{"id":6934,"date":"2018-07-25T12:38:00","date_gmt":"2018-07-25T09:38:00","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2018\/07\/25\/belki-zamanla-insanlar-zekanin-toplum-icin-degerli-bir-sey-oldugunu-farkedeceklerdir-bertrant-russell\/"},"modified":"2018-07-25T12:38:00","modified_gmt":"2018-07-25T09:38:00","slug":"belki-zamanla-insanlar-zekanin-toplum-icin-degerli-bir-sey-oldugunu-farkedeceklerdir-bertrant-russell","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/belki-zamanla-insanlar-zekanin-toplum-icin-degerli-bir-sey-oldugunu-farkedeceklerdir-bertrant-russell\/","title":{"rendered":"Belki zamanla insanlar zekan\u0131n toplum i\u00e7in de\u011ferli bir \u015fey oldu\u011funu farkedeceklerdir | Bertrant Russell"},"content":{"rendered":"

\u0130nsanl\u0131k tarihi boyunca, her biri aceleci bir ki\u015fi taraf\u0131ndan tarihin anahtar\u0131 olarak yorumlanabilecek, \u00e7e\u015fitli d\u00f6nemsel sal\u0131n\u0131mlar olagelmi\u015ftir. Benim \u015fimdi ele almak istedi\u011fim, sentez ve ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fczl\u00fckten analiz ve ho\u015fg\u00f6r\u00fcye, sonra yine geriye do\u011fru olan sal\u0131n\u0131m\u0131n, bunlar aras\u0131nda en \u00f6nemsizi olmad\u0131\u011f\u0131 kan\u0131s\u0131nday\u0131m. Uygar olmayan kabileler hemen hemen hep sentezci ve ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fczd\u00fcrler. Onlara g\u00f6re toplumsal geleneklerin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131lmamal\u0131d\u0131r; yabanc\u0131lara kar\u015f\u0131 da b\u00fcy\u00fck ku\u015fku duyarlar. Helenik d\u00f6nem \u00f6ncesindeki uygarl\u0131klar genellikle bu \u00f6zelliklere sahiplerdi. \u00d6zellikle M\u0131s\u0131r\u2019da, g\u00fc\u00e7l\u00fc rahipler s\u0131n\u0131f\u0131 ulusal geleneklerin koruyucusu durumundayd\u0131lar ve kendi uygarl\u0131klar\u0131ndan farkl\u0131 olan Suriye uygarl\u0131\u011f\u0131 ile temas sonucu Akhenaton\u2019un M\u0131s\u0131r h\u00fck\u00fcmdar\u0131 benimsedi\u011fi bozguncu ku\u015fkuculu\u011fu p\u00fcsk\u00fcrtmeyi ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131. Minos uygarl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemindeki durum ne olursa olsun analitik ho\u015fg\u00f6r\u00fcn\u00fcn tam olarak ilk kez g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc d\u00f6nem Grek \u00e7a\u011f\u0131d\u0131r. Bu da, daha sonraki ba\u015fka \u00f6rneklerde de oldu\u011fu gibi, yabanc\u0131larla ileti\u015fim sa\u011flayan ve onlarla iyi ili\u015fkilere gereksinim duyan ticaretin do\u011furdu\u011fu bir sonu\u00e7tur.<\/p>\n

Ticaret, son y\u0131llara kadar, bir ki\u015fisel giri\u015fim konusu olmu\u015ftur. Ticarette \u00f6nyarg\u0131lar kazan\u00e7 i\u00e7in bir engel, laissez faire (b\u0131rak\u0131n\u0131z yaps\u0131nlar) doktrini de ba\u015far\u0131n\u0131n anahtar\u0131 say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu ticaret ruhu, daha sonralar\u0131 oldu\u011fu gibi, Grek \u00e7a\u011f\u0131nda da her ne kadar sanatta ve d\u00fc\u015f\u00fcncede esin kayna\u011f\u0131 olmu\u015fsa da, askeri ba\u015far\u0131lar i\u00e7in zorunlu olan toplumsal b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc sa\u011flayamam\u0131\u015ft\u0131. Bu nedenle Grekler \u00f6nce Makedonya\u2019ya, sonra da Roma\u2019ya boyun e\u011fdiler.<\/p>\n

Romal\u0131lar\u0131n sistemi, temelde sentezci; ayr\u0131ca, tam \u00e7a\u011fda\u015f bir \u015fekilde, yani teolojik a\u00e7\u0131dan de\u011fil emperyalist ve parasal a\u00e7\u0131lardan, ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fczd\u00fc. Ancak Roma sentezcili\u011fi Grek ku\u015fkuculu\u011fu taraf\u0131ndan yava\u015f yava\u015f eritildi ve yerini R\u00f6nesans d\u00f6nemine kadar d\u00fcnyaya egemen olan, h\u0131ristiyan ve m\u00fcsl\u00fcman sentezlerine b\u0131rakt\u0131. R\u00f6nesans Bat\u0131 Avrupa\u2019da k\u0131sa s\u00fcren \u00e7ok parlak bir entellekt\u00fcel ve sanatsal d\u00f6neme yol a\u00e7t\u0131; onu da politik kaos ve sade insanlar\u0131n bu t\u00fcrden sa\u00e7mal\u0131klar\u0131 b\u0131rak\u0131p din sava\u015flar\u0131nda birbirlerini \u00f6ld\u00fcrmek gibi ciddi i\u015flere el atma kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131 izledi. Ticaretle u\u011fra\u015fan \u0130ngiltere ve Hollanda, Reformasyon ve Kar\u015f\u0131-Reformasyon ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcnden ilk s\u0131yr\u0131lan \u00fclkeler oldular; onlar da birle\u015fip Roma yanl\u0131lar\u0131yla sava\u015fmak yerine birbirleriyle sava\u015farak ho\u015fg\u00f6r\u00fclerini kan\u0131tlad\u0131lar. \u0130ngiltere de, Eski Yunanistan gibi, kom\u015fular\u0131 \u00fczerinde \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fc bir etki yapt\u0131 ve bu \u00fclkede demokrasi ve parlamenter rejim i\u00e7in gerekli olan \u00f6l\u00e7\u00fcde ku\u015fkuculuk yava\u015f yava\u015f geli\u015fti. Ho\u015fg\u00f6r\u00fcden yoksun bir \u00e7a\u011fda bu kurumlar ender olarak olanakl\u0131d\u0131rlar ve bu nedenle de yerlerini fa\u015fizme ve bol\u015fevizme b\u0131rakma e\u011filimindedirler.<\/p>\n

Ondokuzuncu y\u00fczy\u0131l d\u00fcnyas\u0131, genellikle san\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan daha \u00e7ok, 1688 (Katolik kral James 2\u2019ye kar\u015f\u0131 ayaklanma. (\u00c7.N.) devriminde somutla\u015fan ve John Locke (1632-1704) taraf\u0131ndan ifade edilen felsefenin bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bu felsefe 1776\u2019da Amerika\u2019da ve 1789\u2019da Fransa\u2019da (1776: Amerikan Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k Bildirgesi, 1789: Frans\u0131z devrimi. (\u00c7.N.) egemen oldu ve sonra da b\u00fct\u00fcn bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131na yay\u0131ld\u0131. \u0130ngiltere\u2019nin sanayi devrimi ve Napolyon\u2019u yenmesi sonucu kazand\u0131\u011f\u0131 prestij bunda b\u00fcy\u00fck etken olmu\u015ftur.<\/p>\n

Bu durumda bir tutars\u0131zl\u0131k oldu\u011fu ancak yava\u015f yava\u015f farkedildi. Locke\u2019un ve ondokuzuncu y\u00fczy\u0131l liberalizminin fikirleri s\u0131nai de\u011fil ticari nitelikteydi. Sanayicili\u011fin felsefesi, ser\u00fcvenci deniza\u015f\u0131r\u0131 t\u00fcccarlar\u0131nkinden t\u00fcm\u00fcyle farkl\u0131d\u0131r. Sanayicilik sentezcidir; b\u00fcy\u00fck ekonomik birimler olu\u015fturur, toplumu daha organik hale getirir ve bireyci d\u00fcrt\u00fclerin bast\u0131r\u0131lmas\u0131ndan yanad\u0131r. Bunun yan\u0131s\u0131ra, sanayicili\u011fin ekonomik \u00f6rg\u00fctlenmesi hep oligar\u015fik nitelikte olmu\u015f ve siyasal demokrasi ne zaman ba\u015far\u0131ya ula\u015f\u0131yor g\u00f6r\u00fcnse onu etkisiz hale getirmi\u015ftir. Bu nedenlerle \u00f6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ki, her yeni \u00e7a\u011fda oldu\u011fu gibi, rakip inanlar ve felsefeler aras\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fmaya g\u00f6t\u00fcren yeni bir sentezci ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fczl\u00fck \u00e7a\u011f\u0131na girmekteyiz.<\/p>\n

Bug\u00fcn d\u00fcnyada sadece iki tane b\u00fcy\u00fck devlet vard\u0131r: Birle\u015fik Amerika ve Sovyetler Birli\u011fi. Bunlar\u0131n n\u00fcfuslar\u0131 birbirine e\u015fit gibidir; etki alanlar\u0131ndaki \u00f6teki \u00fclkelerin n\u00fcfuslar\u0131 da \u00f6yle.<\/p>\n

