{"id":7153,"date":"2018-08-17T08:13:14","date_gmt":"2018-08-17T05:13:14","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/"},"modified":"2024-04-27T06:23:49","modified_gmt":"2024-04-27T03:23:49","slug":"insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/","title":{"rendered":"\u0130nsan Kendini Se\u00e7erken B\u00fct\u00fcn \u0130nsanlar\u0131 da Se\u00e7er | Ekzistansiyalizm Nedir? – Jean-Paul Sartre"},"content":{"rendered":"

\"\"Ekzistansiyalizm Bir H\u00fcmanizma M\u0131d\u0131r?<\/strong><\/p>\n

Bu konu\u015fmamda Ekzistansializmi kendisine y\u00f6neltilen bir s\u00fcr\u00fc yermelere, k\u0131namalara kar\u015f\u0131 savunaca\u011f\u0131m. Bunlardan birincisi ekzistansiyalizmin, insanlar\u0131 bir umutsuzluk dal\u0131nca (se\u00e7kincilik -kietizm) i\u00e7inde kalmaya \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcn \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131 t\u0131kal\u0131 bulundu\u011funa, bu bak\u0131mdan \u015fu d\u00fcnyada her eylem bo\u015f oldu\u011funa g\u00f6re, insan sonunda salt g\u00f6zlemci bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne saplan\u0131rm\u0131\u015f -ki bu da ayr\u0131ca bir l\u00fcks tutum olarak insan\u0131 bir burjuva felsefesine g\u00f6t\u00fcr\u00fcrm\u00fc\u015f. Bu yermeler \u00f6zellikle kom\u00fcnistlerden geliyor.<\/p>\n

\u00d6te yandan biz insano\u011flunun hep k\u00f6t\u00fc yan\u0131n\u0131 belirtiyor, \u00e7irkini, ku\u015fkuluyu, bo\u011funtuluyu g\u00f6steriyor, bir s\u0131ra g\u00fclen g\u00fczelliklere, insan do\u011fas\u0131n\u0131n ayd\u0131nl\u0131k yanlar\u0131na yan \u00e7iziyormu\u015fuz. \u00d6rne\u011fin Katolik ele\u015ftirmen bayan Mercier’ye g\u00f6re \u00e7ocu\u011fun g\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc unutuyormu\u015fuz.<\/p>\n

Her iki \u00e7e\u015fit yerme\u011fe bak\u0131l\u0131rsa biz insanca dayan\u0131\u015fmaya de\u011fer vermeyerek insan\u0131n tekli\u011fini, yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne alm\u0131\u015f\u0131z. Bu da daha \u00e7ok -kom\u00fcnistler b\u00f6yle diyor- \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 olarak \u00f6znelli\u011fi (bencilli\u011fi) almam\u0131zdan geliyormu\u015f, yani Cartesien ilkeyi (d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum \u00f6yleyse var\u0131m) benimsememizden. Ba\u015fka bir deyi\u015fle bu “insan yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde kendine geldi\u011finde” demek oldu\u011fundan bu \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 bizi Ben d\u0131\u015f\u0131nda kalan, “Cogito” ile eri\u015filemeyecek olan insanlarla dayan\u0131\u015f\u0131p destekle\u015fmekten al\u0131koyuyormu\u015f.<\/p>\n

H\u0131ristiyanlarca yerilmemizin bir sebebi insanlar\u0131n giri\u015fti\u011fi i\u015flerin ger\u00e7ek\u00e7ilik ve ciddili\u011fini s\u00f6zde yads\u0131mam\u0131zd\u0131r. \u00d6yle ya, Tanr\u0131 buyruklar\u0131n\u0131 ve sonsuzlukta yaz\u0131l\u0131 de\u011ferleri hi\u00e7e sayarsak, insan\u0131 ba\u015f\u0131bo\u015f koyvermi\u015f olur, her ki\u015fiyi can\u0131 ne isterse yapmakta serbest b\u0131rakarak, kimsenin kendi bulundu\u011fu yerden elin tutumunu k\u0131namas\u0131na, yarg\u0131lamas\u0131na yer b\u0131rakmam\u0131\u015f oluruz.<\/p>\n

\u0130\u015fte bu gibi yermelere bug\u00fcn cevap vermeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. Onun i\u00e7in de bu konferansa “Ekzistansiyalizm bir h\u00fcmanizma m\u0131d\u0131r?” ad\u0131n\u0131 koydum. Bir\u00e7oklar\u0131 h\u00fcmanizman\u0131n burda i\u015fi ne diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp \u015fa\u015facaklar, ama sabredip amac\u0131m\u0131z\u0131 bir anlas\u0131nlar. Her \u015feyden \u00f6nce \u015funu s\u00f6yleyelim ki bizce ekzistansiyalizm insan\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan bir \u00f6\u011freti olup, her ger\u00e7e\u011fin, her eylemin bir \u00e7evreyi, bir de benli\u011fi i\u00e7erdi\u011fini s\u00f6yler. Bilindi\u011fi gibi, bize y\u00f6neltilen ba\u015fl\u0131ca yerme, insan hayat\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fc yan\u0131n\u0131 abartmak, belirtmektir. Son g\u00fcnlerde bana bir k\u00fc\u00e7\u00fck f\u0131kra anlatt\u0131lar. Bir bayan sinirli bir halinde a\u011fz\u0131ndan \u00e7irkin bir s\u00f6z ka\u00e7\u0131r\u0131nca yan\u0131ndakilerden \u00f6z\u00fcr dileyerek s\u00f6ylenmi\u015f: Ben de ekzistansiyalist mi oluyorum ne?<\/p>\n

F\u0131kradan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi ekzistansiyalizm \u00e7irkinlikle bir tutuluyor, bu bak\u0131mdan bize bir de “nat\u00fcralist” ad\u0131 tak\u0131l\u0131yor. Tutal\u0131m ki \u00f6yleyiz, yani nat\u00fcralistiz, ama bizim as\u0131l nat\u00fcralistlerden daha \u00e7ok yad\u0131rganmam\u0131za, \u00f6fke uyand\u0131rmam\u0131za ne demeli? Emile Zola’dan \u00f6rne\u011fin bir “Toprak”\u0131 kolayca yutup sindiren biri ekzistansiyalist oldu\u011fu s\u00f6ylenen bir roman okudu mu midesi bulan\u0131yor.<\/p>\n

Uluslar\u0131n ger\u00e7ekte hep \u00fczg\u00fcn\u00e7 olan bilgeli\u011finden kendisi i\u00e7in rahat\u00e7a yararlanan biri, bizi onlardan da daha \u00fcz\u00fcn\u00e7l\u00fc (h\u00fcz\u00fcn ve keder verici) buluyor. Oysa halk hikmetlerinden olan “insana en yak\u0131n\u0131 yine kendisidir” ya da “U\u015fa\u011f\u0131 kral yap da seni u\u015fak yerine koysun” gibi s\u00f6zlerden daha hayal yoksulu ne olabilir? Halklar\u0131n bilgeli\u011fi denilen \u015feyler hep buna benzer beylik \u00f6zdeyi\u015flerdir. Bunlara g\u00f6re: Yerle\u015fik g\u00fc\u00e7lere kar\u015f\u0131 koymamal\u0131, ak\u0131nt\u0131ya k\u00fcrek \u00e7ekmemeli, \u00e7izmeden yukar\u0131 \u00e7\u0131kmamal\u0131, gelene\u011fe uymayan her davran\u0131\u015f abestir, romantiktir, s\u0131nanm\u0131\u015f kurallara dayanmayan her giri\u015fim ba\u015far\u0131s\u0131z kal\u0131r, ya\u015fant\u0131m\u0131z insanlar\u0131n hep geriye, a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru a\u011f\u0131r bast\u0131\u011f\u0131n\u0131, onlar s\u0131k\u0131ca tutulmazsa anar\u015fi do\u011faca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir vb… Gel g\u00f6r ki, bu zavall\u0131 hikmetleri a\u011f\u0131zlar\u0131nda sak\u0131z edenlere az \u00e7ok bir davran\u0131\u015f\u0131 haber verecek olsan\u0131z “insan hali” deyip ge\u00e7erler. Bir yandan a\u00e7\u0131k sa\u00e7\u0131k t\u00fcrk\u00fclere bay\u0131l\u0131r, bir yandan da ekzistansiyalizmi karamsarl\u0131k, k\u00f6t\u00fcmserlikle su\u00e7larlar. \u00d6yle ki hep kendi kendime soras\u0131m gelir: Bu insanlar sak\u0131n ekzistansiyalizmin k\u00f6t\u00fcmserli\u011finden daha \u00e7ok iyimserli\u011fine k\u0131zmas\u0131nlar? Size a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m \u00f6\u011fretide \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc olan, onda insanlara bir se\u00e7me pay\u0131 b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 m\u0131d\u0131r acaba? Bunu anlamak i\u00e7in konuyu s\u0131k\u0131 f\u0131lozof\u0131k alanda bir daha g\u00f6zden ge\u00e7irelim.<\/p>\n

Ekzistansiyalizm Nedir?<\/strong><\/p>\n

Bu s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc kullananlar\u0131n \u00e7o\u011fu ger\u00e7ekte ne dedi\u011fini bilmiyor, a\u00e7\u0131klamak isteyince \u015fa\u015f\u0131r\u0131yor, \u00e7\u00fcnk\u00fc ekzistansiyalizm \u015fimdi moda olmu\u015ftur, s\u0131k\u0131l\u0131nca filan ressam ya da filan m\u00fczik\u00e7i ekzistansiyalisttir deyiveriyorlar. “Chartres”\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck bir f\u0131krac\u0131s\u0131 yaz\u0131s\u0131n\u0131n alt\u0131na “Ekzistansiyalist” diye imza at\u0131yor. Ger\u00e7ekten kelime bug\u00fcn \u00f6ylesine geni\u015fleyip yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r ki anlam\u0131 belirsiz olmu\u015ftur. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe bak\u0131l\u0131rsa, ortada S\u00dcRREAL\u0130ZM’e benzer \u00f6nc\u00fc bir \u00f6\u011freti, ak\u0131m bulunmamas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc, b\u00fct\u00fcn skandal ve ser\u00fcven d\u00fc\u015fk\u00fcn\u00fc insanlar d\u00f6rt elle bizim felsefeye sar\u0131ld\u0131lar, oysa bu felsefe onlar\u0131n i\u015fine yarayacak hi\u00e7bir \u015fey getirmemektedir. Ger\u00e7ekte ekzistansiyalizm en az co\u015fku verici, en s\u0131k\u0131 bir \u00f6\u011fretidir – Hem de filozoflar i\u00e7in bir \u00f6\u011freti.<\/p>\n

