![](\"images\/stories\/oguz_atay.jpg\")
Bize \u015fimdi yeni bir hava getir, Tahta At’\u0131n nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat. Tuzak nas\u0131l kuruldu, onun \u015fark\u0131s\u0131n\u0131 s\u00f6y\u00adle. \u015eehrin giri\u015finde sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 bug\u00fcn de koruyan duvarlar Romal\u0131lardan kalmad\u0131r. Sen bize g\u00fczel bir masal anlat\u0131rsan, dedim ona, ben de senin sayende d\u00fcnyaya belki yeni bir \u015fey\u00adler s\u00f6ylerim. G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz kuyuda bir zamanlar b\u00fct\u00fcn \u015feh\u00adre yetecek kadar su vard\u0131. Ozan \u00e7ok dertliydi anla\u015f\u0131lan; bu s\u00f6zler \u00fczerine \u00f6yle bir masala ba\u015flad\u0131 ki bir daha onu sus\u00adturmak elden gelmedi. Bu tepeye \u00e7\u0131k\u0131nca b\u00fct\u00fcn ova g\u00f6r\u00fcl\u00fcr, \u0131rmak da parma\u011f\u0131mla \u00e7izdi\u011fim bi\u00e7imde ye\u015fillikler aras\u0131nda akard\u0131. Bilseniz ne zorluklarla haz\u0131rlam\u0131\u015flard\u0131 bu Tahta At’\u0131. Tanr\u0131lar\u0131n arma\u011fan\u0131 diyerek buraya, \u015fehrin en y\u00fcksek yerine g\u00fc\u00e7 bela s\u00fcr\u00fcklediler. Bu tepelerden baz\u0131lar\u0131 bildi\u011finiz tepe\u00addir; bir k\u0131sm\u0131 da, yani \u015fu kap\u0131s\u0131 olan tepeler de eskiden mezar niyetine yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Evet, Tahta At’\u0131n i\u00e7i sava\u015f\u00e7\u0131larla do\u00adluydu. Akl\u0131 olan Tahta At’\u0131 \u015fehrin i\u00e7ine b\u0131rakmazd\u0131. Ne var ki tanr\u0131lar bize yard\u0131ma karar vermi\u015flerdi bir kere, bunun \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilemezdi. Onun i\u00e7in bu b\u00fcy\u00fck tehlikeyi g\u00f6reme\u00admi\u015fti insanlar. Dikkat edin, kayalardan atlarken aya\u011f\u0131n\u0131z ka\u00adyabilir. Sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n bir k\u0131sm\u0131 da gemilere binerek uzak\u00adla\u015f\u0131r gibi yapm\u0131\u015flard\u0131. Bu hileye nas\u0131l kanm\u0131\u015flard\u0131? Tanr\u0131lar \u00f6yle istemi\u015flerdi. Bu Tahta At, giri\u015fteki dan\u0131\u015fma b\u00fcrosun\u00adda on lira mukabilinde sat\u0131lmaktad\u0131r. Gece karanl\u0131k bas\u0131n\u00adca \u015fehre mermi gibi da\u011f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z. Burada mermi s\u00f6z\u00fcn geli\u015fi, o zamanlar daha mermi yoktu. \u015eehrin y\u0131k\u0131nt\u0131\u00adlar\u0131 aras\u0131nda ilerledik\u00e7e eski ta\u015flar\u0131 g\u00f6receksiniz. Bir k\u0131sm\u0131 bildi\u011finiz ta\u015flard\u0131r bunlar\u0131n; yani \u015fu Tahta At’\u0131n in\u015fa edildi\u00ad\u011fi d\u00f6nemdeki t\u00fcmsekleri meydana getirmekle g\u00f6revlendiril\u00admi\u015f do\u011fal ta\u015flard\u0131r ve o g\u00fcnden bu yana durumlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015f\u00adtirmemi\u015flerdir. Bu ta\u015flar\u0131n \u00fcst\u00fcnde Odyseus, baz\u0131lar\u0131n\u0131z bu\u00adnu Ulysses olarak bilirler ki bunlar Afrodit ve Ven\u00fcs gibi ay\u00adn\u0131 \u015feylerdir, d\u00fc\u015fmana sald\u0131rmak i\u00e7in haz\u0131rlanarak k\u0131l\u0131c\u0131n\u0131 k\u0131\u00adn\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131yordu.
Solda g\u00f6r\u00fcnen d\u00f6rt ta\u015f da eskiden bal\u0131k pazar\u0131yd\u0131. \u015eimdi eski bal\u0131klar kalmad\u0131\u011f\u0131 gibi bin d\u00f6rt y\u00fcz on iki ta\u015ftan meydana gelen bal\u0131k pazar\u0131 da ancak bu d\u00f6rt ta\u015f\u00adla temsil edilmektedir, millet meclisinde oldu\u011fu gibi, ha-ha. Espriyi, anlamayanlar i\u00e7in, bir kere de b\u00fcy\u00fck tapma\u011f\u0131 gezdi\u00adrirken a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m. Evet bal\u0131k pazar\u0131n\u0131 eski g\u00fcnlerine ka\u00advu\u015fturmak amac\u0131yla yap\u0131lacak yeni d\u00fczenleme i\u00e7in g\u00f6rd\u00fc\u00ad\u011f\u00fcn\u00fcz bu d\u00f6rt ta\u015f da numaralanm\u0131\u015ft\u0131r; i\u015f, bin d\u00f6rt y\u00fcz sekiz ta\u015f\u0131n getirilmesini sa\u011flayacak tahsisat\u0131n beklenmesine kal\u00adm\u0131\u015ft\u0131r. Ve bildi\u011finiz gibi atlar\u0131na binen sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z, par\u00addon Tahta At’\u0131n i\u00e7inden f\u0131rlayan atl\u0131lar\u0131m\u0131z, pardon asker\u00adlerimiz, b\u00fcy\u00fck bir h\u0131zla \u015fehri ya\u011fmalam\u0131\u015flard\u0131r. Bu harabe\u00adler de ya\u011fmalanan \u015fehirden sonra kurulan alt\u0131nc\u0131 yerle\u015fme\u00adyi g\u00f6stermektedir ki, b\u00f6ylece Tahta At olmasayd\u0131 da sonun\u00adda \u015fehirlerin ne duruma gelece\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclmektedir, ha- ha. Kafilemizde bulunan Alman gezginler i\u00e7in otob\u00fcslerimi\u00adze binmeden \u00f6nce son iki espri konusunda bir a\u00e7\u0131k oturum d\u00fczenleyece\u011fimi belirtmeyi bir g\u00f6rev sayar\u0131m. Evet, \u015fehrin dik yoku\u015flar\u0131 boyunca yay\u0131lan sava\u015f\u00e7\u0131lar arkalar\u0131nda hara\u00adbeler b\u0131rakarak ilerlediler ve sonunda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz gibi d\u00f6n\u00add\u00fck dola\u015ft\u0131k ve giri\u015f kap\u0131s\u0131na ula\u015ft\u0131k. Hareket yemekten he\u00admen sonrad\u0131r, susuz tuvaletler, betonu yeni d\u00f6k\u00fclen Tahta At’\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131ndad\u0131r.
G\u00fcne\u015f ve toza anlam kazand\u0131ran tarihin i\u00e7inde sendeleyerek ilerleyen yar\u0131 \u00e7\u0131plak insan s\u00fcr\u00fcs\u00fc, k\u0131lavuzlar\u0131m izlerken, ifadesiz y\u00fczlerine biriken terleri siliyorlard\u0131. Ya bu \u00e7irkin at temeli i\u00e7in ne bi\u00e7im bir s\u00f6z etmeli diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. D\u00f6rt k\u00f6\u015fe bir beton d\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc, tahta kal\u0131plar duruyordu. Betonun i\u00e7ine d\u00f6rt kalas saplam\u0131\u015flar. Bunlar da Tahta At’\u0131n ayaklar\u0131 olacak ileride galiba. Belediye Reisi’nin bulu\u015fuydu, belki de m\u00fcze m\u00fcd\u00fcr\u00fcn\u00fcn, belki de kasabay\u0131 g\u00fczelle\u015ftirme derne\u011fi \u00fcyeleri hep birden ak\u0131l etmi\u015flerdi bu inceli\u011fi; turistleri yuva\u00adlar\u0131ndan u\u011fratan bu e\u015fsiz kal\u0131nt\u0131lar\u0131n giri\u015finde eski Tahta At’\u0131n t\u0131pk\u0131s\u0131, hem de o kadar b\u00fcy\u00fck, i\u00e7ine bir b\u00f6l\u00fck asker s\u0131\u00ad\u011far say\u0131n \u00fcye arkada\u015flar\u0131m! Kasabam\u0131z\u0131 g\u00fczelle\u015ftirdi\u011fimiz yetmiyormu\u015f gibi \u015fimdi de harabelere el att\u0131k. Kap\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fc\u00adne, planlan say\u0131n fen m\u00fcd\u00fcr\u00fc taraf\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015f bulu\u00adnan bu tarihsel an\u0131t\u0131 dikmeye niyetliyiz. Gere\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc. \u00d6z\u00fc: Tarihsel Tahta At’\u0131n yeniden tarihe kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 hak\u00adk\u0131nda. Tahta At ba\u011f\u0131\u015flan hakk\u0131nda. Tapu sicil muhaf\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ta\u00adraf\u0131ndan \u00e7apl\u0131 krokisi haz\u0131rlanm\u0131\u015f ve Tahta At’\u0131n dikilece\u011fi yer bir taksim iki y\u00fcz mikyasl\u0131 haritada ok i\u015faretiyle g\u00f6steril\u00admi\u015ftir ve tam dan\u0131\u015fma b\u00fcrosunun ve susuz tuvaletlerin kar\u00ad\u015f\u0131s\u0131na isabet etmi\u015ftir. Dan\u0131\u015fma b\u00fcrosunun tezg\u00e2h\u0131nda bu Tahta At’\u0131n seramikten yavrulan durmaktad\u0131r. S\u00f6nm\u00fc\u015f siga\u00adras\u0131n\u0131 Tahta At’a do\u011fru f\u0131rlatt\u0131.
Bek\u00e7i parma\u011f\u0131n\u0131 sallad\u0131 uzak\u00adtan: Tahta At’\u0131n \u00e7evresini kirletmeyin. Bu an\u0131t\u0131n 9865894 sa\u00ady\u0131l\u0131 kanuna g\u00f6re kapal\u0131 zarf usul\u00fcyle ihalesine ve keyfiyetin gazete yoluyla ilan\u0131na oybirli\u011fi ile karar verilmi\u015ftir. Ben ol\u00admal\u0131yd\u0131m g\u00fczelle\u015ftirme derne\u011finde. Nalbur Zekeriya Efendi itiraz etmi\u015ftir: D\u0131\u015f tesirlere kar\u015f\u0131 Tahta At’\u0131n kamilen ziftlen\u00admesi icap eder benim kanaatimce. \u0130ki kat kanavi\u00e7e, bir kat katran. \u00c7ini imalathanesi sahibi Burhan Bey de \u00fczerine karo mozaik kaplanmas\u0131n\u0131 teklif eder, \u00e7\u00fcnk\u00fc tecridi her \u00e7e\u015fit ze\u00admin \u00fczerine… Yeteri kadar g\u00fcl\u00fcn\u00e7 olmuyor, diye homur\u00addand\u0131 kendi kendine; ac\u0131kl\u0131, ac\u0131kl\u0131. Ben orada olmal\u0131yd\u0131m. “Voulez vous…” diyerek bir \u00e7ocuk yakla\u015ft\u0131 yan\u0131na, bir paket uzatt\u0131. Sakall\u0131 olman\u0131n zararlar\u0131. “Nedir elindeki?” diye ters\u00adledi \u00e7ocu\u011fu; “Lokum, abi,” dedi esmer, yal\u0131nayak o\u011flan, uzakla\u015f\u0131rken. Voulez vous gibi garip bir yarat\u0131k olmak iste\u00admiyorsan, sana her zaman ‘abi’ denilmesini istiyorsan, bu sa\u00adkal\u0131 kesmelisin. Ulan size ne benim… \u00d6yle deme, halk\u0131n\u0131n hislerine riayet etmelisin. Neden alay ediyorsun? Halk\u0131n\u0131n hislerine h\u00fcrmet etmelisin. Bir de ‘rencide’ vard\u0131; onu nere\u00adde kullanaca\u011f\u0131z? Peki siz Tahta At’\u0131 yaparken…
Birden h\u0131rs\u00adland\u0131; daha \u00f6nce bana parma\u011f\u0131m sallayan bek\u00e7i ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u00adyor bakal\u0131m? Adama h\u0131zla yakla\u015ft\u0131, \u00f6fkesinin h\u0131z\u0131yla. “Bakar m\u0131s\u0131n bir dakika?” dedi, bek\u00e7inin kendisini voulez vous san\u00admas\u0131na f\u0131rsat vermeden. Bek\u00e7i, aceleyle, “Tuvalet kar\u015f\u0131da,” dedi, “Yaln\u0131z su yok.” \u00d6fkesini ve ne diyece\u011fini bir an unut\u00adtu: “Neden su yok?” Kaymakam kestirtti beyim. Turistler \u00e7ok s\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7ekiyor. “Biz insan de\u011fil miyiz?” Bek\u00e7i soruyu anlad\u0131 galiba: “Daha \u00e7ok bu g\u00e2vurlar geliyor da.” Siz zaten y\u0131kanmazs\u0131n\u0131z, de\u011fil .mi? Bu adam \u00e7ok anlay\u0131\u015fl\u0131: “Memurun helas\u0131nda ibrik var,” diye kula\u011f\u0131na e\u011filerek s\u00f6yledi, b\u00fcy\u00fck bir s\u0131r a\u00e7\u0131kl\u0131yormu\u015f gibi. “Sen benim kim oldu\u011fumu biliyor musun?” dedi bek\u00e7iye. Biraz toparland\u0131 adam. “Rahmetli Tuzcular\u0131n Bekir Bey’in o\u011fluyum ben,” dedi. “Mebus Bey,” diyerek yar\u0131 haz\u0131rola ge\u00e7ti bek\u00e7i. Peder sa\u011f olsayd\u0131 tam haz\u0131rol dururdu bek\u00e7i ve ak\u015fam bayrak indirilinceye kadar ye\u00adrinden k\u0131m\u0131ldamazd\u0131. “Ho\u015f geldin beyim,” dedi elini uzatt\u0131.
