{"id":7154,"date":"2018-09-01T16:45:55","date_gmt":"2018-09-01T13:45:55","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/"},"modified":"2024-04-27T06:22:35","modified_gmt":"2024-04-27T03:22:35","slug":"kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/","title":{"rendered":"Kolektivist Toplumda \u00dccretli Emek | Pyotr Alekseyevi\u00e7 Kropotkin"},"content":{"rendered":"

\"\"Bize kal\u0131rsa, toplumu yeniden yap\u0131land\u0131rma planlar\u0131nda kolektivistler iki yanl\u0131\u015f yap\u0131yorlar: Hem kapitalizmi yok etmek istiyorlar, hem de bu sistemin yap\u0131ta\u015f\u0131 niteli\u011findeki iki kuruma; temsili y\u00f6netime ve \u00fccretli eme\u011fe sahip \u00e7\u0131k\u0131yorlar.
\n\u015eu temsili y\u00f6netim dedikleri \u015fey \u00fczerinde s\u0131k s\u0131k konu\u015fmam\u0131z gerekmi\u015ftir. Do\u011frusu, akl\u0131 ba\u015f\u0131nda insanlar\u0131n -ki kolektivist partide hayli var b\u00f6yleleri- bize tarihin Fransa’dan, \u0130ngiltere’den, Almanya’dan, \u0130svi\u00e7re’den, Birle\u015fik Devletler’den verdi\u011fi onca derse kar\u015f\u0131n nas\u0131l olup da h\u00e2l\u00e2 ulusal parlamentolardan ve kent parlamentolar\u0131ndan yana olabildiklerini bir t\u00fcrl\u00fc anlayam\u0131yoruz.
\nHer yerde parlamentarizmin bir \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f i\u00e7inde oldu\u011funu ve her yerde sistemin ele\u015ftiri bombard\u0131man\u0131na tutuldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz oysa. Yaln\u0131zca sistemin uygulamas\u0131na da y\u00f6nelik de\u011fil \u00fcstelik bu ele\u015ftiriler, do\u011frudan do\u011fruya temel ilkelerine y\u00f6nelik. Bu durumda sosyalist devrimcilerin \u00f6l\u00fcme mahk\u00fbm edilmi\u015f bir y\u00f6netim bi\u00e7imini savunmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmelerine \u015fa\u015fmazs\u0131n\u0131z da ne yapars\u0131n\u0131z?
\nBurjuvazinin bir yandan monar\u015fizme kar\u015f\u0131 koyabilmek i\u00e7in, bir yandan da i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 \u00fczerindeki egemenli\u011fini geni\u015fletmek ve g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in geli\u015ftirdi\u011fi bir sistem olan parlamentarizm, tarihte daha \u00e7ok burjuva egemenli\u011fine \u00f6zg\u00fc bir siyasal y\u00f6netim bi\u00e7imi olarak bilinir. Bu sistemin savunucular\u0131, parlamentonun ulusu ya da kent meclisinin kenti temsil etti\u011fini hi\u00e7bir zaman ciddi olarak savunmam\u0131\u015flard\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc bunlar\u0131n en ak\u0131ll\u0131 olanlar\u0131 \u00e7ok iyi bilirler ki, bu olanaks\u0131zd\u0131r. Temsili y\u00f6netim, burjuvazi i\u00e7in kral egemenli\u011finin sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 bir baraj g\u00f6revi g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr, ama asla halka \u00f6zg\u00fcrl\u00fck falan vermemi\u015ftir. Ama zaman i\u00e7inde halk kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n bilincine vard\u0131k\u00e7a ve \u00e7\u0131karlar b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e ve \u00e7e\u015fitlendik\u00e7e, sistem elveri\u015fsiz olmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcm \u00fclkelerde demokratlar\u0131n sistemde birtak\u0131m d\u00fczeltiler yapma \u00e7abas\u0131 i\u00e7ine girmelerinin nedeni de budur: \u0130svi\u00e7re’de yasalar\u0131n t\u00fcm halk\u0131n oyuna sunulmas\u0131 (referandum) denemesi yap\u0131l\u0131yor ve bunun da bir i\u015fe yaramad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor; Bel\u00e7ika’da oranl\u0131 temsilden ya da az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n temsilinden s\u00f6z ediliyor; ba\u015fka baz\u0131 yerlerde de de\u011fi\u015fik parlamento \u00fctopyalar\u0131 aran\u0131yor; aran\u0131lan \u015fey, bulunmas\u0131 olanaks\u0131z bir \u015fey oysa. Zaten sonunda yanl\u0131\u015f bir yolda olduklar\u0131n\u0131 da itiraf ediyorlar; b\u00f6ylece temsili y\u00f6netime kar\u015f\u0131 inanc\u0131 gitgide daha \u00e7ok sars\u0131l\u0131yor halk\u0131n.
