![](\"images\/stories\/ioktayanar.jpg\")
\u201cBenim akl\u0131ma gelmi\u015fse, bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n da akl\u0131na gelmi\u015ftir\u201d Umberto Eco<\/p>\n\u201cBenim akl\u0131ma gelmi\u015fse, bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n da akl\u0131na gelmi\u015ftir\u201d Umberto Eco<\/p>\n
Ha\u015fmetlu, Azametlu, Fehametlu, Devletlu h\u00fcnkar\u0131m\u0131z Sultan Selim Han Efendimizin yeni sadrazam\u0131 Arap Hilmi Pa\u015fa’n\u0131n emri uyar\u0131nca, Enderun’un ba\u015f vakanuvisi olarak, \u015ea\u015f\u0131 Haydar Efendi denilen z\u0131nd\u0131\u011f\u0131n, \u00c7ald\u0131ran Meydan Muharebesi hakk\u0131nda \u00e7alakalem yaz\u0131p bir de marifetmi\u015f gibi sa\u011fda solda anlatt\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fczeltme, sinsice yalanlardan ar\u0131tma, eksi\u011fini gedi\u011fini kapatma \u015ferefi, Tanr\u0131’ya \u015f\u00fck\u00fcr ve hamd olsun ki \u015fahs\u0131ma verilmi\u015ftir. Bir zamanlar emrimde \u00e7al\u0131\u015fan ve say\u0131s\u0131z tokad\u0131m\u0131 yiyen \u015ea\u015f\u0131 Haydar nam z\u0131nd\u0131\u011f\u0131n ne kadar palavrac\u0131 oldu\u011fu, ancak yine de vakanuvis ge\u00e7indi\u011fi, yedi iklim d\u00f6rt bucaktaki akl\u0131 ba\u015f\u0131nda, m\u00fcrekkep yalam\u0131\u015f, dirsek \u00e7\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015f m\u00fcnevver zevat\u0131n zaten malumudur.<\/p>\n
Bu z\u0131nd\u0131k, \u00c7ald\u0131ran Muharebesinin bir kenar\u0131 24 ad\u0131m olan ve 64 kareden olu\u015fan b\u00fcy\u00fck bir kare i\u00e7inde cereyan etti\u011fini s\u00f6ylerken, bir de utanmadan, siyah karelere k\u00f6m\u00fcr tozu, beyaz olanlara ise kire\u00e7 d\u00f6k\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yazm\u0131\u015ft\u0131r! Ha\u015fa! Do\u011frusu \u015fudur: Sultan Selim Han, bu dev satran\u00e7 oyunu i\u00e7in gereken zemini usta tutup masraflar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layarak siyah granit ve beyaz mermerden yapt\u0131r\u0131p c\u00f6mertli\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. (Fakat g\u00fcya bir \u015fah olan \u0130smail, kesesini a\u00e7\u0131p bu hay\u0131rl\u0131 i\u015fe tek kuru\u015f katk\u0131da bulunmam\u0131\u015ft\u0131r) Ayr\u0131ca, siyah ve beyaz karelerin kenarlar\u0131, z\u0131nd\u0131\u011f\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131ndan farkl\u0131 olarak 3 de\u011fil 4 ad\u0131md\u0131r. 64 par\u00e7al\u0131 bu dev kare i\u00e7in Efendimizin sarf etti\u011fi paran\u0131n, ay\u0131pt\u0131r s\u00f6ylemesi, tam 216 zolata ve 144 ak\u00e7e oldu\u011funu s\u00f6ylerler.<\/p>\n
\u015eimdi muharebenin nas\u0131l ge\u00e7ti\u011fin gelelelim: Her iki taraf da siyah ve beyaz renklerden birini se\u00e7ecekti. Bunun i\u00e7in imsak vaktine yak\u0131n bir zamanda, yani siyah iplikle beyaz ipli\u011fin ay\u0131rd edilemedi\u011fi bir vakitte, biri Zenci ve di\u011feri de \u00c7erkez olan iki k\u00f6le sal\u0131verildi. Oyunun raconu b\u00f6yle gerektiriyordu: Ok ve yay ile Zenciyi vuran siyah, \u00c7erkezi vuran ise beyaz olacakt\u0131. Nitekim, \u015eah \u0130smail’in k\u0131rm\u0131z\u0131 oku Zencinin kalbinden, Yavuz Sultan Selim’in ye\u015fil olku ise \u00c7erkezin bo\u011faz\u0131ndan \u00e7\u0131k\u0131nca her iki ordunun da renkleri belli oldu.<\/p>\n