Salih’mi\u015f ad\u0131. “Peki Salih,” dedi adam\u0131n getirdi\u011fi sandalyeye otururken, “Sence bu sakallan kesmek mi laz\u0131m?” G\u00f6rd\u00fcn m\u00fc Salih? Bu okumu\u015f tak\u0131m\u0131na g\u00fcvenilmez i\u015fte. \u0130nsan\u0131 he\u00admen zor mevkide b\u0131rak\u0131rlar. “Bize d\u00fc\u015fmez beyim,” dedi Sa\u00adlih, g\u00f6zlerini Tahta At temelinin oralara dikerek. “Yaln\u0131z m\u00fcd\u00fcr bey bizde b\u0131y\u0131k bile istemiyor. Zati surat\u0131 kara bir milletsiniz, diyor; bir de b\u0131y\u0131kla ne karart\u0131yorsunuz kendini\u00adzi?” Boynunu g\u00f6sterdi: “G\u00f6mlek de yukar\u0131ya kadar ilikli ola\u00adcak.” Suratlar\u0131 G\u00fczelle\u015ftirme Derne\u011fi. Allahtan y\u00fcz\u00fcm\u00fcn rengi biraz a\u00e7\u0131k say\u0131l\u0131r. Salih Efendi sorular\u0131n\u0131 s\u0131ralad\u0131: Duy\u00addu\u011funa g\u00f6re d\u0131\u015far\u0131larda okumu\u015ftu Bekir Bey’in o\u011flu. Do\u011fru\u00addur, biz de voulez vous yapt\u0131k biraz. “Ecnebi lisan,” diye be\u00ad\u011fendi Salih Efendi, “\u00c7ok iyi bir \u015fey. \u015eu k\u0131l\u0131ks\u0131z turist rehber\u00adleri bile d\u00fcnyan\u0131n paras\u0131n\u0131 kazan\u0131yor.” Birden Tahta At gel\u00addi akl\u0131na gene, can\u0131 s\u0131k\u0131ld\u0131. O tarafa do\u011fru oturmu\u015fum, on\u00addan olacak. Sandalyesini ters \u00e7evirdi. Turistler bir \u015feyler i\u00e7i\u00adyorlard\u0131 bakkal\u0131n \u00f6n\u00fcnde. \u0130yidir, d\u00f6viz b\u0131rak\u0131yorlar. Bir de Tahta At yap\u0131lsa… “E\u011flenemiyorum…” diye s\u00f6ylendi.
Salih Efendi, “Buyur?” diye e\u011fildi \u00fczerine. Elini sallad\u0131: Bo\u015f ver bi\u00adzi Salih Efendi; biz turist rehberi bile olamayacak kadar kar\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015f\u0131z hayat\u0131m\u0131z\u0131 ye kafam\u0131z\u0131. Bek\u00e7inin dedikodular\u0131n\u0131 dinledi; s\u0131ca\u011f\u0131n, tozun ve tarihin ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 i\u00e7inden ge\u00e7irerek yeniden bi\u00e7imlendirdi onlar\u0131. Biz de voulez vous okudu\u011fu\u00admuz i\u00e7in Salih Efendi, senin anlamakta g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekece\u011fin ve b\u00f6yle yapmakla iyi edece\u011fin h\u00fcnerler g\u00f6sterebiliriz ve bun\u00adlar da hi\u00e7bir i\u015fe yaramaz, d\u00fcnya kadar para kazanmaya yet\u00admedi\u011fi gibi. i\u015fte her \u015fey b\u00fct\u00fcn \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131yla ortada. \u0130\u015fte bay\u00adlar bayanlar hayal perdesinde b\u00fct\u00fcn me\u015fhur manzaralar ve tarih\u00ee manzaralar\u0131 yaratan me\u015fhur insanlar. \u0130\u015fte b\u00fcy\u00fck ku\u00admandan kaymakam ve Ha\u00e7l\u0131 Seferleri. \u0130\u015fte Ha\u00e7l\u0131lara kar\u015f\u0131 sa\u00adva\u015fan uzun k\u0131l\u0131\u00e7l\u0131 kahraman harabelerin suyunu kesiyor ve ha\u00e7l\u0131lar ki onlar Avrupa’n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u015fatolar ve asfalt yollarla s\u00fcsl\u00fc kentlerinden ring seferleriyle yola \u00e7\u0131karak \u00fclkemize d\u00f6k\u00fcld\u00fcler, i\u015fte onlar binlerce kilometre sonra susuzluktan nas\u0131l k\u0131nl\u0131yorlar, i\u015fte resimde g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u0130\u015fte ring seferleri\u00adnin hava so\u011futmal\u0131 otob\u00fcsleri yan\u0131nda dizilmi\u015fler, i\u015fte Al\u00admanlar, i\u015fte ring otob\u00fcs\u00fc, i\u015fte Nibelungenring seyahat acentas\u0131.
\u0130\u015fte kaymakam, i\u015fte ha\u00e7l\u0131lar, i\u015fte kat kat \u00fcst \u00fcste yap\u0131l\u00adm\u0131\u015f, \u00fcst \u00fcste y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f me\u015fhur \u015fehir, i\u015fte belediye reisi, i\u015fte g\u00fczelle\u015ftirme derne\u011fi, i\u015fte g\u00fczelle\u015ftirme derne\u011finin binbir zorluklarla yap\u0131lm\u0131\u015f ve i\u00e7ine yumu\u015fak \u015fey k\u00e2\u011f\u0131d\u0131 bile ithal edilerek konulmu\u015f ve g\u00f6n\u00fcle ferahl\u0131k veren tuvaletlerin be\u00adyaz resimleri, i\u015fte soldaki resim kaymak gibi beyaz rezervuar\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 harekette nas\u0131l \u00e7ekilerek istimal edilece\u011fini \u00fc\u00e7 ay\u00adr\u0131 resim halinde yerli turistlere terc\u00fcme ediyor. \u00c7evirenin notu: Ey ahali! Ne olur alafranga tuvaletlerin \u00fcst\u00fcne tavuk gibi t\u00fcnemeyin, ta\u015flar k\u0131nl\u0131yor, b\u00fct\u00fcn alafranga hela ta\u015flan birer birer tarih\u00ee harabe haline geliyor, i\u015fte belediye meclisi; i\u015fte hepsi kahraman, hepsi birlikte, hepsi oybirli\u011fi halinde g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u0130\u015fte eller hep birlikte kalk\u0131yor, sular\u0131n akmas\u0131na karar veriliyor, i\u015fte sular akm\u0131yor, i\u015fte eski \u0131rmaklar, eski ta\u015flar; hepsi y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f, birbirine kar\u0131\u015fm\u0131\u015f.
\u0130\u015fte on bir ya da daha fazla kere yap\u0131lm\u0131\u015f ve sonunda bir bah\u00e7e duvar\u0131na yetmeyecek kadar ta\u015f\u0131 kaml\u0131 ve .d\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn Ha\u00e7l\u0131lar\u0131n\u0131 pe\u015finden ko\u015fturan inan\u0131lmaz \u015fehir, yani bir zamanlar\u0131n on bir ya da daha fazla kere \u015fehirleri. \u0130\u015fte \u015fehirlerin katlar\u0131 birbiri\u00adne kar\u0131\u015f\u0131yor, i\u015fte arkeolog-kar\u0131ncalar! Her \u015feyi yerli yerine yerle\u015ftiriyorlar, i\u015fte onlar\u0131n sayesinde her \u015fey Birdenbire anlam kazan\u0131yor: D\u00f6rt ta\u015f bir \u015fehir, yirmi iki kupon bedava bir apartman kat\u0131 oluyor, i\u015fte yer levhalar\u0131, i\u015fte Yunanca, Latin\u00adce ve bizim dilce. Buras\u0131 agora: iki s\u00fctun d\u00f6rt ba\u015fl\u0131k, buras\u0131 da imparator saray\u0131: Yaln\u0131z kap\u0131 kemeri g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor, i\u015fte bura\u00ads\u0131 stadyum, buras\u0131 akropol, bunlar kilit ta\u015flar\u0131, bunlar kertenkeleler. Buras\u0131 gimnazyum, buras\u0131 alafranga hela, arkada da iki yatak odas\u0131 var. \u0130\u015fte kale duvarlar\u0131 \u00fczerinde duran o parmak kadar \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131, bir zamanlar “imparatora ba\u011fl\u0131l\u0131k ve sadakat yemini eden korkusuz atalanta \u015f\u00f6valyelerinin imam sars\u0131lmaz!” yaz\u0131s\u0131yd\u0131, i\u015fte baylar bayanlar! G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz\u00fcn bin y\u00fcz misli g\u00fcc\u00fcyle g\u00f6zlerinizin \u00f6n\u00fcnde canlanabilen me\u015fhurluklar, i\u015fte bek\u00e7i Salih, i\u015fte \u015fehrin giri\u015f kap\u0131s\u0131 (\u015fimdi g\u00f6r\u00fclm\u00fcyor), i\u015fte holivut dekorlar\u0131 gibi kurulmaya ba\u015flayan Tahta At’\u0131n c\u00fczi bir k\u0131sm\u0131, i\u015fte ihtiyar ha\u00e7l\u0131lar ki \u015fu anda yabanc\u0131 men\u015feli ve koyu renkli bir gazoz i\u00e7iyorlar ve nas\u0131l bi\u00adrer yaman fatih olduklar\u0131n\u0131 renkli kartlarla ve PTT’nin y\u00e2rd\u0131m\u0131yla d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt buca\u011f\u0131na yay\u0131yorlar ve Odyseus’un Tahta At\u0131’n\u0131 on lira mukabilinde temin ederek bilmem ne havayollar\u0131 \u00e7antalar\u0131na i\u015fte takma di\u015fli gururlar\u0131yla indiri\u00adyorlar, i\u015fte atalar\u0131n\u0131n kanlar\u0131yla sulanm\u0131\u015f bu topraklarda binlerce y\u0131l sonra…
\u0130\u015fte yoruldum baylar bayanlar! Salih Efendi’ye d\u00f6nd\u00fc, “Ba\u015f\u0131ma g\u00fcne\u015f ge\u00e7ti galiba,” dedi, “Biraz bozuldum.” “Bir \u015fapka giyseydin beyim,” dedi bek\u00e7i, “Buran\u0131n g\u00fcne\u015fini unutmu\u015f olmal\u0131s\u0131n.” \u015eapka m\u0131? Bu sakal\u0131n \u00fcs\u00adt\u00fcne bir de \u015fapka giyersem, beni deli diye, Allah g\u00f6sterme\u00adsin, deli\u011fe t\u0131karlar Salih Efendi, kasabam\u0131z\u0131n ba\u015fkanlar ve dernekler d\u0131\u015f\u0131nda kalan b\u00fct\u00fcn kuvvetleri, i\u015fte me\u015fhur zab\u0131\u00adta m\u00fcd\u00fcr\u00fc, i\u015fte kolcu kuvvetleri, i\u015fte toplumun g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flayan g\u00fc\u00e7l\u00fc kuvvetler, i\u015fte onun i\u00e7in Salih Efendi, bana m\u00fcsaade. Bacaklar\u0131ndan \u00e7ok, kafas\u0131ndan gelen bir g\u00fc\u00e7s\u00fcz\u00adl\u00fckle ayaklar\u0131n\u0131 s\u00fcr\u00fckleyerek uzakla\u015ft\u0131. \u0130\u015fte Tuzcular\u0131n Bekir Efendi’nin o\u011fluna yak\u0131\u015fmayan lastik ayakkab\u0131lar\u0131m, i\u015fte Salih Efendi \u015fimdilik ho\u015f\u00e7a kal.
Kasaban\u0131n \u00fcst\u00fcnde hen\u00fcz kimsenin fark etmedi\u011fi bir deh\u015fet havas\u0131 esmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. \u015eimdilik harabelerin, \u00f6zellik\u00adle Tahta At uyarlamas\u0131n\u0131n \u00e7evresinde dola\u015f\u0131yordu bu hava. Bek\u00e7i Salih Efendi’nin getirdi\u011fi sandalyeye kurularak renkli turist kervanlar\u0131n\u0131 izliyordu tembel g\u00f6zlerle ve g\u00f6zlerini k\u0131sarak g\u00fcne\u015fe bakmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Burada do\u011fdu\u011fuma g\u00f6re g\u00fcne\u015fin hastal\u0131kl\u0131 bir o\u011fluyum ben. Oldum olas\u0131 \u015fu g\u00fcne\u015fe do\u011fru d\u00fcr\u00fcst bakamam\u0131\u015f\u0131md\u0131r Salih Efendi. \u0130\u015fte g\u00fcne\u015f hac\u0131 Frenkler, i\u015fte g\u00fcne\u015f! Tozlu ta\u015flara de\u011fil i\u015fte g\u00fcne\u015fe bak\u0131n! En eski eser, binlerce, milyonlarca y\u0131l\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131! Ve i\u015fte g\u00fcne\u00ad\u015fin ve Tuzcular\u0131n Bekir’in o\u011flu! Son g\u00fcnlerde, g\u00fcne\u015f babas\u0131 ba\u015f\u0131na ge\u00e7mesin diye bir de beyaz kasket giymekteydi. Va\u00adzolar\u0131n \u00fcst\u00fcndeki sava\u015f\u00e7\u0131lardan biri oldum ben Salih Efen\u00addi.
Evet, Odyseus kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc olmasa da onun kadar sakall\u0131 bir deh\u015fet f\u0131rt\u0131nas\u0131. Itaka m\u0131 neresiyse oraya d\u00f6necek yerde bu serin kahvenin g\u00f6lgesine s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f bir Tahta At kal\u0131nt\u0131s\u0131. Gizlice esiyor, kimseye duyurmadan. Ak\u015famlan burada otu\u00adruyor, herkese anlat\u0131yor y\u00fczlerine kar\u015f\u0131 i\u00e7inden. \u0130\u015fte kasa\u00adban\u0131n geleneksel Armut Festivali de ba\u015flad\u0131 ibrahim Efendi. Marangoz Topal ismail’in yapt\u0131\u011f\u0131 zafer arabalar\u0131yla i\u015fte ge\u00e7it resmi. \u0130\u015fte di\u015f\u00e7inin k\u0131z\u0131 Aysel de Dentalus krali\u00e7esini temsil ediyor, mahalli k\u0131yafetlerini giymi\u015f k\u0131zlar\u0131m\u0131z da caba. Bir so\u011fuk bir s\u0131cak, di\u015flerim kama\u015ft\u0131 Aziz Beyci\u011fim. G\u00f6zlerimiz, bir \u00e7i\u00e7ekli araban\u0131n \u00fczerinde kaymakam\u0131 da ar\u0131yor, belediye reisini de. \u0130\u015fte aynca Tahta At’m \u00fcst\u00fcnde g\u00fczelle\u015ftirme der\u00adne\u011fi \u00fcyeleri. Hay\u0131r \u00fcst\u00fcnde de\u011fil, ltakal\u0131 sava\u015f\u00e7\u0131lar gibi i\u00e7in\u00adde. Gece de milli oyunlar oynan\u0131yor ve milli piyango \u00e7eki\u00adliyor. Halk t\u00fcrk\u00fcleri uzman\u0131 Seyfettin Da\u011fdeviren ve pop\u00ad\u00e7u Arkan Tansal tarih\u00ee tiyatro ta\u015flan aras\u0131nda. Hangi biriy\u00adle ba\u015fa\u00e7\u0131kaca\u011f\u0131z Salih Efendi? Hangi birinin \u00fcst\u00fcnde esece\u011fiz? Dikkatli davran\u0131yorH\u00fc, kelimelerini itina ile se\u00e7iyordu: “R\u00fcstem, bana biraz \u015fekerli, yan\u0131nda nargile.” Tuzcular\u0131n Bekir Bey gibi davran\u0131yordu g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte. Kasabay\u0131 kendince denetliyordu. S\u0131cak yaz g\u00fcnleri, \u00fcstlerine s\u00fb serpilmi\u015f ah\u015fap d\u00f6\u015femeli memur odalar\u0131nda oyalan\u0131yordu uzun s\u00fcre.