\n\u00dccretli emekle ilgili olarak da ayn\u0131 \u015feyler oluyor. \u00d6zel m\u00fclkiyetin yok edilmesinin gereklili\u011fi ve \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 \u00fczerinde kolektif m\u00fclkiyetin zorunlulu\u011funu a\u00e7\u0131klad\u0131ktan sonra, hangi bi\u00e7im alt\u0131nda olursa olsun \u00fccretli emek sisteminin devam\u0131ndan yana olabilmek m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr? \u0130\u015f\u00e7i \u00e7ekleri savunusuyla kolektivistlerin yapt\u0131klar\u0131 tam da budur i\u015fte.
\nY\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda ingiliz sosyalistlerinin (Robert Owen) sistem i\u00e7in \u00f6nerdiklerinde anla\u015f\u0131lmaz bir yan yok: Onlar eme\u011fi sermaye ile bar\u0131\u015ft\u0131rmak istiyorlar ve zor yoluyla kapitalist m\u00fclkiyete m\u00fcdahaleyi kesinlikle reddediyorlard\u0131. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceleri daha sonra Proudhon’un benimsemesinde de anla\u015f\u0131lmaz bir yan yok: Onun kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 kredi sistemiyle yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u015fey, asl\u0131nda nefret etti\u011fi, ama devlete kar\u015f\u0131 bireyin g\u00fcvencesi olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u00f6zel m\u00fclkiyet ko\u015fullar\u0131nda sermayeyi daha az zararl\u0131 hale getirmekti.
\n\u0130\u015f\u00e7i \u00e7eklerini burjuva ekonomistlerinin de \u015fu ya da bu bi\u00e7imde kabul etmelerini anlayabiliyoruz: \u0130\u015f\u00e7inin \u00fccretini \u00e7ek bi\u00e7iminde mi, imparatorluk armas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan parayla m\u0131, yoksa cumhuriyet armas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan parayla m\u0131 alaca\u011f\u0131 onlar i\u00e7in hi\u00e7 fark etmez. Onlar i\u00e7in \u00f6nemli olan \u00f6zel m\u00fclkiyeti pogromdan kurtarmak, evlerinin, fabrikalar\u0131n\u0131n, topraklar\u0131n\u0131n ya\u011fmalanmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemektir. Bunun i\u00e7in de i\u015f\u00e7i \u00e7eklerinden daha uygun bir ara\u00e7 olamazd\u0131 herhalde.
\nTek ki bu \u00e7ekler k\u0131ymetli \u015feylerle de\u011fi\u015ftirilebilsin: Her ev sahibi kiras\u0131n\u0131n \u00e7ekle \u00f6denmesini kabul eder. Evler, toprak ve fabrikalar \u00f6zel m\u00fclk sahiplerinin elinde olduk\u00e7a, i\u015f\u00e7i onlara toprak ve fabrikalar\u0131ndan \u00e7al\u0131\u015fabilmek ve evlerinde oturabilmek i\u00e7in ister istemez \u015fu ya da bu bi\u00e7imde \u00f6demede bulunacakt\u0131r.
\nAma “evler, tarlalar, fabrikalar \u00f6zel m\u00fclkiyete konu olamaz, bunlar t\u00fcm toplumun ortak mal\u0131d\u0131r” saptamas\u0131n\u0131 yapt\u0131ktan sonra, i\u015f\u00e7i \u00e7ekleri -\u00fccretli eme\u011fin bu yeni bi\u00e7imi- h\u00e2l\u00e2 nas\u0131l savunulabilir, i\u015fte bunu anlayam\u0131yoruz.<\/p>\n

II<\/p>\n

\u015eimdi, eme\u011fin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6demede Frans\u0131z, Alman, \u0130ngiliz ve \u0130talyan kolektivistlerince savunulan bu y\u00f6nteme biraz daha yak\u0131ndan bakal\u0131m. Sistem i\u015fleyi\u015fi a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 \u015f\u00f6yle: Herkes \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor… tarlada, fabrikada, okulda, hastanede vb. \u0130\u015fg\u00fcn\u00fcn\u00fcn ka\u00e7 saat s\u00fcrece\u011fini devlet sapt\u0131yor. Toprak, fabrikalar, yollar vb. de hep devlete ait. Her i\u015fg\u00fcn\u00fcn\u00fcn sonunda o g\u00fcnk\u00fc \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u015f\u00e7i \u00e7eki ile \u00f6deniyor: Bu \u00e7ekin \u00fczerinde, \u00f6rne\u011fin, “sekiz saatlik \u00e7al\u0131\u015fma” diye yaz\u0131yor. Bu \u00e7ekle i\u015f\u00e7i devlete ya da de\u011fi\u015fik korporasyonlara ait ma\u011fazalardan istedi\u011fi mal\u0131 al\u0131yor. Bu \u00e7ek, istenilirse, t\u0131pk\u0131 para gibi bozulabiliyor da: Diyelim bir saatlik \u00e7al\u0131\u015fmaya et, on dakikaya kibrit, yar\u0131m saate t\u00fct\u00fcn… gibi. K\u0131sacas\u0131 “Be\u015f k\u00f6peklik sabun istiyorum” yerine, kolektivist d\u00fczende “Be\u015f dakikal\u0131k sabun istiyorum” denilecek.