Bat\u0131 Avrupa ile Amerika k\u0131tas\u0131ndaki di\u011fer \u00fclkeler Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019nin; T\u00fcrkiye, \u0130ran ve \u00c7in\u2019in b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc Sovyetler\u2019in etki alan\u0131ndad\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcnme, Orta\u00e7a\u011f\u2019daki h\u0131ristiyanlarla m\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131ndaki b\u00f6l\u00fcn\u00fcm\u00fc and\u0131rmaktad\u0131r. Ayn\u0131 t\u00fcrden inan fark\u0131, ayn\u0131 amans\u0131z d\u00fc\u015fmanl\u0131k, daha b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fclerde olsa da, benzer b\u00f6lge b\u00f6l\u00fcn\u00fcm\u00fc s\u00f6z konusudur. Orta\u00e7a\u011f\u2019da, h\u0131ristiyan devletler aras\u0131nda, m\u00fcsl\u00fcman devletler aras\u0131nda nas\u0131l sava\u015flar olduysa, bu iki b\u00fcy\u00fck grup i\u00e7inde de sava\u015flar olacakt\u0131r; ancak bu sava\u015flar\u0131n er veya ge\u00e7, ger\u00e7ek bar\u0131\u015f antla\u015fmalar\u0131yla son bulmas\u0131n\u0131 umabiliriz. Halbuki bu iki b\u00fcy\u00fck grup aras\u0131nda, sadece, her ikisinin de bitap d\u00fc\u015fmesi sonucu ger\u00e7ekle\u015fen ate\u015fkes anla\u015fmalar\u0131 yap\u0131lacakt\u0131r. \u0130ki taraftan birinin zafere ula\u015faca\u011f\u0131n\u0131, ya da \u00e7at\u0131\u015fmadan bir yarar elde edece\u011fini sanm\u0131yorum. Her iki grup da di\u011ferini k\u00f6t\u00fc niyetli olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ve ondan nefret etti\u011fi i\u00e7in \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n s\u00fcr\u00fcp gidece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndeyim.<\/p>\n

Ku\u015fkusuz, geli\u015fmenin mutlaka bu yolda olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemiyorum. Bilim \u015fimdi oldu\u011fundan \u00e7ok daha ileri bir a\u015famaya ula\u015f\u0131ncaya kadar, be\u015feri olaylar s\u00f6z konusu oldu\u011funda, gelece\u011fin belirsiz olmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Ben, sadece, bu do\u011frultuda gidi\u015fe yol a\u00e7abilecek etkin kuvvetler bulundu\u011funa dikkat \u00e7ekiyorum. Bu kuvvetler psikolojik oldu\u011fundan insan kontrol\u00fc kapsam\u0131ndad\u0131rlar. Bu nedenle, g\u00fcc\u00fc elinde bulunduranlar inan sava\u015flar\u0131 i\u00e7eren bir gelecek istemiyorlarsa onu \u00f6nlemek de ellerindedir. Gelecek hakk\u0131nda salt fiziksel d\u00fc\u015f\u00fcncelere dayanmayan olumsuz bir kehanette bulunurken, gelecekten s\u00f6z eden ki\u015finin ama\u00e7lar\u0131ndan biri de kendi tahminlerinin yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymalar\u0131 yolunda insanlar\u0131 \u00e7aba g\u00f6stermeye y\u00f6neltmektir. K\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn habercisi, e\u011fer insan sevgisi ta\u015f\u0131yan bir ki\u015fiyse, kendisine kar\u015f\u0131 nefret duyulmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131 ve kehanetleri do\u011fru \u00e7\u0131kmazsa \u00e7ok \u00fcz\u00fclece\u011fi izlenimini vermelidir. Bu giri\u015ften sonra inan sava\u015flar\u0131na yol a\u00e7an nedenleri; e\u011fer onlar\u0131 \u00f6nlemek istiyorsak al\u0131nmas\u0131 gereken \u00f6nlemleri g\u00f6zden ge\u00e7irelim.<\/p>\n

Yak\u0131n gelecekte, onsekizinci ve ondokuzuncu y\u00fczy\u0131llarda ya\u015fanan ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fczl\u00fckten daha b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde, etkin bir ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn var olaca\u011f\u0131 beklenmektedir. Bu beklentinin temel nedeni de b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli seri \u00fcretimin ucuzlu\u011fudur.<\/p>\n

Bunun tr\u00f6stlere ve tekellere yol a\u00e7aca\u011f\u0131 ise, en az\u0131ndan Kom\u00fcnist Manifesto kadar, eski ve herkes\u00e7e bilinen bir \u015feydir. Bizi \u015fimdilik ilgilendiren, entellekt\u00fcel ba\u011flamda ortaya \u00e7\u0131kacak sonu\u00e7lard\u0131r.<\/p>\n

Bug\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnce kaynaklar\u0131n\u0131 birka\u00e7 elde toplayarak onlar\u0131 kontrol alt\u0131nda tutma yolunda gittik\u00e7e artan bir e\u011filim vard\u0131r; bunun sonucu olarak da az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnceleri etkili olarak dile getirilme \u015fans\u0131n\u0131 yitirmektedir.<\/p>\n

Bu yo\u011funla\u015fma Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde, y\u00f6netimdeki parti yarar\u0131na olarak, politik a\u00e7\u0131dan ve bilin\u00e7li olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. \u00d6nceleri b\u00f6yle bir y\u00f6netimin ba\u015far\u0131l\u0131 olabilmesi ku\u015fkulu g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu; ancak y\u0131llar ge\u00e7tik\u00e7e ba\u015far\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 giderek kuvvetlenmektedir. Ekonomik uygulamada baz\u0131 \u00f6d\u00fcnler verilmi\u015fse de, ekonomik ve politik teoride ya da felsefi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131nda bu yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Kom\u00fcnizm gittik\u00e7e daha \u00e7ok gelecekteki bir cennetle ilgilenen, g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam bi\u00e7imiyle ise gittik\u00e7e daha az ilgilenen bir inana d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. Bu inan\u0131 sorgulamadan kabul eden ve olu\u015ftu\u011fu y\u0131llarda onunla ilgili etkin bir ele\u015ftiri duymam\u0131\u015f olan yeni bir ku\u015fak yeti\u015fmektedir.<\/p>\n

Edebiyat, bas\u0131n ve e\u011fitim \u00fczerinde \u015fimdi uygulanan denetim bir yirmi y\u0131l daha b\u00f6yle s\u00fcrerse s\u00fcrmeyece\u011fini varsaymak i\u00e7in de bir neden yoktur- kom\u00fcnist felsefe enerjik kitlenin ezici \u00e7o\u011funlu\u011funun kabul etti\u011fi felsefe olacakt\u0131r. Buna kar\u015f\u0131 gelenler de \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Bir yanda olaylar\u0131n, ulusal ya\u015fam\u0131n genel gidi\u015finin d\u0131\u015f\u0131nda kalan ve say\u0131lar\u0131 giderek azalan k\u00fcsk\u00fcn ya\u015fl\u0131lar; \u00f6te yanda da, etkileri uzun y\u0131llar \u00f6nemsemeye de\u011fmeyecek d\u00fczeylerde kalan birka\u00e7 \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n

\u00d6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler her zaman var olmu\u015flard\u0131r -on\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc y\u00fczy\u0131lda \u0130talyan soylular\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu Epik\u00fcr yanl\u0131s\u0131yd\u0131.<\/p>\n

Bu kimseler ancak baz\u0131 rastlant\u0131sal hallerde, \u00f6rne\u011fin \u015fimdiki Meksika\u2019da oldu\u011fu gibi, fikirleri, ekonomik ve politik nedenlerle, \u00f6nemli kesimler i\u00e7in yarar sa\u011flad\u0131\u011f\u0131nda \u00f6nem kazan\u0131rlar. Bu da Resmi Kilise\u2019nin biraz sa\u011fduyu kullanmas\u0131yla her zaman \u00f6nlenebilir.<\/p>\n

Rusya\u2019daki Resmi Kilise\u2019den de bu kadarc\u0131k sa\u011fduyu g\u00f6stermesi beklenebilir. Gen\u00e7 k\u00f6yl\u00fcler e\u011fitimin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla s\u00fcr\u00fcye kat\u0131lmaktad\u0131rlar; k\u00f6yl\u00fclerin ya\u015fant\u0131s\u0131nda bireyselcili\u011fe gittik\u00e7e daha \u00e7ok \u00f6d\u00fcn verilmesi de onlar\u0131n teoriyi benimsemelerini kolayla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n

Ekonomik sistemin uygulanmas\u0131nda ne kadar az kom\u00fcnizm olursa genellikle benimsenen inan da o kadar \u00e7ok yayg\u0131nla\u015facakt\u0131r.<\/p>\n

Bu s\u00fcre\u00e7 yaln\u0131z Rusya\u2019ya ya da Sovyetler Birli\u011fi\u2019ne dahil \u00fclkelere \u00f6zg\u00fc de\u011fildir. \u00c7in de ayn\u0131 s\u00fcre\u00e7 i\u00e7ine girmektedir; \u00e7ok g\u00fc\u00e7lenmesi de olas\u0131l\u0131k d\u0131\u015f\u0131 de\u011fildir. \u00c7in\u2019de g\u00fc\u00e7l\u00fc olan hangi hareket varsa -\u00f6zellikle de milliyet\u00e7i h\u00fck\u00fcmet- Rusya\u2019n\u0131n etkisiyle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