Ama bu onun tan\u0131mlanmas\u0131, anla\u015f\u0131lmas\u0131 zor oldu\u011fu demek de\u011fildir. G\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc, kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 do\u011furan iki \u00e7e\u015fit ekzistansiyalizm bulunmas\u0131d\u0131r: 1- H\u0131ristiyan ekzistansiyalistler. Bunlar aras\u0131nda Alman Karl Jaspers ile katolik Frans\u0131z Gabriel Marcel vard\u0131r. 2- Tanr\u0131tan\u0131maz (Ateist) ekzistansiyalistler. Bunlar aras\u0131nda da, Alman Heidegger ile kendimi saymaktay\u0131m. Bunlar\u0131n ortakla\u015fa inan\u00e7lar\u0131 \u015fudur: Varolu\u015f (Existence) \u00f6z (Essence) den \u00f6nce gelir. \u0130sterseniz buna kalk\u0131\u015f noktas\u0131 olarak benli\u011fi almak da diyebilirsiniz. Bu ne demek oluyor \u00f6yleyse, bu deyimden ne anlamal\u0131y\u0131z? Bir yap\u0131m\u0131 (mam\u00fcl\u00fc), s\u00f6zgelimi bir kitap ya da ka\u011f\u0131t b\u0131\u00e7a\u011f\u0131n\u0131 ele alal\u0131m. Bu nesne bir emek\u00e7i eliyle yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, demek ki belli bir kavrama, bir y\u00f6nteme, bir tekni\u011fe g\u00f6re \u00e7al\u0131\u015fan bir zanaat\u00e7\u0131 eliyle. Zanaat\u00e7\u0131 i\u015fe ba\u015flarken kafas\u0131nda hem ka\u011f\u0131t b\u0131\u00e7a\u011f\u0131 kavram\u0131, hem de \u00f6nceden bildi\u011fi bir \u00fcretim tekni\u011fi vard\u0131r. Ka\u011f\u0131t b\u0131\u00e7a\u011f\u0131 b\u00f6ylece hem belli bir \u015fekilde \u00fcreten, hem de belli bir i\u015fe yarayan nesne olarak ortaya \u00e7\u0131kar. Yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131n neye yarad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmeden ka\u011f\u0131t b\u0131\u00e7a\u011f\u0131 yapan bir adam d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. \u00d6yleyse diyebiliriz ki, ka\u011f\u0131t b\u0131\u00e7a\u011f\u0131 ile ilgili \u00f6z (essence) -onun yap\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flayan y\u00f6ntemler ve tekniklerle belirlenen \u00f6zellikler- varolu\u015ftan (Existence) \u00f6nce gelir. Bir kitab\u0131n ya da bir ka\u011f\u0131t b\u0131\u00e7a\u011f\u0131n\u0131n bana kar\u015f\u0131 varolu\u015fu bu \u015fekilde belirlenmi\u015f (determine) olur. \u0130\u015fte burada nesnelerin teknik g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z ve diyebiliriz ki, \u00fcretim \u00fcretilenden \u00f6nce gelir. Bir Yaradan = Tanr\u0131 kabul edersek onu y\u00fcce bir zanaat\u00e7\u0131ya benzetebiliriz. Hangi teoloji \u00f6\u011fretisini benimsemi\u015f olursak olal\u0131m, -ister Descartes’inkini, ister<\/p>\n

Leibniz’inkini-, Tanr\u0131sal istemin (irade) Tanr\u0131sal akl\u0131n ard\u0131ndan geldi\u011fini ya da hi\u00e7 de\u011filse onunla birlikte gitti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek zorunday\u0131z, yani Tanr\u0131 yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 kesin olarak \u00f6nceden bilir.<\/p>\n

Buna g\u00f6re, insan kavram\u0131 Tanr\u0131’n\u0131n ruhunda ne ise ka\u011f\u0131t b\u0131\u00e7a\u011f\u0131 da emek\u00e7inin kafas\u0131nda o olmu\u015f olur, yani emek\u00e7i nas\u0131l b\u0131\u00e7a\u011f\u0131 bir tan\u0131m ve y\u00f6nteme, bir tekni\u011fe g\u00f6re yap\u0131yorsa Tanr\u0131 da insan\u0131 bir kavrama ve tekni\u011fe g\u00f6re yarat\u0131r demek oluyor. B\u00f6ylece insan tanr\u0131sal ak\u0131lda (\u00f6nceden) bulunan belirli bir kavram\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f say\u0131l\u0131r. 18. Y\u00fczy\u0131l\u0131n Tanr\u0131tan\u0131maz filozoflar\u0131 Tanr\u0131 kavram\u0131n\u0131 atm\u0131\u015flar, ama \u00f6z\u00fcn varl\u0131k tan \u00f6nce geldi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesini al\u0131koymu\u015flard\u0131.<\/p>\n

Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceye her yanda yeniden rastlamaktay\u0131z: Diderot’da, Voltaire’de hatta Kant’ta. \u0130nsan\u0131n (kendinden \u00f6nce) bir insanl\u0131k do\u011fas\u0131 vard\u0131r. Bu insan do\u011fas\u0131, -ki insan\u0131n kavram\u0131 demektir-, b\u00fct\u00fcn insanlarda bulunur. \u015eu halde her insan genel “insan” kavram\u0131n\u0131n \u00f6zel bir \u00f6rne\u011fi demek olur. Kant’ta bu genellik (evrensellik)den \u015fu sonu\u00e7 \u00e7\u0131k\u0131yor ki, bir orman adam\u0131yla bir burjuva ayn\u0131 kavram\u0131n i\u00e7ine girmekte, ayn\u0131 temel \u00f6zellikleri, nitelikleri payla\u015fmaktad\u0131r. B\u00f6ylece yine burada da insan\u0131n \u00f6z\u00fc (Essence) do\u011fada rastlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z tarihsel varl\u0131\u011f\u0131ndan (Exsistence) \u00f6nce geliyor.<\/p>\n

Benim de temsil etmekte bulundu\u011fum Tanr\u0131tan\u0131maz Ekzistansiyalizm daha tutarl\u0131d\u0131r. Der ki, e\u011fer Tanr\u0131 yoksa, hi\u00e7 de\u011filse, bir varl\u0131k vard\u0131r ki, onda existence essence’den \u00f6nce gelir, bir varl\u0131k ki, herhangi bir kavramla belirlenmeden \u00f6nce varolmu\u015ftur. \u0130\u015fte bu varl\u0131k insan ya da Heidegger a\u011fz\u0131yla s\u00f6ylersek, insan ger\u00e7ekli\u011fidir. Varolu\u015fun \u00f6zden \u00f6nce geldi\u011fi burada \u015fu demektir: \u0130nsan ilkin varolur, kendiyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r, d\u00fcnyada ortaya \u00e7\u0131kar da, ancak ondan sonra kendi kendini tan\u0131mlar, \u00f6z\u00fcn\u00fc ortaya kor.<\/p>\n

Ekzistansiyalistin anlay\u0131\u015f\u0131 ile, insan \u00f6nceden tan\u0131mlamaz, \u00e7\u00fcnk\u00fc o ba\u015flang\u0131\u00e7ta hi\u00e7bir \u015fey de\u011fildir, o ancak sonradan, geli\u015fmesinin ikinci evresinde bir \u015fey olacak, kendini nas\u0131l yaparsa \u00f6yle olacakt\u0131r. Onu tasarlayacak bir Tanr\u0131 bulunmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, demek ki, bir insan do\u011fas\u0131 da yoktur. \u0130nsan kendini nas\u0131l anl\u0131yorsa \u00f6yledir, hatta yaln\u0131z \u00f6yle de\u011fil, nas\u0131l olmak istiyorsa, varolu\u015ftan sonra kendini nas\u0131l g\u00f6r\u00fcyorsa, bu varolu\u015fa do\u011fru at\u0131l\u0131\u015ftan sonraki ki\u015fili\u011finin nas\u0131l olmas\u0131n\u0131 istiyorsa \u00f6yledir.<\/p>\n

\u0130nsan kendi kendini nas\u0131l yapt\u0131ysa \u00f6yledir; ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc de\u011fil! Ekzistansiyalizmin ilk temel kural\u0131 budur: \u00d6znellik (Subjectivite) denilen \u015fey budur; bizim ba\u015f\u0131m\u0131za kak\u0131lan da bu! Oysa bununla s\u00f6ylemek istedi\u011fimiz insan\u0131n ta\u015ftan ya da masadan daha b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nem, bir onur ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Demek istiyoruz ki, insan ilkin varolur, yani gelece\u011fe do\u011fru at\u0131lan, gelecekte plan kuran bilin\u00e7li bir varl\u0131k olarak ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n

\u0130nsan ilk ba\u015fta \u00f6znel olarak ya\u015fayan bir taslakt\u0131r. (Entwurf): bir k\u00f6p\u00fck, bir \u00e7\u00fcr\u00fcnt\u00fc, bir karn\u0131bahar yerine bir insan tasla\u011f\u0131! Bu tasla\u011f\u0131 haz\u0131rlayan hi\u00e7 kimse yoktur, g\u00f6k bo\u015ftur, insan nas\u0131l olmay\u0131 tasarlad\u0131ysa ilkin odur, yoksa olmak isteyece\u011fi de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc istemek kelimesinden anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, \u00f6yle bilin\u00e7li bir karar vermedir ki, \u00e7o\u011fumuz i\u00e7in, ancak kendimizden, kendimizi ne yapm\u0131\u015fsak ondan sonra s\u00f6z konusu olabilir. Ben bir partiye kat\u0131lmay\u0131, bir kitap yazmay\u0131, evlenmeyi isteyebilirim. B\u00fct\u00fcn bunlar istem (irade) denilen daha k\u00f6kl\u00fc, daha kendili\u011finden (spontane) bir se\u00e7imin i\u015fidir.<\/p>\n

E\u011fer varolu\u015f \u00f6zden \u00f6nce geliyorsa bundan \u015fu sonu\u00e7 \u00e7\u0131kar: \u0130nsan ne ise ondan sorumludur. B\u00f6ylece ekzistansiyalizmin ilk i\u015fi her insan\u0131 varl\u0131\u011f\u0131na sahip k\u0131lmak, b\u00fct\u00fcn sorumlulu\u011fu kendi omzuna almas\u0131n\u0131 sa\u011flamak oluyor. Ama insan kendinden sorumludur, dedi\u011fimizde kast\u0131m\u0131z, onun \u00f6zel ki\u015fili\u011finden sorumlu oldu\u011fu de\u011fildir, b\u00fct\u00fcn insanlardan sorumlu bulundu\u011fudur.<\/p>\n

D\u00fc\u015fmanlar\u0131m\u0131z \u00f6znellik kelimesinin \u00e7ifte anlam\u0131ndan kahpece yararlan\u0131yorlar. \u00d6znellik, bir yandan bireysel \u00f6zneyi kendi kendine se\u00e7mek demekse, bir yandan da insan\u0131n insanca \u00f6znelli\u011fi (s\u00fcbjektifli\u011fi) a\u015famayaca\u011f\u0131 demektir. Ekzistansiyalizmin daha derin anlam\u0131 bu ikincide sakl\u0131d\u0131r. \u0130nsan kendini se\u00e7er dedi\u011fimizde her birimizin yaln\u0131z kendini se\u00e7ti\u011fini de\u011fil, ayn\u0131 zamanda b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131 da se\u00e7ti\u011fini s\u00f6ylemek istiyoruz. Ger\u00e7ekte hi\u00e7bir edim ve eylemimiz yoktur ki, yaln\u0131z kendi olmak istedi\u011fimizi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda kafam\u0131zda istedi\u011fimiz bir insan tasar\u0131m\u0131n\u0131 yaratmam\u0131\u015f olsun! \u015eunu ya da bunu se\u00e7mek demek, se\u00e7ti\u011fimizin de\u011ferini bilmek,onamak demektir, \u00e7\u00fcnk\u00fc asla k\u00f6t\u00fcy\u00fc (k\u00f6t\u00fc sand\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131) se\u00e7meyiz! Se\u00e7ti\u011fimiz hep iyidir. Herkes i\u00e7in iyi olmayan bizim i\u00e7in de iyi olamaz. \u015eu halde:…<\/p>\n

\u0130NSAN KEND\u0130N\u0130 SE\u00c7ERKEN B\u00dcT\u00dcN \u0130NSANLARI DA SE\u00c7ER!<\/strong><\/p>\n