\nAyr\u0131ca, kolektivistlerin \u00e7o\u011fu, burjuva ekonomistleri (ve Marx) taraf\u0131ndan yap\u0131lan “\u00f6zel e\u011fitim gerektiren karma\u015f\u0131k i\u015f-basit i\u015f” ayr\u0131m\u0131n\u0131 da kabul ediyorlar; karma\u015f\u0131k, yani profesyonel i\u015f i\u00e7in, basit i\u015fe g\u00f6re birka\u00e7 kat daha fazla \u00f6deme yap\u0131lmas\u0131n\u0131 savunuyorlar. B\u00f6ylece, diyelim, doktorun bir saati, hastabak\u0131c\u0131n\u0131n ya da ta\u015f i\u015f\u00e7isinin iki ya da \u00fc\u00e7 saatine kar\u015f\u0131l\u0131k gelecek. Kolektivist Gr\u00f6nlund aynen \u015f\u00f6yle s\u00f6yl\u00fcyor bu konuda: “Profesyonel, ya da kalifiye emek, basit eme\u011fe g\u00f6re birka\u00e7 kat daha de\u011ferli olacakt\u0131r”, \u00e7\u00fcnk\u00fc az ya da \u00e7ok bir e\u011fitim gerektiren bir emektir bu.
\nBa\u015fka baz\u0131 kolektivistlerse, -\u00f6rne\u011fin Frans\u0131z Marksistleri- bu ayr\u0131m\u0131 kabul etmiyorlar ve “\u00fccrette e\u015fitlik” ilkesini savunuyorlar. Doktor, \u00f6\u011fretmen, profes\u00f6r, -i\u015f\u00e7i \u00e7eki \u015feklinde- bir toprak kaz\u0131c\u0131s\u0131 ne al\u0131yorsa, onu alacak. Hastanede, hasta bak\u0131m\u0131yla ge\u00e7irilen sekiz saatin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131, toprakta ya da fabrikada sekiz saat \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 ne kadarsa o kadar olacak.
\nKimileri bir ad\u0131m daha geri gidiyorlar ve k\u00f6t\u00fc i\u015f, sa\u011fl\u0131\u011fa ayk\u0131r\u0131 i\u015f (\u00f6rne\u011fin kanalizasyon i\u015finde \u00e7al\u0131\u015fmak) gibi bir ayr\u0131m yap\u0131yorlar ve bu i\u015fin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00fczel i\u015flerden daha y\u00fcksek olmas\u0131 gerekti\u011fini savunuyorlar. Kanalizasyon i\u015finde bir saatlik \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda bir profes\u00f6r\u00fcn iki saatlik \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na \u00f6denen \u00fccret \u00f6denmelidir, diyorlar.
\nBaz\u0131 kolektivistlerse gruplara, korporasyonlara d\u00f6n\u00fck \u00fccretlendirme sistemini savunuyorlar. \u00d6rne\u011fin bir \u00e7elik d\u00f6k\u00fcm arteli \u015f\u00f6yle diyecek: “Al\u0131n size 100 ton \u00e7elik. Biz, y\u00fcz i\u015f\u00e7i, y\u00fcz i\u015fg\u00fcn\u00fcnde \u00fcrettik bu \u00e7eli\u011fi. Bir i\u015fg\u00fcn\u00fc 8 saat hesab\u0131yla 8 bin saatimizi ald\u0131 bu i\u015f, ba\u015fka bir deyi\u015fle her ton \u00e7elik 80 saate mal oldu.” Bunun \u00fczerine devlet bu artele 8 bin saatlik i\u015f\u00e7i \u00e7eki verecek ve i\u015f\u00e7iler fabrikada, kendi aralar\u0131nda, kendi \u00f6ng\u00f6rd\u00fckleri bi\u00e7imde b\u00f6l\u00fc\u015fecekler bu 8 bin saatlik i\u015f\u00e7i \u00e7ekini.