Baba\u00ads\u0131ndan kalma zeytinlikler deniliyordu. Tu\u011frul Bey o\u011flumuz kasabada g\u00f6n\u00fcl e\u011flendiriyor. Pek belh edTImeseTcle hafif\u00e7e gururlan\u0131l\u0131yordu. Bir de \u015fu sakal\u0131 ve \u00fcstelik beyaz kasketi ol\u00admasayd\u0131. Bir de \u015fehir kul\u00fcb\u00fcnde yemek yeseydi, kumar oynasayd\u0131. Belli etmiyordu,”ama Salih Efendi ile gizlice i\u00e7tikle\u00adrini herkes biliyordu, i\u015fte Salih Efendi diyordu ona, sen bir Salih Efendisin, baban sana bir kahraman ad\u0131 takmay\u0131 ak\u0131l edememi\u015f, ne de baban\u0131n kom\u015fusu kendi o\u011flu i\u00e7in ak\u0131l ede\u00adbilmi\u015f. \u0130\u015fte ne kadar \u00fcnl\u00fc sava\u015f\u00e7\u0131 varsa biz olduk. \u0130\u015fte tek\u00admil Sel\u00e7uklular, i\u015fte b\u00fct\u00fcn di\u015f\u00e7iler, eczac\u0131lar, i\u015fte b\u00fct\u00fcn ban\u00adkac\u0131lar, hepsi kahraman. Salih Efendi biraz bozuluyordu bu i\u015ftelere. Aman ne olur gene i\u015fteleme diyordu ve kasaban\u0131n en son cinayetini anlat\u0131yordu. Aman Salih Efendi, bunlara da ben dayanam\u0131yorum. Salih Efendi, biraz i\u00e7kiden, biraz da vah\u015fetten parlayan sivri ve k\u0131rm\u0131z\u0131 burnuna \u00e7ok yak\u0131n duran k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6zlerinin olanca h\u0131rs\u0131yla anlat\u0131yordu cinayetleri. Hi\u00e7 olmazsa b\u0131\u00e7ak k\u0131sm\u0131n\u0131 \u00e7abuk ge\u00e7elim olur mu Salih Efendi?
\u0130lk olay, Armut Festivali’nin kapan\u0131\u015f gecesinde festival ko\u00admitesince bir \u015feylerin ya da bir kimselerin onuruna verilen baloda Tahta At i\u00e7in ba\u011f\u0131\u015f toplan\u0131rken \u00e7\u0131kt\u0131. G\u00fczelle\u015ftirme Derne\u011fine kasap Halip Efendi bir ko\u00e7 ba\u011f\u0131\u015flam\u0131\u015ft\u0131 ve hayvan da Tahta At’\u0131n in\u015faat\u0131na devam edilebilmesi i\u00e7in gereken pa\u00adray\u0131 toplamak amac\u0131yla a\u00e7\u0131k art\u0131rma yoluyla sat\u0131lacakt\u0131. Ko\u00ad\u00e7un boynuna bir de k\u0131rm\u0131z\u0131 kurdele tak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ki, Tuzcula\u00adr\u0131n Bekir’in o\u011flu, \u00f6nce bu kurdeleye sinirlendi; anla\u015f\u0131lan da\u00adha \u00f6nce de i\u00e7mi\u015fti. Yoksa ortada ‘kokteyl’ ad\u0131yla dola\u015fan i\u00e7\u00adkiden y\u00fcz yirmi tane filan da i\u00e7seydi b\u00f6yle sarho\u015f olamazd\u0131. Ayr\u0131ca tahrik unsuru say\u0131labilecek olaylar da cereyan etmi\u015f\u00adti. Esnaf Dernekleri ba\u015fkam bu sakall\u0131ya i\u00e7erliyordu anla\u015f\u0131\u00adlan; bir kere \u00f6nce oyun i\u00e7in \u00e7a\u011fr\u0131lan \u00e7ingeneler meselesi or\u00adtaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131 ki bu olay s\u0131ras\u0131nda Tu\u011frul’un Esnaf Dernekle\u00adri ba\u015fkan\u0131na kar\u015f\u0131 tutumu biraz korkuyla izlenmi\u015fti ve ba\u015f\u00adkan da Tuzcular\u0131n o\u011flunu sevmedi\u011fini bu tart\u0131\u015fma s\u0131ras\u0131nda belirtmi\u015fse bunda \u015fa\u015f\u0131lacak bir taraf yoktu. \u0130\u015fte o gece ilk de\u00adfa kasabada ger\u00e7ekten sinirli ve huysuz bir r\u00fczg\u00e2r\u0131n esmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Geceyar\u0131s\u0131 olmu\u015ftu ve serin bir r\u00fczg\u00e2r \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131.
Oyuncu kad\u0131n \u00e7ok terlemi\u015fti; arada bir, kapal\u0131 sa\u00adlona girerek dinlenmek, terini silmek \u0131\u015f\u0131t\u0131yordu. Ne varki esnaf ba\u015fkan\u0131 amans\u0131zd\u0131: Durmadan kad\u0131n\u0131n aln\u0131na yap\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 paralarla ona soluk ald\u0131rm\u0131yordu. Sonunda .kad\u0131n i\u00e7eri gi\u00adrerken en b\u00fcy\u00fck k\u00e2\u011f\u0131t paray\u0131 \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131: Durmak olur muydu? Say\u0131n b\u00fcy\u00fcklerimiz vard\u0131, onuruna verilen bu baloda heyecan son haddini bulmal\u0131yd\u0131. Sandalyeci Ahmet’ten kira\u00adlanan iskemleler alan\u0131n \u00e7evresine dizilmi\u015fti. Tu\u011frul sallan\u0131\u00adyordu. Renkli ampuller ve k\u00e2\u011f\u0131tlar ve her t\u00fcrl\u00fc \u00e7irkinlik var\u00add\u0131. \u00c7irkin oyuncu kad\u0131na ac\u0131yordu. Asl\u0131nda b\u00fct\u00fcn kad\u0131nla\u00adr\u0131 \u00e7irkin buluyordu, erkekler de \u00f6yleydi. Ve bu k\u0131rm\u0131z\u0131 kur\u00addeleli ko\u00e7 yok mu, ipini \u00e7ektik\u00e7e ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 direk sallan\u0131yor ve dire\u011fin tepesine ba\u011fl\u0131 hoparl\u00f6rdeki \u00f6ks\u00fcr\u00fckl\u00fc klarnet se\u00adsi de onunla birlikte titriyordu. Allah\u0131m, dedi, bu m\u00fcnase\u00adbetsizliklerin ba\u015f\u0131na yukar\u0131dan bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcrmeyecek mi\u00adsin? Oyuncu kad\u0131n yapma bir g\u00fcl\u00fcmsemeyle i\u00e7eri ka\u00e7ma\u00adn\u0131n yolunu ar\u0131yordu.
Birden kendini ortada buldu Tu\u011frul. Dernek ba\u015fkan\u0131n\u0131n beyaz sa\u00e7lar\u0131n\u0131, sark\u0131k uzun beyaz b\u0131\u00ady\u0131klar\u0131m g\u00f6rd\u00fc \u00e7ok yak\u0131n\u0131nda. Kur\u015fun gibi so\u011fuk bak\u0131\u015flar\u0131\u00adn\u0131 ve hesapl\u0131 g\u00fcl\u00fcmsemesini g\u00f6rd\u00fc. Bir \u015fey yapmal\u0131yd\u0131. Bu kafayla ne yap\u0131labilirse yapmal\u0131s\u0131n. Elini uzatt\u0131 paraya do\u011f\u00adru: “Ver onu bana K\u00e2mil Bey,” dedi yumu\u015fak bir sesle, “Ben oynayaca\u011f\u0131m.” K\u00e2mil Bey dondu, onuruna balo verilenler dondular, herkes dondu; k\u0131sa bir s\u00fcre bir heykel toplulu\u011fu olarak kal\u0131nd\u0131. Sonra, “Bu kime hakaret, anlayamad\u0131m,” de\u00addi beyazl\u0131 esnaf ba\u015fkan\u0131. Tu\u011frul paray\u0131 \u00e7ekip ald\u0131. Sarho\u015f\u00adlu\u011fu ge\u00e7mi\u015f gibiydi. K\u00e2mil Bey de kendine geldi: “Sen \u00e7en\u00adgi de\u011filsin Tu\u011frul Bey o\u011flum,” dedi g\u00fcl\u00fcmseyerek, ‘Yak\u0131\u015f\u0131k almaz.” Ya \u00f6yle mi? dedi Tuzcular\u0131n o\u011flu ve ilerledi, paray\u0131 birden esnaf ba\u015fkan\u0131n\u0131n aln\u0131na yap\u0131\u015ft\u0131rd\u0131. Bir dalgalanma ol\u00addu ya da Tu\u011frul’a \u00f6yle geldi. Dernek ba\u015fkan\u0131 yumruk yapt\u0131\u00ad\u011f\u0131 elini ceketinin cebine soktu: “Babana h\u00fcrmetimiz vard\u0131r,” dedi. “Ya\u015fayan insanlara da sayg\u0131 g\u00f6ster K\u00e2mil Efendi,” de\u00addi Tu\u011frul ‘Efendi’ kelimesinin \u00fcst\u00fcne basarak.
Oyuncu ka\u00add\u0131n tela\u015fla yerinden kalkt\u0131, paray\u0131 al\u0131p oyuna devam etmek istedi. K\u00e2mil Efendi kad\u0131n\u0131 itti ve gen\u00e7 adam\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na dikildi: “\u00d6yleyse birlikte oynayal\u0131m,” dedi. “Efeler gibi.” Klar\u00adnet\u00e7iye i\u015faret edildi. Esnaf Dernekleri ba\u015fkan\u0131 a\u011f\u0131r ve k\u00f6\u015feli hareketlerle oynamaya ba\u015flad\u0131. Yava\u015f\u00e7a Tu\u011frul’un \u00e7evresin\u00adde d\u00f6n\u00fcyordu. Tuzcular\u0131n o\u011flu, m\u00fczi\u011fe uymaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, h\u0131zl\u0131 hareket ediyordu. Sonra birden ba\u015f\u0131 d\u00f6nd\u00fc ya da salon d\u00f6nd\u00fc, sandalyeler d\u00f6nd\u00fc, en yak\u0131n sandalyeye \u00e7\u00f6kmek zo\u00adrunda kald\u0131. Esnaf ba\u015fkan\u0131 ona yukar\u0131dan bak\u0131p g\u00fcl\u00fcmsedi ve a\u011f\u0131r oyununu s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc.
Tu\u011frul bir s\u00fcre ortadan kayboldu, havuzun yan\u0131ndaki bah\u00e7e muslu\u011funda y\u00fcz\u00fcn\u00fc y\u0131kad\u0131, otlar\u0131n \u00fcst\u00fcne uzand\u0131; onu unutmu\u015flard\u0131. Beni \u00e7abuk harcad\u0131lar. \u0130\u00e7kide yenik d\u00fc\u015ft\u00fck demektir. Oyun devam ediyor, eski g\u00fcnlerimiz kalma\u00adm\u0131\u015f. Biraz uyudu, serinlikle kendine geldi: Salih Efendi’yi bulmal\u0131, en arka s\u0131ralardad\u0131r muhakkak. Onu bir sandal\u00adyenin \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131km\u0131\u015f, oyunu seyrederken buldu, g\u00f6mle\u011fi\u00adnin ete\u011finden \u00e7ekti: Gizli bir yerde i\u00e7kin vard\u0131r Salih Efendi. Mezesiz i\u00e7ersek art\u0131k dokunmaz, merak etme. Kalabal\u0131kta bir hareket ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Mikrofona bir soytar\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f, f\u0131kralar anlat\u0131yor, ne kadar da uzat\u0131r, bunun da bir \u00e7aresi bulunma\u00adl\u0131, her \u015feyin bir mektebi a\u00e7\u0131lmal\u0131 Salih Efendi, anl\u0131yor mu\u00adsun? Bir anlasayd\u0131n, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya birdenbire de\u011fi\u015firdi. \u015eim\u00addi ne yap\u0131l\u0131yor? Ben g\u00f6remiyorum. Ko\u00e7 vard\u0131 ya efendim… Aman anlatma, i\u00e7im bulan\u0131yor. \u00c7ok sayg\u0131de\u011fer a\u011fabeyimiz K\u00e2mil Bey diyorlar, neden diyorlar? Esnaf ba\u015fkan\u0131n\u0131n \u00e7evre\u00adsi bo\u015fald\u0131, mikrofonu ona tuttular, be\u015f y\u00fcz lira diyor. Kasabam\u0131z\u0131n tarihi diyor. Eski tarihi ihya ederek diyor, yap\u0131lacak bu tarih\u00ee at\u0131n diyor. Susturun \u015funu… Benim yan\u0131mda nas\u0131l tarihten s\u00f6z edebilir…
\u0130skemlelere \u00e7arparak yakla\u015ft\u0131 K\u00e2mil Bey’e: Mikrofonlu f\u0131krac\u0131 gitmi\u015fti, i\u015fte gene ne de olsa topar\u00adland\u0131 kar\u015f\u0131mda, tarih akla gelince ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc yapabilir mi? Sen kimsin K\u00e2mil Efendi? dedi bo\u011fuk bir sesle ve \u00f6ks\u00fcrd\u00fc. Pek dinleyen yoktu. Ya ben kimim esnaf ba\u015fkan\u0131? Sen da\u00adha var olmadan vard\u0131m ben, sen do\u011fmadan vard\u0131m ben anl\u0131yor musun? Ben Tu\u011frul Tuzcuo\u011flu’yum, sen kimsin K\u00e2mil Efendi? Be\u015f y\u00fcz lira ya da birka\u00e7 kat\u0131s\u0131n sen. Ben tarihim K\u00e2\u00admil Efendi. Sen Alpaslan olabildin mi? Ben Tu\u011frul oldum. Hem de do\u011far do\u011fmaz. Yirmi yedi y\u0131l \u00f6nce do\u011fdu\u011fum za\u00adman zeytinlikler vard\u0131, ba\u011flar, bah\u00e7eler, tarlalar vard\u0131 be\u00adnimle birlikte, u\u00e7suz bucaks\u0131z topraklar vard\u0131 Tu\u011frul’un ya\u00adn\u0131 s\u0131ra. Asalet diye bir \u015fey varsa toprak asaletidir anl\u0131yor mu\u00adsun esnaf ba\u015fkan\u0131 ve bu asaletle ba\u015fa \u00e7\u0131k\u0131lamaz. Ve sofra asa\u00adleti vard\u0131r, yemek yeme\u011fi bilmek vard\u0131r, \u00e7atal ka\u015f\u0131k tutmay\u0131 bilmek de\u011fil.