Ayr\u0131ca, varolu\u015f \u00f6z den \u00f6nce geldi\u011fine g\u00f6re ve biz tasarlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bi\u00e7imde varolmak isteyince bu tasar\u0131 herkes i\u00e7in ve b\u00fct\u00fcn \u00e7a\u011f i\u00e7in ge\u00e7erlik kazan\u0131r. B\u00f6ylece sorumumuz sand\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan daha b\u00fcy\u00fck olur, \u00e7\u00fcnk\u00fc o b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131 ba\u011flar. Ben bir i\u015f\u00e7i olarak kom\u00fcnist olacak yerde bir H\u0131ristiyan sendikas\u0131na girmeyi ye\u011f bulacak olursam, bu giri\u015fle g\u00f6stermek isterim ki: G\u00f6n\u00fcl al\u00e7akl\u0131\u011f\u0131, tevekk\u00fcl insana yara\u015fan temel \u00e7\u00f6z\u00fcmd\u00fcr. \u0130nsan i\u00e7in bu d\u00fcnyada saltanat yoktur. B\u00f6ylece yaln\u0131z kendim i\u00e7in karar vermi\u015f olmam, herkes i\u00e7in g\u00f6n\u00fcl al\u00e7akl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sal\u0131k vermi\u015f, kendi davran\u0131\u015f\u0131mla b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131 ba\u011flam\u0131\u015f olurum.<\/p>\n

B\u00fcsb\u00fct\u00fcn bireysel bir olay\u0131 \u00f6rnek alal\u0131m, diyelim ki ben evlenerek \u00e7ocuk yapmak istedim. Bu karar tamam\u0131yla kendi \u00f6zel durumum, cinsel arzum ya da tutkum ile ilgili olsa bile, bununla yaln\u0131z kendimi ba\u011flam\u0131\u015f olmam, monogami yolunda b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revlendirmi\u015f olurum. Bununla da hem kendim, hem de herkes i\u00e7in sorum y\u00fcklenmi\u015f, se\u00e7ti\u011fim insan i\u00e7in belirli bir fig\u00fcr, bir hayal yaratm\u0131\u015f olurum. KEND\u0130M\u0130 SE\u00c7ERKEN \u0130NSANI SE\u00c7M\u0130\u015e OLURUM.<\/p>\n

Bu olay tedirginlik, b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015fl\u0131k, umutsuzluk gibi g\u00f6z dolduran kelimelerin alt\u0131nda ne sakl\u0131 bulundu\u011funu anlamam\u0131za yard\u0131m eder.<\/p>\n

G\u00f6receksiniz ki bu \u00e7ok kolayd\u0131r. \u0130lkin soral\u0131m:tedirginlik nedir? Ekzistansiyalist “insan tedirginliktir” demekten ho\u015flan\u0131r. Anlam\u0131 \u015fudur: Kendini ba\u011flayan, kendine hesap, veren insan, yaln\u0131z kendini se\u00e7en de\u011fil, kendisiyle birlikte b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7en, bir yasa koyucu oldu\u011funu bilen insan, tam ve derin bir sorumluluk duygusundan sak\u0131namaz.<\/p>\n

Bir\u00e7oklar\u0131n\u0131n tedirginlik duymad\u0131\u011f\u0131 do\u011frudur, ancak biz onlar\u0131n tedirginliklerini gizlediklerini, ondan ka\u00e7t\u0131klar\u0131n\u0131 iddia ediyoruz. Bir\u00e7oklar\u0131n\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131 ile yaln\u0131z kendilerini ba\u011flad\u0131klar\u0131na inand\u0131klar\u0131na \u015f\u00fcphe yoktur. Onlara “Herkes sizin gibi yapacak olsa ne olur?” diye sorulacak olsa omuz silkerek “Herkes \u00f6yle yapmaz ki!” diye kar\u015f\u0131l\u0131k verirler. Asl\u0131nda biteviye sormak gerek: Herkes \u00f6yle yapacak olsa ne olurdu? b\u00f6yle tedirginlik edici bir sorudan kurtulmak i\u00e7in insan\u0131n ger\u00e7ekten bir \u00e7e\u015fit k\u00f6t\u00fcl\u00fck yapmay\u0131 istemesi gerekirdi.<\/p>\n

Yalan s\u00f6yleyerek: Herkes \u00f6yle davranmaz ki! diyenin vicdan\u0131 muhakkak ki temiz de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc yalan olay\u0131 kendinde, sonradan ona y\u00fckletilen, genel bir de\u011fer ta\u015f\u0131r. tedirginlik \u00f6rt\u00fcnse de yine ortaya \u00e7\u0131kmaktan sak\u0131namaz, Kierkegaard’\u0131n “\u0130brahim peygamberin korkusu” dedi\u011fi \u015fey budur. Hikayeyi bilirsiniz. Bir melek gelip \u0130brahim’den o\u011flunu kurban etmesini ister. Gelenin ger\u00e7ekten melek oldu\u011funu bilince mesele yok, ama herkes ilkin kendi kendine sorar: O ger\u00e7ekten melek midir, ben de Tanr\u0131n\u0131n se\u00e7ti\u011fi \u0130brahim miyim? Bunun b\u00f6yle oldu\u011funun kan\u0131t\u0131 nedir?<\/p>\n

Bir zaman bir ruh hastas\u0131 kad\u0131n varm\u0131\u015f ki, sanr\u0131lar, birsam g\u00f6r\u00fcyormu\u015f. S\u00f6zde ona telefonla emirler veriliyormu\u015f Doktor sormu\u015f: “Peki, seninle konu\u015fan kim acaba?” – “Tanr\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yledi.” Onun Tanr\u0131 oldu\u011funa kad\u0131n nas\u0131l inan\u0131yordu? Bana bir melek gelse, onun melek oldu\u011funa beni kim inand\u0131rabilir? Kay\u0131ptan sesler duysam onun Cehennemden, altbilin\u00e7ten, ya da herhangi ba\u015fka bir patolojik halden de\u011fil de, g\u00f6kten, Tanr\u0131’dan geldi\u011fini kim tan\u0131tlayabilir? O seslerin do\u011frudan do\u011fruya bana y\u00f6neltilmi\u015f oldu\u011fu ner-den belli? Bana kim ispat eder ki, insan \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f ve se\u00e7i\u015fimi insanl\u0131\u011fa dayatmak i\u00e7in Tanr\u0131 parma\u011f\u0131 beni imlemektedir? B\u00fct\u00fcn bu sorulara kand\u0131r\u0131c\u0131 bir cevap bulmak i\u00e7in elimde ne kan\u0131t var, ne tan\u0131t! Bana \u00f6yle kay\u0131ptan bir ses gelse, bunun bir melekten olup olmad\u0131\u011f\u0131na karar vermek, demek ki yine bana d\u00fc\u015fecek. Bir eylemin iyi oldu\u011funa h\u00fckmedersem, bunun k\u00f6t\u00fcye bakarak iyi oldu\u011funa h\u00fckmeden yine benden ba\u015fkas\u0131 olamaz. Beni \u0130brahim olarak belirleyen hi\u00e7bir \u015fey olmasa da, ben yine her an \u00f6rneklik hareketler yapmak zorunda oldu\u011fumu a\u00e7\u0131k\u00e7a duyar\u0131m. Sanki b\u00fct\u00fcn insanl\u0131k g\u00f6z\u00fcn\u00fc tek bir ki\u015finin \u00fcst\u00fcne dikmi\u015f de, o ne yaparsa kural edinmeye karar vermi\u015ftir! B\u00f6ylece her insan daima kendine sormak zorundad\u0131r: Ben ger\u00e7ekten davran\u0131\u015f\u0131 insanl\u0131\u011fa kural olacak bir adam m\u0131y\u0131m? Bunu sormayan tedirginli\u011fini, korkusunu sakl\u0131yor demektir. Burada s\u00f6z konusu olan tedirginlik kiyetizme, tembelli\u011fe vard\u0131ran tedirginlik de\u011fildir. Buradaki sorumluluk ta\u015f\u0131yan herkes\u00e7e bilinen yal\u0131n\u00e7 tedirgidir.<\/p>\n

Diyelim ki bir komutan bir sald\u0131r\u0131 emri alm\u0131\u015f, dolay\u0131s\u0131yla bir s\u0131ra askeri \u00f6l\u00fcme yollamak i\u00e7in sorum y\u00fcklenmi\u015ftir. O bu i\u015fi yapmay\u0131 kendi istemi\u015f, hem de tek ba\u015f\u0131na bir se\u00e7im yaparak karar\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r. Ger\u00e7i yukar\u0131dan gelen emir elindedir, ama o pek geni\u015f \u00e7er\u00e7eveli oldu\u011fundan komutan\u0131n omuzuna bir yorum g\u00f6revi d\u00fc\u015fmektedir. On, on d\u00f6rt, yirmi gencin hayat\u0131 bu yorumun isabetine, ya da isabetsizli\u011fine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Onun bu karar verme an\u0131nda belli bir tedirginlik, bir korku duymamas\u0131 olu\u015flu de\u011fildir. B\u00fct\u00fcn \u00f6nderler bu tedirgiyi tan\u0131r, ama bu onlar\u0131 hareketten al\u0131koymak \u015f\u00f6yle dursun, onlar\u0131 d\u00fcrter ve iter, \u00e7\u00fcnk\u00fc hareketlerinin as\u0131l nedeni ve ko\u015fulu budur. Bu tedirgi onlar\u0131 bir\u00e7ok olanaklar\u0131 bir arada g\u00f6zden ge\u00e7irmeye zorlar ve bir \u015f\u0131kka karar verdikleri an e\u015f \u015f\u0131klar aras\u0131nda tek de\u011fer ta\u015f\u0131yan\u0131 o olur. Ekzistansiyalistin kulland\u0131\u011f\u0131 tedirgi i\u015fte bu t\u00fcrden bir korkudur. A\u00e7\u0131klama ilerledik\u00e7e g\u00f6r\u00fclecektir ki, bu tedirginlik ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 ba\u015fka insanlara kar\u015f\u0131 duyulan ara\u00e7s\u0131z sorumlulu\u011fun bir sonucudur. tedirginlik bizi eylemden ay\u0131ran bir yerde de\u011fil, eylemin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Biz b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015fl\u0131ktan, at\u0131lm\u0131\u015fl\u0131ktan (Heidegger i\u00e7in \u00f6nemli olan bu deyimden) s\u00f6zetti\u011fimiz zaman demek isteriz ki: “Tanr\u0131 yoktur” yarg\u0131s\u0131ndan b\u00fct\u00fcn mant\u0131k sonurgular\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmak gerek. Ekzistansi-yalist Tanr\u0131y\u0131 elden geldi\u011fince az kay\u0131pla ortadan kald\u0131rmak isteyen belli bir laik ahlak \u00f6\u011fretisi ile sert \u00e7at\u0131\u015fma halindedir.<\/p>\n

1880’e do\u011fru Frans\u0131z profes\u00f6rleri bir laik ahlak kurmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 \u015f\u00f6yle diyorlard\u0131: Tanr\u0131 gereksiz ve pahal\u0131 bir varsay\u0131md\u0131r, onu ortadan kald\u0131ral\u0131m. Ama bir do\u011fruluk, bir topluluk, burjuva d\u00fczenli bir d \u00fc n y a olabilmesi i\u00e7in baz\u0131 de\u011ferlerin ciddiye al\u0131nmas\u0131 ve \u00f6nsel olarak kabul edilmesi gerekir. Do\u011fru ve s\u00f6z\u00fcnde durur olmak, yalan s\u00f6ylememek, kar\u0131s\u0131n\u0131 d\u00f6vmemek, \u00e7ocuk d\u00fcnyaya getirmek vb. vb. \u00f6nselce kabul edilen \u00f6devlerden olmal\u0131d\u0131r. \u015eu halde k\u00fc\u00e7\u00fck bir zahmeti g\u00f6ze al\u0131p bu de\u011ferlerin her \u015feye kar\u015f\u0131n yerinde kald\u0131\u011f\u0131n\u0131, Tanr\u0131s\u0131z da olsa soyut\u00e7a tasarlanan bir g\u00f6kte yaz\u0131l\u0131 bulundu\u011funu g\u00f6sterelim. Ba\u015fka bir deyi\u015fle ki bu, sand\u0131\u011f\u0131ma g\u00f6re Fransa’da k\u00f6kencilik (Radikalizm) denen \u015feyin d\u00fc\u015f\u00fcnce y\u00f6n\u00fcd\u00fcr-, Tanr\u0131’n\u0131n olmamas\u0131 hi\u00e7bir \u015fey de\u011fi\u015ftirmez; biz do\u011fruluk, insanc\u0131l\u0131k, ilerleme… gibi kavramlar\u0131n normlar\u0131n\u0131 yine bulacak, Tanr\u0131dan kendi kendine \u00f6l\u00fcp gidecek, zamana\u015f\u0131m\u0131na u\u011fram\u0131\u015f bir varsay\u0131m yapm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131z.<\/p>\n

