![](\"images\/stories\/estetikvesanat.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
\u0130nsanlar\u0131n d\u00fcnyayla olan estetik ilintisi, ta ba\u015f\u0131ndan, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir zihinsel etkinlik bi\u00e7imi de\u011fildir. Bu ilinti, toplumsal praksis\u2019in ve toplumsal bilincin, uzun y\u0131llar geli\u015fmesi ve yetkinle\u015fmesi s\u00fcreci i\u00e7inde olu\u015fmu\u015ftur. Bu ilinti, k\u00f6keni bak\u0131m\u0131ndan, tam anlam\u0131yla, insan\u0131n de\u011fer-y\u00f6nlendirmesinin ayr\u0131\u015fmam\u0131\u015f bi\u00e7imi olarak tan\u0131mlayabilece\u011fimiz, en eski ve eklemle\u015fmemi\u015f bilin\u00e7 tipinin bir d\u0131\u015f y\u00fczeyidir.<\/p>\n<\/div>\n
Arkeoloji, etnografya, sanat tarihi, dil tarihi, vs. alanlar\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f olan ara\u015ft\u0131rma sonu\u00e7lar\u0131na bakarak bir yarg\u0131ya var\u0131rsak, bu arkaik toplumsal bilin\u00e7 bi\u00e7imi ethik, dinsel ve estetik \u00f6zellikte \u00f6\u011feleri genellemesine kaps\u0131yordu. Ancak \u00e7ok sonralar\u0131, bu \u00f6\u011feler birbirinden ayr\u0131la\u015farak, birbirlerine g\u00f6re \u00f6zerk bir varl\u0131k kazanm\u0131\u015flard\u0131r. K\u00f6keni bak\u0131m\u0131ndan, de\u011fer-y\u00f6nlendirmenin ayr\u0131\u015fmam\u0131\u015f bi\u00e7imi, genel olarak, ger\u00e7eklikteki hangi g\u00f6r\u00fcn\u00fcmler ile nesnelerin ortakla\u015fa toplum i\u00e7in olumlu ya da olumsuz bir \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131; pratik ya\u015fam etkinli\u011fi i\u00e7inde, yani \u00e7al\u0131\u015fma s\u00fcrecinde, toplumsal dayan\u0131\u015fma s\u00fcrecinde, insan\u0131n hangi eylemlerinin temel rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yakalay\u0131p saptamaya yard\u0131m ediyordu. Bu y\u00fczden, yap\u0131lan de\u011ferlendirmeler, geneldi ve belirsizdi, neyin \u201ciyi\u201d oldu\u011funu, neyin \u201ck\u00f6t\u00fc\u201d oldu\u011funu g\u00f6t\u00fcr\u00fc yoldan g\u00f6steriyordu. Kavramlar, daha sonra, yararc\u0131, ethik, ya da dinsel olarak, kendine \u00f6zg\u00fc bir anlam kazan\u0131nca, \u00f6rne\u011fin \u201cyararl\u0131\u201d – \u201czararl\u0131\u201d, \u201chay\u0131r\u201d – \u201c\u015fer\u201d, \u201ckutsal\u201d – \u201c\u015feytani\u201d gibi kavramlar ortaya \u00e7\u0131k\u0131nca, bunlar, bug\u00fcn bizim bilincimizde \u00e7ok ender de olsa g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, \u201ciyi\u201d ve \u201ck\u00f6t\u00fc\u201d kavramlar\u0131yla e\u015fanlaml\u0131 olarak kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. O y\u00fczden, eski mitolojide, g\u00fcne\u015f ve \u0131\u015f\u0131k \u201chayr\u201d\u0131, gece ve karanl\u0131k ise \u201c\u015fer\u201di g\u00f6steriyordu, yani bu kavramlar ethik bir \u00f6zellik kazanm\u0131\u015flard\u0131. \u00c7e\u015fitli fantastik ruhlar, \u201cyararl\u0131\u201d, \u201czararl\u0131\u201d diye, yararc\u0131 bir a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendiriliyordu. Bu genel de\u011ferlendirmelerin, a\u00e7\u0131k\u00e7a, estetik bir y\u00f6n ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 da oluyordu; \u00f6rne\u011fin, \u201cyararl\u0131-olan\u201d, \u201chay\u0131rl\u0131-olan\u201d, \u201ckutsal-olan\u201d, \u015fey, ayn\u0131 zamanda, \u201cg\u00fczel\u201d say\u0131l\u0131yor; \u201czararl\u0131-olan\u201d, \u201c\u015fer-olan\u201d, insana d\u00fc\u015fmanca olan \u015fey de \u201c\u00e7irkin\u201d g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. \u00d6rne\u011fin, Amerikan K\u0131z\u0131lderili mitolojisinde, Ayd\u0131nl\u0131k ve Karanl\u0131k vard\u0131; ilk toplumlardaki k\u00fclt\u00fcr \u00fcst\u00fcne Taylor\u2019un yapt\u0131\u011f\u0131 klasik ara\u015ft\u0131rmada ortaya koydu\u011fu gibi, burada, G\u00fcne\u015f Tanr\u0131s\u0131, insanlara yararl\u0131 \u015feyler getiren, insanlara ate\u015f yakmas\u0131n\u0131, avlanmas\u0131n\u0131, ekip bi\u00e7mesini \u00f6\u011freten, iyi \u015feyler getirendi; insanlar\u0131n, kar\u015f\u0131s\u0131nda b\u00fcy\u00fclenmelerine yola\u00e7acak bi\u00e7imde g\u00fczel-olan\u0131n en y\u00fcksek d\u00fczeyden bir cisimle\u015fmesini temsil ediyordu. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Ay Tanr\u0131s\u0131, insanlara zarar ve \u00f6l\u00fcm getirecek, \u015fer ve \u00e7irkin-olan ne varsa onlar\u0131n bir cisimle\u015fmesiydi. Aksiyolojik bak\u0131mdan benze\u015fik i\u00e7eri\u011fi olan mythoslara, yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn \u00f6b\u00fcr \u00e7e\u015fitli kesimlerinde ya\u015fayan halklar\u0131nda da, s\u00f6z geli\u015fi Hintlilerde, Bu\u015fmanlarda, Eskimolarda da rastlanmaktad\u0131r. \u015eunu da an\u0131msayal\u0131m, antik Yunan mitolojisinde, Apollon da, bir\u00e7ok \u00e7e\u015fitli i\u015flevleri kendinde bile\u015ftirmi\u015fti, bunlardan biri de estetik olan idi.<\/p>\n<\/div>\n