G\u00fcney ordular\u0131n\u0131n askeri ba\u015far\u0131s\u0131 Ruslar\u0131n yol g\u00f6stermesiyle \u00f6rg\u00fctlenen propaganda sayesinde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Eski dinlere -budizm ve Taoizme- ba\u011fl\u0131 olan \u00c7inliler politik bak\u0131mdan geri kafal\u0131d\u0131rlar. H\u0131ristiyanlar ise, yabanc\u0131lara kar\u015f\u0131, milliyet\u00e7ileri rahats\u0131z edecek \u00f6l\u00e7\u00fcde dost\u00e7ad\u0131r. Asl\u0131nda, milliyet\u00e7iler yerli olsun yabanc\u0131 olsun b\u00fct\u00fcn eski dinlere kar\u015f\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n

Rusya\u2019n\u0131n yeni dini, hem \u201cgeli\u015fme\u201dnin son \u00f6rne\u011fi olmas\u0131, hem de siyasal bak\u0131mdan dost olan bir devletle, ger\u00e7ekte yegane dost devletle ilintili olmas\u0131 nedeniyle, yurtsever ayd\u0131nlara \u00e7ekici gelmektedir. Bu y\u00fczden \u00c7in\u2019in uygulamada kom\u00fcnizme ge\u00e7mesi akla uzak geliyorsa da, bol\u015fevik felsefesini benimsemesi pekala olas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u0130ngilizlerin \u201cgeri kalm\u0131\u015f\u201d \u00fclkelerle olan ili\u015fkilerinde d\u00fc\u015ft\u00fckleri en b\u00fcy\u00fck yan\u0131lg\u0131 geleneklerin g\u00fcc\u00fcne \u00e7ok fazla g\u00fcvenmek olmu\u015ftur. \u00c7in\u2019de, \u00c7in klasiklerini olduk\u00e7a iyi bilen, yayg\u0131n bo\u015f inanlar\u0131 anlayan, ya\u015fl\u0131 ve tutucu okumu\u015f yazm\u0131\u015flarla dostluk kurmu\u015f bir\u00e7ok \u0130ngiliz bulabilirsiniz. Yeni \u00c7in\u2019i anlayan ve ona bilgisizce bir a\u015fa\u011f\u0131lama ile bakmayan birisine ise pek rastlayamazs\u0131n\u0131z. Bu kimseler, Japonya\u2019daki kabuk de\u011fi\u015ftirmeye ra\u011fmen, \u00c7in\u2019in gelece\u011fini ge\u00e7mi\u015fine bakarak de\u011ferlendirmeyi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrler ve b\u00fcy\u00fck ve h\u0131zl\u0131 bir de\u011fi\u015fimin olanaks\u0131z oldu\u011funu varsayarlar. Bunun bir d\u00fc\u015f yan\u0131lg\u0131s\u0131 oldu\u011fundan eminim. Japonya\u2019da oldu\u011fu gibi \u00c7in\u2019de de, Bat\u0131\u2019n\u0131n ekonomik ve askeri g\u00fcc\u00fc Bat\u0131\u2019ya prestij sa\u011flamakla beraber, ondan nefret edilmesine de neden olmu\u015ftur. Rusya olmasayd\u0131 bu nefret etkisiz kal\u0131rd\u0131. Ama \u015fimdi Rusya, Bat\u0131 egemenli\u011finden kurtulma konusunda bir model olu\u015fturmakta ve az \u00e7ok benzer bir yolda y\u00fcr\u00fcmek i\u00e7in \u00c7in\u2019e yard\u0131mc\u0131 olmaktad\u0131r.<\/p>\n

Bu ko\u015fullar alt\u0131nda h\u0131zl\u0131 bir de\u011fi\u015fim \u00e7ok olanakl\u0131d\u0131r. Daha \u00f6nce e\u011fitimsiz olan bir toplumda h\u0131zl\u0131 bir de\u011fi\u015fim her zaman kolayl\u0131kla ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir; \u00e7\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fcmetin sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ile desteklenen bir e\u011fitim, gen\u00e7lerin cahil b\u00fcy\u00fcklerini k\u00fc\u00e7\u00fcmsemesine yol a\u00e7ar.<\/p>\n

Bu nedenle, yirmi y\u0131l sonra bol\u015fevik ideolojinin b\u00fct\u00fcn \u00c7in\u2019de iktidara gelmesi ve Rusya ile yak\u0131n bir siyasal ittifak i\u00e7ine girmesi hi\u00e7 de olas\u0131l\u0131k d\u0131\u015f\u0131 de\u011fildir. Bu ideoloji, e\u011fitim yoluyla, yava\u015f yava\u015f d\u00fcnya n\u00fcfusunun yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131na a\u015f\u0131lanacakt\u0131r.<\/p>\n

Bu arada \u00f6b\u00fcr yar\u0131s\u0131nda neler olabilir?<\/p>\n

Yerle\u015fmi\u015f tutuculu\u011fun stat\u00fckoculuk ve gelenek avantajlar\u0131na sahip oldu\u011fu Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131nda daha yumu\u015fak y\u00f6ntemler yeterlidir; ger\u00e7ekten de, mevcut y\u00f6ntemler, genelde, belirli bir amaca y\u00f6nelik olmadan ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131r. Orta\u00e7a\u011f kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n etkisi nedeniyle, \u00e7a\u011fda\u015f inan Avrupa\u2019da kat\u0131ks\u0131z haliyle g\u00f6r\u00fclmez. Sanayi kapitalizminin en \u00f6zg\u00fcr \u015fekilde uyguland\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6zelliklerini a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterdi\u011fi yer Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019dir. D\u00fcnya devletleri aras\u0131nda en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc Amerika oldu\u011fu i\u00e7in, Bat\u0131 Avrupa da yava\u015f yava\u015f onun izinde gitmek zorunda kalmaktad\u0131r.<\/p>\n

Bunu s\u00f6ylerken, \u00f6rne\u011fin Amerikan g\u00f6\u00e7men topluluklar\u0131nda hala varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren, gerilerde kalm\u0131\u015f bir Avrupa inan\u0131 olan tutucu protestanl\u0131\u011f\u0131 benimsememiz gerekti\u011fini kastetmiyorum. Amerika\u2019n\u0131n tar\u0131m kesimi, uluslararas\u0131 \u00f6nem ta\u015f\u0131yan veya Amerika\u2019n\u0131n gelece\u011fine bi\u00e7im verecek olan kesim de\u011fildir. Yeni ve \u00f6nemli olan, sanayi inan\u0131d\u0131r. Bu inan Rusya\u2019da bir bi\u00e7im, Amerika\u2019da ba\u015fka bir bi\u00e7im alm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fcnya i\u00e7in \u00f6nemli olan da bu ikisi aras\u0131ndaki z\u0131tl\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

Rusya gibi Amerika\u2019n\u0131n ideali de ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f de\u011fildir; ama yine de de\u011fer yarg\u0131lar\u0131 teorik a\u00e7\u0131dan bu ideale uydurulmu\u015ftur. Rusya\u2019n\u0131n ideali kom\u00fcnizmdir; Amerika\u2019n\u0131n ideali ise serbest rekabet. Yeni ekonomi politikas\u0131 Rus idealine nas\u0131l ayakba\u011f\u0131 oluyorsa tr\u00f6stler de Amerikan idealine ayn\u0131 \u015feyi yapmaktad\u0131r. Kom\u00fcnistler, \u00f6rg\u00fctler baz\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr; tipik Amerikal\u0131 da bireyler baz\u0131nda. \u201cTahta kul\u00fcbeden Beyaz Saraya\u201d s\u00f6zleri gen\u00e7 politikac\u0131lar\u0131n \u00f6n\u00fcne koyulan idealin bir ifadesidir. Ekonomik alanda buna benzer bir ideal de i\u015f hayat\u0131nda ilerlemeyi sa\u011flayan sistemlerin reklamlar\u0131n\u0131 esinler. Herkesin Beyaz Saray\u2019da oturmas\u0131n\u0131n veya \u015firket ba\u015fkan\u0131 olmas\u0131n\u0131n olanak d\u0131\u015f\u0131 olmas\u0131 ger\u00e7e\u011fi, idealin bir eksikli\u011fi olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmez; sadece, gen\u00e7leri rakiplerinden daha \u00e7al\u0131\u015fkan ve kurnaz olmaya iteleyen bir \u00f6ge olarak alg\u0131lan\u0131r. Amerika\u2019n\u0131n hen\u00fcz kalabal\u0131kla\u015fmad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde, \u00e7o\u011fu kimsenin, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n omuzlar\u0131na basmadan olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131lara eri\u015fmesi olanakl\u0131yd\u0131. \u015eimdi bile, e\u011fer ama\u00e7lanan \u015fey g\u00fc\u00e7 de\u011fil de maddi refah ise, Amerika\u2019daki bir i\u015f\u00e7inin Avrupa\u2019daki bir serbest meslek sahibinden daha zengin olma olana\u011f\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n