Sonra okumak vard\u0131r ve sonra bir \u015fey yoktur. Sen kalabal\u0131kla\u015fan esnaf ba\u015fkan\u0131 ve bu nedenle benim kar\u00ad\u015f\u0131mda oynamaya c\u00fcret ettin, benimle konu\u015fmaya cesaret et\u00adtin, oysa ben babam oldu\u011fum zamanlarda tek ba\u015f\u0131ma konu\u00ad\u015furdum, i\u015fte gene \u00f6yleyim, sen diye bir \u015fey yok ki, seni g\u00f6r\u00adm\u00fcyorum dernek ba\u015fkan\u0131, sadece aya\u011f\u0131ma tak\u0131l\u0131yorsun, ba\u00adbam \u00f6lmeden ta\u015f olmaya bile cesaret edemezdin, aya\u011f\u0131m\u0131n alt\u0131ndaki toprak olmak bile haddin de\u011fildi. Ben mebus o\u011flu\u00adyum ulan, ben seninle oynar m\u0131y\u0131m? Mikrofonlu f\u0131krac\u0131 yak\u00adla\u015ft\u0131: Bayanlar baylar i\u015fte me\u015fhur Tuzcular\u0131n Tu\u011frul, i\u015fte bi\u00adzi \u015fereflendirdi bu gece, i\u015fte Avrupalarda okudu ve gene \u00fclkemize \u015feref verdi sonunda, Avrupa’n\u0131n en zor ba\u015fkentinde yabanc\u0131lar\u0131n be\u015f y\u0131lda bitirdi\u011fi mektepleri \u00fc\u00e7 y\u0131llarda bitirdi, en az\u0131ndan be\u015f diploma kopar\u0131p d\u00f6nd\u00fc yurdumuza, Tu\u011frul Bey i\u015fte tarih demektir, \u00e7\u00fcnk\u00fc onun babas\u0131 vard\u0131 ve babas\u0131\u00adn\u0131n da babas\u0131 vard\u0131 ve daha nice babalar vard\u0131, onun i\u00e7in k\u0131y\u00admetli misafirimiz engin k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle daha iyi bilirler ki tarih eskiyi ya\u015fatmakt\u0131r, Tahta At’\u0131n varl\u0131\u011f\u0131nda onu s\u00fcrd\u00fcrmek\u00adtir, i\u015fte Tuzcular\u0131n k\u0131ymetli suyu Tuzcuo\u011flu, ko\u00e7umuz va\u00ads\u0131tas\u0131yla Tahta At’a k\u0131ymetli yard\u0131mlar\u0131n\u0131…
Ne dedin ne de\u00addin? Tahta At m\u0131 dedin? Metelik vermem size, size metelik vermiyorum anl\u0131yor musunuz? Ulan kasabal\u0131lar, ulan zaval\u00adl\u0131lar, demek sonunda buna kald\u0131k? Demek alafranga tuvalet\u00adlerin kar\u015f\u0131s\u0131nda Tahta Atlar dikerek ve \u00f6n\u00fcm\u00fcze gelene voulez vous diyerek, y\u00fczlerimizde al\u00e7ak\u00e7a bir s\u0131r\u0131t\u0131\u015f, olur mu ey zavall\u0131 halk, insan h\u0131rs\u0131ndan a\u011flar, sizlerden ve kendimden utanmal\u0131 m\u0131 ne yapmal\u0131? Utanc\u0131m\u0131 Tahta Atlar\u0131n i\u00e7inde mi gizlemeli? Hazin mar\u015flar m\u0131 yazmal\u0131? Ne zaman adam olacaks\u0131n\u0131z? Ey insan olmas\u0131 gerekenler, ey s\u00f6zde insanlar, s\u00f6z\u00adde ba\u015fkanlar, m\u00fcd\u00fcrler… Oyuncu k\u0131zlara i\u015faret verildi, bah\u00adriye \u00e7iftetellisine ba\u015fland\u0131, b\u00fct\u00fcn dernek ba\u015fkanlar\u0131 bile oy\u00adnamaya ba\u015flad\u0131, Tu\u011frul g\u00fcr\u00fclt\u00fcye getirildi, Ayn\u0131 gece Tahta At i\u00e7in on d\u00f6rt bin sekiz y\u00fcz lira ba\u011f\u0131\u015f topland\u0131.
Kasaban\u0131n \u00fcst\u00fcnde art\u0131k belirgin bir deh\u015fet havas\u0131 esme\u00adye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. \u0130lk olay\u0131n duyuldu\u011fu g\u00fcn \u00f6\u011fleden sonra, daha kasaba ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 tam \u00f6\u011frenmeden olay\u0131n kahraman\u0131, \u00f6\u011fle\u00adden sonra as\u0131k bir suratla kasaba meydan\u0131nda g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Onu ilk g\u00f6ren arzuhalci Emin oldu. Zaten Tu\u011frul \u00e7\u0131nar a\u011fac\u0131na do\u011fru, yani arzuhalcinin icray\u0131 sanat etti\u011fi yere do\u011fru geliyordu. Selam verdi, daktilonun yanma \u00e7\u00f6kt\u00fc. Bir s\u00fcre ko\u00adnu\u015fmad\u0131, meydan\u0131 s\u00fczd\u00fc, g\u00f6zlerini yava\u015f yava\u015f meydanda dola\u015ft\u0131rd\u0131. “Bir derdin mi var Tu\u011frul Bey o\u011flum?” demek zo\u00adrunda kald\u0131 arzuhalci sonunda. “Bir de\u011fil bir\u00e7ok da, hangi\u00adsinden ba\u015flasam diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum Emin Efendi.” Arzuhal\u00adciye d\u00f6nd\u00fc: “Daktilon iyi yaz\u0131yor mu?” ihtiyar adam topar\u00adland\u0131, siyah kolluklar\u0131n\u0131 d\u00fczeltti, makinesini tahta sand\u0131\u011f\u0131n \u00fczerine biraz kendine do\u011fru \u00e7ekti: “A harflerini biraz yuka\u00adr\u0131 bas\u0131yor, E’nin \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131 da olur bazen.” “Zafer’le zifir bir\u00adbirine kar\u0131\u015fm\u0131yor ya yazarken?” Emin Efendi g\u00fcld\u00fc: “Ha\u00ady\u0131r.” “\u0130yi.
O halde en yak\u0131n yerden, \u015fu meydandan ba\u015flay\u0131verelim istersen.” Emin Efendi; sicimle boynundan sark\u0131tt\u0131\u00ad\u011f\u0131 g\u00f6zl\u00fcklerini aln\u0131na kald\u0131rd\u0131, Tuzcular\u0131n tek o\u011fluna bakt\u0131. “Ba\u015flamadan \u00f6nce sana bir teklifim var Emin Efendi.” “Ha\u00ady\u0131r,” dedi arzuhalci; meydan\u0131 sert ad\u0131mlarla ge\u00e7ip mahkeme\u00adye giden Tuzcular\u0131n Bekir Bey’i g\u00f6r\u00fcr gibi oldu bir an. “Bun\u00addan b\u00f6yle benim muavinim olur musun Emin?” Arzuhalci Emin Efendi g\u00f6zlerini k\u0131rp\u0131\u015ft\u0131rd\u0131: “Sen ne oldun ki?” Tu\u011frul sakal\u0131n\u0131 ka\u015f\u0131d\u0131: “Sen Don Ki\u015fot diye bir \u015fey okudun mu?” “Son zamanlarda g\u00f6zlerim \u00e7ok zay\u0131flad\u0131,” diye yak\u0131nd\u0131 Emin Efendi: G\u00f6zl\u00fck de\u011fi\u015ftirmek gerekiyormu\u015f ayr\u0131ca. “Seni ayl\u0131\u00ad\u011fa ba\u011flad\u0131m,” dedi Tu\u011frul, “Sekiz y\u00fcz lira net. Masraflar da bana ait. Anla\u015ft\u0131k m\u0131?” Tuzcular\u0131n Bekir Bey daha eli s\u0131k\u0131 bir adamd\u0131. Olsun, bir tek o\u011fullar\u0131 var zaten. Tu\u011frul cebinden buru\u015fuk paralar \u00e7\u0131kard\u0131, bir k\u0131sm\u0131n\u0131 Emin Efendi’ye verdi: “Buyur bakal\u0131m, d\u00fcn ak\u015fam Tahta At’tan biriktirdim bunla\u00adr\u0131. \u015eimdi hemen i\u015fe ba\u015fl\u0131yoruz. “Tuzcular\u0131n Tu\u011frul Bey s\u00f6y\u00adledi, arzuhalci topal Emin de oldu\u011fu gibi kaydetti – say\u0131s\u0131z imla ve daktilo hatalar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda:
Say\u0131n Belediye Reisi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na (bu k\u0131sma itiraz et\u00adtiyse de dinletemedi).
Muhterem kasabam\u0131zda son y\u0131llarda bir hayli geli\u00ad\u015fen imar ve g\u00fczelle\u015ftirme faaliyetlerinin teksif olmas\u0131 m\u00fcnasebetiyle ve bu hususta dernekler vesairenin de \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 nazar\u0131 dikkate alarak ben de m\u00fc\u00adtevaz\u0131 bir te\u015febb\u00fcste bulunmaya karar verdi\u011fimi ve bu meyanda bu sat\u0131rlar\u0131 yazar\u0131 Emin Efendi ile birlikte bir geli\u015ftirme y\u00fckseltme ve kalk\u0131nd\u0131rma derne\u011fi kur\u00addu\u011fumu sayg\u0131lar\u0131mla \u00f6nce arz ederim. B\u00f6ylece muh\u00adterem hem\u015ferilerimin y\u00fck\u00fcn\u00fc bir nebze olsun hafifle\u00adtece\u011fimi \u00fcmit ediyorum. Bu sabah bilinen sebeplerle erken kalkma imk\u00e2n\u0131n\u0131 elde edemedi\u011fim i\u00e7in \u00f6\u011fleden sonra kasaba meydan\u0131nda icray\u0131 faaliyete ba\u015flayarak g\u00f6z\u00fcme ilk \u00e7arpan hususu size tevcih etmeye karar verdik. Hepinizin malumu oldu\u011fu \u00fczere bir kasaba meydan\u0131nda meydan\u0131 meydan yapan ba\u015fl\u0131ca d\u00f6rt un\u00adsur vard\u0131r: bunlar s\u0131ras\u0131yla heykel, h\u00fck\u00fcmet kona\u011f\u0131, \u00e7i\u00e7ek tarhlar\u0131 ve k\u0131rm\u0131z\u0131 bal\u0131kl\u0131 havuzdur. S\u0131rada ba\u015f s\u0131ray\u0131 i\u015fgal eden heykel bence ehemmiyet bak\u0131m\u0131n\u00addan da ba\u015fta gelir. Zaten s\u00f6z\u00fc edilen ehemmiyet s\u0131ras\u0131 nazar\u0131 dikkate al\u0131narak s\u0131ralanm\u0131\u015ft\u0131r. Bildiklerim beni aldatm\u0131yorsa, bu heykel hususunda vaz\u0131-\u0131 kanun da ayn\u0131 titizlikle hareket ederek meseleyi sa\u011flam m\u00fc\u00adeyyidelere ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fct\u00fcn kanunlarda oldu\u011fu gi\u00adbi bu kanunun da maddeleri aras\u0131nda baz\u0131 bo\u015flukla\u00adr\u0131n bulunmas\u0131 tabii ise de her kanunun esbab\u0131 mucibesi ve dibacesi dikkatle m\u00fctalaa edilirse bu bo\u015fluk\u00adlar\u0131n kolayca doldurulabilece\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Binaenaleyh, benim de estetik nokta i nazar\u0131ndan iddia etmek iste\u00addi\u011fim hususlar tabiatiyle kanun nokta i nazar\u0131ndan da birer h\u00fck\u00fcm ifade edecektir.