Ekzistansiyalist ise \u015f\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr: Tanr\u0131n\u0131n olmamas\u0131 tedirgin edici, bunalt\u0131c\u0131 bir ruh hali yarat\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc Tanr\u0131n\u0131n ortadan kalkmas\u0131 ile g\u00f6kte de\u011ferler arama olana\u011f\u0131 da yok olmu\u015f olur. Art\u0131k \u00f6nsel iyi kavram\u0131 olamaz, \u00e7\u00fcnk\u00fc onu bizim yerimize d\u00fc\u015f\u00fcnecek sonsuz ve yetkin bir bilin\u00e7 kalmam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130yi, art\u0131k hi\u00e7bir yerde yaz\u0131l\u0131 de\u011fildir – Do\u011fru, d\u00fcr\u00fcst olmak, yalan s\u00f6ylememek buyruklar\u0131 da \u00f6yle. \u0130nsanlar\u0131n yapayaln\u0131z bulundu\u011fu yery\u00fcz\u00fcnde kendi ba\u015f\u0131m\u0131za kalm\u0131\u015f\u0131zd\u0131r.<\/p>\n

Dostoyevski: “Tanr\u0131 olmazsa yap\u0131lmas\u0131 yasak hi\u00e7bir \u015fey de kalmaz” demi\u015fti. Ekzistansiyalizm i\u015fte bu noktadan kalkmaktad\u0131r.<\/p>\n

Do\u011fru, Tanr\u0131 olmazsa her \u015feyi yapmak caizdir, \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u0131rak\u0131l m\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde art\u0131k insan\u0131n ne kendinde, ne de d\u0131\u015far\u0131da sar\u0131l\u0131p tutunaca\u011f\u0131 bir dal kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Hi\u00e7bir \u00f6zr\u00fc, mazereti de yoktur. Varolu\u015f \u00f6zden \u00f6nce geliyorsa, \u00f6nceden belirli sa\u011flam bir insan do\u011fas\u0131na dayanarak hi\u00e7bir a\u00e7\u0131klama yap\u0131lamaz. Ba\u015fka bir deyi\u015fle yarg\u0131, kader yoktur, insan h\u00fcrd\u00fcr, insan h\u00fcrl\u00fck demektir.<\/p>\n

\u00d6te yandan, Tanr\u0131 olmay\u0131nca davran\u0131\u015f\u0131m\u0131 d\u0131\u015far\u0131dan do\u011frulayacak de\u011ferler ve buyruklar da yok demektir. B\u00f6ylece ne \u00f6n\u00fcm\u00fczde, ne ard\u0131m\u0131zda -De\u011ferlerin \u0131\u015f\u0131kl\u0131 \u00fclk\u00fcs\u00fcnde- hi\u00e7bir hakl\u0131 \u00e7\u0131kma ve mazur g\u00f6rme olana\u011f\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Hi\u00e7 mazeretsiz olarak ve yapayaln\u0131z bulunmaktay\u0131z. A\u015fa\u011f\u0131daki s\u00f6zlerle belirtmek istedi\u011fim i\u015fte bu d\u00fc\u015f\u00fcncedir:<\/p>\n

\u0130nsan h\u00fcrd\u00fcr, h\u00fcr olmaya mahkumdur, \u00e7\u00fcnk\u00fc o kendini kendisi yaratm\u0131\u015f de\u011fildir. \u00d6te yandan yine h\u00fcrd\u00fcr, \u00e7\u00fcnk\u00fc bir kez yery\u00fcz\u00fcne at\u0131lm\u0131\u015f olarak, yapt\u0131\u011f\u0131 her \u015feyden sorumludur.<\/p>\n

Ekzistansiyalist, tutkunun amans\u0131z g\u00fcc\u00fcne inanmaz, kabul edemez ki, g\u00fczel bir tutku insan\u0131 sak\u0131n\u0131lmaz bir \u015fekilde belirli eylemlere s\u00fcr\u00fckleyen co\u015fkun bir \u0131rmakt\u0131r, bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc de insan\u0131n tutumu i\u00e7in mazeret say\u0131l\u0131r! O d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ki, insan tutkusundan sorumludur. Ekzistansiyalist, insan\u0131n \u015fu d\u00fcnyada hareketine y\u00f6n verip yol g\u00f6sterecek bir im, bir i\u015fmar bulunabilece\u011fine de inanamaz, \u00e7\u00fcnk\u00fc insan\u0131n her im ve i\u015fmar\u0131 yine kendi keyfine yorumlayaca\u011f\u0131n\u0131 bilir, bilmekle de, insan\u0131n hi\u00e7bir yandan yard\u0131m ve destek bulmaks\u0131z\u0131n, her an insan\u0131 bulup \u00e7\u0131karmaya mahkum oldu\u011funa inan\u0131r. Ponge g\u00fczel bir yaz\u0131s\u0131nda \u015f\u00f6yle diyor: “\u0130nsan insan\u0131n gelece\u011fidir.” Bu pek do\u011frudur, ama hemen yanl\u0131\u015f olur, e\u011fer bu gelecek Tanr\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcp g\u00f6zetti\u011fi bir g\u00f6ksel gelecek olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse; \u00e7\u00fcnk\u00fc o zaman bu bir gelecek bile olmaz! Ama bu s\u00f6z, meydana gelen insano\u011flu nas\u0131l olursa olsun, bi\u00e7im verece\u011fi bir gelecek, el s\u00fcr\u00fclmemi\u015f bir gelecek bulaca\u011f\u0131 anlam\u0131na kullan\u0131l\u0131yorsa, i\u015fte o zaman do\u011frudur. Do\u011frudur ama, o zaman da insan tamam\u0131yla kendi ba\u015f\u0131na b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f demek olur.<\/p>\n

Bu b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 daha iyi kavramam\u0131z i\u00e7in size \u00f6\u011frencilerinden birinin ba\u015f\u0131na geleni \u00f6rnek g\u00f6sterece\u011fim: Bu gencin annesi (Hem de ayr\u0131ca i\u015fbirlik\u00e7i olan) babas\u0131yla bozu\u015fmu\u015f, ayr\u0131 ya\u015famakta idi. Oysa, a\u011fabeyi de Almanlar\u0131n 1940 sald\u0131r\u0131s\u0131nda \u015fehit d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. K\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015f \u015fimdi b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn \u00f6c\u00fcn\u00fc almak ate\u015fiyle yan\u0131yordu. Biricik o\u011flu ile ya\u015fayan anne, kocas\u0131ndan ve \u015fehit o\u011flundan gelen b\u00fct\u00fcn ac\u0131s\u0131n\u0131 onda avutuyordu.<\/p>\n

\u0130\u015fte bu delikanl\u0131 ikircikli bir durum kar\u015f\u0131s\u0131nda bocal\u0131yor, vicdan\u0131na daha elveri\u015fli gelecek karar\u0131 bir t\u00fcrl\u00fc bulam\u0131yordu. \u0130ngiltere’ye ge\u00e7erek h\u00fcr Fransa sava\u015flar\u0131na m\u0131 kat\u0131ls\u0131n, yani annesini kendi haline b\u0131raks\u0131n, yoksa onun yan\u0131nda kalarak annenin rahat ya\u015famas\u0131 u\u011fruna sava\u015f g\u00f6revini mi savsaklas\u0131n? \u0130yice biliyor ki, annesi yaln\u0131z ona dayanarak ya\u015famaktad\u0131r, ondan uzakla\u015f\u0131r ve hele sava\u015fta \u00f6l\u00fcrse o da kahr\u0131ndan \u00f6l\u00fcr. Ayr\u0131ca d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir ki, annesinin yan\u0131nda kal\u0131rsa, onun ya\u015famas\u0131n\u0131 sa\u011flamak gibi elle tutulur, somut bir ama\u00e7 g\u00fctm\u00fc\u015f olaca\u011f\u0131 halde, sava\u015fmak karar\u0131 verip yola \u00e7\u0131karsa ne olaca\u011f\u0131 bilinmez bir hedefe do\u011fru gitmi\u015f olacakt\u0131r: \u0130yi niyeti belki bir i\u015fe yaramayacak, d\u00f6v\u00fc\u015fme hevesi kursa\u011f\u0131nda kalacakt\u0131r. \u0130ngiltere’ye ula\u015fmak \u00fczere \u0130spanya’dan ge\u00e7erken yakalan\u0131p bir toplama kamp\u0131na t\u0131k\u0131labilir. Yahut \u0130ngiltere veya Cezayir’e ula\u015f\u0131r da orada bir b\u00fcro yaz\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile g\u00f6revlendirilerek yine sava\u015f d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131labilir. \u0130\u015fte delikanl\u0131 b\u00f6ylesine \u00e7eli\u015fik iki \u00f6dev duygusu kar\u015f\u0131s\u0131nda bocalamaktayd\u0131: Biri somut, elle tutulur bir ama\u00e7 g\u00fcd\u00fcyordu, ama nihayet tek bir ki\u015finin ya\u015famas\u0131 ile ilgili idi. \u00d6teki b\u00fct\u00fcn bir toplumun, bir ulusun al\u0131nyaz\u0131s\u0131 ile ilgili idi; ama sonu \u015f\u00fcpheli, belki de suya d\u00fc\u015fecek bir davran\u0131\u015f olacakt\u0131. \u0130ki ahlak \u00e7e\u015fidi aras\u0131nda ister istemez bocal\u0131yordu: Bir yandan ana sevgisi ile, bireysel bir \u00f6zveri ile ilgili bir ahlak emri; \u00f6te yanda, sonucu ve etkisi belirsiz de olsa, daha geni\u015f, daha b\u00fcy\u00fck bir ahlak emri! Bu din ger\u00e7i merhametli olun, yak\u0131n\u0131n\u0131z\u0131 sevin, el i\u00e7in kendinizi feda edin, yolun zorunu se\u00e7in vb. diyordu. Ama bu halde yolun zoru hangisi idi? Kimi en yak\u0131n\u0131 gibi sevmeli idi: Anay\u0131 m\u0131 yoksa yurtseveri mi? Hangisi daha yararl\u0131d\u0131r. Bir topluluk i\u00e7inde ads\u0131z bir er olarak \u00e7arp\u0131\u015fmak m\u0131, yoksa bilerek belli bir insan\u0131n, bir annenin ya\u015famas\u0131n\u0131 sa\u011flamak m\u0131? Pe\u015fin bir yarg\u0131 ile bir durumdan s\u0131yr\u0131lacak bir yi\u011fit varsa \u00e7\u0131ks\u0131n meydana! Bunun i\u00e7in yaz\u0131l\u0131 hi\u00e7bir ahlak kural\u0131 yoktur. Kant ahlak\u0131 \u015f\u00f6yle der: Ba\u015fkas\u0131na ara\u00e7 gibi de\u011fil ama\u00e7 gibi bak\u0131n\u0131z! G\u00fczel. Anam\u0131n yan\u0131nda kal\u0131rsam ona ara\u00e7 gibi de\u011fil, ama\u00e7 gibi bakm\u0131\u015f olurum \u015f\u00fcphesiz; ama korkar\u0131m ki, o zaman \u00e7evremde, biraz da benim i\u00e7in kelle koltukta sava\u015fanlar\u0131 ara\u00e7 yerine koymu\u015f olurum. Sava\u015f\u00e7\u0131lara kat\u0131l\u0131rsam onlar\u0131 ama\u00e7 yerine koymu\u015f olurum, ama bu kez de annemi ara\u00e7 saymak tehlikesi ba\u015f g\u00f6sterir.<\/p>\n