\n\u00d6te yandan, y\u00fcz kazmac\u0131, yirmi g\u00fcnde 8 bin ton k\u00f6m\u00fcr kaz\u0131p \u00e7\u0131kard\u0131 diyelim. B\u00f6ylece bir ton k\u00f6m\u00fcr 2 saatte \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f oldu ve devlet bu k\u00f6m\u00fcr arteline, daha sonra kendi aralar\u0131nda, kendi bildikleri \u015fekilde b\u00f6l\u00fc\u015fmeleri i\u00e7in 16 bin i\u015f\u00e7i \u00e7eki verdi.
\nBu arada k\u00f6m\u00fcr i\u015f\u00e7ileri, \u00e7elik\u00e7ilerin bir ton \u00e7eli\u011fin elde edilmesi i\u00e7in 80 saat de\u011fil, yaln\u0131zca 60 saat \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yler ve bu durumu protesto ederlerse ya da doktor kendisinin bir saatine, hastabak\u0131c\u0131n\u0131n iki saatine kar\u015f\u0131l\u0131k \u00f6deme yap\u0131lmas\u0131na itiraz ederse i\u015fe devlet el koyacak ve bu g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmleyecek.
\nKolektivistlerin toplumsal bir devrimden sonra kurmak istedikleri sistemin \u00f6z\u00fc k\u0131saca b\u00f6yle a\u00e7\u0131klanabilir. A\u00e7\u0131klamalardan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi, ilkelerinin \u00f6z\u00fcn\u00fc, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 \u00fczerinde kolektif m\u00fclkiyet, ve herkese \u00fcretim i\u00e7in harcad\u0131\u011f\u0131 zamana g\u00f6re (eme\u011finin \u00fcretkenli\u011fini de g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak) \u00f6deme yap\u0131lmas\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Kolektivistlerin ye\u011fledikleri siyasal yap\u0131ya gelince, bu, parlamenterlerin belirli, zorunlu yetkilerle donat\u0131lmas\u0131 \u015feklinde bir de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011frat\u0131lm\u0131\u015f (mandat imperatif) parlamentarizm ve referandum -t\u00fcm halk\u0131n kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve herkesin evet ya da hay\u0131r diyerek d\u00fc\u015f\u00fcncesini belirtti\u011fi (plebisit) oylamad\u0131r.
\nHemen belirtmeliyiz ki, bu bizce ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi olanaks\u0131z bir d\u00fczendir.
\nBir kez, kolektivistler hem \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 \u00fczerinden \u00f6zel m\u00fclkiyetin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 gibi devrimci bir y\u00f6ntemi benimsiyorlar, hem de \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 \u00fczerinde \u00f6zel m\u00fclkiyetin sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131kan \u00fcretim ve t\u00fcketim \u00f6rg\u00fctlenmesinde hi\u00e7bir de\u011fi\u015fikli\u011fe gitmeyerek reddettikleri \u015feyi yeniden benimsemi\u015f oluyorlar.
\nHem devrimci bir ilkeye sahip \u00e7\u0131k\u0131yorlar, hem de sahiplendikleri bu ilkenin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak yarataca\u011f\u0131 sonu\u00e7lara kay\u0131ts\u0131z kal\u0131yorlar. Ba\u015fka her \u015fey bir yana, bizatihi \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 (toprak, fabrikalar, yollar, sermaye vb.) \u00fczerinde \u00f6zel m\u00fclkiyete son verme olgusunun toplumun yepyeni bir yola girmesiyle sonu\u00e7lanaca\u011f\u0131n\u0131; bunun hem ama\u00e7lar, hem de ara\u00e7lar ba\u011flam\u0131nda t\u00fcm \u00fcretimde tam bir tepetaklak olu\u015fu gerektirece\u011fini; topra\u011f\u0131n, makinelerin ve \u00f6teki \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n kamunun mal\u0131 say\u0131lmas\u0131yla, insanlar aras\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn g\u00fcndelik ili\u015fkilerin derinden ve esasl\u0131 bir \u015fekilde de\u011fi\u015fece\u011fini unutuyorlar.
\n“Art\u0131k \u00f6zel m\u00fclkiyet yok!” diyeceksiniz, sonra da \u00f6zel m\u00fclkiyetin g\u00fcndelik ya\u015famdaki tezah\u00fcrlerini oldu\u011fu gibi korumaya \u00e7al\u0131\u015facaks\u0131n\u0131z. “\u00dcretimi kom\u00fcnist topluluk esaslar\u0131na g\u00f6re d\u00fczenliyoruz; tarlalar, makineler, ara\u00e7-gere\u00e7 demiryollar\u0131, limanlar, madenler vb. bug\u00fcne dek \u00fcretilmi\u015f olan her \u015fey ortak olacak. Kimse bu ortakl\u0131ktaki paylar\u0131na ili\u015fkin hi\u00e7bir sorun ya\u015famayacak.”