Bilindi\u011fi gibi asl\u0131nda g\u00fczelle\u015ftirme, bir bak\u0131ma es\u00adtetik anlam\u0131na gelmektedir ve merhumlar\u0131n hat\u0131ras\u0131\u00adn\u0131 tazim maksad\u0131yla icat edilmi\u015f bulunan insan hey\u00adkellerinde bilhassa bu hususa riayet, ayn\u0131 zamanda bir kanun h\u00fckm\u00fcd\u00fcr. Halbuki heykel bu maksatla tet\u00adkik edilirse bir kere ba\u015f k\u0131sm\u0131n nisbetsiz b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ilk nazarda dikkati \u00e7ekmektedir. Ayr\u0131ca, y\u00fcz hatlar\u0131\u00adn\u0131n asl\u0131na benzememesi bir yana, v\u00fccut k\u0131sm\u0131yla im\u00adtiza\u00e7 ettirilmesi i\u00e7in heykeltra\u015fta en ufak bir gayret bile g\u00f6r\u00fclmemektedir. \u00dcstelik sivil bir k\u0131l\u0131kta duran heykelin v\u00fccuda yap\u0131\u015fm\u0131\u015f gibi bulunan kollan, insa\u00adna ister istemez bir haz\u0131r ol vaziyetini hat\u0131rlatmaktad\u0131r ki, ak\u0131llara hemen, peki kimin kar\u015f\u0131s\u0131nda bu durum\u00adda olma mecburiyetini hissediyor? sorusu gelmekte\u00addir. Heykel ihalesini \u00fczerine alm\u0131\u015f bulunan \u015fahs\u0131n bu sanatla zerre kadar ilgisi bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren bir ba\u015fka husus da beden k\u0131sm\u0131n\u0131n son derece ba\u015ftan sav\u00adma ve anatomik teferruattan habersiz yontulmu\u015f ol\u00admas\u0131d\u0131r. Sanki heykel m\u00fcteahhiti ba\u015f\u0131 bitirdikten son\u00adra yorulmu\u015f ya da in\u015faat zaman\u0131 sona ermekte oldu\u00ad\u011fu i\u00e7in bir tela\u015fa kap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
Acaba kendisine bir temditi m\u00fcddet verilerek daha tatmink\u00e2r bir netice sa\u011flanamaz m\u0131yd\u0131? Her ne ise vaziyet bence usule ayk\u0131r\u0131\u00add\u0131r. En garibi de bir elbise resmetmekten aciz g\u00f6r\u00fcnen heykel m\u00fcellifi, boyundan diz kapaklar\u0131n\u0131n alt\u0131na ka\u00addar heykele sakil bir palto giydirerek bu bak\u0131mdan da ucuz sanata ka\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. \u0130fade etmi\u015f oldu\u011fum m\u00fctalaa\u00adlar\u0131n nazar\u0131 dikkate al\u0131narak eserde gereken tadilat\u0131n yap\u0131lmas\u0131 hususunu emir ve tensiplerinize arz ederim.
Hami\u015f: heykel kaidesindeki kabartma sahneler benim i\u00e7in ayr\u0131 bir \u00fcz\u00fcnt\u00fc kayna\u011f\u0131 olmaktad\u0131r. Vatanda\u015fla\u00adr\u0131m\u0131za katiyen benzemeyen ecnebi ifadeli \u015fah\u0131slardan m\u00fcrekkep bu kabartma kalabal\u0131\u011f\u0131 da ayn\u0131 esaslara da\u00adyan\u0131larak yeni ba\u015ftan ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r.
T. T.
Kasaba e\u015fraf\u0131ndan Tu\u011frul Tuzcuo\u011flu
\u0130nsanlar kasabada gittik\u00e7e h\u0131z\u0131n\u0131 art\u0131ran bu g\u00fczelle\u015ftirme \u00e7abalar\u0131ndan habersiz, meydan\u0131 basit bir g\u00f6zle bile incele\u00admeden, \u00e7e\u015fitli do\u011frultularda ya\u015fant\u0131lar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyorlard\u0131. Ellerindeki k\u00e2\u011f\u0131tlarla bir k\u0131sm\u0131 kap\u0131lar\u0131n arkas\u0131nda kaybo\u00adluyorlar. Bizde bir dilek\u00e7e sahibiyiz art\u0131k; hayat\u0131m\u0131z\u0131n bir anlam\u0131 var. “Bu d\u00fcnyay\u0131 d\u00fczeltmeye ben mi geldim Emin Efendi?” diye sordu. “\u0130yi olur in\u015fallah,” diye kar\u015f\u0131l\u0131k ver\u00addi arzuhalci. Dilek\u00e7e sahibi, k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131 katlad\u0131, cebine soktu. Belediye ba\u015fkan\u0131n\u0131n resm\u00ee hayat\u0131 art\u0131k ikiye ayr\u0131l\u0131yor: dilek\u00ad\u00e7emden \u00f6nce ve dilek\u00e7emden sonra. Bir r\u00fczg\u00e2r esti, \u00e7\u0131nar\u0131n yapraklan ve havuzun \u00e7evresindeki uygun ad\u0131m \u00e7i\u00e7ekler bi\u00adraz k\u0131m\u0131ldad\u0131. \u0130nsanlar kasabalar\u0131n\u0131 neden birbirine kar\u0131\u015ft\u0131rm\u0131yorlar acaba? \u00c7inliler i\u00e7in de ayn\u0131 \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.
Ca\u00adminin \u00f6n\u00fcnde kalabal\u0131k var: G\u00fcnl\u00fck ya\u015fant\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flamak i\u00e7in biri \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr gene. Meydanda \u00f6l\u00fcp bitenleri, ku\u015fbak\u0131\u015f\u0131 seyreden bir g\u00fcvercin heykele do\u011fru al\u00ad\u00e7al\u0131yor. “Takdiri ilahinin hayran\u0131y\u0131m, Emin Efendi,” dedi, “Hepsini birden nas\u0131l akl\u0131nda tutuyor?”Ortalan delik kurutma k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131ndan sayfalan bir bir a\u00e7\u0131yordu yaz\u0131 i\u015flerinin memuru; belediye reisi de, imza defteri inceleyen g\u00f6zleriyle inceliyordu durumu. Bazen bir \u015fey soruyordu memura, \u00f6yle gerekti\u011fi i\u00e7in. S\u0131ra Tu\u011frul’un dilek\u00e7esine gelince, “Havale edilecek,” dedi memur geleneklere uygun olarak. Ba\u015fkan, imza defteri g\u00f6zleriyle ilk sat\u0131ra bakt\u0131, olmad\u0131; g\u00f6zlerini de\u011fi\u015ftirmeye \u00fc\u015fendi\u011fi i\u00e7in, “Ben bir oku\u00adrum \u00f6nce,” dedi; ilk sat\u0131rdan belli olan m\u00fcnasebetsizli\u011fi ya\u00adz\u0131 i\u015flerine belli etmek istemiyordu. “Tu\u011frul Bey, \u00fc\u00e7 g\u00fcnd\u00fcr soruyor,” dedi memur. “Peki, peki,” dedi ba\u015fkan. “\u015eimdi de kendisi yaz\u0131 i\u015flerinde bekliyor.” Belediye ba\u015fkan\u0131 imzalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc kar\u015f\u0131l\u0131k vermeden.
Defterin bitmesine d\u00f6rt kurut\u00adma k\u00e2\u011f\u0131d\u0131 sayfas\u0131 kala, imza t\u00f6reni sona erdi; her sayfa me\u00admur taraf\u0131ndan \u00e7evrilmi\u015f ve defter bitmeden imzalanacak k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131n bitti\u011fi gene ayn\u0131 memur taraf\u0131ndan bildirilmi\u015fti. Tu\u011frul’un dilek\u00e7esi d\u0131\u015f\u0131nda her \u015fey geleneklere uygun cere\u00adyan etmi\u015fti. Memur kap\u0131dan \u00e7\u0131karken belediye ba\u015fkan\u0131, “Bi\u00adraz sonra g\u00f6nderin bana Tu\u011frul Bey’i,” demi\u015fti ki bu davra\u00adn\u0131\u015f bile ola\u011fan\u00fcst\u00fc olaylarda ba\u015fkan\u0131n geleneksel tutumu\u00adnu belirten al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcyd\u00fc. Tu\u011frul odaya girdi\u00ad\u011fi zaman ba\u015fkan, y\u00fcz\u00fcn\u00fc buru\u015fturarak dilek\u00e7eye bak\u0131yor\u00addu; ba\u015f\u0131n\u0131 kald\u0131rmadan. “Nedir bu maskaral\u0131k, Tu\u011frul Bey o\u011flum?” dedi. Bir sessizlik oldu. “Mesele ciddi ama…” dedi Tu\u011frul Tuzcuo\u011flu. Ba\u015fkan onu dinlemedi: “D\u00fcn sabah an\u00adnen geldi buraya.
Bu vaziyete \u00e7ok \u00fcz\u00fcl\u00fcyor.” Ba\u015f\u0131n\u0131 kald\u0131rd\u0131: “Bu dilek\u00e7e y\u00fcz\u00fcnden ba\u015f\u0131na neler gelebilir, biliyor musun? Baban\u0131 ve seni tan\u0131mayan biri, en az\u0131ndan m\u00fc\u015fahade alt\u0131na ald\u0131r\u0131r seni.” Tu\u011frul aceleyle, “\u0130yi bir hastane bulsam yata\u00adca\u011f\u0131m efendim,” dedi. “Annen \u00e7ok \u00fcz\u00fcl\u00fcyor,” diye kendini tekrarlad\u0131 ba\u015fkan. “Biliyorum, elbiselerimi hemen kirletiyorum.” “Evet, duydum,” dedi Belediye Reisi, “Uygunsuz kim\u00adselerle i\u00e7ki de i\u00e7iyormu\u015fsun.” Tuzcular\u0131n Tu\u011frul, g\u00f6mle\u011finin \u00fcst d\u00fc\u011fmesini ilikledi. “Kasabay\u0131 g\u00fczelle\u015ftiremedi\u011fim i\u00e7in, ona uymaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum.” Ba\u015fkan pencereden d\u0131\u015far\u0131 bak\u0131yordu: “Sana bir i\u015f vermemi istedi annen. Belki \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u00adsan…” Tu\u011frul aya\u011fa kalkt\u0131. “Sen bilirsin o\u011flum, imar i\u015flerin\u00adde bo\u015f bir kadro var; ciddi olmak \u015fart\u0131yla bir \u015feyler yapabi\u00adlirsin.” Gen\u00e7 adam kap\u0131ya do\u011fru y\u00fcr\u00fcd\u00fc, “D\u00fc\u015f\u00fcnelim,” de\u00addi, “Dan\u0131\u015fal\u0131m.” Ba\u015fkan ka\u015flar\u0131n\u0131 \u00e7att\u0131: “B\u0131utopaLarzulialci ile dola\u015fman da ay\u0131p oluyor. Sen a\u011f\u0131r ceza reisi Bekir Bey’in o\u011flusun.” Tu\u011frul kap\u0131ya s\u0131rt\u0131n\u0131 dayad\u0131. “Candan bir kimseye ihtiyac\u0131m var H\u00fcsn\u00fc Bey Amca. Emin Efendi gibi ger\u00e7ekten halk\u0131 temsil eden biri, yeteneklerimi bulup \u00e7\u0131karmamda yard\u0131mc\u0131 oluyor bana.” “Sen bilirsin,” dedi H\u00fcsn\u00fc Bey, “Yal\u00adn\u0131z imarda \u00e7al\u0131\u015fmaya karar verirsen, \u015fefle iyi ge\u00e7in olur mu? Senin gibi antikan\u0131n biridir de.”
Kimleri kimlerle kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131yorlar, diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu Tu\u011f\u00adrul, imar \u015fefinin masaya gaz oca\u011f\u0131n\u0131 yerle\u015ftiri\u015fini seyreder\u00adken. i\u015fte beyaz i\u015f g\u00f6mle\u011fini itina ile \u00e7\u0131kard\u0131 ve sefertasm\u0131 oca\u011f\u0131n \u00fcst\u00fcne koydu. Beceriksizli\u011fi y\u00fcz\u00fcnden b\u00fcy\u00fck \u015fehir\u00adden buraya s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f. B\u00fcy\u00fck i\u015flerin ba\u015f\u0131ndaym\u0131\u015f daha \u00f6n\u00adce. “Bir i\u015f buldular bana Emin Efendi,” demi\u015fti bir g\u00fcn \u00f6n\u00adce, “\u0130mar \u015fefinin yan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015facakm\u0131\u015f\u0131m. Tahta At’\u0131n i\u00e7ine bir girelim bakal\u0131m.” i\u015fte bir yumak tuvalet k\u00e2\u011f\u0131d\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131, \u00fcst\u00fcne kolonya d\u00f6k\u00fcp ellerini sildi. Bu tuvalet meselesi al\u00add\u0131 y\u00fcr\u00fcd\u00fc Emin Efendi: Ayn\u0131 k\u00e2\u011f\u0131tla sefertas\u0131m\u0131n kenar\u0131n\u0131 da sildi. Hesaplar\u0131 da ayn\u0131 k\u00e2\u011f\u0131da yap\u0131yordur. “Hesaplar nas\u0131l gidiyor Avni Bey?” Kal\u0131n caml\u0131 g\u00f6zl\u00fcklerin gerisinden ku\u015f\u00adkuyla bak\u0131ld\u0131: “Hangi hesaplar Tu\u011frul Beyefendi?” Hesaplar i\u015fte. “Son hesaplar.” K\u00fc\u00e7\u00fck ve beyaz ellerini \u00e7ekmeceye dal\u00add\u0131rd\u0131, iki \u015feftali \u00e7\u0131kard\u0131, sonra da bir y\u0131\u011f\u0131n k\u00e2\u011f\u0131t. Eyvah, ger\u00ad\u00e7ekten hesaplar var. “G\u00f6vdeye iki s\u0131ra demir koydum,” di\u00adyerek k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131 g\u00f6stermeye ba\u015flad\u0131. “Ayaklar yekpare demi den olacak.” Sonra projeye e\u011fildi: \u00dc\u00e7 k\u00f6\u015fe garip bir g\u00f6vde, temele do\u011fru daralan ayaklar…
Tu\u011frul irkilerek geri \u00e7ekildi: Tahta At Beto Zavall\u0131 Tahta At. \u00c7irkin, mo\u00addern bir kedi olmu\u015f. Allah\u0131m! diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc; Allah\u0131n^sen bizim elimize kudret verme. Di\u015flerini s\u0131kt\u0131, Avni Bey’in a\u00e7\u0131k\u00adlamalar\u0131na katland\u0131. Sonra biraz al\u0131\u015ft\u0131; bir aral\u0131k, “G\u00f6vde do\u00adlu olmasa,” diye fikir bile y\u00fcr\u00fctt\u00fc. “Biliyorsunuz Avni Bey; bunun i\u00e7ine sava\u015f\u00e7\u0131lar gizlenmi\u015fti, bir \u015fehri yok edecek ka\u00addar sava\u015f\u00e7\u0131…” Avni Bey \u00f6nce anlamad\u0131; tarih, Avni Beyci\u011fim, tarihin ihti\u015fam\u0131 b\u00f6yle betonarme bir sefalet haline ge\u00adlebilirini? Hay\u0131r, tarihin bununla ilgisi yoktu: Bu, bir pro\u00adjeydi, i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcyd\u00fc ve Avni Bey’e betonarme k\u0131sm\u0131 isabet et\u00admi\u015fti. Marangoz da iki bu\u00e7uk santim ah\u015fap kaplama k\u0131sm\u0131n\u0131 yapacakt\u0131, i\u015fte Tu\u011frul Beyefendi, betonun i\u00e7ine demir ba\u011flama telleri yerle\u015ftirdim, tahta k\u0131sm\u0131 bu tellerle g\u00f6vdeye tutturulacak. Peki Homeros ne olacak? diye sordum kendisine Salih Efendi, diye anlatm\u0131\u015ft\u0131 ak\u015fam, Emin Efendi filan bir\u00adlikte i\u00e7erlerken. Homeros, diye a\u00e7\u0131klad\u0131m kendisine. Emin Efendi, bu atlar\u0131n g\u00f6vdesinde a\u00e7\u0131lan bir kapakt\u0131r, projenin d\u00fcnyaya a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kapakt\u0131r ki mutlaka yap\u0131lmas\u0131 gerekir. Pro\u00adjeye Homeros diye yazd\u0131rmad\u0131m, ama, g\u00f6vdenin i\u00e7inin bo\u015f olmas\u0131na ve bir kapak in\u015fa edilmesi i\u00e7in kand\u0131rd\u0131m onu, de\u00admir tasarrufa dedim, betondan ekonomi dedim.