\u0130lgin\u00e7 bir \u00f6rnek daha: Basklar\u0131n \u00e7ok eski, bug\u00fcne kadar gelmi\u015f bir dans\u0131. Bu dans, bahar\u0131n geli\u015fi ve bereketlilik i\u00e7in yap\u0131lan, pagan bir t\u00f6ren dans\u0131d\u0131r. Konusu, birinin iyi-olan\u0131 ve g\u00fczel-olan\u0131, \u00f6tekinin de k\u00f6t\u00fc-olan\u0131 ve \u00e7irkin-olan\u0131 temsil eden, iki dans toplulu\u011funun kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 \u00e7eki\u015fmesi. Buna g\u00f6re, birinci topluluk, g\u00f6zal\u0131c\u0131 giysiler, ikincisi ise, y\u0131rt\u0131k p\u0131rt\u0131k giysiler giyinirler ve bu ikinci toplulu\u011fun yapt\u0131\u011f\u0131 dans, birinci toplulu\u011fun yapt\u0131\u011f\u0131 dans\u0131n bir parodisidir. Hi\u00e7 ku\u015fkusuz, dans, antik Yunan\u2019daki \u201ckalogathi\u201dnin bir de\u011fi\u015fkeni olmak \u00fczere, g\u00fczellik ve iyili\u011fin yengisiyle son bulmaktad\u0131r.<\/p>\n<\/div>\n
Toplumsal prati\u011fin gittik\u00e7e karma\u015f\u0131kla\u015fan, \u00e7okyanl\u0131l\u0131k kazanarak ve ayr\u0131mla\u015farak geli\u015fmesi, hi\u00e7 ku\u015fkusuz, toplumsal bilin\u00e7te de yans\u0131mas\u0131n\u0131 bulmu\u015ftur. Burada, bu s\u00fcrecin \u00fc\u00e7 y\u00f6n\u00fcnden s\u00f6z etmek istiyoruz. Birincisi, bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde, insan psi\u015fesi, insan\u0131n bilgi mekanizmas\u0131 gittik\u00e7e geli\u015ferek, yetkinle\u015ferek de\u011fer-bilincinden gitgide daha \u00e7ok ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k kazanm\u0131\u015f; en sonunda, bilimsel bilginin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na, kendi ba\u011f\u0131ms\u0131z varl\u0131\u011f\u0131na kavu\u015fmas\u0131na yola\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kincisi, de\u011fer-y\u00f6nlendirmenin k\u00f6kence genellemesine \u00f6zelli\u011fi, yararc\u0131, etik, dinsel, siyasal, hukuksal bilincin, son olarak da estetik bilincin yava\u015f yava\u015f kendini belirlemesi ve olu\u015fmas\u0131yla a\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, burada i\u00e7sel ayr\u0131mla\u015fma, estetik bilin\u00e7 i\u00e7in de s\u00f6z konusudur. Nitekim estetik bilin\u00e7, gitgide zenginle\u015fmi\u015f ve eklemle\u015fmi\u015f; g\u00fczellik, zariflik, b\u00fcy\u00fckl\u00fck, y\u00fccelik gibi daha bir\u00e7ok kendine \u00f6zg\u00fc estetik de\u011fer aras\u0131nda ayr\u0131m yapabilir hale gelmi\u015f; estetik de\u011fer sistemi de, tarihsel olarak, b\u00f6yle ortaya \u00e7\u0131k\u0131p, b\u00f6yle geli\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n<\/div>\n
M. KAGAN, Estetik ve Sanat Dersleri, \u00c7eviren: Aziz \u00c7al\u0131\u015flar, 2. Bas\u0131m, 1993, \u0130mge Kitabevi Yay\u0131nlar\u0131<\/span><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u0130nsanlar\u0131n d\u00fcnyayla olan estetik ilintisi, ta ba\u015f\u0131ndan, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir zihinsel etkinlik bi\u00e7imi de\u011fildir. Bu ilinti, toplumsal praksis\u2019in ve toplumsal bilincin, uzun y\u0131llar geli\u015fmesi ve yetkinle\u015fmesi s\u00fcreci i\u00e7inde olu\u015fmu\u015ftur. Bu ilinti, k\u00f6keni bak\u0131m\u0131ndan, tam anlam\u0131yla, insan\u0131n de\u011fer-y\u00f6nlendirmesinin ayr\u0131\u015fmam\u0131\u015f bi\u00e7imi olarak tan\u0131mlayabilece\u011fimiz, en eski ve eklemle\u015fmemi\u015f bilin\u00e7 tipinin bir d\u0131\u015f y\u00fczeyidir. Arkeoloji, etnografya, sanat tarihi, dil tarihi, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-712","post","type-post","status-publish","format-standard","category-estetik"],"yoast_head":"\n