Ancak g\u00fc\u00e7 art\u0131k giderek baz\u0131 odaklarda yo\u011funla\u015fmaktad\u0131r ve d\u0131\u015flanm\u0131\u015f olanlar\u0131n da kendi paylar\u0131n\u0131 istemeleri tehlikesi vard\u0131r. Ulusal inanc\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc bu tehlikeyi en aza indirecek \u015fekilde planlanm\u0131\u015ft\u0131r. Napolyon-vari bir d\u00fcstur, La carriere ouuerte aux talents (Mesle\u011fin kap\u0131s\u0131 yeteneklilere a\u00e7\u0131kt\u0131r) s\u00f6zleri \u00e7ok i\u015fe yarar; gerisi ba\u015far\u0131y\u0131 toplumsal de\u011fil bireysel bir olgu olarak g\u00f6stermeye kal\u0131r. Kom\u00fcnist felsefede hedef bir kesimin ya da bir \u00f6rg\u00fct\u00fcn ba\u015far\u0131s\u0131d\u0131r; Amerika\u2019da ise bireyin ba\u015far\u0131s\u0131.<\/p>\n

Sonu\u00e7ta, ba\u015far\u0131s\u0131z birey sosyal sisteme \u00f6fkelenmek yerine kendi yetersizli\u011finden utan\u00e7 duyar. Al\u0131\u015f\u0131k oldu\u011fu bireyci felsefe, toplu eylem sayesinde herhangi bir yarar sa\u011flanabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmesini engeller. Bu nedenle, g\u00fcc\u00fc elinde bulunduranlara kar\u015f\u0131 bir muhalefet yoktur; bu da onlar\u0131 zenginle\u015ftiren ve d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda etkili yapan bir sosyal sistemin tad\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmakta \u00f6zg\u00fcr k\u0131lar. \u0130nsanlar\u0131n gerek duyduklar\u0131 \u015feylerin e\u015fit olarak da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nem hi\u00e7bir zaman var olmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Oturmu\u015f bir sosyal sistemde, daha az \u015fansl\u0131 olanlar\u0131n kaderlerini kabul etmelerini sa\u011flayan bir sistem var olmal\u0131d\u0131r; bu da genellikle bir t\u00fcr inana dayan\u0131r. Ancak bir inan\u0131n, geni\u015f bir k\u00fctle taraf\u0131ndan kabul edilmesini g\u00fcvenceye almak i\u00e7in, b\u00fct\u00fcn topluma, g\u00f6zard\u0131 etti\u011fi haks\u0131zl\u0131klar\u0131 kar\u015f\u0131layacak \u00f6l\u00e7\u00fcde yarar da sunmas\u0131 gerekir. Amerika\u2019da teknik geli\u015fimi ve maddi refah d\u00fczeyinin y\u00fckselmesini sunar. Bu ikincisini sonsuza kadar sa\u011flamaya g\u00fcc\u00fc yetmeyebilir; ama bir s\u00fcre daha ba\u015farma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r. Rusya\u2019da ise, sadece sermaye sahiplerinin de\u011fil, herkesin yarar\u0131na y\u00f6netilen bir sanayile\u015fme kavram\u0131n\u0131 sunar.<\/p>\n

Rus i\u015f\u00e7isinin Amerikal\u0131 i\u015f\u00e7iye g\u00f6re daha yoksul oldu\u011fu ku\u015fkusuzdur. Ancak o ba\u015fkalar\u0131n\u0131 zenginle\u015ftirmek ve y\u00fcceltmek i\u00e7in gereksiz yere cefa \u00e7ekmedi\u011fini, kendi hakk\u0131 olan\u0131 ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilerek -en az\u0131ndan \u00f6yle sanarak avuntu bulur.<\/p>\n

Bunun da \u00f6tesinde, kendini, birbirleriyle m\u00fccadele eden birimlerden birinin \u00fcyesi olarak de\u011fil, s\u0131k\u0131 bir i\u015fbirli\u011fi i\u00e7indeki bir toplumun bir birimi olarak hisseder.
San\u0131r\u0131m burada Amerika ve Rusya\u2019daki inanlar\u0131n \u00f6z\u00fcne inmi\u015f oluyoruz. Protestan gelene\u011fi ve y\u00fcz y\u0131l s\u00fcren \u00f6nc\u00fc ruhu ile ya\u015famas\u0131 sonucu \u015fekillenmi\u015f olan bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na g\u00f6re, Amerika, yoksulluktan zenginli\u011fe eri\u015fme yolunda giri\u015filen bireysel u\u011fra\u015f\u0131n, ba\u015fkas\u0131ndan yard\u0131m istemeden, bireysel \u00e7aba yoluyla yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine inan\u0131r. Bir orman adam\u0131 gibi vah\u015fi do\u011fa ile sava\u015fmaktad\u0131r. Ger\u00e7ekte rakipleri olan ki\u015filerle sava\u015f\u0131yorsa da bu \u00fczerinde durmaya de\u011fer bir konu de\u011fildir. Belki de, b\u00fct\u00fcn ya\u015fam\u0131 boyunca, maddi refah u\u011fruna zihinsel d\u00fcr\u00fcstl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc feda eden ve fikirlerini \u00f6zg\u00fcrce ifade etmekten yoksun bir k\u00f6le durumunda olaca\u011f\u0131n\u0131 vurgulamak pek nazik bir davran\u0131\u015f olmaz. A\u00e7\u0131klamamas\u0131 gereken d\u00fc\u015f\u00fcncelerin ho\u015f olmayan d\u00fc\u015f\u00fcnceler oldu\u011fu ortadad\u0131r; bunlar konusunda dilini tutmaya zorlanmas\u0131 ise, yaln\u0131zca, anar\u015fik d\u00fcrt\u00fclere kar\u015f\u0131 sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir s\u0131n\u0131rlama getirmek demektir.<\/p>\n

Orta ya\u015fa geldi\u011finde kendisi de art\u0131k bu g\u00f6r\u00fc\u015fle tam bir uyum i\u00e7indedir. Rusya\u2019da ise, bunun tersine Bizans Kilisesi, Tatarlar ve \u00c7arl\u0131k, bireyin bir hi\u00e7 oldu\u011funu insanlar\u0131n beynine zaten damgalam\u0131\u015ft\u0131r; daha \u00f6nce Tanr\u0131 ya da \u00c7ar yoluna feda etti\u011fi \u015feyler toplum u\u011fruna daha kolay feda edilebilir. Rus kom\u00fcnistleri Bat\u0131\u2019daki sempatizanlar\u0131ndan, temelde bireye sayg\u0131 duymamalar\u0131yla ayr\u0131l\u0131rlar (Bkz. Rene F\u00fcl\u00f6p-Miller\u2019in Geist und Gesicht der Bolschewismus \u2013 Bol\u015fevizmin Ruhu ve G\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc).<\/p>\n

Bu konuda ruha ve \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011fe inanan Bizansl\u0131 seleflerinden daha kat\u0131 olabilirler. Sovyet y\u00f6neticileri ruhu ortadan kald\u0131rd\u0131ktan sonra Leviathan (\u0130ncil\u2019de s\u00f6z\u00fc edilen, bazen timsaha, bazen y\u0131lana, bazen de balinaya benzetilen deniz canavan. (\u00c7.N.) benzetmesini bir h\u0131ristiyandan daha i\u00e7tenlikle kabul edebilirler. Onlar i\u00e7in Bat\u0131\u2019n\u0131n bireyselli\u011fi, Menenius Agrippa masal\u0131nda oldu\u011fu gibi, bedenin \u00e7e\u015fitli organlar\u0131n\u0131, kendi ba\u015flar\u0131na ya\u015famalar\u0131 i\u00e7in ay\u0131rmak kadar abestir. Sanat, din, etik, aile konular\u0131na, daha do\u011frusu her konuya, bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 bu temele dayan\u0131r.<\/p>\n

Bat\u0131\u2019daki sosyalistler, aras\u0131ra, toplumun b\u00fcy\u00fck \u00f6neminden, sanki onlar da ayn\u0131 fikirdelermi\u015f gibi s\u00f6z ederler; ancak nadiren \u00f6yledirler. \u00d6rne\u011f\u2019in, uzak bir yere g\u00f6\u00e7 eden bir adam\u0131n kar\u0131s\u0131n\u0131 ve \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 birlikte g\u00f6t\u00fcrmek istemesini do\u011fal bulurlar. \u00c7ok daha kat\u0131 olan Do\u011fu kom\u00fcnistleri ise bunu sadece bir duygusall\u0131k olarak alg\u0131lar. \u00c7ocuklar\u0131na devletin bakaca\u011f\u0131n\u0131, gidece\u011fi yerde eskisini aratmayacak yeni bir e\u015f bulabilece\u011fini s\u00f6ylerler.<\/p>\n