Elimizdeki somut \u00f6rnekte oldu\u011fu gibi, de\u011ferler bulan\u0131k ve kar\u0131\u015f\u0131k ya da geni\u015f \u00e7evreli olursa i\u00e7g\u00fcd\u00fcm\u00fczden gayr\u0131 ortada g\u00fcvenilecek bir \u015fey kalmam\u0131\u015f demektir. Delikanl\u0131m\u0131z da \u00f6yle davranmak istedi. Diyordu ki: As\u0131l \u00f6nemi olan i\u00e7ten gelen duygudur, beni belli bir y\u00f6ne do\u011fru daha \u00e7ok iten duygu hangisi ise ona uymal\u0131y\u0131m. Seversem ki annemi \u00e7ok seviyorum ve onun u\u011fruna ba\u015fka her \u015feyi, – \u00d6\u00e7 alma, b\u00fcy\u00fck i\u015f g\u00f6rme, ser\u00fcven d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc vb.- bir yana b\u0131rakabilirim, o zaman onun yan\u0131nda kal\u0131r\u0131m. Yok, bu ana-sevgisinin pek \u00f6yle g\u00fc\u00e7l\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissedersem, o zaman da \u00e7eker giderim. Peki ama bir duygunun derecesi nas\u0131l bilinir? Delikanl\u0131n\u0131n ana-sevgisini belli ederek \u00f6l\u00e7\u00fc o\u011fulun yan\u0131nda kalmas\u0131ndan ba\u015fka ne olabilir? Ben filan dostumu, u\u011fruna \u015fu kadar para harcamay\u0131 g\u00f6ze alacak derecede sevdi\u011fimi s\u00f6yleyebilirim. Ama bunu tan\u0131tlay\u0131p de\u011ferlendirmem ancak o fedakarl\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ekten yapmamla olur. Bunun gibi, annemi yetesiye seviyorum, dedi\u011fimde bunu ancak onun yan\u0131nda kalmak suretiyle g\u00f6stermi\u015f, ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f olurum. Bu sevginin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc ve de\u011ferini yaln\u0131z onu belirleyen, pekiten g\u00f6revi yerine getirmek suretiyle anlam\u0131\u015f, bilmi\u015f olurum.<\/p>\n

Kald\u0131 ki, A. Gide’in s\u00f6yledi\u011fi gibi ger\u00e7ekten ya\u015fan\u0131lan duygularla ya\u015famsanan duygular vard\u0131r. Nitekim annemi sahiden \u00e7ok sevdi\u011fim i\u00e7in yan\u0131nda kalmam da, \u00e7ok sevdi\u011fimi ileri s\u00fcrerek kalmam da ola\u011fand\u0131r; ki b\u00f6ylece iki ayr\u0131 \u015fey tek bir \u015fey say\u0131lm\u0131\u015f olur. Ba\u015fka bi\u00e7imde s\u00f6ylemek istersek: Duygu yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u015fler ve yerine getirdi\u011fimiz g\u00f6revler \u00fcst\u00fcne oturur, onun i\u00e7in de kararlar\u0131m\u0131 duygular\u0131m\u0131n hakemli\u011fiyle, d\u00fcrt\u00fcsel alamam. \u015eu halde ne kendi i\u00e7imde davran\u0131\u015f\u0131m\u0131 y\u00f6netecek bir g\u00fc\u00e7 bulabiliyorum, ne de d\u0131\u015far\u0131da ba\u015fvuracak ahlak kurallar\u0131! Belki de delikanl\u0131n\u0131n bana, bir profes\u00f6re, ak\u0131l dan\u0131\u015fmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yleyeceksiniz. Do\u011fru. Ama siz, s\u00f6zgelimi, bir rahibe ak\u0131l dan\u0131\u015facak olsan\u0131z o rahibi kendiniz se\u00e7ersiniz, \u00f6yle de\u011fil mi? Bu se\u00e7mede alaca\u011f\u0131n\u0131z \u00f6\u011f\u00fcd\u00fcn ya da fetvan\u0131n ne olaca\u011f\u0131n\u0131 az \u00e7ok bilmenizin etkisi vard\u0131r. Ba\u015fka deyi\u015fle, bir ak\u0131l hocas\u0131 se\u00e7mek kendini \u00f6nceden ba\u011flamak demektir. \u0130sterseniz kendinizden \u00f6rnek al\u0131n: Siz bir H\u0131ristiyan iseniz, “Git bir papaza dan\u0131\u015f!” dersiniz. Dersiniz ama \u00e7e\u015fit papaz vard\u0131r: \u0130\u015fbirlik\u00e7i papazlar, direnmeci papazlar ve yantutmaz (Attentist) papazlar. Hangisi se\u00e7ilecek? Delikanl\u0131 direnmeci bir papaz se\u00e7erse onu bekledi\u011fi cevaba g\u00f6re se\u00e7mi\u015f, i\u015fbirlik\u00e7i bir papaz se\u00e7mi\u015fse yine umdu\u011fu cevaba g\u00f6re se\u00e7mi\u015f olur. Kald\u0131 ki delikanl\u0131 bana geldi\u011fi zaman da ne cevap alaca\u011f\u0131n\u0131 biliyordu. Kendisine ben ancak \u015f\u00f6yle diyebilirdim: H\u00fcrs\u00fcn\u00fcz, \u00f6zg\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Se\u00e7iniz, yani tutaca\u011f\u0131n\u0131z yolu kendiniz bulunuz. Ne yapman\u0131z gerekti\u011fini size bildirecek genel bir ahlak kural\u0131 yoktur, bir im, bir belirti de yoktur.<\/p>\n

Katolikler “ni\u00e7in belirtiler olmas\u0131n, vard\u0131r” diyecekler. Tutal\u0131m ki vard\u0131r, ama bu belirtilerin anlam\u0131n\u0131 se\u00e7ecek olan yine ben de\u011fil miyim? Tutsakl\u0131\u011f\u0131m s\u0131ras\u0131nda ilgimi \u00e7eken bir cizvit ile tan\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131m. Bu adam cizvit yolac\u0131na (Tarikat\u0131na) t\u00fcrl\u00fc ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klardan sonra girmi\u015fti. Daha \u00e7ocukken babas\u0131 \u00f6lm\u00fc\u015f, o\u011flunu yoksulluk i\u00e7inde yaln\u0131z b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. Bir din enstit\u00fcs\u00fcnde kendisine burs sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r, ama \u00f6ks\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcne ac\u0131yarak ald\u0131klar\u0131n\u0131 durmadan hissettirmi\u015flerdi. \u00c7ocuklar\u0131 sevindirip k\u0131vand\u0131ran bir\u00e7ok \u00f6d\u00fcllerden, alk\u0131\u015flardan da yoksun b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. On sekizine do\u011fru ba\u015f\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fck bir a\u015fk ser\u00fcveni ge\u00e7mi\u015f ve ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131. Nihayet yirmi ikisinde askerlik s\u0131nav\u0131n\u0131 da kazanamay\u0131nca bu, dolu barda\u011f\u0131 ta\u015f\u0131ran damla olmu\u015ftu. Gen\u00e7 adam\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesine g\u00f6re b\u00f6yle her giri\u015fti\u011fi i\u015fte ba\u015far\u0131s\u0131z kalmas\u0131 kaderin bir imi, bir belirtisi idi. Ama neye im, neyin belirtisi? O ac\u0131 bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na ya da umutsuzlu\u011fa kap\u0131labilirdi. Ama o, kendisi i\u00e7in isabetli bir yorumla, bu d\u00fcnyan\u0131n nimetleri i\u00e7in yarat\u0131lmam\u0131\u015f oldu\u011funa, dinde, inanda ve azizlik yolunda kendini denemesi gerekti\u011fine h\u00fckmetti. Bunda Tanr\u0131n\u0131n parma\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rerek tarikat hayat\u0131na girdi. Bu adam\u0131n Tanr\u0131 parma\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi yeri tek ba\u015f\u0131na g\u00f6r\u00fcp se\u00e7ti\u011fini kim ink\u00e2r edebilir? B\u00fct\u00fcn o ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klardan \u015f\u00fcphesiz ba\u015fka sonu\u00e7lar da \u00e7\u0131karabilirdi. S\u00f6zgelimi marangoz olmaya ya da devrimci olmaya karar verebilirdi. Belirtiyi yorumlamada t\u00fcm sorumluluk gen\u00e7 cizvitin kendi omuzlar\u0131ndad\u0131r, bu belli. B\u0131rak\u0131lm\u0131\u015fl\u0131k halimizde varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 kendimiz se\u00e7eriz. “B\u0131rak\u0131lm\u0131\u015fl\u0131k Hali” tedirginlik ve bunalt\u0131 ile kol kola y\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n

Umutsuzluk kavram\u0131na gelince, pek yal\u0131n\u00e7 bir anlam\u0131 vard\u0131r. O da yaln\u0131z kendi istemimize ba\u011fl\u0131 \u015feylere g\u00fcvenmek ya da eylemlerimizi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan b\u00fct\u00fcn olas\u0131l\u0131klarla (ihtimaliyetlerle) yetinmek durumunda bulunmam\u0131zd\u0131r. Bir \u015fey istenince daima birtak\u0131m olas\u0131 elemanlarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r. Diyelim ki, ben bir dostun gelmesini bekliyorum. Dostum ya tren ya da tramvayla gelecekler. Bu geli\u015fin ger\u00e7ekle\u015fmesi trenin zaman\u0131nda ula\u015fmas\u0131na ya da tramvay\u0131n yoldan \u00e7\u0131kmadan seferini yapmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Demek bir olanaklar alan\u0131nda bulunuyorum. B\u00fct\u00fcn bu olanaklar\u0131 ne zaman tam olarak hesaba katabilirim? E\u011fer eylemim, davran\u0131\u015f\u0131m b\u00fct\u00fcn olanaklar\u0131 i\u00e7ine al\u0131yorsa. G\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tuttu\u011fum olanaklar\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131mla hesaba katt\u0131\u011f\u0131mdan itibaren bu olanaklar hi\u00e7bir anlam ta\u015f\u0131maz, \u00e7\u00fcnk\u00fc d\u00fcnya ile olanaklar\u0131n\u0131 benim istemime uyduracak ne bir Tanr\u0131 vard\u0131r, ne de al\u0131nyaz\u0131s\u0131! Descartes, “D\u00fcnyadan \u00f6nce kendimizi yenelim” dedi\u011fi zaman ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6ylemek istiyordu: Umuda kap\u0131lmadan i\u015fe giri\u015fmek!<\/p>\n