\u015eafak vakti Orduyu H\u00fcmayun ile \u015eah \u0130smail’in dev ordusu bu \u201csatran\u00e7 meydan\u0131\u201dnda sava\u015f d\u00fczenini alm\u0131\u015ft\u0131. Her iki taraf\u0131n da kaleleri, \u201ctaarruz s\u00fcvarisi\u201d denilen eski ku\u015fatma kulelerine benziyordu. \u0130\u00e7lerinde 20 nefer ve tepelerinde ise 4 \u015fahidarbezen topu ta\u015f\u0131yan bu tekerlekli kuleler, meydan\u0131n k\u00f6\u015felerine yerle\u015fmi\u015flerdi. Onlar\u0131n yan\u0131nda ise elleri topuzlu s\u00fcvariler vard\u0131. Ortaya yak\u0131n bir yerde ise,her birinin s\u0131rt\u0131nda hamuda benzeyen ve i\u00e7lerinde 3-4 ki\u015fi ile bir k\u00fcpe\u015fte topu bulunan sava\u015f filleri g\u00f6ze \u00e7arp\u0131yordu. Ortada Ha\u015fmetmaaplar\u0131n\u0131n yan\u0131ndaki beyaz karede, k\u0131y\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131yla nam salm\u0131\u015f Kara \u0130brahim Pa\u015fa, siyah karede de, Ha\u015fmetlu, Fehametlu, Devletlu Sultan\u0131m\u0131z Yavuz Selim, adet g\u00fcne\u015f gibi parl\u0131yordu. Ayn\u0131 d\u00fczeni \u015eah \u0130smail de alm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Bu muhte\u015fem g\u00f6r\u00fcn\u00fcme ra\u011fmen, s\u00f6z\u00fcm ona bir vakan\u00fcvis olan \u015ea\u015f\u0131 Haydar nam z\u0131nd\u0131k, papu\u00e7 kadar diliyle, bu sava\u015fta piyadelerin \u00f6n saflarda olduklar\u0131n\u0131 ve bu y\u00fczden haklar\u0131n\u0131n yendi\u011fini s\u00f6yleyecek kadar ileri gitmi\u015ftir. Oysa Sultan Selim Efendimiz, yan\u0131nda cellad\u0131yla piyadelerle ho\u015fbe\u015f edip bu zavall\u0131lar\u0131n dertlerini dinleyecek kadar y\u00fcce g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck g\u00f6stermi\u015flerdir. \u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck \u015fu apa\u00e7\u0131k bir hakikattir ki bir kale, bir atl\u0131, bir fil asla vezir olamaz, ama 8 kare ilerlemeyi ba\u015faran basit bir piyade pekala bir vezir olabilir. H-2 hanesindeki Bozbora adl\u0131 piyade bu ger\u00e7e\u011fi anlam\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnmekteydi. \u0130\u015fitti\u011fim kadar\u0131yla bu h\u0131rsl\u0131 ve azimli piyade, di\u011fer 7 yolda\u015f\u0131 olan Kele\u015fbay, O\u011fuzbala, Tosunbay, Dalbo\u011fa, Alpagut, \u00c7avuldur ve Atambay’a, \u201cBak\u0131n g\u00f6r\u00fcn teresler! Azmedip vezir olaca\u011f\u0131m! O zaman hepiniz elimi ete\u011fimi \u00f6pmek i\u00e7in s\u0131raya gireceksiniz!\u201d diyecek kadar hakikate ve kadere meydan okuma cesaretini g\u00f6stermi\u015fti. Fakat sultan\u0131m\u0131z muharebeyi \u015eatt\u00fclarap A\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131yla ba\u015flat\u0131nca H-2 karesindeki bu zavall\u0131n\u0131n neredeyse t\u00fcm umutlar\u0131 y\u0131k\u0131ld\u0131.<\/p>\n