Do\u011fal sevginin gerekleri \u00f6nemsiz say\u0131l\u0131r. Ger\u00e7i kapitalist toplumlarda bu t\u00fcr \u015feyler g\u00fcnl\u00fck ya\u015famda ho\u015fg\u00f6r\u00fcyle kar\u015f\u0131lan\u0131r, ama teorilerine ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde yans\u0131maz. Lenin\u2019in \u00f6\u011fretilerinin bu s\u00f6ylediklerime ters d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc de do\u011frudur. San\u0131r\u0131m, bunun bir tutars\u0131zl\u0131k oldu\u011fu, do\u011fal insan\u0131n teori kabu\u011fundan bir f\u0131\u015fk\u0131rmas\u0131 oldu\u011fu kabul edilmelidir. Koyu bir kom\u00fcnistin, Lenin\u2019in somut bir ki\u015fi olarak de\u011fil, bir Kuvvet\u2019in somutla\u015fmas\u0131 olarak sayg\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yleyece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. O da, zamanla, teorik olarak, Logosb kadar soyutla\u015fabilir.<\/p>\n

Rus felsefesinin yava\u015f yava\u015f, ya da bir anda, Bat\u0131\u2019ya egemen olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnenler olmu\u015ftur. \u0130lk bak\u0131\u015fta \u00f6nemli g\u00f6r\u00fclebilecek baz\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceler bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc desteklemektedir. Kom\u00fcnist felsefenin sanayi toplumuna kapitalist felsefeden daha uygun oldu\u011fu ku\u015fku g\u00f6t\u00fcrmez; \u00e7\u00fcnk\u00fc sanayile\u015fmenin bireylerden \u00e7ok, \u00f6rg\u00fctlerin \u00f6nemini art\u0131rmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Bundan ba\u015fka, toprak ve do\u011fal kaynak m\u00fclkiyetinin sanayiden \u00e7ok tar\u0131m rejimine \u00f6zg\u00fc olmas\u0131 do\u011fald\u0131r. Topra\u011f\u0131n \u00f6zel m\u00fclkiyeti iki yoldan edinilmi\u015ftir: birisi, her yerde k\u0131l\u0131\u00e7 hakk\u0131na dayanan aristokratik yol, ikincisi de, \u00e7ift\u00e7inin i\u015fledi\u011fi topra\u011fa sahip olma hakk\u0131na dayanan demokratik yol. Bir sanayi toplumunda bu iki hak da mant\u0131ks\u0131z ve anlams\u0131zd\u0131r.<\/p>\n

Maden sahiplerinin, madeni i\u015fletenlerden pay almalar\u0131 ve kentsel ta\u015f\u0131nmaz mal sahiplerinin kira almalar\u0131 uygulamas\u0131 aristokratik yoldan edinilen toprak m\u00fclkiyetinin anlams\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc mal sahibinin elde etti\u011fi gelirin herhangi bir toplumsal yarar\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenemez. Topra\u011f\u0131 i\u015fleyen k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn o topra\u011fa sahip olma hakk\u0131 da ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde anlams\u0131zd\u0131r.<\/p>\n

Bir Boer \u00e7ift\u00e7isinin topra\u011f\u0131nda buldu\u011fu alt\u0131ndan elde etti\u011fi zenginlik onun topluma yapt\u0131\u011f\u0131 herhangi bir hizmet nedeniyle kazan\u0131lm\u0131\u015f de\u011fildir. Kente yak\u0131n bir yerde \u00e7iftlik sahibi olan ki\u015finin o b\u00f6lgenin kentle\u015fmesiyle elde etti\u011fi zenginlik i\u00e7in de ayn\u0131 \u015fey ge\u00e7erlidir. Yaln\u0131z \u00f6zel m\u00fclkiyet de\u011fil ulusal m\u00fclkiyet bile ayn\u0131 kolayl\u0131kla anlams\u0131z say\u0131labilir. M\u0131s\u0131r ve Panama Cumhuriyeti\u2019nin kendi topraklar\u0131ndaki kanallar\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc elde tutmalar\u0131 gerekti\u011fini \u00f6ne s\u00fcrmek sa\u00e7mad\u0131r; geli\u015fmemi\u015f \u00fclkelerin topraklar\u0131nda bulunan petrol gibi \u015feylerin kontrol\u00fcnde mutlak haklar\u0131 oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrmek de k\u00f6t\u00fc sonu\u00e7lara yol a\u00e7maktan ba\u015fka bir \u015feye yaramaz. \u00d6nemli hammaddelerin uluslararas\u0131 bir y\u00f6netim alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 yolundaki teorik sav son derece \u00e7ekicidir; zengin e\u015fk\u0131yan\u0131n hammaddelerden yararlanma i\u00e7in d\u00fcnyay\u0131 haraca ba\u011flamas\u0131n\u0131 kabullenmemize yol a\u00e7an tek \u015fey tar\u0131msal gelenektir.<\/p>\n

Sanayi toplumlar\u0131 tar\u0131m toplumlar\u0131na k\u0131yasla \u00e7ok daha s\u0131k\u0131 ba\u011flant\u0131lar i\u00e7indedirler ve ki\u015filere verilecek yasal yetkiler, tar\u0131m toplumlar\u0131nda b\u00fcy\u00fck sak\u0131ncalara yol a\u00e7masa da, sanayi toplumlar\u0131 i\u00e7in son derece tehlikeli olurlar. Ayr\u0131ca, sosyalistlerin saf\u0131nda yer alan haset duygusuna (ba\u015fka deyi\u015fle adalet duygusuna) da yol a\u00e7aca\u011f\u0131 ortadad\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu d\u00fc\u015f\u00fcncelere kar\u015f\u0131n, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u00fcz y\u0131ll\u0131k bir s\u00fcre i\u00e7inde sosyalist g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn Amerika\u2019da yayg\u0131nla\u015faca\u011f\u0131n\u0131 sanm\u0131yorum. Amerika sosyalist d\u00fc\u015f\u00fcnceyi benimsemedi\u011fi s\u00fcrece de onun ekonomik y\u00f6r\u00fcngesindeki hi\u00e7bir \u00fclkenin, sosyalizmi en ufak bir \u00f6l\u00e7\u00fcde bile uygulamas\u0131na izin verilmeyecektir. Bunun \u00f6rne\u011fi Dawes Plan\u0131s uyar\u0131nca Almanya\u2019da demiryollar\u0131ndan, devlet m\u00fclkiyetinin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Amerika\u2019n\u0131n sosyalist olmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemem, Amerika\u2019daki refah\u0131n s\u00fcrece\u011fi yolundaki inan\u0131\u015f\u0131m nedeniyledir. Amerika\u2019daki bir i\u015f\u00e7i sosyalist \u00fclkelerdeki bir i\u015f\u00e7iden daha zengin oldu\u011fu s\u00fcrece, kapitalist propagandan\u0131n de\u011fi\u015fim yanl\u0131s\u0131 savlar\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fctmesi m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r. Bu ba\u011flamda, daha \u00f6nce s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim geni\u015f-\u00f6l\u00e7ekli-\u00fcretim ekonomileri son derece b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Aralar\u0131nda anla\u015fm\u0131\u015f bas\u0131n, milyonerlerin parasal destek verdi\u011fi y\u00fcksek \u00f6\u011fretim, milyonerlerin ba\u011f\u0131\u015flar\u0131ndan yararlanan ve kilisenin kontrol\u00fcnde olan ilk\u00f6\u011fretim, reklam yoluyla hangi kitaplar\u0131n daha \u00e7ok sataca\u011f\u0131n\u0131 kararla\u015ft\u0131ran ve bu kitaplar\u0131 az say\u0131da bas\u0131labilen kitaplardan daha ucuza maleden iyi \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f kitap yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131, radyo, ve hepsinden \u00e7ok, b\u00fct\u00fcn Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131nda g\u00f6sterilerek kazan\u00e7 getiren \u00e7ok pahal\u0131 filmlerin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 sinema: b\u00fct\u00fcn bunlar tekd\u00fczeli\u011fe, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve haberlerin bir merkezden y\u00f6netimine, yaln\u0131zca g\u00fc\u00e7 odaklar\u0131nca onaylanan inan\u00e7 ve felsefelerin yay\u0131lmas\u0131na olanak sa\u011flamaktad\u0131r. Bu t\u00fcr propagandalar\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz ve sonu\u00e7ta kar\u015f\u0131 koyulmaz oldu\u011funu sanm\u0131yorum.<\/p>\n

Ancak, kan\u0131mca, \u00f6nerdi\u011fi rejim s\u0131radan insanlara ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011fu izlenimini verdi\u011fi s\u00fcrece, bu propagandan\u0131n etkisini s\u00fcrd\u00fcrmesi olas\u0131d\u0131r. Sava\u015fta yenilgiye u\u011framak, ki bu herkesin anlayabilece\u011fi bir ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k i\u015faretidir, rejimi sarsabilir; ancak, Amerika\u2019n\u0131n bir sava\u015fta yenilme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u015fimdilik yoktur. Bu nedenle, \u0130ngiltere\u2019nin ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011fu ondokuzuncu y\u00fczy\u0131lda parlamenter y\u00f6netim tarz\u0131na g\u00f6sterilen yayg\u0131n ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 Amerika\u2019daki Amerikan sistemi i\u00e7in de bekleyebiliriz.<\/p>\n

Eskimi\u015f anlam\u0131yla teolojik g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131 Do\u011fu ile Bat\u0131 aras\u0131ndaki ekonomik inan ayr\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131, ku\u015fkusuz, daha da g\u00fc\u00e7lendirecektir.<\/p>\n