G\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm Marksistler bana \u015f\u00f6yle diyorlar: “Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z s\u00fcrece ba\u015fkalar\u0131n\u0131n deste\u011fine g\u00fcvenebilirsiniz elbet! Ama bu ayn\u0131 zamanda ba\u015fkalar\u0131n\u0131n ba\u015fka yerlerde -S\u00f6zgelimi \u00c7in’de, Rusya’da-size yard\u0131m i\u00e7in yapt\u0131klar\u0131na g\u00fcvenmek demektir; hatta sonralar\u0131, yani siz \u00f6ld\u00fckten sonra, yapacaklar\u0131na da g\u00fcvenmek! Bu ise ancak sizin ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u015fi -ki bu devrim olacakt\u0131r- onlar\u0131n sonuna ileteceklerine inanmakla olur. Buna inan\u0131p g\u00fcvenmezseniz ahlakl\u0131 bir adam say\u0131lmazs\u0131n\u0131z.” Onlara dedim ki, sava\u015f arkada\u015flar\u0131ma hep g\u00fcvenirim, elverir ki bu arkada\u015flar benimle birlikte genel ve somut bir kavgada yer alm\u0131\u015f olsunlar! Benim az \u00e7ok kontrol\u00fcm alt\u0131nda bulunan bir parti birli\u011fi, bir topluluk i\u00e7inde, ki ben de o \u00f6rg\u00fctlere bir sava\u015f\u00e7\u0131 olarak kat\u0131lm\u0131\u015f olay\u0131m ve her an yapt\u0131klar\u0131n\u0131, gidi\u015flerini g\u00f6reyim. \u0130\u015fte o zaman partinin birli\u011fine ve iradesine g\u00fcvenmekle tramvay\u0131n zaman\u0131nda gelece\u011fine g\u00fcvenmek aras\u0131nda fark kalmaz. Yoksa tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131m insanlara g\u00fcvenemem, insan\u0131n iyili\u011fi ya da toplumsal genlik ve esenli\u011fe ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 gibi soyut yarg\u0131lara dayanarak tevekk\u00fcl g\u00f6stermem, biliyorum ki, insan davran\u0131\u015f\u0131nda serbesttir ve bel ba\u011flanacak bir insan do\u011fas\u0131 yoktur. Rus devriminin daha sonra nas\u0131l geli\u015fece\u011fini bilemem. Onu pek be\u011fenebilir, \u00f6rnek diye g\u00f6sterebilirim, hele proletaryan\u0131n bug\u00fcn Rusya’da oynad\u0131\u011f\u0131 rol\u00fc hi\u00e7bir \u00fclkede oynamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr ve bilirsem… Ne var ki, bug\u00fcnk\u00fc gidi\u015fin emek\u00e7i halk\u0131n tam bir zaferi ile sonu\u00e7lanaca\u011f\u0131na da kesin olarak inanamam. Ben yaln\u0131z g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmle yetinirim. Sava\u015f arkada\u015flar\u0131m\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra da benim i\u015fimi s\u00fcrd\u00fcreceklerine, onu en y\u00fcksek ere\u011fine ula\u015ft\u0131racaklar\u0131na emin olamam, \u00e7\u00fcnk\u00fc varsay\u0131m insanlar\u0131n h\u00fcr oldu\u011fudur, belki yar\u0131n insan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde ba\u015fka bir karar verirler. Olur ya, benden sonra belki Fa\u015fizmi kurmak isterler ve geri kalanlar da \u00f6ylesine \u00f6dlek ve karars\u0131z olabilirler ki, Fa\u015fizmin kurulmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyemezler. \u0130nsanlar ne olmak isterlerse hep onu olacaklard\u0131r!<\/p>\n

Ama bu demek de\u011fildir ki, ben kendimi se\u00e7kincilik (Kiyetizm) dal\u0131nc\u0131na b\u0131rakmak istiyorum! Hay\u0131r; ilkin kendimi ba\u011flamam (karar vermem), sonra da \u015fu eski kurala uymam gerek: Bir i\u015fe giri\u015fmek i\u00e7in bir umuda ba\u011flanmak gerekmez! Bu benim bir partiye kat\u0131lmayaca\u011f\u0131m anlam\u0131na gelmez, yaln\u0131z kendimi kuruntuya b\u0131rakmayaca\u011f\u0131m, elimden ne gelirse onu yapaca\u011f\u0131m demektir. S\u00f6zgelimi kendi kendime sorsam: Ortakla\u015fac\u0131l\u0131k (Kolektivizm) tam bildirildi\u011fi \u015fekilde gelecek midir? Bilmiyorum, b\u00fct\u00fcn bildi\u011fim onu getirmek i\u00e7in elden geleni yapmak istedi\u011fimdir. Bundan \u00f6te hi\u00e7bir \u015feye g\u00fcvenemem. Kiyetizm \u015f\u00f6yle diyen insanlar\u0131n tutumudur: Benim yapamad\u0131\u011f\u0131m\u0131 vars\u0131n ba\u015fkas\u0131 yaps\u0131n! Benim size anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m \u00f6\u011freti ise bunun tam tersidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc o “Ger\u00e7ek yaln\u0131z edimde, eylemdedir” diyor. Daha ileri giderek: \u0130nsan bir taslakt\u0131r, o ancak kendimi ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde varolur, o edim ve eylemlerinin t\u00fcm\u00fcnden, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ya\u015famdan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.” diyor. Bizim \u00f6\u011fretinin kimi insanlara neden \u00fcrk\u00fcnt\u00fc verdi\u011fini bundan anlayabilirsiniz. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar i\u00e7inde bulunduklar\u0131 miskinli\u011fe, d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fc\u011fe ancak \u015f\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnerek katlanabilirler: Ko\u015fullar bana elveri\u015fli olmad\u0131, yoksa ben daha iyisine lay\u0131kt\u0131m. B\u00fcy\u00fck bir a\u015fk, b\u00fcy\u00fck bir dostluk ya\u015famad\u0131msa ne yapay\u0131m, a\u015fk\u0131m\u0131 ya da dostlu\u011fumu kazanacak \u00f6yle birine rastlamad\u0131m da ondan! \u0130yi kitaplar yazamad\u0131m do\u011fru, ama bunun i\u00e7in f\u0131rsat ve zaman buldum mu ki? U\u011furlar\u0131na feda olacak \u00e7ocuklar\u0131m yoksa sebebi evlenip yuva kurmaya de\u011fer birisini bulamay\u0131\u015f\u0131md\u0131r. Bende bir s\u00fcr\u00fc e\u011filim, yatk\u0131nl\u0131k, yetenek ve olanak kullan\u0131lmadan, i\u015fletilmeden kalm\u0131\u015ft\u0131r. Eylem ve etkilerimde bunlar\u0131n damgas\u0131 g\u00f6r\u00fclmediyse bu onlar\u0131n bende bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlamaz ki! Ekzistansiyalist b\u00fct\u00fcn bu bahane ve avuntulara b\u0131y\u0131k alt\u0131ndan g\u00fcler ve \u015f\u00f6yle der: Ger\u00e7ekle\u015fenden ba\u015fka a\u015fk yok, bu ger\u00e7eklikte belirenden ba\u015fka a\u015fk olana\u011f\u0131 yoktur. Bunun gibi, sanat yap\u0131tlar\u0131nda deyimlenip dile gelenden ba\u015fka zeyreklik (deha) da yoktur. Proust’un dehas\u0131 eserlerinin t\u00fcm\u00fcnden olu\u015fmu\u015ftur. Racine’in dehas\u0131 da Tragedyalar\u0131n\u0131n i\u00e7inde olup d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey yoktur. Racine’e yazmad\u0131\u011f\u0131 bir tragedya i\u00e7in yazma olana\u011f\u0131 tan\u0131makta ne hikmet olabilir? \u0130nsan kendini ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ek hayatla ba\u011flar, y\u00fcz\u00fcn\u00fcn \u00e7izgilerini bile ona bor\u00e7ludur. Onun y\u00fcz\u00fc i\u015fte budur ve bunun d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey yoktur. Hayatta ba\u015far\u0131l\u0131 olmayan insanlar i\u00e7in bu \u00f6\u011fretinin pek sert oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a kabul ediyorum.<\/p>\n

Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Ekzistansiyalizm insanlar\u0131 yaln\u0131z ger\u00e7ekli\u011fin (Realitenin) \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmeye al\u0131\u015ft\u0131r\u0131r. \u00d6\u011fretir ki d\u00fc\u015fler, bekleyi\u015fler, umutlar insan\u0131 ancak \u00e7\u0131kmayan d\u00fc\u015f, bo\u015fa \u00e7\u0131kan bekleyi\u015f, suya d\u00fc\u015fen umut olarak olumsuz bir \u015fekilde tan\u0131mlamaya yarar. Ne var ki sanat\u00e7\u0131ya, “Sen ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n hayattan ba\u015fka bir \u015fey de\u011filsin.” dendi\u011finde, bu onun yaln\u0131zca sanat yap\u0131tlar\u0131na g\u00f6re yarg\u0131lanaca\u011f\u0131 demek de\u011fildir, onu tan\u0131mlamaya yarayacak ba\u015fka etmenler de vard\u0131r. Bizim dedi\u011fimiz, bir insan\u0131n bir s\u0131ra giri\u015fimlerden ba\u015fka bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu giri\u015fimleri meydana getiren ili\u015fkilerin t\u00fcm\u00fc, toplam\u0131, \u00f6rg\u00fct\u00fc bulundu\u011fudur.<\/p>\n

Buna bakarak denilebilir ki, bizim as\u0131l be\u011fenilmeyen, yad\u0131rgan\u0131p k\u00f6t\u00fclenen yan\u0131m\u0131z k\u00f6t\u00fcmserli\u011fimiz de\u011fil, iyimser sertli\u011fimizdir. Romanlar\u0131m\u0131zda insanlar\u0131 zay\u0131f, gev\u015fek, korkak, hatta d\u00fcped\u00fcz k\u00f6t\u00fc g\u00f6stermemiz ba\u015f\u0131m\u0131za kak\u0131l\u0131yorsa, ger\u00e7ekte bu, yaln\u0131z o ki\u015filerin gev\u015fek, korkak, zay\u0131f ya da k\u00f6t\u00fc olmas\u0131ndan ileri gelmiyor; \u00e7\u00fcnk\u00fc biz de Zola gibi onlar\u0131n b\u00f6yle olu\u015flar\u0131na kal\u0131tsal (irsi) nedenler g\u00f6stersek, \u00e7evrelerinin, toplumun etkisini ya da organik veya psikolojik al\u0131nyaz\u0131s\u0131n\u0131 bundan sorumlu saysak \u00e7at\u0131\u015fma ortadan kalkar, kimse bize i\u00e7erlemezdi. O zaman \u015f\u00f6yle derlerdi: \u0130\u015fte b\u00f6yleee! \u00f6yle yarat\u0131lm\u0131\u015f\u0131z bir yol, elden ne gelir? Ama Ekzistansiyalist b\u00f6yle yapm\u0131yor, tasvir etti\u011fi bir korka\u011f\u0131n bu korkakl\u0131ktan sorumlu oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor, onun bu halinin korkak bir y\u00fcrek ve ci\u011fer, bir beyin ta\u015f\u0131mas\u0131ndan ya da \u015f\u00f6yle veya b\u00f6yle fizyolojik bir yap\u0131da olmas\u0131ndan ileri gelmedi\u011fini, bu korkakl\u0131\u011f\u0131n d\u00fcped\u00fcz kendi eylemleri ve davran\u0131\u015flar\u0131 ile yarat\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

Korkak yarad\u0131l\u0131\u015f, korkak miza\u00e7 yoktur. Sinirli miza\u00e7 vard\u0131r, kans\u0131z ya da bol kanl\u0131 miza\u00e7lar ve do\u011falar vard\u0131r. Ama insan kans\u0131z diye korkak olmaz. Korkakl\u0131\u011f\u0131 yapan ki\u015finin bir eylemden vazge\u00e7i\u015fi, uysal ve gev\u015fek davran\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Miza\u00e7 ve do\u011fa bir eylem de\u011fildir; korka\u011f\u0131 yapan ve bu s\u0131fatla belirleyen etmen ise yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015f, g\u00f6sterdi\u011fi ve bu s\u0131fatla belirleyen etmen ise yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015f, g\u00f6sterdi\u011fi davran\u0131\u015ft\u0131r. Bizim korka\u011f\u0131 korkakl\u0131\u011f\u0131ndan sorumlu tutmam\u0131z, -i\u015fte insanlar\u0131n bulan\u0131k\u00e7a sezip \u00fcrkt\u00fckleri \u015fey budur! \u0130nsanlar\u0131n ho\u015funa giden, d\u00fcnyaya korkak ya da yi\u011fit olarak gelinmesidir. “Lesche-mins de la Liberte” roman\u0131na yap\u0131lan ba\u015fl\u0131ca ele\u015ftirilerden biri \u015f\u00f6yle \u00f6zetlenebilir. \u0130yi ama burada g\u00f6sterilen ki\u015filer hep gev\u015fek, p\u0131s\u0131r\u0131k, bunlar\u0131 sonradan nas\u0131l kahramanla\u015ft\u0131racaks\u0131n\u0131z? Bu itiraz bizi yaln\u0131zca g\u00fcld\u00fcr\u00fcyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc arkas\u0131nda insanlar\u0131n d\u00fcnyaya yi\u011fit olarak geldi\u011fi inanc\u0131 sakl\u0131 oldu\u011funu biliyoruz. Onlar ger\u00e7ekte \u015f\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnmek istiyorlar. E\u011fer korkak do\u011fmu\u015fsan\u0131z \u00fcz\u00fclmeyin, do\u011faya kar\u015f\u0131 elden ne gelir? Hayat\u0131n\u0131z boyunca ne yapsan\u0131z ne etseniz korkak g\u00f6r\u00fcnmek zorundas\u0131n\u0131z. E\u011fer yi\u011fit do\u011fmu\u015fsan\u0131z yine kayg\u0131lanmay\u0131n, ya da b\u00f6b\u00fcrlenmeyin. Art\u0131k b\u00fct\u00fcn hayat\u0131n\u0131z boyunca yi\u011fit olacak, yi\u011fit davranacaks\u0131n\u0131z; yi\u011fit gibi yiyip i\u00e7eceksiniz.<\/p>\n