\u015eimdi b\u00fc\u00adt\u00fcn hesaplan deri\u015ftiriyor, yan\u0131na ald\u0131 gece bitirmek i\u00e7in. En \u00e7ok tasarruf kelimesine sevindi; san\u0131r\u0131m korkakl\u0131\u011f\u0131 y\u00fcz\u00fcn\u00adden B\u00fcy\u00fck \u015eehirde projelere o kadar demir koyarm\u0131\u015f ki bir in\u015faatta, yapt\u0131\u011f\u0131 projeye g\u00f6re demirler yerle\u015ftirilince beton i\u00e7in yer kalmam\u0131\u015f ve m\u00fcfetti\u015f, i\u015ften el \u00e7ektirme gibi s\u00f6zler etti; g\u00f6vdenin bo\u015f olmas\u0131na \u00e7ok sevindi, hesab\u0131 zormu\u015f ama zarar\u0131 yokmu\u015f.Avni Bey hesab\u0131 hemen bitirememi\u015fti, ince g\u00f6vdeli Tahta At fikri onu \u00fcrk\u00fct\u00fcyordu; bu kal\u0131nl\u0131kta bir beton ne derece dayan\u0131kl\u0131 olacakt\u0131? \u0130ki hafta hesaplarla oyaland\u0131: kitaplar kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor, sonsuz kesitler planlar \u00e7iziyordu. Tu\u011frul’u kand\u0131r\u00admaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 sonunda: Can\u0131m, d\u0131\u015far\u0131dan belli olmazd\u0131 Tahta At’\u0131n bo\u015f oldu\u011fu? Size g\u00fcveniyorum, diyordu Tu\u011frul; b\u00f6y\u00adle zor bir hesaptan vazge\u00e7meyin, demir ve beton tasarrufu\u00adnu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn Avni Bey! Belki kalan parayla bir Tahta At yav\u00adrusu bile yap\u0131labilir yan\u0131na. Ne var ki mutlu g\u00fcnler \u00e7ok s\u00fcr\u00admedi: Tahta At \u015fantiyesinin kalfas\u0131, demir resimleri verilsin diye tutturdu, her g\u00fcn daireye gelip gitmeye ba\u015flad\u0131. Av\u00adni Bey bunalm\u0131\u015ft\u0131: Gene de bir daha kontrol edelim hesap\u00adlar\u0131 diyerek k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131 kalfaya verecek yerde tekrar \u00e7ekmece\u00adsine sokuyordu. Sonunda gen\u00e7 ve sert bak\u0131\u015fl\u0131 biriyle g\u00f6r\u00fcn\u00add\u00fc bir g\u00fcn kalfa; m\u00fchendis Okyay denildi, \u00e7ar\u015f\u0131 i\u00e7inde b\u00fcrosu varm\u0131\u015f. Delikanl\u0131 hesaplar\u0131n \u00fcst\u00fcne \u015f\u00f6yle bir e\u011fildi, b\u00fc\u00ady\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 \u00e7izdi att\u0131, g\u00f6mle\u011finin \u00fcst cebinden s\u00fcrg\u00fcl\u00fc bir cetvel \u00e7\u0131kararak bir iki hesap yapt\u0131 ve tamamd\u0131r, dedi yar\u0131m saat i\u00e7inde. \u0130ki de resim \u00e7izdi acele. Tamamd\u0131r. Sorumluluk benimdir.
Avni Bey utanc\u0131ndan bir daha Tahta At hesaplar\u0131na dokunamad\u0131, k\u00e2\u011f\u0131tlar aylarca masalar\u0131n \u00fcst\u00fcnde dola\u015ft\u0131 durdu. Hesaplar\u0131n tamamland\u0131\u011f\u0131 gece Tu\u011frul’u zaptetmek m\u00fcm\u00adk\u00fcn olmad\u0131, b\u00fct\u00fcn kasaban\u0131n i\u00e7kisini bir gecede bitirdi Tuz\u00adcular\u0131n o\u011flu. “Tahta At’\u0131n i\u00e7ine girdim de gene ele ge\u00e7ireme\u00addim d\u00fc\u015fmanlar\u0131m\u0131,” diye s\u0131zlan\u0131yordu Salih Efendi’ye; “Av\u00adni Bey’in kar\u015f\u0131s\u0131nda her t\u00fcrl\u00fc rezilli\u011fe bile katland\u0131m.” Son\u00adra ba\u015f\u0131n\u0131 sall\u0131yordu: “Do\u011fru yoldan sapt\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in Tanr\u0131 yar\u00add\u0131m\u0131n\u0131 esirgedi benden. Tanr\u0131 d\u00fcr\u00fcst kullar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in onlar\u0131 \u00e7arp\u0131k yollarda muzaffer k\u0131lm\u0131yor.” K\u00f6r \u0130brahim’in meyhanesinde i\u00e7iliyordu. Tuzcuo\u011fullar\u0131ndan Tu\u011frul, arzuhalci Topal Emin Efendi ve Bek\u00e7i Salih Efendi’den gayr\u0131 \u015fo\u00adf\u00f6r Hayri vard\u0131, \u015fof\u00f6r Hayri’nin muavini Bekta\u015f vard\u0131, bir za\u00admanlar K\u00f6r \u0130brahim’in garsonlu\u011funu yapm\u0131\u015f olan L\u00e2tif var\u00add\u0131; ve daha ba\u015fka bir\u00e7ok yi\u011fit, tezg\u00e2h\u0131n ve \u00fc\u00e7 k\u00fc\u00e7\u00fck masa\u00adn\u0131n \u00e7evresinde yerlerini alm\u0131\u015flard\u0131. Rak\u0131 i\u00e7iliyordu ve \u00e7ok i\u00e7ilebilmesi i\u00e7in asgari meze yeniliyordu. S\u0131cak mezelerden yaln\u0131z ci\u011fer \u0131zgara ve \u0131zgara k\u00f6fte vard\u0131. Tu\u011frul Bey’in \u00f6fke\u00adsi konu\u015fuluyordu.
Baz\u0131lar\u0131 meseleyi b\u00fct\u00fcn derinli\u011fiyle an\u00adlamamakla birlikte \u00f6fkenin ger\u00e7ekli\u011finden etkilenmi\u015fler\u00addi. \u015eof\u00f6r Hayri bu yi\u011fitlerin ba\u015f\u0131nda geliyordu; \u00e7\u00fcnk\u00fc kay\u00adbedilmi\u015f davalar\u0131n adam\u0131yd\u0131, eski iktidar\u0131 \u015fiddetle tutmak\u00adla tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131; bu y\u00fczden \u00e7ok \u00e7ekmi\u015fti, i\u00e7kinin bile bo\u011famad\u0131\u011f\u0131 \u00f6fkesini minib\u00fcs\u00fcnden al\u0131rd\u0131; genellikle K\u00f6r \u0130bra\u00adhim, meyhanesini kapat\u0131nca, Hayri de solu\u011fu vefak\u00e2r mini\u00adb\u00fcs\u00fcnde al\u0131rd\u0131 ve emektar tabancas\u0131yla araban\u0131n d\u00f6\u015femesi\u00adni delik de\u015fik ederdi. Muavini Bekta\u015f da sa\u00e7\u0131n\u0131 ba\u015f\u0131n\u0131 yolar\u00add\u0131: Hayri A\u011fam, biliyorsun yolcular, i\u00e7eri durmadan toz gi\u00adriyor diye yak\u0131n\u0131rlar, erkeksen git motoru da kur\u015funla, las\u00adtikleri de kur\u015funla diyerek \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131rd\u0131. \u0130\u015fte Hayri de b\u00f6yle bir yi\u011fitti. Arada bir, sefer t\u00fcrk\u00fcleri s\u00f6yleniyor, \u00c2\u015f\u0131k R\u00fcstem de meydan saz\u0131yla onlara yol g\u00f6steriyordu…
Benden selam ol\u00adsun dernek beyine \/ \u00c7\u0131k\u0131p Tahta At’a yaslanmal\u0131d\u0131r \/ \u0130n\u015fal\u00adlah yak\u0131nda tahsisat biter \/ Betonun demirleri paslanmal\u0131d\u0131r… Tuzcuo\u011flu elemle ne\u015feyi kar\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131 bu d\u00f6rtl\u00fckte, \u00c2\u015f\u0131k R\u00fcstem de besteyi buluvermi\u015fti; zaten \u00e2\u015f\u0131\u011f\u0131n besteleri hep birbirine benziyordu. Tuzcuo\u011flu’nun a\u011fz\u0131n\u0131n i\u00e7ine ba\u00adk\u0131l\u0131yordu biraz ne\u015felensin diye; ne\u015felenmiyordu. Kara kara d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu, belki de deh\u015fetli dilek\u00e7eler haz\u0131rl\u0131yordu gene; oysa Emin Efendi yar\u0131m saat oluyor; meydan\u0131 terk etmi\u015fti: Mutfa\u011f\u0131n bir k\u00f6\u015fesindeki sedire yat\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131; yemek kokulan aras\u0131nda, c\u00fcssesinden beklenmeyen g\u00fcr bir horultuyla uyu\u00adyordu. Muhabbetin koyula\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir s\u0131rada \u015fof\u00f6r Hayri, Tahta At’a \u00e7\u0131kan bir t\u00fcnel kaz\u0131lmas\u0131n\u0131 ve bu t\u00fcnel yoluyla mezk\u00fbr at\u0131n ka\u00e7\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 teklif etmi\u015fti. Bu teklif Tuzcuo\u011flu’nu duyguland\u0131rd\u0131ysa da hi\u00e7bir pratik y\u00f6n\u00fc olmayan \u00f6neri oy \u00e7oklu\u00ad\u011fuyla reddedildi. Tu\u011frul Bey, “Yi\u011fit arkada\u015flar\u0131m, kahraman kasabal\u0131lar\u0131m,” diye konu\u015ftu onlarla; sonra da d\u00fc\u015fmanlar\u0131na seslendi: “Ey belediye reisi, ey dernek ba\u015fkan\u0131,” diye ba\u015flad\u0131 s\u00f6ze. Sab\u0131k garson L\u00e2tif, bu ba\u015flang\u0131\u00e7ta kuvvetli bir di\u00adlek\u00e7e havas\u0131 sezdi\u011fi i\u00e7in, onun teklifiyle hemen k\u00e2\u011f\u0131t kalem bulduruldu ve Tu\u011frul Bey’in s\u00f6zleri, an\u0131nda, bizzat teklif sahibi taraf\u0131ndan kaleme al\u0131narak zayii \u00f6nlendi:
Ey belediye reisi, ey g\u00fczelle\u015ftirme derne\u011fi ba\u015fkan\u0131, ey yet\u00adkililer! San\u0131yorum art\u0131k geldi sizlerle hesapla\u015fma g\u00fcn\u00fc, a\u00e7\u0131k ve kesin g\u00fcn\u00fc yakla\u015ft\u0131 sava\u015f\u0131n (s\u00f6z\u00fcn buras\u0131nda \u00e2\u015f\u0131k R\u00fcstem taraf\u0131ndan, s\u00f6zlerin neden ters s\u0131rayla s\u00f6ylendi\u011fi mea\u00adlinde bir itiraz yap\u0131ld\u0131ysa da Tuzcuo\u011flu hareketinin nedeni\u00adni a\u00e7\u0131klamad\u0131\u011f\u0131 gibi itiraz\u0131 da dinlemedi). Bilindi\u011fi gibi ba\u015f\u00adlang\u0131\u00e7ta zaman vard\u0131 ve her \u015fey zamanla oldu. Nice yi\u011fitler zamanla y\u0131k\u0131ld\u0131 gitti de sab\u0131rla yerde s\u00fcr\u00fcnmesini bilenlere g\u00fcld\u00fc talihin y\u00fcz\u00fc. Sonu belirsiz kavgalarda \u00f6nceleri ihtiyar d\u00fc\u015fmanlar\u0131na ac\u0131yacak kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc g\u00f6r\u00fcnen gen\u00e7lere, g\u00fcn\u00fc gelince hi\u00e7 aman vermedi ihtiyar kurtlar. Nice ba\u015f\u0131 dik kav\u00adgac\u0131 kuru dallar gibi k\u0131r\u0131l\u0131p telef oldu, hem de tam davas\u0131n\u00adda hakl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sezdi\u011fi s\u0131rada. Tez davran\u0131p inand\u0131kla\u00adr\u0131 u\u011frunda \u00f6lmesini beceremeyenler, inan\u00e7 de\u011fi\u015ftirmekten ba\u015flar\u0131 d\u00f6ne d\u00f6ne ihtiyarlad\u0131lar. Hakl\u0131 davalara taraftar bul\u00admada \u00e7ok zorluklar \u00e7ekildi. Bizim Tahta At davam\u0131zda, bu hakl\u0131 sava\u015f\u0131m\u0131zda, biliyorum yan\u0131mda yer alan kalabal\u0131\u011f\u0131m\u0131\u00adz\u0131n ay\u0131pland\u0131\u011f\u0131n\u0131.