\nOysa, ertesi g\u00fcn, olay eme\u011fin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6denmesine gelip dayand\u0131\u011f\u0131nda, yeni bir makinenin \u00fcretimine ya da bir maden oca\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131na kimin ne kadar katk\u0131da bulundu\u011fu konusunda tart\u0131\u015fma ba\u015flayacakt\u0131r. Herkesin pay\u0131na d\u00fc\u015fen saatler hesaplanacak, bu yetmeyecek i\u015f dakikalar\u0131n say\u0131lmas\u0131na gelecektir; burada da kom\u015funuzun, kazand\u0131\u011f\u0131 dakikalarla sizin dakikalar\u0131n\u0131zdan daha m\u0131 fazla al\u0131\u015fveri\u015f yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 izleyeceksiniz.
\nFabrikan\u0131n birinde bir i\u015f\u00e7i ayn\u0131 anda alt\u0131 dokuma tezg\u00e2h\u0131na bakarken, bir ba\u015fka fabrikada bir i\u015f\u00e7i, diyelim, iki tezg\u00e2ha bakt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, saatle bu i\u015fin \u00f6l\u00e7\u00fclemeyece\u011fini g\u00f6r\u00fcp bu kez herkesin \u00fcretimde harcad\u0131\u011f\u0131 kas g\u00fcc\u00fc, sinirsel- zihinsel enerji hesaplamalar\u0131na girilecektir. Herkesin \u00fcretimdeki pay\u0131n\u0131n eksiksiz hesaplanabilmesi i\u00e7in \u00f6\u011frenimde ge\u00e7en y\u0131llar tek tek hesaba kat\u0131lacak ve b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131, \u00fcretimde ge\u00e7mi\u015f y\u0131llar\u0131 hi\u00e7 dikkate almayaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131ktan sonra yapacaks\u0131n\u0131z.
\n\u015euras\u0131 kesindir ki, hi\u00e7bir toplum birbirine t\u00fcm\u00fcyle ters ve birbiriyle s\u00fcrekli olarak \u00e7eli\u015fen ilkeleri temel alarak bir yap\u0131 kuramaz. Kendine b\u00f6yle bir \u00f6rg\u00fctlenme modelini se\u00e7mi\u015f bir \u00fclke ya da topluluk, \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcre sonra ya yeniden \u00f6zel m\u00fclkiyeti benimsemek zorunda kal\u0131r, ya da kom\u00fcnizme d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.
\nB\u00f6ylece, baz\u0131 kolektivistlerin karma\u015f\u0131k i\u015f-basit i\u015f gibi bir ayr\u0131m\u0131 savunduklar\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015f bulunuyoruz. Bir m\u00fchendisin, mimar\u0131n ya da doktorun bir saati, demircinin, duvarc\u0131n\u0131n ya da hastabak\u0131c\u0131n\u0131n, diyelim, iki saatine kar\u015f\u0131l\u0131k olmal\u0131d\u0131r; bunun d\u0131\u015f\u0131nda da \u00f6\u011frenim s\u00fcrelerinin uzunlu\u011funa-k\u0131sal\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re b\u00fct\u00fcn zanaatlar i\u00e7in ya da niteliksiz g\u00fcndelik i\u015fler i\u00e7in de benzeri ayr\u0131m g\u00f6zetilmelidir.
\nNe var ki, b\u00f6yle bir ayr\u0131m g\u00f6zetmek demek, \u00e7a\u011fda\u015f toplumlarda var olan e\u015fitsizli\u011fi oldu\u011fu gibi korumak, buna g\u00f6z yummak demek olacak ve i\u015f\u00e7ilerle kendilerinde onlar\u0131 y\u00f6netme hakk\u0131n\u0131 g\u00f6renler aras\u0131na pe\u015finen bir \u00e7izgi \u00e7ekmekle sonu\u00e7lanacakt\u0131r. Bu, toplumu birbirinden apayr\u0131 iki s\u0131n\u0131fa; bilgi aristokrasisiyle, onlar\u0131n alt\u0131nda yer alan elleri nas\u0131rl\u0131lar s\u0131n\u0131flar\u0131na b\u00f6lmek demek olacakt\u0131r; bu, toplumu biri \u00f6tekine hizmet eden, onlar\u0131n beslenmelerini, giyinmelerini sa\u011flayan, \u00f6tekisiyse b\u00f6ylece elde etti\u011fi bo\u015f zamandan kendisini besleyen- giydirip ku\u015fatanlar \u00fczerinde egemenlik kurmay\u0131 \u00f6\u011frenmek i\u00e7in yararlanan s\u0131n\u0131flara b\u00f6lmek demek olacakt\u0131r. Bu da bir yana, \u00e7a\u011fda\u015f burjuva toplumlar\u0131n en karakteristik \u00f6zelliklerinden birini benimsemek demek, onun toplumsal devrim \u00fczerindeki otoritesini g\u00fc\u00e7lendirmek demek olacakt\u0131r.