Ancak bundan daha da k\u00f6t\u00fc bir \u015fey oldu. \u015eah \u0130smail’in \u00f6n\u00fcndeki piyade \u015fi\u015flenince yol a\u00e7\u0131ld\u0131 ve Vezir \u0130brahim Pa\u015fa E-2 karesine ge\u00e7erek \u015eah \u0130smail’i tehdit etti. \u0130brahim Pa\u015fa, \u015eah \u0130smail’e \u015fah \u00e7ekecekti. Fakat bu i\u015f Yavuz Sultan Selimin yapmas\u0131 gereken bir \u015feydi. Vezir arkas\u0131n\u0131 d\u00f6n\u00fcp Padi\u015fah efendimize, \u201cDevletlu Sultan\u0131m! L\u00fctfen \u201c\u015eAH!\u201d diye ba\u011f\u0131r\u0131n\u0131z. Oyunun kaidelerinden biri de budur. Ba\u011f\u0131rmazsan\u0131z yenik say\u0131l\u0131r\u0131z\u201d diye f\u0131s\u0131lday\u0131nca, Efendimiz, \u201cYedi iklim d\u00f6rt buca\u011f\u0131n hakimi olan benim gibi bir padi\u015fah, \u015fu pis pis s\u0131r\u0131tan \u0130smail’e de\u011fil \u201c\u015fah\u201d demek, \u201chela bek\u00e7isi\u201d bile demez! diye hayk\u0131rd\u0131. Bu s\u00f6z \u00fczerine \u0130brahim Pa\u015fa, \u201cSultan\u0131m! Sis dudaklar\u0131n\u0131z\u0131 k\u0131p\u0131rdat\u0131n, ben de elimle a\u011fz\u0131m\u0131 gizleyip ‘\u015fah’ diye ba\u011f\u0131ray\u0131m, belki yutarlar\u201d demek zorunda kald\u0131.<\/p>\n
Muharebenin ortalar\u0131na do\u011fru bir nice d\u00fc\u015fman katledildi ve bir nice yi\u011fit \u015fehadet mertebesine erdi. Ne var ki \u015ea\u015f\u0131 Haydar denilen z\u0131nd\u0131k, bu s\u0131rada araya bir yalan soku\u015fturmu\u015ftur: Buna g\u00f6re, Kara \u0130brahim Pa\u015fan\u0131n seyisi Kaspar nam k\u00f6le, efendisi olan vezirin aya\u011f\u0131n\u0131 \u00fczengiye ge\u00e7irirken elindeki \u00e7amuru pa\u015fan\u0131n \u00e7izmesine bula\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in tokat yedi. Bunun \u00fczerine, intikam hisleriyle g\u00f6rev yerini terk ederek Padi\u015fah Efendimizin huzuruna var\u0131p el etek \u00f6pt\u00fckten sonra Sultan Selim Han Efendimize, e\u011fer veziri feda ederse \u015eah \u0130smail’i yok edebilece\u011fini anlatt\u0131. \u015ea\u015f\u0131 Haydar Efendinin aktard\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, Kaspar denilen k\u00f6le, e\u011fer Vezir Kara \u0130brahim Pa\u015fa G-8 karesine giderse, \u015eah \u0130smail’in kalesi taraf\u0131ndan al\u0131n\u0131p telef edilecek, ama atl\u0131n\u0131n F-7 kalesine gelip \u015fah \u00e7ekmesi halinde, \u0130smail mat olacakt\u0131. Ha\u015fa s\u00fcmme ha\u015fa! Bu fikir Kaspar’a de\u011fil Padi\u015fah\u0131m\u0131za aitti. Hem efendisine ihanet eden bir k\u00f6leden ne bejlenir ki! Kaspar, Kara \u0130brahim Pa\u015fan\u0131n en \u00e7ok de\u011fer verdi\u011fi k\u00f6leydi. \u00c7\u00fcnk\u00fc esir pazar\u0131ndaki a\u00e7\u0131r artt\u0131rmada pa\u015fa, Kaspar’a tam 1115 Filuri de\u011fer bi\u00e7mi\u015fti. Efendisinin bu kadar \u00e7ok de\u011fer bi\u00e7ti\u011fi bir k\u00f6lenin ihaneti asla affedilemez!<\/p>\n
