bunun d\u0131\u015f\u0131nda kalan tarih alanlar\u0131nda, daha \u00f6nceki b\u00fcy\u00fck devrimci d\u00f6neme\u2014Frans\u0131z Devrimi ve Sanayi Devrimi\u2014tan\u0131k olanlar\u0131n, insan toplumlar\u0131mn d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerini anlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131, […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/karl-marks-in-tarih-yazimina-katkisi-eric-j-e-hobsbawm\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2018-07-25T08:51:54+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"300\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"90\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"33 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/karl-marks-in-tarih-yazimina-katkisi-eric-j-e-hobsbawm\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/karl-marks-in-tarih-yazimina-katkisi-eric-j-e-hobsbawm\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"Karl Marks\u2019\u0131n Tarih Yaz\u0131m\u0131na Katk\u0131s\u0131 | Eric J.E. Hobsbawm\",\"datePublished\":\"2018-07-25T08:51:54+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/karl-marks-in-tarih-yazimina-katkisi-eric-j-e-hobsbawm\/\"},\"wordCount\":6693,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Marksizm\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/karl-marks-in-tarih-yazimina-katkisi-eric-j-e-hobsbawm\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/karl-marks-in-tarih-yazimina-katkisi-eric-j-e-hobsbawm\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/karl-marks-in-tarih-yazimina-katkisi-eric-j-e-hobsbawm\/\",\"name\":\"Karl Marks\u2019\u0131n Tarih Yaz\u0131m\u0131na Katk\u0131s\u0131 | Eric J.E. Hobsbawm - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"datePublished\":\"2018-07-25T08:51:54+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/karl-marks-in-tarih-yazimina-katkisi-eric-j-e-hobsbawm\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/karl-marks-in-tarih-yazimina-katkisi-eric-j-e-hobsbawm\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/karl-marks-in-tarih-yazimina-katkisi-eric-j-e-hobsbawm\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Karl Marks\u2019\u0131n Tarih Yaz\u0131m\u0131na Katk\u0131s\u0131 | Eric J.E. Hobsbawm\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Karl Marks\u2019\u0131n Tarih Yaz\u0131m\u0131na Katk\u0131s\u0131 | Eric J.E. Hobsbawm - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/karl-marks-in-tarih-yazimina-katkisi-eric-j-e-hobsbawm\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Karl Marks\u2019\u0131n Tarih Yaz\u0131m\u0131na Katk\u0131s\u0131 | Eric J.E. Hobsbawm","og_description":"On dokuzuncu y\u00fczy\u0131l burjuva uygarl\u0131k \u00e7a\u011f\u0131 k\u0131van\u00e7 duyabilece\u011fi baz\u0131 entellekt\u00fcel ba\u015far\u0131lar kazanm\u0131\u015ft\u0131r, ama yine bu d\u00f6nemde geli\u015fen akademik tarih disiplini bu ba\u015far\u0131lar aras\u0131nda say\u0131lamaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc ondokuzuncu y\u00fczy\u0131l, belki tarihi ara\u015ft\u0131rma teknikleri alan\u0131nda ba\u015far\u0131l\u0131 oldu, ama bunun d\u0131\u015f\u0131nda kalan tarih alanlar\u0131nda, daha \u00f6nceki b\u00fcy\u00fck devrimci d\u00f6neme\u2014Frans\u0131z Devrimi ve Sanayi Devrimi\u2014tan\u0131k olanlar\u0131n, insan toplumlar\u0131mn d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerini anlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131, […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/karl-marks-in-tarih-yazimina-katkisi-eric-j-e-hobsbawm\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2018-07-25T08:51:54+00:00","og_image":[{"width":300,"height":90,"url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","type":"image\/png"}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"33 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/karl-marks-in-tarih-yazimina-katkisi-eric-j-e-hobsbawm\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/karl-marks-in-tarih-yazimina-katkisi-eric-j-e-hobsbawm\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"Karl Marks\u2019\u0131n Tarih Yaz\u0131m\u0131na Katk\u0131s\u0131 | Eric J.E. Hobsbawm","datePublished":"2018-07-25T08:51:54+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/karl-marks-in-tarih-yazimina-katkisi-eric-j-e-hobsbawm\/"},"wordCount":6693,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"articleSection":["Marksizm"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/karl-marks-in-tarih-yazimina-katkisi-eric-j-e-hobsbawm\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/karl-marks-in-tarih-yazimina-katkisi-eric-j-e-hobsbawm\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/karl-marks-in-tarih-yazimina-katkisi-eric-j-e-hobsbawm\/","name":"Karl Marks\u2019\u0131n Tarih Yaz\u0131m\u0131na Katk\u0131s\u0131 | Eric J.E. Hobsbawm - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"datePublished":"2018-07-25T08:51:54+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/karl-marks-in-tarih-yazimina-katkisi-eric-j-e-hobsbawm\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/karl-marks-in-tarih-yazimina-katkisi-eric-j-e-hobsbawm\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/karl-marks-in-tarih-yazimina-katkisi-eric-j-e-hobsbawm\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Karl Marks\u2019\u0131n Tarih Yaz\u0131m\u0131na Katk\u0131s\u0131 | Eric J.E. Hobsbawm"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6931","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6931"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6931\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6931"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6931"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6931"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}