\nBize bu konuda ne yan\u0131t verilece\u011fini tahmin edebiliyoruz. \u00dccretlerdeki s\u0131ralaman\u0131n ak\u0131lc\u0131 nedenlerden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00c7\u00fcnk\u00fc m\u00fchendisin “i\u015fg\u00fcc\u00fc”n\u00fcn toplum a\u00e7\u0131s\u0131ndan kazanc\u0131n\u0131n i\u015fg\u00fcc\u00fcnden daha de\u011ferli oldu\u011funu kan\u0131tlayabilmek i\u00e7in “bilimsel sosyalizm”den s\u00f6z edecekler, burjuva ekonomistlerine ve Marx’a g\u00f6ndermeler yapacaklar. Asl\u0131nda bu ekonomistler bize, e\u011fer m\u00fchendise yirmi kat daha y\u00fcksek \u00fccret \u00f6deniyorsa bunun, m\u00fchendisin yeti\u015fmesi i\u00e7in yap\u0131lan zorunlu harcamalar\u0131n, kazmac\u0131n\u0131n yeti\u015fmesi i\u00e7in yap\u0131lan harcamalardan daha fazla olu\u015fundan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlamamak i\u00e7in az m\u0131 u\u011fra\u015ft\u0131lar? \u00d6te yandan Marx da, emek meta oldu\u011fu s\u00fcrece el eme\u011finin de\u011fi\u015fik t\u00fcrleri aras\u0131nda da ayn\u0131 ayr\u0131m\u0131n mant\u0131ken var olmas\u0131 gerekti\u011finden s\u00f6z etmedi mi? Ricardo’nun de\u011fer kuram\u0131n\u0131 benimsedikten ve bunun ard\u0131ndan da metan\u0131n, kendisinin \u00fcretilmesi i\u00e7in toplumsal olarak gerekli olan emekle belli bir oran i\u00e7inde de\u011fi\u015ftirilebilece\u011fini savunduktan sonra zaten gelece\u011fi yer ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak buras\u0131 olacakt\u0131 Mara’\u0131n\u00a0 Ama biz biliyoruz ki, bug\u00fcn bir m\u00fchendis, bilgin ya da doktor, i\u015f\u00e7iden on kat, y\u00fcz kat ya da bir dokuma i\u015f\u00e7isi k\u00f6yl\u00fcden \u00fc\u00e7 kat ve bir kibrit fabrikas\u0131ndaki i\u015f\u00e7i k\u0131zdan on kat daha y\u00fcksek \u00fccret al\u0131yorsa, bu durum onlar\u0131n “\u00fcretim bedeli”nin y\u00fcksek olu\u015fundan de\u011fil, bilgi \u00fczerindeki tekelden ya da kapitalistin \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131n b\u00f6yle gerektirmesinden kaynaklanmaktad\u0131r. M\u00fchendis, bilgin ya da doktorun yapt\u0131\u011f\u0131, elindeki belli bir sermayeyi, -diplomay\u0131- kullanmaktan, bundan yararlanmaktan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir, t\u0131pk\u0131 bir i\u015flik sahibinin i\u015fli\u011finden yararlanmas\u0131 ya da soylu bir toprak sahibinin soyluluk unvan\u0131ndan yararlanmas\u0131 gibi.
\n\u00c7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 m\u00fchendise i\u015f\u00e7isine g\u00f6re yirmi kat daha y\u00fcksek \u00fccret \u00f6deyen fabrika sahibine gelince, “\u00fcretim bedeli” gibi de\u011ferlendirmeler de\u011fil, \u00e7ok basit bir hesapl\u0131l\u0131kt\u0131r onu b\u00f6yle davranmaya iten \u015fey. E\u011fer m\u00fchendis ona y\u0131lda otuz bin ruble kazand\u0131r\u0131yorsa, o m\u00fchendise be\u015f bin ruble \u00f6der: \u0130\u015f\u00e7ileri s\u0131k\u0131\u015ft\u0131racak ve kendisine \u00fccretlerden \u00fc\u00e7 bin rublelik bir tasarruf sa\u011flayacak iyi bir g\u00f6zetmen bulursa, patron bu g\u00f6zetmene seve seve y\u0131lda sekiz y\u00fcz ruble \u00f6der. Yani fazladan birka\u00e7 bin ruble kazanmak i\u00e7in cebinden birka\u00e7 y\u00fcz ruble \u00e7\u0131kmas\u0131na raz\u0131 olmak kapitalist yap\u0131n\u0131n temel \u00f6zelli\u011fidir. Farkl\u0131 el sanatlar\u0131 aras\u0131ndaki ayr\u0131m i\u00e7in de ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6yleyebiliriz.