Amerika\u2019n\u0131n h\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131, Do\u011fu\u2019nun ise h\u0131ristiyan-kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi beklenebilir. Evlilik ve aile konular\u0131nda, Amerika\u2019n\u0131n h\u0131ristiyan doktrinlerine kar\u015f\u0131 yapmac\u0131k ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi, Do\u011fu\u2019nun da bunlar\u0131 k\u00f6hne bo\u015f-inanlar olarak alg\u0131lamas\u0131 beklenebilir. \u0130ki tarafta da geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde ve ac\u0131mas\u0131zca haks\u0131zl\u0131klar yap\u0131laca\u011f\u0131; her iki taraf\u0131n da \u00f6tekindeki bu haks\u0131zl\u0131klardan haberdar, kendisindekilerden ise habersiz olmas\u0131 beklenebilir. \u00d6rne\u011fin, pek az Amerikal\u0131 Sacco ve Vanzetti (Nicolo Sacco ve Bartolomeo Vanzetti: \u0130talyan as\u0131ll\u0131 Amerikal\u0131 anar\u015fistler. Gasp ve \u00f6ld\u00fcrme su\u00e7lar\u0131ndan dolay\u0131 1920\u2019de ger\u00e7ekle\u015fen idamlar\u0131 uluslararas\u0131 protestolara neden olmu\u015f; \u00e7o\u011fu ki\u015fi onlar\u0131 politik \u00f6nyarg\u0131lar\u0131n kurbanlar\u0131 olarak nitelemi\u015ftir. (\u00c7.N.) hakk\u0131ndaki ger\u00e7e\u011fi bilir. Ba\u015fka birisinin su\u00e7u kendi i\u015fledi\u011fini itiraf etmesine ve kan\u0131tlar\u0131 toplayan polisin bunlar\u0131n \u201ctertip\u201d oldu\u011funu kabul etmesine kar\u015f\u0131n, adam \u00f6ld\u00fcrmek su\u00e7undan \u00f6l\u00fcme mahkum edilmi\u015flerdi. Su\u00e7u itiraf eden ki\u015finin bozuk sicilli olmas\u0131 yeni bir dava a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n reddedilmesinin nedenlerinden biriydi. Anla\u015f\u0131lan, Amerikan yarg\u0131\u00e7lar\u0131na g\u00f6re sadece iyi karakterli ki\u015filer cinayet i\u015fliyorlar. Sacco ve Vanzetti\u2019nin ger\u00e7ek su\u00e7lar\u0131 ise anar\u015fist olmalar\u0131yd\u0131.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bunlar, ku\u015fkusuz, Rusya\u2019da da bilinmektedir ve kapitalistlerin adaleti konusunda olumsuz d\u00fc\u015f\u00fcncelere yol a\u00e7maktad\u0131r. Bunun gibi, Rusya\u2019daki patriklerin ve sosyal devrimcilerin duru\u015fmalar\u0131 da Amerika\u2019da bilinmektedir. B\u00f6ylece, her iki taraf da di\u011ferinin k\u00f6t\u00fcl\u00fckleri hakk\u0131nda bol bol kan\u0131t toplamakta; ancak kendi \u00fclkelerindeki k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerden habersiz kalmaktad\u0131r.<\/p>\n

Bir s\u00fcre \u00f6nce California \u00dcniversitesi\u2019nde bir profes\u00f6rle tan\u0131\u015ft\u0131m; Mooney\u0131 (Tom Mooney (18827-1942): Bir bombalama su\u00e7lamas\u0131yla 1916\u2019da mahkum edilip 1939\u2019da affedilen Amerikal\u0131 sendika lideri. (\u00c7.N.) ad\u0131n\u0131 hi\u00e7 duymam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Mooney i\u015flememi\u015f olabilece\u011fi bilinen bir adam \u00f6ld\u00fcrme su\u00e7undan dolay\u0131 bir California cezaevinde yatmaktayd\u0131. Kerenski rejimi s\u0131ras\u0131nda Rus h\u00fck\u00fcmeti bu dava hakk\u0131nda Amerikan h\u00fck\u00fcmeti nezdinde resmi giri\u015fimde bulunmu\u015f ve Ba\u015fkan Wilson\u2019un g\u00f6revlendirdi\u011fi soru\u015fturma komitesi onun su\u00e7lu oldu\u011funu g\u00f6sterecek kan\u0131tlar bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015fti. Ancak o bir kom\u00fcnistti.<\/p>\n

B\u00f6ylece g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, d\u00fc\u015f\u00fcnceden dolay\u0131 yap\u0131lan zulme her \u00fclkede g\u00f6z yumulmaktad\u0131r. \u0130svi\u00e7re\u2019de bir kom\u00fcnisti \u00f6ld\u00fcrmek yasal oldu\u011fu gibi, bunu yapan ki\u015fi bir daha cinayet i\u015flerse, sab\u0131kas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle beraat eder. Bu tutuma kar\u015f\u0131, Sovyet Cumhuriyeti d\u0131\u015f\u0131nda, hi\u00e7bir \u00fclkede tepki g\u00f6sterilmemektedir. Bu ba\u011flamda, kapitalist \u00fclkeler i\u00e7inde en iyisi Japonya\u2019d\u0131r. Orada, iki \u00fcnl\u00fc anar\u015fisti ve onlar\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck ye\u011fenlerini -o\u011fullar\u0131 sanarak- karakolda bo\u011farak \u00f6ld\u00fcren polis, bir kahraman haline gelmesine ve okul \u00e7ocuklar\u0131na onu \u00f6ven kompozisyonlar yazd\u0131r\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131n, hapse mahkum edilmi\u015fti. B\u00fct\u00fcn bu nedenlerle, mevcut rejimin sokaktaki insana ba\u015far\u0131l\u0131 g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc, ya da Amerikan ekonomik etkisinin egemen oldu\u011fu bir \u00fclkede, yak\u0131n bir gelecekte kom\u00fcnist inan\u0131n\u0131n benimsenmesi olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fcyorum. Tam tersine, stat\u00fckonun korunmas\u0131 i\u00e7in, g\u00fc\u00e7 odaklar\u0131n\u0131n gittik\u00e7e daha tutucu olmalar\u0131 ve toplumdaki b\u00fct\u00fcn tutucu g\u00fc\u00e7leri desteklemeleri olas\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Bu odaklar\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fc de, ku\u015fkusuz dindir. Almanya\u2019da krall\u0131\u011f\u0131n mal varl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131ndaki halk oylamas\u0131nda, kiliseler bunlar\u0131n kamula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n h\u0131ristiyanl\u0131\u011fa ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu konusunda resmen karar ald\u0131. B\u00f6yle kararlar \u00f6d\u00fcllendirilmeyi hakederler. Ku\u015fkusuz \u00f6d\u00fcllendirileceklerdir de.<\/p>\n

Kapitalist \u00fclkelerde, e\u011fitimin zenginler yarar\u0131na olacak bi\u00e7imde, daha s\u0131k\u0131 kontrol\u00fcn\u00fc sa\u011flamak amac\u0131yla, \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f dinin, \u00f6zellikle de Katolik Kilisesi\u2019nin, gittik\u00e7e daha da g\u00fc\u00e7lenmesi beklenebilir. Bu nedenle, Bat\u0131 ile Rusya aras\u0131nda temelde ekonomik olan kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n giderek b\u00fct\u00fcn inan\u00e7 alanlar\u0131na yay\u0131lmas\u0131 olas\u0131d\u0131r. \u0130nan\u00e7 s\u00f6z\u00fc ile kastetti\u011fim, do\u011fruluklar\u0131 kan\u0131tlanmam\u0131\u015f olan konularda var olan dogmatik kan\u0131lard\u0131r. Ku\u015fkusuz, b\u00fct\u00fcn bu k\u00f6t\u00fcl\u00fckler bilimsel yakla\u015f\u0131m\u0131n, yani kan\u0131lar\u0131 \u00f6nyarg\u0131lar yerine kan\u0131tlarla olu\u015fturma al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yay\u0131lmas\u0131yla \u00f6nlenebilir. Ancak, her ne kadar sanayide de bilimsel teknik gerekliyse de, bilimsel yakla\u015f\u0131m daha \u00e7ok ticaretle ilintilidir; \u00e7\u00fcnk\u00fc zorunlu olarak bireyseldir ve iktidar\u0131n etkisinde de\u011fildir.<\/p>\n

Bu nedenle bilimsel yakla\u015f\u0131m\u0131n, sadece, \u00e7a\u011fda\u015f ya\u015fam\u0131n ana mecras\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kalan Hollanda, Danimarka, \u0130skandinavya gibi k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fclkelerde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesini bekleyebiliriz. \u00d6te yandan, bir y\u00fczy\u0131l kadar s\u00fcrecek bir \u00e7at\u0131\u015fma d\u00f6neminden sonra, Otuz Y\u0131l Sava\u015flar\u0131 sonras\u0131nda oldu\u011fu gibi, her iki taraf\u0131n giderek yorgun d\u00fc\u015fmesi de olas\u0131l\u0131k d\u0131\u015f\u0131 de\u011fildir. O zaman s\u0131ra yine dogmatik konularda geni\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc olan ki\u015filere gelecektir.<\/p>\n

\u00d6n\u00fcm\u00fczdeki m\u00fccadele konusunda benim ki\u015fisel tutumum Erasmus\u2019unkin gibidir: iki taraf\u0131 da b\u00fct\u00fcn kalbimle desteklemem olanaks\u0131zd\u0131r.<\/p>\n