Ekzistansiyalist ise \u015f\u00f6yle diyor: Korkak kendini korkak yapan, yi\u011fit de kendini yi\u011fit yapan adamd\u0131r! Korka\u011fa art\u0131k korkak olmamak, yi\u011fite de yi\u011fitlikten \u00e7\u0131kmak olana\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u00d6nemli olan tam bir ba\u011flan\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsan\u0131 tam ba\u011fland\u0131ran ise tek tek \u015fu ya da bu hal, bu davran\u0131\u015f de\u011fildir.<\/p>\n

Buraya dek Ekzistansiyalizme y\u00f6neltilen bir s\u0131ra yermelere, k\u0131namalara cevap vermi\u015f olduk san\u0131r\u0131m. G\u00f6r\u00fcyorsunuz ki o bir sek-incilik (kiyetizm) felsefesi de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc o insanlar\u0131 edim ve eylemlerine, tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131na bakarak yarg\u0131lamaktad\u0131r. O insanlar\u0131 k\u00f6t\u00fcmser bir g\u00f6r\u00fc\u015fle de tasvir etmiyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc insan\u0131n kaderini yine eline vermekten daha iyimser felsefe olamaz! \u0130nsan\u0131n hareket cesaretini, i\u015f g\u00f6rme hevesini k\u0131rd\u0131\u011f\u0131 hele hi\u00e7 do\u011fru de\u011fildir; \u00e7\u00fcnk\u00fc o umudu yaln\u0131z eylemde, yaln\u0131z davran\u0131\u015fta aramak gerekti\u011fini, yaln\u0131z bunlar\u0131n ya\u015famay\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Demek ki s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz felsefe insanlara bir eylem ve bir ba\u011flan\u0131\u015f ahlak\u0131 \u00f6\u011f\u00fctl\u00fcyor.<\/p>\n

\u00d6yle iken, bu birka\u00e7 veriye dayanarak bizi, insan\u0131 bireysel bir benlik i\u00e7ine t\u0131km\u0131\u015f olmakla su\u00e7luyorlar. T\u00fcm yersiz ve yanl\u0131\u015f bir su\u00e7lama! Ger\u00e7i bizim bireysel benzerlikten kalkt\u0131\u011f\u0131m\u0131z do\u011frudur, ama bu s\u0131k\u0131 filozofik nedenlerden ileri gelmektedir, yoksa burjuva oldu\u011fumuzdan de\u011fil, hakikate dayanan bir \u00f6\u011freti iste\u011fimizden. Bol umut da\u011f\u0131tan, ama ger\u00e7ek nedenlere dayanmayan g\u00fczel kuramlara bo\u015f verdi\u011finden. B\u00f6yle olunca kalk\u0131\u015f noktam\u0131z ancak “D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum, demek ki yar\u0131m” olabilir. \u0130nsan\u0131, kendine geldi\u011fi bu an\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kavramak isteyen her kuram ilk a\u011f\u0131zda hakikati \u00f6rtbas ediyor demektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Cartesien ilke Cogito’dan ba\u015fka her \u015fey ancak olas\u0131d\u0131r; ger\u00e7ekli\u011fe ba\u011fl\u0131 olmayan bu olas\u0131lar \u00f6\u011fretisi ise havada kalmaya, hi\u00e7 olmaya mahkumdur. Olas\u0131y\u0131 belirtmek i\u00e7in elde bir ger\u00e7ek bulunmal\u0131d\u0131r. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, yakla\u015f\u0131k bir harikate ula\u015fmak i\u00e7in salt bir hakikat gereklidir. Bu hakikati kazanmak kolayd\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc her elin eri\u015fece\u011fi yerdedir; o herkesin kendini ara\u00e7s\u0131z ve arac\u0131s\u0131z olarak kavramas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n

Ayr\u0131ca imleyelim ki, bu teori insana de\u011fer ve onur veren onu nesne yerine koymayan biricik teoridir.<\/p>\n

Hem materyalizm b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131 -kendisi de i\u00e7inde olarak-nesne gibi al\u0131r, \u00f6nceden belirli tepkilerin t\u00fcm\u00fc olarak; bu da bir masa veya sandalyeyi ya da bir ta\u015f\u0131 olu\u015fturan niteliklerden, \u00f6zelliklerden ayr\u0131 de\u011fildir. Biz Ekzistansiyalistler ise insan acununu madde evrenindeki de\u011ferlerden \u00e7ok ayr\u0131 de\u011ferlerde kurmak istiyoruz. Ne var ki, bizim ger\u00e7ek olarak buldu\u011fumuz benlik b\u00fcsb\u00fct\u00fcn bireysel bir benlik de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc Cogito’da insan\u0131n yaln\u0131z kendini de\u011fil, \u00f6zgelerini de buldu\u011funu ispat etmi\u015f bulunuyoruz.<\/p>\n

“D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum” ile kendimize geliyor, ve bunu Descartes ile Kant’ \u0131n felsefesine ayk\u0131r\u0131 olarak, ba\u015fka insanlarla y\u00fczy\u00fcze yap\u0131yoruz; yani bizim i\u00e7in ba\u015fkas\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 da kendimizinki kadar kesindir. B\u00f6ylece cogito ile kendini arac\u0131s\u0131z olarak kavrayan insan yan\u0131nda ba\u015fkalar\u0131n\u0131 da bulmu\u015f, onlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ko\u015fulu olarak alm\u0131\u015f olur. Kabul eder ki onu zeki, k\u00f6t\u00fcc\u00fcl, k\u0131skan\u00e7 gibi niteliklerle tan\u0131yan ba\u015fkalar\u0131 olmasa o da hi\u00e7bir \u015fey olamaz;. Kendi \u00fcst\u00fcme herhangi bir hakikati \u00f6\u011frenmem i\u00e7in ba\u015fka insanlar\u0131n i\u00e7inden (ruhundan) ge\u00e7meliyim. \u00d6zge insanlar benim varl\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in ne denli gerekli ise, kendi \u00fcst\u00fcme edindi\u011fim bilgi i\u00e7in de o denli gereklidir. Bu ko\u015fullar i\u00e7inde kendi benli\u011fimi bulup tan\u0131mam, ayn\u0131 zamanda ba\u015fkas\u0131n\u0131 kendime kar\u015f\u0131 (benim i\u00e7in ya da bana kar\u015f\u0131) dikilmi\u015f bir h\u00fcrriyet olarak tan\u0131mam demektir. B\u00f6ylece ke\u015ffetti\u011fimiz \u00e2leme “Ara benlik” (\u0130nter – Subjektivitaj) ad\u0131n\u0131 vermek istiyoruz. \u0130nsan i\u015fte bu \u00e2lemde kendisinin ve ba\u015fkas\u0131n\u0131n ne oldu\u011funu anlar.<\/p>\n

Ger\u00e7i insanda insan do\u011fas\u0131 say\u0131lacak genel bir t\u00f6z yoktur, ama yine de genel bir insanca varolu\u015f vard\u0131r. Bunun i\u00e7indir ki, \u00e7a\u011fda\u015f d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler insan do\u011fas\u0131ndan de\u011fil, (insan halinden) s\u00f6z etmektedirler. Varolu\u015ftan (varl\u0131k halinden) kastlar\u0131 ise – az veya \u00e7ok bir durulukla- evren i\u00e7inde insan\u0131n temel durumunu \u00f6nsel olarak belirleyen s\u0131n\u0131rlar\u0131n t\u00fcm\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n

Tarihsel durumlar de\u011fi\u015fir: \u0130nsan pagan bir toplumda k\u00f6le olarak do\u011fabilece\u011fi gibi, bir derebeyi, bir proleter olarak da d\u00fcnyada g\u00f6z\u00fckebilir. De\u011fi\u015fmeyen yaln\u0131z d\u00fcnyada bulunmak zorunlulu\u011fudur; orada \u00e7al\u0131\u015fmak, ba\u015fkalar\u0131 ile birlikte bulunmak ve \u00f6l\u00fcml\u00fc olmakt\u0131r. S\u0131n\u0131rlar ne \u00f6zneldir, ne nesnel, daha do\u011frusu onlar\u0131n bir \u00f6znel bir de nesnel yanlan vard\u0131r. Nesnel olu\u015flar\u0131 her \u015feyde rastlan\u0131p tan\u0131tabilir olmalar\u0131ndan, \u00f6zel olu\u015flar\u0131 ise ya\u015fan\u0131r olmalar\u0131ndan, yani insan onlar\u0131 ya\u015famad\u0131k\u00e7a hi\u00e7bir \u015fey olmamalar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, insan kendini \u00f6zg\u00fcrce, o s\u0131n\u0131rlarla ilgili olarak \u00f6z varl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde belirlememi\u015fse hi\u00e7bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131ndand\u0131r. \u0130nsan taslaklar\u0131 nice \u00e7e\u015fitli olursa olsun, hi\u00e7biri bana b\u00fcsb\u00fct\u00fcn yabanc\u0131 olamaz; \u00e7\u00fcnk\u00fc onlardan her biri bu s\u0131n\u0131rlar\u0131 bir a\u015fma bir geri itme, bir yoksama ya da onlara uyma denemesinden daha \u00f6teye gidemez. Bu bak\u0131mdan her taslak, ne kerte bireysel olursa olsun, genel bir de\u011fer ta\u015f\u0131r. Bu taslak bir \u00c7inlinin, bir K\u0131z\u0131lderilinin, bir Zencinin de olsa bir Avrupal\u0131 ile anla\u015fabilir. Onun anlam\u0131 1945 Avrupal\u0131s\u0131n\u0131n, kavrad\u0131\u011f\u0131 bir durumdan kalkarak kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 \u00fcst\u00fcne at\u0131labilece\u011fi, bir \u00c7inlinin, bir K\u0131z\u0131lderilinin ve Afrikal\u0131n\u0131n tasla\u011f\u0131n\u0131 yeniden kurup canland\u0131rabilece\u011fidir. Her tasla\u011f\u0131n bir genelli\u011fi olu\u015fu, ba\u015fka bir insanca anla\u015f\u0131l\u0131r olmas\u0131ndand\u0131r. Ama asla demek de\u011fildir ki, bu taslak insan\u0131 her zaman i\u00e7in tan\u0131mlar. Hay\u0131r, o her seferinde yeniden bulunmak ve a\u00e7\u0131mlanmak (\u015ferhedilmek) ister.<\/p>\n