\nDurum b\u00f6yle oldu\u011funa g\u00f6re i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn de\u011ferini belirlemede “\u00fcretim bedeli” gibi bir \u015feyden nas\u0131l s\u00f6z edebiliriz? Gen\u00e7lik y\u0131llar\u0131n\u0131 ne\u015fe i\u00e7inde \u00fcniversitede ge\u00e7iren biri hangi hakla on bir ya\u015f\u0131ndan beri yeralt\u0131ndaki ocaklarda g\u00fcn y\u00fcz\u00fc g\u00f6rmeden, do\u011fru d\u00fcr\u00fcst beslenemeden ya\u015fayan bir k\u00f6m\u00fcr i\u015f\u00e7isinin o\u011flundan on kat daha y\u00fcksek \u00fccret alabilir? Ayn\u0131 \u015fekilde, bir dokumac\u0131n\u0131n k\u00f6yl\u00fcden iki \u00fc\u00e7 kat daha y\u00fcksek \u00fccret almaya ne hakk\u0131 vard\u0131r? Dokumac\u0131n\u0131n \u00fcretimi i\u00e7in yap\u0131lan harcamalar, k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn \u00fcretimi i\u00e7in yap\u0131lan harcamalardan iki \u00fc\u00e7 kat daha y\u00fcksek de\u011fildir ki! B\u00fct\u00fcn olay dokumac\u0131n\u0131n, Avrupa sanayiinin, bu a\u00e7\u0131dan geri kalm\u0131\u015f tar\u0131m \u00fclkelerine g\u00f6re ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 elveri\u015fli ko\u015fullardan yararlanmas\u0131ndan ibarettir.
\nZaten kimsenin bu \u00fcretim bedeli denen \u015feyi hesaplayabildi\u011fi de g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f de\u011fildir. Bir asala\u011f\u0131n topluma maliyeti i\u015f\u00e7iden daha y\u00fcksekse, o zaman g\u00fc\u00e7l\u00fc bir g\u00fcndelik\u00e7iyi bir zanaatkarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, (i\u015f\u00e7i \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm s\u0131kl\u0131\u011f\u0131, beslenme bozuklu\u011fu, kans\u0131zl\u0131k vb. gibi) b\u00fct\u00fcn ba\u015fka ko\u015fullar da g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, g\u00fcndelik\u00e7i i\u015f\u00e7inin topluma zanaatkara g\u00f6re daha pahal\u0131ya mal oldu\u011fu gibi bir sonu\u00e7la kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131z.
\nParisli bir kad\u0131n i\u015f\u00e7inin g\u00fcnde kazand\u0131\u011f\u0131 elli k\u00f6pek ya da Londral\u0131 bir terzi k\u0131z\u0131n g\u00fcnde kazand\u0131\u011f\u0131 alt\u0131 pens (yirmi d\u00f6rt k\u00f6pek) ya da bir k\u00f6yl\u00fcye g\u00fcnde \u00f6denen bir ruble i\u00e7in bunlar “i\u015f\u00e7i kad\u0131n\u0131n, terzi k\u0131z\u0131n ya da k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn \u00fcretim bedelleridir” denilebilir mi? \u00c7ok iyi biliyoruz ki insanlar \u00e7o\u011fu kez bunlardan da az \u00fccretle \u00e7al\u0131\u015fmak zorunda kalmaktad\u0131rlar; ve yine biliyoruz ki, bu durumun b\u00f6ylece s\u00fcr\u00fcp gitmesinin nedeni, \u015fu d\u00f6rt d\u00f6rtl\u00fck toplumsal yap\u0131m\u0131zda, almakta olduklar\u0131 \u00fc\u00e7 on paral\u0131k \u00fccretleri de olmasa bu k\u0131zlar\u0131n a\u00e7l\u0131ktan \u00f6l\u00fcp gidecek olmalar\u0131d\u0131r.
\nO bak\u0131mdan biz de\u011fi\u015fik \u00fccret basamaklar\u0131n\u0131n, vergiler, devlet korumas\u0131, kapitalist gasp, tekeller gibi bir dizi ko\u015fulun yaratt\u0131\u011f\u0131 karma\u015f\u0131k bir sonu\u00e7 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz: Buna k\u0131saca devlet ve sermaye diyebiliriz. O nedenle de \u00fccret s\u0131ralamas\u0131na ili\u015fkin kuramlar\u0131n, mevcut adaletsizli\u011fi hakl\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in \u00fccretlerin saptanmas\u0131ndan sonra yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor ve ince hesaplara dayand\u0131r\u0131lan bu kuramlar\u0131n hi\u00e7birini dikkate de\u011fer bulmuyoruz.