Bir\u00e7ok noktada Amerikal\u0131 b\u00fcy\u00fck sermaye sahiplerinden \u00e7ok, bol\u015feviklerle ayn\u0131 fikirdeyim; ancak onlann felsefesinin kesin do\u011fru oldu\u011funa, ya da mutlu bir d\u00fcnya yaratabilece\u011fine inanam\u0131yorum. R\u00f6nesans\u2019tan bu yana hep y\u00fckseli\u015fte olan bireycili\u011fin \u00e7ok ileri gitti\u011fini; e\u011fer sanayi toplumlar\u0131n\u0131n istikrarl\u0131 olmas\u0131 ve s\u0131radan kad\u0131n ve erkekleri ya\u015famlar\u0131ndan ho\u015fnut k\u0131lmas\u0131 isteniyorsa, daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir i\u015fbirli\u011fi ruhuna gerek oldu\u011funu kabul ediyorum. Bol\u015fevik felsefesindeki g\u00fc\u00e7l\u00fck, \u00f6rg\u00fctlenme ilkelerinin ekonomiye dayanmas\u0131ndan; buna kar\u015f\u0131l\u0131k, insan i\u00e7g\u00fcd\u00fcleriyle uyumlu olacak grupla\u015fmalar\u0131n biyolojik nitelikte olmas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n

Aile ve ulus biyolojik, tr\u00f6st ve sendika ekonomiktir. Biyolojik grupla\u015fmalar\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczde yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 k\u00f6t\u00fcl\u00fckler yads\u0131namaz; ancak ben toplumsal sorunlar\u0131n bu gruplar\u0131 olu\u015fturan i\u00e7g\u00fcd\u00fcleri yok sayarak \u00e7\u00f6z\u00fclebilece\u011fine inanm\u0131yorum.<\/p>\n

Eminim ki, \u00f6rne\u011fin, b\u00fct\u00fcn \u00e7ocuklar ana-baban\u0131n katk\u0131s\u0131 olmadan devlet kurumlar\u0131nda e\u011fitilirlerse; kad\u0131n ve erkeklerin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc hem \u00e7aba gerektiren faaliyetler i\u00e7in gerekli d\u00fcrt\u00fcy\u00fc yitirirler, hem de bir huzursuzluk ve can s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 i\u00e7ine d\u00fc\u015ferler \u0130fadesini kara ve deniz kuvvetlerinde bulmayan milliyet\u00e7ili\u011fin de bir yeri vard\u0131r; ona uygun alan da siyasal de\u011fil, daha \u00e7ok k\u00fclt\u00fcreldir.<\/p>\n

\u0130nsanlar e\u011fitimin ve kurumlar\u0131n etkisiyle b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015febilirler. Ancak bu de\u011fi\u015fim temel i\u00e7g\u00fcd\u00fcleri sapt\u0131racak \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015firse sonu\u00e7 canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n yitirilmesi olur. Bol\u015fevikler psikolojik \u00f6nemi olan tek g\u00fcd\u00fc ekonomik i\u00e7g\u00fcd\u00fcym\u00fc\u015f gibi konu\u015furken kesinlikle yan\u0131lmaktad\u0131rlar.<\/p>\n

Bat\u0131\u2019n\u0131n rekabete dayal\u0131 toplumu da bu yan\u0131lg\u0131y\u0131 payla\u015f\u0131r; ancak Bat\u0131 bu konuda daha az a\u00e7\u0131k s\u00f6zl\u00fcd\u00fcr. \u00c7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n temel yan\u0131lg\u0131s\u0131, bana g\u00f6re, ya\u015fam\u0131n ekonomik y\u00f6n\u00fcn\u00fcn gere\u011finden \u00e7ok vurgulanmas\u0131d\u0131r. Kapitalist ve kom\u00fcnist felsefelerin her ikisinin de, biyolojik gereksinimleri dikkate almad\u0131klar\u0131 i\u00e7in yetersiz olduklar\u0131 kabul edilmedik\u00e7e aralar\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n son bulaca\u011f\u0131n\u0131 sanm\u0131yorum.<\/p>\n

Bu \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n \u015fiddetini azaltmaya gelince, bildi\u011fim en iyi \u015fey liberallerin vaktiyle benimsedikleri parolad\u0131r. Ancak bunun yetersiz oldu\u011funun da fark\u0131nday\u0131m. Gerekli olan, d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ve d\u00fc\u015f\u00fcnceleri yayma f\u0131rsat\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Zorluklara yol a\u00e7an, \u00f6zellikle bu ikincisidir. Bir d\u00fc\u015f\u00fcncenin geni\u015f ve etkin bi\u00e7imde yay\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan mekanizma mutlaka ya devletin ya da b\u00fcy\u00fck sermaye kurulu\u015flar\u0131n\u0131n elindedir. Demokrasi ve e\u011fitim sahneye \u00e7\u0131kmadan \u00f6nce bu pek de ger\u00e7ek de\u011fildi: etkili fikirler pahal\u0131 \u00e7a\u011fda\u015f propagandan\u0131n arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmadan eri\u015filebilen, ufak bir az\u0131nl\u0131kla s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. Ancak tehlikeli ve y\u0131k\u0131c\u0131 bulduklar\u0131, ger\u00e7ek ahlaka ayk\u0131r\u0131 g\u00f6rd\u00fckleri fikirlerin yay\u0131lmas\u0131 i\u00e7in para ve emek harcamak ne devletten ne de b\u00fcy\u00fck sermaye kurulu\u015flar\u0131ndan beklenebilir.<\/p>\n

Devlet de uygulamada en az\u0131ndan sermaye kurulu\u015flar\u0131 kadar, dalkavuklu\u011fa al\u0131\u015fm\u0131\u015f, \u00f6nyarg\u0131lar\u0131 kemikle\u015fmi\u015f, \u00e7a\u011f\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131nda ya\u015famsal olan her \u015feyden habersiz, budala bir ihtiyar gibidir. B\u00f6yle eski kafal\u0131 insanlar\u0131n sans\u00fcr\u00fcnden ge\u00e7meyen hi\u00e7bir yenilik \u00f6ne s\u00fcr\u00fclemez. Ger\u00e7i gizli kapakl\u0131 yay\u0131nlar da yap\u0131labilir; ancak, bu da sadece gizli kapakl\u0131 okuyucu \u00e7eker.<\/p>\n

\u00c7a\u011fda\u015f i\u015f d\u00fcnyas\u0131ndaki genel e\u011filim i\u015fletmelerin birle\u015fmesi ve merkezile\u015fmesi y\u00f6n\u00fcnde oldu\u011fundan, tehlike gittik\u00e7e b\u00fcy\u00fcmektedir.<\/p>\n

Genellikle benimsenmeyen bir ama\u00e7 i\u00e7in geni\u015f \u00e7apta propaganda sa\u011flaman\u0131n tek y\u00f6ntemi kad\u0131nlara oy hakk\u0131 verilmesini savunanlar\u0131n uygulad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6ntemdir. Ancak bu y\u00f6ntem konu basit ve duygusal olursa ge\u00e7erlidir; karma\u015f\u0131k ve tart\u0131\u015fmaya g\u00f6t\u00fcr\u00fcr t\u00fcrden olursa, de\u011fil. Bu nedenle, resmi ve resmi olmayan sans\u00fcr\u00fcn etkisi, muhalefeti rasyonel yerine duygusal k\u0131lmak, bir yenili\u011fin lehinde ve aleyhinde olan kan\u0131tlar\u0131, serinkanl\u0131l\u0131kla tart\u0131\u015fmak yerine geni\u015f kitlelerin anlamayaca\u011f\u0131 karma\u015f\u0131k bir duruma getirmektir.<\/p>\n

\u00d6rne\u011fin, ucuz haz\u0131r ila\u00e7lar\u0131n adlar\u0131n\u0131 veren resmi bir t\u0131bbi yay\u0131n vard\u0131r; ancak hi\u00e7bir gazete ondan s\u00f6z etmez; hemen kimse varl\u0131\u011f\u0131ndan haberdar de\u011fildir. \u00d6te yandan b\u00fct\u00fcn ila\u00e7lar\u0131n ayn\u0131 ucuzlukta oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcren Christian Scientists (H\u0131ristiyan Bilimciler) halka ula\u015fma olana\u011f\u0131na sahiptir. Politikada da buna benzer \u015feyler olur. A\u015f\u0131r\u0131 u\u00e7lardaki fikirler halka ula\u015f\u0131r; \u0131l\u0131ml\u0131 ve rasyonel fikirler ise yetkililerin muhalefetine de\u011fmeyecek kadar s\u0131k\u0131c\u0131 say\u0131l\u0131r.<\/p>\n

Ancak bu kusur \u0130ngiltere\u2019de \u00f6teki \u00fclkelerin \u00e7o\u011fundan daha azd\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130ngiltere \u00f6ncelikle bir ticaret \u00fclkesidir ve ticaretin bir par\u00e7as\u0131 olan \u00f6zg\u00fcrl\u00fck tutkusunu korumu\u015ftur.<\/p>\n