Bir aptal\u0131, bir \u00e7ocu\u011fu, bir ilkel adam\u0131, bir yabanc\u0131y\u0131 anlaman\u0131n elbet bir yolu vard\u0131r, elverir ki gereken \u00f6n-bilgiler elde bulunsun! \u0130\u015fte bu anlamda insan\u0131n bir genelli\u011fi oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliyoruz. Ne var ki bu genellik do\u011fu\u015ftan verilmi\u015f olmay\u0131p daima yeniden yap\u0131larak kurulur. Kendimi se\u00e7erek geneli kurar\u0131m, hangi \u00e7a\u011fdan olursa olsun, \u00f6zge insanlar\u0131n tasla\u011f\u0131n\u0131 anlayarak onu yeniden kurar\u0131m. \u015eu var ki, se\u00e7i\u015fteki bu salt\u0131k her \u00e7a\u011f\u0131n kendine g\u00f6reli\u011fini, ba\u011f\u0131ll\u0131\u011f\u0131m ortadan kald\u0131rmaz.<\/p>\n

Ekzistansiyalizmin as\u0131l \u00f6nem verdi\u011fi, \u00f6zg\u00fcrce ba\u011flan\u0131\u015f\u0131n salt\u0131k karakteri ile, -ki her insan belirli bir insan tipini onunla, yani herhangi bir zaman\u0131n herhangi bir zaman\u0131n herhangi bir insan\u0131nca anla\u015f\u0131l\u0131r olan bu ba\u011flan\u0131\u015f ile ger\u00e7ekle\u015ftirir-, b\u00f6yle bir se\u00e7i\u015ften do\u011fabilecek k\u00fclt\u00fcrel b\u00fct\u00fcn\u00fcn kendine g\u00f6rel i \u011fi aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131 g\u00f6stermektedir. Ayr\u0131ca Cartesianizmin kendine g\u00f6rel i \u011fi ile cartesien ba\u011flan\u0131\u015f\u0131n salt\u0131k karakteri de belirtilmelidir. Bu anlamda denilebilir ki, her birimiz soluk alarak, uyuyarak, yemek yiyerek ya da herhangi bir i\u015f g\u00f6rerek salt\u0131kl\u0131\u011f\u0131 (mutla\u011f\u0131) yapm\u0131\u015f olur. \u00d6zg\u00fcrce varolu\u015fla -taslak halinde varolu\u015f ile, \u00f6z\u00fcn\u00fc se\u00e7en varolu\u015f ile- salt-varl\u0131k aras\u0131nda ayr\u0131l\u0131k yoktur. Zamanca yerelle\u015fmi\u015f (lokalize olmu\u015f) salt\u0131k ile, yani tarih i\u00e7inde kendini yerelle\u015ftirmi\u015f varl\u0131k ile, kamuca anla\u015f\u0131l\u0131r olan varl\u0131k aras\u0131nda bir fark yoktur. Ancak bu, \u00f6znelcilik (subjektivizm itiraz\u0131n\u0131 b\u00fcsb\u00fct\u00fcn ortadan kald\u0131rmaz. Bu itiraz pratikte t\u00fcrl\u00fc bi\u00e7imlere b\u00fcr\u00fcn\u00fcr. Ne kadar \u00e7e\u015fitli ifade edilse de birincisi \u015f\u00f6yle \u00f6zetlenebilir:\u00a0\u00a0\u00a0 Ne isterseniz yapabilirsiniz! Demek burada bizi anar\u015fist yerine koymaktad\u0131rlar. Sonra diyorlar ki: Siz ba\u015fkalar\u0131 \u00fcst\u00fcne yarg\u0131 y\u00fcr\u00fctemezsiniz, \u00e7\u00fcnk\u00fc sizce bir tasla\u011f\u0131 \u00f6tekine \u00fcst\u00fcn tutmak i\u00e7in sebep yoktur. En nihayet diyorlar ki: Se\u00e7ti\u011finiz hi\u00e7bir \u015feyde hikmet yoktur, \u00e7\u00fcnk\u00fc bir elle toplad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 \u00f6teki ile da\u011f\u0131t\u0131yorsunuz. Bu itirazlar pek ciddiye al\u0131namaz. \u0130lkin (her \u015feyi se\u00e7ebilirsiniz) itiraz\u0131 eksiktir. Se\u00e7mek belli bir anlamda m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr, m\u00fcmk\u00fcn olmayan se\u00e7memektir. Ben her zaman se\u00e7ebilirim, ama bilmeliyim ki se\u00e7mesem yine se\u00e7mi\u015f olurum. Ger\u00e7i bu pek formel g\u00f6z\u00fck\u00fcr, ama fantazi ve kaprisi s\u0131n\u0131rlamak i\u00e7in pek b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nemi vard\u0131r.<\/p>\n

E\u011fer do\u011fruysa ki, \u00f6n\u00fcme \u00e7\u0131kan bir durum kar\u015f\u0131s\u0131nda, -diyelim ki bu, benden bir cinsel varl\u0131k \u00e7\u0131kar\u0131p \u00f6teki cinsle bir ili\u015fki kurabilen ve \u00e7ocuklar peydahlayabilecek olan bir durum olsun-, ben bir davran\u0131\u015f yolu se\u00e7mek zorunday\u0131m ve herhalde kendimi ba\u011flayacak bir se\u00e7menin sorumunu ta\u015f\u0131maktay\u0131m: Bununla b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131 da ba\u011fl\u0131yorum demektir. \u00d6nsel bir de\u011fer bulunmasa da durum de\u011fi\u015fmez. Bunun kaprisle ne ili\u015fi\u011fi olabilir?<\/p>\n

Materyalizm Ve Devrim | Jean-Paul Sartre<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ekzistansiyalizm Bir H\u00fcmanizma M\u0131d\u0131r? Bu konu\u015fmamda Ekzistansializmi kendisine y\u00f6neltilen bir s\u00fcr\u00fc yermelere, k\u0131namalara kar\u015f\u0131 savunaca\u011f\u0131m. Bunlardan birincisi ekzistansiyalizmin, insanlar\u0131 bir umutsuzluk dal\u0131nca (se\u00e7kincilik -kietizm) i\u00e7inde kalmaya \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcn \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131 t\u0131kal\u0131 bulundu\u011funa, bu bak\u0131mdan \u015fu d\u00fcnyada her eylem bo\u015f oldu\u011funa g\u00f6re, insan sonunda salt g\u00f6zlemci bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne saplan\u0131rm\u0131\u015f -ki bu da ayr\u0131ca bir l\u00fcks […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[103],"tags":[],"class_list":{"0":"post-7153","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-felsefe-genel"},"yoast_head":"\n\u0130nsan Kendini Se\u00e7erken B\u00fct\u00fcn \u0130nsanlar\u0131 da Se\u00e7er | Ekzistansiyalizm Nedir? - Jean-Paul Sartre - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u0130nsan Kendini Se\u00e7erken B\u00fct\u00fcn \u0130nsanlar\u0131 da Se\u00e7er | Ekzistansiyalizm Nedir? - Jean-Paul Sartre\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ekzistansiyalizm Bir H\u00fcmanizma M\u0131d\u0131r? Bu konu\u015fmamda Ekzistansializmi kendisine y\u00f6neltilen bir s\u00fcr\u00fc yermelere, k\u0131namalara kar\u015f\u0131 savunaca\u011f\u0131m. Bunlardan birincisi ekzistansiyalizmin, insanlar\u0131 bir umutsuzluk dal\u0131nca (se\u00e7kincilik -kietizm) i\u00e7inde kalmaya \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcn \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131 t\u0131kal\u0131 bulundu\u011funa, bu bak\u0131mdan \u015fu d\u00fcnyada her eylem bo\u015f oldu\u011funa g\u00f6re, insan sonunda salt g\u00f6zlemci bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne saplan\u0131rm\u0131\u015f -ki bu da ayr\u0131ca bir l\u00fcks […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2018-08-17T05:13:14+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-04-27T03:23:49+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/jean_paul_sartre-150x150.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"42 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"\u0130nsan Kendini Se\u00e7erken B\u00fct\u00fcn \u0130nsanlar\u0131 da Se\u00e7er | Ekzistansiyalizm Nedir? – Jean-Paul Sartre\",\"datePublished\":\"2018-08-17T05:13:14+00:00\",\"dateModified\":\"2024-04-27T03:23:49+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/\"},\"wordCount\":8384,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/jean_paul_sartre-150x150.jpg\",\"articleSection\":[\"Felsefe (Genel)\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/\",\"name\":\"\u0130nsan Kendini Se\u00e7erken B\u00fct\u00fcn \u0130nsanlar\u0131 da Se\u00e7er | Ekzistansiyalizm Nedir? - Jean-Paul Sartre - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/jean_paul_sartre-150x150.jpg\",\"datePublished\":\"2018-08-17T05:13:14+00:00\",\"dateModified\":\"2024-04-27T03:23:49+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/jean_paul_sartre.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/jean_paul_sartre.jpg\",\"width\":155,\"height\":205},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u0130nsan Kendini Se\u00e7erken B\u00fct\u00fcn \u0130nsanlar\u0131 da Se\u00e7er | Ekzistansiyalizm Nedir? – Jean-Paul Sartre\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u0130nsan Kendini Se\u00e7erken B\u00fct\u00fcn \u0130nsanlar\u0131 da Se\u00e7er | Ekzistansiyalizm Nedir? - Jean-Paul Sartre - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"\u0130nsan Kendini Se\u00e7erken B\u00fct\u00fcn \u0130nsanlar\u0131 da Se\u00e7er | Ekzistansiyalizm Nedir? - Jean-Paul Sartre","og_description":"Ekzistansiyalizm Bir H\u00fcmanizma M\u0131d\u0131r? Bu konu\u015fmamda Ekzistansializmi kendisine y\u00f6neltilen bir s\u00fcr\u00fc yermelere, k\u0131namalara kar\u015f\u0131 savunaca\u011f\u0131m. Bunlardan birincisi ekzistansiyalizmin, insanlar\u0131 bir umutsuzluk dal\u0131nca (se\u00e7kincilik -kietizm) i\u00e7inde kalmaya \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcn \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131 t\u0131kal\u0131 bulundu\u011funa, bu bak\u0131mdan \u015fu d\u00fcnyada her eylem bo\u015f oldu\u011funa g\u00f6re, insan sonunda salt g\u00f6zlemci bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne saplan\u0131rm\u0131\u015f -ki bu da ayr\u0131ca bir l\u00fcks […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2018-08-17T05:13:14+00:00","article_modified_time":"2024-04-27T03:23:49+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/jean_paul_sartre-150x150.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"42 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"\u0130nsan Kendini Se\u00e7erken B\u00fct\u00fcn \u0130nsanlar\u0131 da Se\u00e7er | Ekzistansiyalizm Nedir? – Jean-Paul Sartre","datePublished":"2018-08-17T05:13:14+00:00","dateModified":"2024-04-27T03:23:49+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/"},"wordCount":8384,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/jean_paul_sartre-150x150.jpg","articleSection":["Felsefe (Genel)"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/","name":"\u0130nsan Kendini Se\u00e7erken B\u00fct\u00fcn \u0130nsanlar\u0131 da Se\u00e7er | Ekzistansiyalizm Nedir? - Jean-Paul Sartre - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/jean_paul_sartre-150x150.jpg","datePublished":"2018-08-17T05:13:14+00:00","dateModified":"2024-04-27T03:23:49+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/#primaryimage","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/jean_paul_sartre.jpg","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/jean_paul_sartre.jpg","width":155,"height":205},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/08\/17\/insan-kendini-secerken-butun-insanlari-da-secer-ekzistansiyalizm-nedir-jean-paul-sartre\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u0130nsan Kendini Se\u00e7erken B\u00fct\u00fcn \u0130nsanlar\u0131 da Se\u00e7er | Ekzistansiyalizm Nedir? – Jean-Paul Sartre"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7153","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7153"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7153\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7804,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7153\/revisions\/7804"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7153"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7153"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7153"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}