Tahta At davam\u0131za da g\u00fcl\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden ha\u00adberim vard\u0131r. Bu \u00fc\u00e7 k\u00f6\u015fe at rezilli\u011fini ak\u0131l edenlerin ay\u0131plan\u00admas\u0131 dururken biz neden g\u00f6ze batar\u0131z? Bu betonarme hay\u00advan maskaral\u0131\u011f\u0131n\u0131n temsil etti\u011fi zihniyet nedir? Sevgili hal\u00adk\u0131m\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na bu ah\u015fap kaplama sahtelik neden \u00e7\u0131kar\u0131l\u00admaktad\u0131r? Derler ki, denizi her taraflar\u0131 ku\u015fatm\u0131\u015f olan ve te\u00adpelerinde ve d\u00fczl\u00fcklerinde say\u0131s\u0131z \u00e7irkin yap\u0131n\u0131n kayna\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve tarihin her g\u00fcn istimlake u\u011frad\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir \u015fehirde, g\u00f6k\u00ady\u00fcz\u00fcne y\u00fckselen bir kona\u011f\u0131n belediye park\u0131ndan ka\u00e7 misli b\u00fcy\u00fck bah\u00e7esinde demirden bir at heykeli varm\u0131\u015f ve bu an\u0131\u00adt\u0131n anlam\u0131 denildi\u011fine g\u00f6re \u015fu demekmi\u015f: Kona\u011f\u0131n ve daha nice varl\u0131\u011f\u0131n sahibi, k\u00f6\u015fk\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7en halka demek istermi\u015f ki: Ey halk! Siz b\u00f6yle at gibi uysal kald\u0131k\u00e7a, d\u00fcn\u00adya davalar\u0131na at gibi bakt\u0131k\u00e7a benim varl\u0131\u011f\u0131m da g\u00f6ky\u00fcz\u00fc\u00adne do\u011fru y\u00fckselir de y\u00fckselir. Bu at\u0131n manas\u0131 buymu\u015f. Sizin at\u0131n\u0131z\u0131n temsili nedir? Sizin at\u0131n\u0131z hangi akla hizmettir? Bu ba\u015f\u0131m\u0131za gelen ka\u00e7\u0131nc\u0131 rezalettir? Yak\u0131n tarihimizi ve k\u00fclt\u00fc\u00adr\u00fcm\u00fcz\u00fc ve edebiyat\u0131m\u0131z\u0131 ve sanat\u0131m\u0131z\u0131 ve imalat\u0131m\u0131z\u0131 ve si\u00adyasetimizi kemiren bu Tahta At zihniyeti, bu elem verici za\u00advall\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcyle bizi daha ne kadar tahta nallan alt\u0131nda in\u00adletecektir? G\u00f6vdesinde bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 yar\u0131m yamalak sahte sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131yla bizi daha ne kadar tehdit edecektir? Hi\u00e7 utan\u00admak yok mudur? (Bundan sonra Tuzcuo\u011flu’nun s\u00f6zleri, ya\u00adz\u0131labilir olmaktan \u00e7\u0131kt\u0131.)
Nefes al\u0131nmak i\u00e7in temiz havaya \u00e7\u0131k\u0131ld\u0131. Tuzcular\u0131n tek v\u00e2risi sendeleyerek ve \u00e7evresine hi\u00e7 bakmadan belirli bir do\u011frultusu varm\u0131\u015f gibi y\u00fcr\u00fcyordu; \u00f6tekiler de sadakada onu takip ettiler. Etmeyip de ne yapacaklard\u0131? Bekta\u015f meyhaneden \u00e7\u0131karken bir b\u00fcy\u00fck \u015fi\u015fe alm\u0131\u015ft\u0131 yan\u0131na, Tu\u011frul Bey’in hesab\u0131na diyerek. Zaten b\u00fct\u00fcn hesaplar, Tu\u011frul Bey’in he\u00adsab\u0131na g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Emin Efendi de uyand\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bir s\u00fc\u00adre sonra kalabal\u0131\u011f\u0131n da sezmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 gibi, \u015fehrin d\u0131\u015f\u0131\u00adna \u00e7\u0131k\u0131l\u0131yordu. Olsun dediler; \u00e7\u0131kmay\u0131p da ne yapacaklard\u0131? B\u00f6yle anla\u015fm\u0131\u015f bir topluluk bulmak da kolay de\u011fil, diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu Tuzcular\u0131n o\u011flu, bu nedenle kaliteden biraz fedak\u00e2rl\u0131k yap\u0131labilir. Harabelere gelince en sa\u011flam kalm\u0131\u015f du\u00advar\u0131n dibine oturdular. Bekta\u015f \u015fi\u015feyi \u00e7\u0131kard\u0131, yaln\u0131z Tu\u011frul Bey i\u00e7in, Salih Efendi ko\u015ftu, bek\u00e7i kul\u00fcbesinden bir \u00e7ay bar\u00adda\u011f\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131; Tuzcuo\u011flu’na i\u00e7ki onunla sunuldu. Her neden\u00adse Tu\u011frul i\u00e7ki da\u011f\u0131tma i\u015fine topal arzuhalci Emin Efendi’yi memur etti; ihtiyar\u0131n topallayarak i\u00e7ki da\u011f\u0131tmas\u0131 g\u00fcl\u00fc\u015fmele\u00adre yol a\u00e7t\u0131. Tahta At m\u00fcsveddesinin \u00f6n\u00fcne gelindi\u011fi zaman biraz ta\u015fk\u0131nl\u0131k yap\u0131ld\u0131, fakat maddi hasara yol a\u00e7acak bir eyleme giri\u015filmedi, sadece yumruklar s\u0131k\u0131ld\u0131 ve benzeri g\u00f6ste\u00adrilerde bulunuldu. \u015eof\u00f6r Hayri ile Bekta\u015f g\u00f6steri s\u0131ras\u0131nda heyecanlar\u0131n\u0131 yenemeyerek Tuzcular\u0131n Tu\u011frul Bey’i omuz\u00adlara alma te\u015febb\u00fcs\u00fcnde bulundularsa da bu minnet hareketi bizzat Tuzcuo\u011flu taraf\u0131ndan itibar g\u00f6rmedi.
Gecenin ge\u00e7 ya da sabah\u0131n erken saatlerinde kasabaya d\u00f6nd\u00fcler; a\u00e7\u0131k hava ve y\u00fcr\u00fcmek iyi gelmi\u015fti. \u0130\u00e7kiye devam iste\u011fi iyice g\u00f6ze \u00e7arp\u0131yordu. \u00c7e\u015fitli tart\u0131\u015fma ve tekliflerden sonra Tu\u011frul Bey’in evinin arka bah\u00e7esinde karar k\u0131l\u0131nd\u0131. Tu\u011frul gizlice evden i\u00e7ki ta\u015f\u0131d\u0131. Serinlemek ya da i\u00e7kinin etkisini hafifletmek isteyenler ba\u015flar\u0131n\u0131 mermer havuza soku\u00adyorlard\u0131. Sabah serinli\u011fi \u00e7\u0131k\u0131nca biraz uyuyanlar da oldu; ne var ki Tu\u011frul daha hi\u00e7 g\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0131rpmam\u0131\u015ft\u0131, \u015fof\u00f6r Hayri de \u00f6yle. “Sinirden a\u011fabeyci\u011fim, sinirden uyuyam\u0131yorum,” diyordu. Bekta\u015f ku\u015fku ile bak\u0131yordu ustas\u0131na: Bu sinir s\u00f6z\u00fc \u015fimdi ne demekti? Minib\u00fcs\u00fcn yan\u0131na var\u0131p kur\u015funlan bo\u015faltmak m\u0131 demekti? Hayri’nin heyecan\u0131 ba\u015fkayd\u0131: “Dava\u00adm\u0131z\u0131 daha selametle y\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in bir parti kurmal\u0131y\u0131z,” diyordu; “Ben \u015fimdiye kadar parti davas\u0131na \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m, \u00fcstelik hep alt kademelerde bulundum.” Tu\u011frul, kendilerinin bir \u015feye kar\u015f\u0131 olduklar\u0131m, bu ama\u00e7la bir parti kurman\u0131n zor olaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. “Bir \u015feyden yana de\u011filiz ki Hay\u00adri,” dedi h\u00fcz\u00fcnle, “Bir parti kural\u0131m.” \u015eof\u00f6r Hayri \u015fiddetle i\u00e7ini \u00e7ekti: “Ah bir olabilseydik a\u011fabeyci\u011fim, biz de bir \u015fey\u00adden yana olabilseydik.” Tu\u011frul, “Ya da bir \u015feyler bizden ya\u00adna olsayd\u0131,” diye tamamlad\u0131.
\u015eof\u00f6r Hayri’nin i\u00e7i yan\u0131yordu: “Y\u0131llard\u0131r partilere girdim a\u011fabeylerim bedava \u00e7ok adam ve \u00e7ok bayrak ta\u015f\u0131d\u0131m minib\u00fcs\u00fcmde.” Bekta\u015f i\u00e7ini \u00e7ekti. “\u00c7ok se\u00e7im kaybettik Tu\u011frul Bey a\u011fabeyci\u011fim; her seferinde bir yak\u0131n\u0131m \u00f6lm\u00fc\u015f gibi matem tuttum, g\u00fcnlerce gazetelere bak\u00admaya y\u00fcz\u00fcm olmad\u0131. Allah\u0131m diyorum, bizi hangi d\u00fcnyada muzaffer k\u0131lacaks\u0131n? Bize ne zaman galibiyet y\u00fcz\u00fc g\u00f6stere\u00adceksin? Allah seni inand\u0131rs\u0131n, \u015fimdi de milli ma\u00e7lardan son\u00adra, acaba yine mi yenildik korkusuyla radyo bile dinleyemi\u00adyorum. Bu milletin \u00e7ilesi art\u0131k bitsin diye gece g\u00fcnd\u00fcz dua ediyorum.” \u00c2\u015f\u0131k R\u00fcstem a\u011flamaya ba\u015flad\u0131, havuzun yan\u0131\u00adna g\u00f6t\u00fcr\u00fcp ba\u015f\u0131n\u0131 y\u0131kad\u0131lar. “Bu kadar parti toplant\u0131s\u0131na ka\u00adt\u0131ld\u0131m, b\u00f6yle samimi, candan bir topluluk g\u00f6rmedim,” diye d\u00fc\u015f\u00fcncesini belirtti \u015fof\u00f6r Hayri. Hava ayd\u0131nlanmaya ba\u015fla\u00adm\u0131\u015ft\u0131, kimseyi uyand\u0131rmayan hafif t\u00fcrk\u00fcler s\u00f6yledi R\u00fcstem i\u00e7ini \u00e7ekerek. G\u00fcne\u015f biraz y\u00fckselince de yola \u00e7\u0131k\u0131ld\u0131. Mey\u00addana bakan kahvenin bah\u00e7esinde oturdular; birer sade kah\u00adve i\u00e7tiler, hemen arkas\u0131ndan bir tane daha i\u00e7tiler.
Tu\u011frul’a gizlice su barda\u011f\u0131nda bir yudum sek rak\u0131 verildi, kendine gelsin diye. Kimsenin ayr\u0131lmaya niyeti yoktu. \u015eundan bun\u00addan konu\u015farak \u00f6\u011fleyi ettiler; daha do\u011frusu Bekta\u015f, ustas\u0131n\u0131n kula\u011f\u0131na bir haber f\u0131s\u0131ldamasayd\u0131 \u00f6\u011fleyi etmek \u00fczereydiler. “Kasaba G\u00fczelle\u015ftirme Derne\u011fi bug\u00fcn fevkalade toplant\u0131 ya\u00adp\u0131yormu\u015f,” diye \u00f6\u011frendi\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131 Hayri. Bir sessizlik ol\u00addu. “Bana rak\u0131 bulun,” diyerek Tu\u011frul hemen tepkisini g\u00f6s\u00adterdi. Bir s\u00fcre ba\u015f ba\u015fa verip konu\u015ftular, sonra Emin Efen\u00addi, sab\u0131k garson L\u00e2tifin cebinde buru\u015fmu\u015f olan k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131 al\u00add\u0131, kayboldu. Kalabal\u0131k da\u011f\u0131ld\u0131.
Bir saat sonra, Tu\u011frul elinde k\u00e2\u011f\u0131tlarla manifaturac\u0131 Azmi’nin \u00fcst kat\u0131nda toplant\u0131 halinde olan g\u00fczelle\u015ftirme derne\u011fi\u00adnin \u00fcyeleriyle g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere iki katl\u0131 binan\u0131n merdivenle\u00adrini \u00e7\u0131k\u0131yordu. Arkas\u0131ndan, bir iki dakika sonra Topal Emin, ondan be\u015f dakika sonra \u015fof\u00f6r Hayri kap\u0131dan girdiler. E\u015fit aral\u0131klarla \u00f6tekiler de onlar\u0131 izledi. \u00dcst kat derne\u011fin mal\u0131y\u00add\u0131. Toplant\u0131 odas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcndeki odac\u0131, “Toplant\u0131 var Tu\u011f\u00adrul Bey,” dedi, “Biraz bekleyiverin,” “\u00c7ok bekledim,” diyen Tuzcuo\u011flu hademeyi iterek odaya girdi; arkas\u0131ndan yeti\u015fme\u00adye \u00e7al\u0131\u015fan adam\u0131, tam o s\u0131rada koridora ula\u015fm\u0131\u015f olan \u015fof\u00f6r Hayri ve Topal Emin Beyler engellediler. “Dilek\u00e7em var,” di\u00adyerek do\u011fruca dernek ba\u015fkan\u0131 manifaturac\u0131 Azmi Efendi’nin yan\u0131na yakla\u015ft\u0131 Tu\u011frul. Odan\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda g\u00fcr\u00fclt\u00fcler art\u0131yor\u00addu. “Me\u015fru bir cemiyetin toplant\u0131s\u0131na m\u00fcdahale edemezsi\u00adniz,” diyen Azmi Efendi’nin yakas\u0131ndan tutarak kap\u0131ya do\u011fru s\u00fcr\u00fckledi Tu\u011frul, di\u011fer \u00fcyelerin m\u00fcdahalesi s\u0131ras\u0131nda ko\u00adridorda bulunanlar da odaya girince bir iti\u015fme oldu; iki ta\u00adraftan da baz\u0131 vatanda\u015flar tartakland\u0131lar.