Ku\u015fkusuz, yetkililer gerek duyarlarsa, \u00e7areler de bulunabilir. O zaman, insanlar\u0131 yurtseverlik ve s\u0131n\u0131fsal \u00f6nyarg\u0131 ile e\u011fitmek yerine, kan\u0131t ve verileri de\u011ferlendirme yetisini art\u0131racak ve rasyonel kararlar alacak \u015fekilde e\u011fitmek de olanakl\u0131 olur. Belki zamanla insanlar zekan\u0131n toplum i\u00e7in de\u011ferli bir \u015fey oldu\u011funu farkedeceklerdir. Ancak ben bu gidi\u015fe i\u015faret eden bir hareket g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc s\u00f6yleyemiyorum.<\/p>\n

Sorgulayan Denemeler – \u0130nan Sava\u015flar\u0131 Tehlikesi |\u00a0Bertrant Russell<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0130nsanl\u0131k tarihi boyunca, her biri aceleci bir ki\u015fi taraf\u0131ndan tarihin anahtar\u0131 olarak yorumlanabilecek, \u00e7e\u015fitli d\u00f6nemsel sal\u0131n\u0131mlar olagelmi\u015ftir. Benim \u015fimdi ele almak istedi\u011fim, sentez ve ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fczl\u00fckten analiz ve ho\u015fg\u00f6r\u00fcye, sonra yine geriye do\u011fru olan sal\u0131n\u0131m\u0131n, bunlar aras\u0131nda en \u00f6nemsizi olmad\u0131\u011f\u0131 kan\u0131s\u0131nday\u0131m. Uygar olmayan kabileler hemen hemen hep sentezci ve ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fczd\u00fcrler. Onlara g\u00f6re toplumsal geleneklerin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131lmamal\u0131d\u0131r; […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[103],"tags":[],"class_list":["post-6934","post","type-post","status-publish","format-standard","category-felsefe-genel"],"yoast_head":"\nBelki zamanla insanlar zekan\u0131n toplum i\u00e7in de\u011ferli bir \u015fey oldu\u011funu farkedeceklerdir | Bertrant Russell - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/belki-zamanla-insanlar-zekanin-toplum-icin-degerli-bir-sey-oldugunu-farkedeceklerdir-bertrant-russell\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Belki zamanla insanlar zekan\u0131n toplum i\u00e7in de\u011ferli bir \u015fey oldu\u011funu farkedeceklerdir | Bertrant Russell\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u0130nsanl\u0131k tarihi boyunca, her biri aceleci bir ki\u015fi taraf\u0131ndan tarihin anahtar\u0131 olarak yorumlanabilecek, \u00e7e\u015fitli d\u00f6nemsel sal\u0131n\u0131mlar olagelmi\u015ftir. Benim \u015fimdi ele almak istedi\u011fim, sentez ve ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fczl\u00fckten analiz ve ho\u015fg\u00f6r\u00fcye, sonra yine geriye do\u011fru olan sal\u0131n\u0131m\u0131n, bunlar aras\u0131nda en \u00f6nemsizi olmad\u0131\u011f\u0131 kan\u0131s\u0131nday\u0131m. Uygar olmayan kabileler hemen hemen hep sentezci ve ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fczd\u00fcrler. Onlara g\u00f6re toplumsal geleneklerin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131lmamal\u0131d\u0131r; […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/belki-zamanla-insanlar-zekanin-toplum-icin-degerli-bir-sey-oldugunu-farkedeceklerdir-bertrant-russell\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2018-07-25T09:38:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"300\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"90\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"31 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/belki-zamanla-insanlar-zekanin-toplum-icin-degerli-bir-sey-oldugunu-farkedeceklerdir-bertrant-russell\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/belki-zamanla-insanlar-zekanin-toplum-icin-degerli-bir-sey-oldugunu-farkedeceklerdir-bertrant-russell\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"Belki zamanla insanlar zekan\u0131n toplum i\u00e7in de\u011ferli bir \u015fey oldu\u011funu farkedeceklerdir | Bertrant Russell\",\"datePublished\":\"2018-07-25T09:38:00+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/belki-zamanla-insanlar-zekanin-toplum-icin-degerli-bir-sey-oldugunu-farkedeceklerdir-bertrant-russell\/\"},\"wordCount\":6146,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Felsefe (Genel)\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/belki-zamanla-insanlar-zekanin-toplum-icin-degerli-bir-sey-oldugunu-farkedeceklerdir-bertrant-russell\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/belki-zamanla-insanlar-zekanin-toplum-icin-degerli-bir-sey-oldugunu-farkedeceklerdir-bertrant-russell\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/belki-zamanla-insanlar-zekanin-toplum-icin-degerli-bir-sey-oldugunu-farkedeceklerdir-bertrant-russell\/\",\"name\":\"Belki zamanla insanlar zekan\u0131n toplum i\u00e7in de\u011ferli bir \u015fey oldu\u011funu farkedeceklerdir | Bertrant Russell - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"datePublished\":\"2018-07-25T09:38:00+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/belki-zamanla-insanlar-zekanin-toplum-icin-degerli-bir-sey-oldugunu-farkedeceklerdir-bertrant-russell\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/belki-zamanla-insanlar-zekanin-toplum-icin-degerli-bir-sey-oldugunu-farkedeceklerdir-bertrant-russell\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/belki-zamanla-insanlar-zekanin-toplum-icin-degerli-bir-sey-oldugunu-farkedeceklerdir-bertrant-russell\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Belki zamanla insanlar zekan\u0131n toplum i\u00e7in de\u011ferli bir \u015fey oldu\u011funu farkedeceklerdir | Bertrant Russell\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Belki zamanla insanlar zekan\u0131n toplum i\u00e7in de\u011ferli bir \u015fey oldu\u011funu farkedeceklerdir | Bertrant Russell - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/belki-zamanla-insanlar-zekanin-toplum-icin-degerli-bir-sey-oldugunu-farkedeceklerdir-bertrant-russell\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Belki zamanla insanlar zekan\u0131n toplum i\u00e7in de\u011ferli bir \u015fey oldu\u011funu farkedeceklerdir | Bertrant Russell","og_description":"\u0130nsanl\u0131k tarihi boyunca, her biri aceleci bir ki\u015fi taraf\u0131ndan tarihin anahtar\u0131 olarak yorumlanabilecek, \u00e7e\u015fitli d\u00f6nemsel sal\u0131n\u0131mlar olagelmi\u015ftir. Benim \u015fimdi ele almak istedi\u011fim, sentez ve ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fczl\u00fckten analiz ve ho\u015fg\u00f6r\u00fcye, sonra yine geriye do\u011fru olan sal\u0131n\u0131m\u0131n, bunlar aras\u0131nda en \u00f6nemsizi olmad\u0131\u011f\u0131 kan\u0131s\u0131nday\u0131m. Uygar olmayan kabileler hemen hemen hep sentezci ve ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fczd\u00fcrler. Onlara g\u00f6re toplumsal geleneklerin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131lmamal\u0131d\u0131r; […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/belki-zamanla-insanlar-zekanin-toplum-icin-degerli-bir-sey-oldugunu-farkedeceklerdir-bertrant-russell\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2018-07-25T09:38:00+00:00","og_image":[{"width":300,"height":90,"url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","type":"image\/png"}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"31 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/belki-zamanla-insanlar-zekanin-toplum-icin-degerli-bir-sey-oldugunu-farkedeceklerdir-bertrant-russell\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/belki-zamanla-insanlar-zekanin-toplum-icin-degerli-bir-sey-oldugunu-farkedeceklerdir-bertrant-russell\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"Belki zamanla insanlar zekan\u0131n toplum i\u00e7in de\u011ferli bir \u015fey oldu\u011funu farkedeceklerdir | Bertrant Russell","datePublished":"2018-07-25T09:38:00+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/belki-zamanla-insanlar-zekanin-toplum-icin-degerli-bir-sey-oldugunu-farkedeceklerdir-bertrant-russell\/"},"wordCount":6146,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"articleSection":["Felsefe (Genel)"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/belki-zamanla-insanlar-zekanin-toplum-icin-degerli-bir-sey-oldugunu-farkedeceklerdir-bertrant-russell\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/belki-zamanla-insanlar-zekanin-toplum-icin-degerli-bir-sey-oldugunu-farkedeceklerdir-bertrant-russell\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/belki-zamanla-insanlar-zekanin-toplum-icin-degerli-bir-sey-oldugunu-farkedeceklerdir-bertrant-russell\/","name":"Belki zamanla insanlar zekan\u0131n toplum i\u00e7in de\u011ferli bir \u015fey oldu\u011funu farkedeceklerdir | Bertrant Russell - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"datePublished":"2018-07-25T09:38:00+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/belki-zamanla-insanlar-zekanin-toplum-icin-degerli-bir-sey-oldugunu-farkedeceklerdir-bertrant-russell\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/belki-zamanla-insanlar-zekanin-toplum-icin-degerli-bir-sey-oldugunu-farkedeceklerdir-bertrant-russell\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/07\/25\/belki-zamanla-insanlar-zekanin-toplum-icin-degerli-bir-sey-oldugunu-farkedeceklerdir-bertrant-russell\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Belki zamanla insanlar zekan\u0131n toplum i\u00e7in de\u011ferli bir \u015fey oldu\u011funu farkedeceklerdir | Bertrant Russell"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6934","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6934"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6934\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6934"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6934"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6934"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}