Hal b\u00f6yle olunca, Padi\u015fah Efendimiz vezire emir buyurdu ve G-8 karesine gitmesini emretti. Fakat Vezir Kara \u0130brahim Pa\u015fa, H\u00fcnkar\u0131m\u0131za, \u201cDevletlu Padi\u015fah\u0131m! Dedi\u011finiz yere gidersem bu benim sonum olur! \u015eah \u0130smail’in kalesi beni al\u0131r! Beni feda etmeyin! Size bunca hizmetim var! K\u0131ymay\u0131n bana!\u201d diye yalvard\u0131. Ama Efendimiz, \u201cBre melun! Padi\u015fah\u0131n i\u00e7in \u00f6lmekten nas\u0131l korkars\u0131n ey kavu\u011funu kerkti\u011fimin veziri! \u015eimdi git dedi\u011fim yere!\u201d diye hayk\u0131rd\u0131. B\u00f6ylece vezir at\u0131n\u0131 mahmuzlad\u0131 mahmuzlamas\u0131na, ancak yolun yar\u0131s\u0131nda durdu.<\/p>\n
Veziri Kara \u0130brahim Pa\u015fan\u0131n emre uymad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6ren H\u00fcnkar\u0131m\u0131z k\u00fcplere bindi ve apa\u015fan\u0131n gerisindeki piyadeye, \u201cSen Vezirin arkas\u0131ndaki piyade! Veziri hemen \u00f6ld\u00fcr! Emre kar\u015f\u0131 gelmenin ne oldu\u011funu anlas\u0131n!\u201d diye ba\u011f\u0131rd\u0131. Fakat piyade, \u201cH\u00fcnkar\u0131m! Ben satran\u00e7tan pek anlamam, ama bildi\u011fim kadar\u0131yla kendi ta\u015f\u0131m\u0131z\u0131 alamay\u0131z\u201d diye cevap verdi. Bunun \u00fczerine Efendimiz, \u201cDedi\u011fimi yap deyyus!\u201d diye feryad edince, piyade, \u201cPa\u015fam! Seni \u00f6ld\u00fcrmek istemezdim. Ama emir y\u00fcksek yerden geldi. Sen en iyisi Kelime-i \u015eahadet getiriver\u201d dedi ve \u00e7ok ge\u00e7meden, m\u0131zra\u011f\u0131n\u0131 vezirin g\u0131rtla\u011f\u0131na soktu.<\/p>\n
Bu f\u0131rsat da i\u015fe yaramay\u0131nca ortal\u0131k can pazar\u0131na d\u00f6nd\u00fc. Hatta siyah ve beyaz kareler, d\u00f6k\u00fclen kandan zort ay\u0131rt edilir oldu. Kala kala 3 ta\u015f kalm\u0131\u015ft\u0131: 2 \u015fah ve bir kale.<\/p>\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ta\u015f olan kaleye Yavuz Sultan Selim Han efendimiz \u00f6yle bir omuz att\u0131 ki iki adam boyundaki kale devriliverdi. Ancak, o esnada oyunu seyredenlerden bir nefer, \u201cH\u00fcnkar\u0131m! Ne yapt\u0131n\u0131z! Oyun pat oldu \u015fimdi! S\u00f6z\u00fcn k\u0131sas\u0131 berabere kald\u0131n\u0131z! Biz \u015fimdi ne yapaca\u011f\u0131z! Art\u0131k Tebriz \u015fehrini ya\u011fmalayamayaca\u011f\u0131z! Oysa kar\u0131lar\u0131m\u0131za ganimetle d\u00f6nece\u011fimize dair kitaba el bas\u0131p s\u00f6z vermi\u015ftik!\u201d diye nida etti.<\/p>\n
Bu s\u00f6z padi\u015fah\u0131m\u0131z\u0131n o kadar g\u00fcc\u00fcne gitti ki kurala kaideye ald\u0131rmadan \u015eah \u0130smail’in \u00fczerine y\u00fcr\u00fcd\u00fc ve yak\u0131n\u0131na geldi\u011finde sa\u011f eline t\u00fck\u00fcr\u00fcp Acem \u015eah\u0131n\u0131n surat\u0131na okkal\u0131 bir Osmanl\u0131 tokad\u0131 oturttu. Derken tokatlar \u015faplaklar birbirini izlemeye ba\u015flad\u0131. Ufak tefek biri olan \u0130smail, gerileye gerileye muharebe alan\u0131n\u0131 terk etti.<\/p>\n
Bu duruma seyirci kalamayan baz\u0131 \u201chalden anlayan ki\u015filer\u201d \u015eah \u0130smail ile Sultan Selim’i birbirlerinden ay\u0131rmaya yeltendiler. Onca kalabal\u0131k birikince, art\u0131k kendini g\u00fcvende hisseden \u0130smail, Padi\u015fah\u0131m\u0131za nah i\u015fareti bile yapt\u0131. Ama bir yeni\u00e7eri, Padi\u015fah\u0131m\u0131za \u201cUyma sen ona ey Padi\u015fah\u0131m! Adam aile terbiyesi g\u00f6rmemi\u015f!\u201d deyince h\u00fcnkar\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6fkesi biraz yat\u0131\u015f\u0131r gibi oldu.<\/p>\n