Olay\u0131n heyecan\u0131n\u00addan kendini s\u0131y\u0131rmas\u0131n\u0131 beceren hademe karakola ko\u015ftu. Polisin gelmekte oldu\u011funu pencereden g\u00f6renlerin bir k\u0131s\u00adm\u0131 olay yerinden s\u00fcratle uzakla\u015ft\u0131lar. Tu\u011frul Bey ve Topal Emin Efendi karakola kadar g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fcler; onlara \u015fik\u00e2yet\u00e7i s\u0131fat\u0131yla Azmi Efendi de kat\u0131ld\u0131. Tu\u011frul, d\u00fc\u015f\u00fcnceli g\u00f6zlerle onlar\u0131 s\u00fczen komisere, “Hakk\u0131m\u0131z\u0131 arad\u0131k H\u00fcrrem Bey,” di\u00adye durumu kendi a\u00e7\u0131s\u0131ndan izah etti; “Bir vatanda\u015f olarak,” deyimini de eklemeyi ihmal etmedi. “Sa\u00e7malamay\u0131n, \u00e7ok ri\u00adca ederim Tu\u011frul Bey,” diyerek memnuniyetsizli\u011fini belirt\u00adti komiser. Azmi Efendi, y\u0131rt\u0131lan g\u00f6mle\u011fini g\u00f6stermekle ve “Vallahi maliyeti altm\u0131\u015f be\u015f lirad\u0131r,” demekle yetindi. Komi\u00adser, arzuhalci Emin Efendi’ye d\u00f6nd\u00fc: “Sen utanm\u0131yor mu\u00adsun ya\u015fl\u0131 ba\u015fl\u0131 adam,” dedi, Tu\u011frul tamamlad\u0131: “Bu serserile\u00adrin aras\u0131na kat\u0131lmaya.” Komiser H\u00fcrrem ‘bu \u00e7e\u015fit davran\u0131\u015f\u00adlar\u0131n sonu’ kabilinden bir \u015feyler s\u00f6yledi, sonra kaymakama ve belediye reisine telefon etti. Muhakkak zab\u0131t tutulmas\u0131n\u00adda \u0131srar eden ve delilleri mahkemede serdedece\u011fini s\u00f6yleyen Tu\u011frul’u yat\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in onu da telefonda belediye reisi ile konu\u015fturmak icap etti. Emin Efendi hi\u00e7 konu\u015fmad\u0131, ara s\u0131\u00adra kendisini azarlayan komisere g\u00f6zlerini k\u0131rp\u0131\u015ft\u0131rarak bakt\u0131. Ve taraflar bar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rken Azmi Efendi’nin elini s\u0131kmas\u0131 kar\u00ad\u015f\u0131s\u0131nda memnuniyetini gizleyemedi. Olay kapat\u0131ld\u0131.
Olaylar\u0131n arkas\u0131 gelmedi. G\u00fcn ge\u00e7miyordu ki Tu\u011frul Bey’in yeni bir marifetiyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmas\u0131n. Komiser H\u00fcrrem’in dedi\u011fi gibi Tu\u011frul Bey gemi az\u0131ya alm\u0131\u015ft\u0131 ve hemen her g\u00fcn sarho\u015f bir vaziyette kasaba sokaklar\u0131nda dola\u015f\u0131yordu. Olaylar s\u0131ras\u0131nda a\u00e7\u0131k\u00e7a kendini g\u00f6stermiyordu. Dernek ola\u00ady\u0131ndan iki g\u00fcn sonra topal arzuhalci Emin Efendi cuma na\u00admaz\u0131ndan \u00e7\u0131kanlara halk\u0131 Tahta At’a kar\u015f\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtan el ilan\u00adlar\u0131 da\u011f\u0131t\u0131rken yakaland\u0131 ve d\u00f6rt saat emniyeti umumiye nezaretinde kald\u0131. Ertesi gece de me\u00e7hul \u015fah\u0131slar taraf\u0131ndan is\u00adtasyon caddesindeki a\u011fa\u00e7lar\u0131n g\u00f6vdelerine, \u00fczerinde \u00e7arp\u0131 i\u015faretleri bulunan Tahta At resimli k\u00e2\u011f\u0131tlar yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Tu\u011f\u00adrul Bey’e yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 gayet iyi bilinen baz\u0131 \u015fah\u0131slar da camilerde hocaya vaazdan sonra ecnebi men\u015feli hayvan heykellerinin dikilmesi mevzuunda kitaplarda bir sarahat olup olmad\u0131\u011f\u0131\u00adn\u0131 sordular.
Bir gece de bilinmeyen kimse ya da kimseler in\u00ad\u015faat\u0131 hayli ilerlemi\u015f bulunan tahta heykelin kaidesine koca\u00adman ve \u00e7irkin harflerle ‘Tahta At, evine d\u00f6n!’ yazd\u0131lar. Oysa Tahta At’\u0131n yerinden k\u0131m\u0131ldamaya niyeti yoktu. Tahta kap\u00adlamas\u0131 da birka\u00e7 g\u00fcn sonra bitecek ve a\u00e7\u0131l\u0131\u015f t\u00f6reni yap\u0131lacak\u00adt\u0131. Tu\u011frul’un huzursuzlu\u011fu da son haddine varm\u0131\u015ft\u0131; kayma\u00adkama g\u00f6re, barda\u011f\u0131 ta\u015f\u0131racak son damla endi\u015fe ile bekleni\u00adyordu. Son g\u00fcn de Tu\u011frul Bey yaz\u0131l\u0131 olarak resm\u00ee makamlara m\u00fcracaatla a\u00e7\u0131l\u0131\u015f g\u00fcn\u00fc \u015fehir meydan\u0131nda bir toplant\u0131 ve g\u00f6s\u00adteri y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc yapmak \u00fczere izin isteyince yetkili makam\u00adlar k\u00f6kl\u00fc bir tedbir alma gere\u011fini duydular; mesele hat\u0131r g\u00f6\u00adn\u00fcl s\u0131n\u0131rlan\u0131n a\u015fm\u0131\u015ft\u0131 belediye reisine g\u00f6re. Emniyete tele\u00adfon edildi ve bir tedbir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi istendi.
Komiser H\u00fcrrem, emniyetin arabas\u0131yla karayoluna \u00e7\u0131k\u00admak \u00fczere oldu\u011fu s\u0131rada Tuzculann Tu\u011frul Bey’in yeni al\u00add\u0131\u011f\u0131 arabas\u0131n\u0131 g\u00f6rerek durdurdu. Otomobilin \u00fcst\u00fcnde me\u00e7\u00adhul \u015fah\u0131slar\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn afi\u015f ve resimlerden \u00e7ok sa\u00ady\u0131da yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Tu\u011frul arabadan ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kararak g\u00fc\u00adl\u00fcmsedi: “Gece, ‘bilinmeyen ki\u015filer’ yap\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015flar bunlar\u0131. Ben de size \u015fik\u00e2yete geliyordum.” Komiser, “Ben de sizi ar\u0131yordum,” dedi. “Birka\u00e7 g\u00fcn \u015fehirde bulunmaman\u0131z i\u00e7in ri\u00adca edecektim.” Tu\u011frul \u00e7arp\u0131k bir g\u00fcl\u00fcmsemeyle kar\u015f\u0131l\u0131k ver\u00addi. “Emir ald\u0131m,” dedi komiser. Polislerden birine d\u00f6nd\u00fc: “Tu\u011frul Bey’in arabas\u0131n\u0131 evinin \u00f6n\u00fcne g\u00f6t\u00fcr\u00fcn,” dedi. Tuz\u00adculann o\u011flunu da polis arabas\u0131na bindirdiler, araba ters y\u00f6n\u00adde hareket etti. Tu\u011frul komisere bakt\u0131: “K2R temizleme ha\u00adrek\u00e2t\u0131n\u0131z ba\u015far\u0131yla sonu\u00e7land\u0131, tebrik ederim,” dedi.
Ayn\u0131 gece \u015fehrin giri\u015flerini kontrol ettirdi H\u00fcrrem Bey. \u015e\u00fcpheli bir \u015fahsa rastlanmad\u0131\u011f\u0131 raporlarda belirtildi.
T\u00f6ren g\u00fcn\u00fc de harabeye giden yollar \u00fczerinde s\u0131k\u0131 g\u00fcven\u00adlik tedbirleri al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Tu\u011frul veya yardak\u00e7\u0131lar\u0131ndan kimse\u00adnin yakla\u015ft\u0131r\u0131lmamas\u0131 hususunda kesin emir verilmi\u015fti g\u00fc\u00advenlik kuvvetlerine. S\u0131cakta tepeyi t\u0131rmanan yetkililer, der\u00adnek \u00fcyeleri ve halktan bir kalabal\u0131k giri\u015f kap\u0131s\u0131n\u0131n yan\u0131nda ve tuvaletlerin tam kar\u015f\u0131s\u0131nda Tahta At’\u0131n b\u00fct\u00fcn b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u00ad\u011f\u00fcyle dikildi\u011fini g\u00f6rd\u00fcler. Ger\u00e7i tahta kaplama, g\u00f6vdeye ya\u00admal\u0131 bir durum vermi\u015fti, fakat an\u0131t\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc bu izlenimi hemen siliyordu. Tahta kaplama yarat\u0131k, tarih ya da sanat ta\u00adrihi bilenler i\u00e7in bir dereceye kadar ata da benziyordu, \u00f6zel\u00adlikle ba\u015f\u0131 bu benzerli\u011fi art\u0131r\u0131yordu. Efsaneye ya da tarihe uy\u00adgun davran\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, i\u015fte binlerce y\u0131l \u00f6nce yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi bunun da g\u00f6vdesinde bir kapak vard\u0131. Heykel an\u0131t\u0131n ka\u00adidesine me\u00e7hul \u015fah\u0131slar\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131 da \u00e7imento \u015ferbetiyle \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Tepeye ula\u015fan g\u00fczelle\u015ftirme derne\u011fi \u00fcyeleri ra\u00adhat bir nefes ald\u0131lar, do\u011frusu bu g\u00fcnlere kolay gelinmemi\u015fti.
Ka\u00e7 defa tahsisat bitmi\u015fti, tahrikler de olduk\u00e7a \u00fcz\u00fcc\u00fc du\u00adrumlar yaratm\u0131\u015ft\u0131. Fakat i\u015fler bir kere d\u00fczelince, k\u00f6t\u00fc g\u00fcnler sanki hi\u00e7 ya\u015fanmam\u0131\u015f gibi oluyordu. Azmi Efendi tepeden a\u015fa\u011f\u0131 bakt\u0131: G\u00fcvenlik kuvvetleri yolu g\u00f6zl\u00fcyordu. Heyke\u00adlin \u00e7evresi \u00fc\u00e7 k\u00f6\u015fe bayraklarla donat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Baz\u0131 turistler de t\u00f6rende yer alm\u0131\u015ft\u0131 ve bu y\u00fczden g\u00fcvenlik kuvvetleri tepeyi a\u015fa\u011f\u0131dan ku\u015fatm\u0131\u015ft\u0131. Turistlerin tedirgin edilmemesi uygun g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. \u015eair Kemal Ahmet ilkokulu 5-A \u00f6\u011frencileri de milli e\u011fitim m\u00fcd\u00fcr\u00fcn\u00fcn yard\u0131m\u0131yla getirilmi\u015fti. Bir de iz\u00adci oyma\u011f\u0131 vard\u0131. Kasabada bando olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, ortaokulun m\u00fczik \u00f6\u011fretmeni, cemiyetin teybine ald\u0131\u011f\u0131 mar\u015flar\u0131 \u00e7almak \u00fczere makinenin yan\u0131nda haz\u0131r durumda bekliyordu. Bek\u00e7i Salih g\u00f6revinden al\u0131narak kasabadaki m\u00fcze binas\u0131na g\u00f6nde\u00adrilmi\u015f oldu\u011fu i\u00e7in t\u00f6rende yoktu. Harabenin renkli kartpos\u00adtallar\u0131n\u0131 ve seramik Tahta Atlar\u0131 satan bakkal\u0131n tezg\u00e2h\u0131nda m\u00fctevaz\u0131 bir b\u00fcfe d\u00fczenlenmi\u015fti. A\u00e7\u0131l\u0131\u015f konu\u015fmas\u0131n\u0131 beledi\u00adye reisi yapacakt\u0131. \u00c7al\u0131nacak mar\u015flar\u0131 m\u00fcteakip 5-A \u00f6\u011fren\u00adcilerinden biri de konu\u015facakt\u0131.
Bu y\u00fczden milli e\u011fitim m\u00fc\u00add\u00fcr\u00fc biraz huzursuzdu. Allah vere de \u00e7ocuk \u015fa\u015f\u0131rmasa. Kay\u00admakam, Belediye Reisi’nin y\u00fcz\u00fcne, daha ne bekliyoruz bi\u00e7i\u00adminde bakt\u0131. Belediye reisi k\u00e2\u011f\u0131d\u0131 cebinden \u00e7\u0131kard\u0131 ve Tah\u00adta At’\u0131n \u00f6n\u00fcnde kurulmu\u015f olan k\u00fcrs\u00fcye yakla\u015ft\u0131; mikrofonu, hafif\u00e7e \u00f6ks\u00fcrerek kontrol ettikten sonra d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyormu\u015f gi\u00adbi ba\u015f\u0131n\u0131 \u00f6ne e\u011ferek ve asl\u0131nda ilk c\u00fcmleye bakarak, dedi ki: “Sevgili hem\u015ferilerim…” Sonra arkas\u0131nda yani Tahta At’\u0131n oldu\u011fu yerde bir g\u00fcr\u00fclt\u00fc duyar gibi oldu, gayriihtiyari ba\u015f\u0131\u00adn\u0131 geriye \u00e7evirdi, herkes de onunla birlikte bakt\u0131: Tahta At’\u0131n kap\u0131s\u0131 hareket ediyordu. Evet, t\u0131pk\u0131 binlerce y\u0131l \u00f6nce oldu\u011fu gibi tahta kap\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131l\u0131yordu ve i\u00e7inden biri ya da birileri \u00e7\u0131k\u0131\u00adyordu ki bir \u00e7ift bacak g\u00f6r\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc \u00f6nce. Herkes \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131kla ayn\u0131 yere atlad\u0131. \u00d6nce onun oldu\u011funu anlamad\u0131lar tabii; ba\u00adcaklar\u0131 \u00e7\u0131plak, ba\u015f\u0131nda beyaz bir mi\u011ffer olan bu g\u00f6lgeyi eski zaman sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131na, mesela Odyseus’a benzettiler herhalde. \u00d6yle ya, onun gibi sakall\u0131 ve mi\u011fferliydi bu yabanc\u0131. Sonra Tu\u011frul Bey oldu\u011fu anla\u015f\u0131ld\u0131, ama gene de \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k ge\u00e7medi. Tuzcuo\u011flu da bu \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k aras\u0131nda kalabal\u0131\u011fa do\u011fru ilerle\u00addi, o zaman Tuzcular\u0131n Bekir’in o\u011flunun elinde bir av t\u00fcfe\u00ad\u011fi oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcler. Tu\u011frul Tuzcuo\u011flu, kalabal\u0131\u011f\u0131n \u00fcrkek bak\u0131\u015flar\u0131 aras\u0131nda ilerledi ve silah\u0131n\u0131 Tahta At’\u0131n yap\u0131m\u0131ndan sorumlu olanlara do\u011frulttu.<\/p>\n