\u00c7ald\u0131ran Meydan Muharebesi bitmi\u015f, her iki ordu da a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 toplamaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Att\u0131\u011f\u0131 tokatlardan yorgun d\u00fc\u015fen Sultan Selim, orac\u0131kta buldu\u011fu bir tahtta oturup dinleniyordu ki on iki neferli bir Acem zabiti gelip, \u201cEy padi\u015fah! Bir zahmet o tahttan kalk\u0131ver. O taht \u015eah \u0130smail’indir ve onda, sa\u00e7\u0131 bitmedik yetimin hakk\u0131 vard\u0131r.\u201d dedi. Hal b\u00f6yle olunca, Sultan Selim Efendimiz oturdu\u011fu tahta yellendi ve Acem zabitine, \u201cBu taht \u015fimdi Yavuz Sultan Selim’in sald\u0131\u011f\u0131 zarta ile m\u00fch\u00fcrlenmi\u015ftir. \u015eimdi bu taht\u0131 ister al\u0131n ister almay\u0131n, bu size kalm\u0131\u015f art\u0131k!\u201d dedi.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bunlara kar\u015f\u0131l\u0131k, \u015ea\u015f\u0131 Haydar denilen z\u0131nd\u0131k, Acem zabitinin Efendimize \u201cSen yellendikten sonra bu taht art\u0131k murdar olmu\u015ftur. \u015eah\u0131m\u0131z buna asla oturmaz. Ancak \u015funu bil ki \u015fah\u0131m\u0131z da bu tahtta defalarca yellenmi\u015ftir. \u015eimdi sen onun zarta sald\u0131\u011f\u0131 tahtta oturuyorsun. Bizim b\u00f6yle bir tahta ihtiyac\u0131m\u0131z yok. Al, sen otur!\u201d dedi\u011fini s\u00f6yler ki yalan\u0131n da yalan\u0131d\u0131r.<\/p>\n
iktisat notlar\u0131
Birka\u00e7 \u015fahidin s\u00f6ylediklerine bak\u0131l\u0131rsa, Sultan Selim Efendimiz, \u015eah \u0130smail’in taht\u0131ndan hemen kalkmam\u0131\u015ft\u0131r. Baz\u0131lar\u0131na g\u00f6re yorgunluktan, di\u011ferlerine g\u00f6re \u201cderin d\u00fc\u015f\u00fcncelere dald\u0131\u011f\u0131ndan\u201d ama bir iki ki\u015fiye g\u00f6re ise, yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131n tad\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmak i\u00e7in…<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u201cBenim akl\u0131ma gelmi\u015fse, bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n da akl\u0131na gelmi\u015ftir\u201d Umberto Eco Ha\u015fmetlu, Azametlu, Fehametlu, Devletlu h\u00fcnkar\u0131m\u0131z Sultan Selim Han Efendimizin yeni sadrazam\u0131 Arap Hilmi Pa\u015fa’n\u0131n emri uyar\u0131nca, Enderun’un ba\u015f vakanuvisi olarak, \u015ea\u015f\u0131 Haydar Efendi denilen z\u0131nd\u0131\u011f\u0131n, \u00c7ald\u0131ran Meydan Muharebesi hakk\u0131nda \u00e7alakalem yaz\u0131p bir de marifetmi\u015f gibi sa\u011fda solda anlatt\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fczeltme, sinsice yalanlardan ar\u0131tma, eksi\u011fini gedi\u011fini kapatma […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[137],"tags":[],"class_list":{"0":"post-703","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-edebiyat-turkiye"},"yoast_head":"\n