\nBize muhtemelen kolektivist \u00fccret skalas\u0131n\u0131n birka\u00e7 ad\u0131ml\u0131k da olsa ileri bir \u00f6z ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenecektir. “Mebuslar ya da bakanlar bir i\u015f\u00e7inin bir y\u0131lda kazanamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir g\u00fcnde kazanacaklar\u0131na, bir grup i\u015f\u00e7inin ba\u015fka bir grup i\u015f\u00e7iden iki \u00fc\u00e7 kat y\u00fcksek \u00fccret almas\u0131 \u00e7ok daha iyidir. Ne olursa olsun b\u00f6yle bir \u015fey e\u015fitlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan ileri do\u011fru at\u0131lm\u0131\u015f bir ad\u0131m demektir.”
\nHay\u0131r efendim! Bu ileriye do\u011fru de\u011fil geriye do\u011fru bir ad\u0131md\u0131r. Yeni toplumda da basit emekle profesyonel emek aras\u0131nda fark g\u00f6zetmek demek, daha \u00f6nce de s\u00f6yledi\u011fimiz gibi, hem devrimi kabul etmek, hem de \u015fu anda boyun e\u011fdi\u011fimiz ama asla adaletli bulmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z kaba ger\u00e7ekli\u011fi temel ilke olarak benimsemek demek olacakt\u0131r. B\u00f6yle bir \u015fey, 4 A\u011fustos 1789’da cilal\u0131 c\u00fcmlelerle feodal hukuku ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan edip, d\u00f6rt g\u00fcn sonra, 8 A\u011fustos’ta, k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn toprak beyleri taraf\u0131ndan geri sat\u0131n al\u0131nabilece\u011fini kabul ederek bu hukuka yeniden me\u015fruiyet kazand\u0131rmaya ve toprak beylerini Devrimin korumas\u0131 alt\u0131na almaya benzer bir davran\u0131\u015f olacakt\u0131r. B\u00f6yle bir \u015fey, k\u00f6yl\u00fclerin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe kavu\u015ftuklar\u0131 g\u00fcn, topra\u011f\u0131n pome\u015f\u00e7iklerin oldu\u011funu a\u00e7\u0131klayan Rus h\u00fck\u00fcmetinin davran\u0131\u015f\u0131na benzer bir davran\u0131\u015f olacakt\u0131r.
\nYa da bilinen bir ba\u015fka \u00f6rne\u011fi alal\u0131m. 1871 y\u0131l\u0131nda Paris Kom\u00fcn\u00fc, barikatlar\u0131 savunan i\u015f\u00e7ilere otuz su (yakla\u015f\u0131k elli k\u00f6pek) verirken Konsey \u00fcyelerine on be\u015f frank (yakla\u015f\u0131k elli ruble) \u00f6deme karar\u0131 ald\u0131\u011f\u0131nda bu karar demokratik e\u015fitli\u011fin y\u00fcksek tezah\u00fcr\u00fc olarak alk\u0131\u015flanm\u0131\u015ft\u0131. Ger\u00e7ekteyse Kom\u00fcn’\u00fcn yapt\u0131\u011f\u0131 yaln\u0131zca memurla asker, y\u00f6netenle y\u00f6netilen aras\u0131ndaki eski e\u015fitsizli\u011fi onaylamaktan ibaretti. Herhangi bir parlamento a\u00e7\u0131s\u0131ndan pek yerinde olabilecek olan b\u00f6yle bir karar, Kom\u00fcn a\u00e7\u0131s\u0131ndan kendi devrimci ilkelerine ihanet ve bu ilkelerin yere \u00e7al\u0131nmas\u0131 anlam\u0131ndad\u0131r. Kom\u00fcn’\u00fcn g\u00f6revi, kendisini var eden sava\u015f\u00e7\u0131lara bir i\u015f\u00e7i ailesinin bile ge\u00e7imini sa\u011flamaktan uzak olan b\u00f6yle bir \u00fccret \u00f6demek olmamal\u0131yd\u0131. Kom\u00fcn, kendisi i\u00e7in canlar\u0131n\u0131 ortaya koyarak sava\u015fan i\u015f\u00e7ilerin ve ailelerinin varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeyi kendisi i\u00e7in kutsal bir bor\u00e7 bilmeliydi.
\nG\u00fcn\u00fcm\u00fcz toplumunda i\u015f\u00e7i koca bir y\u0131l\u0131 \u00fc\u00e7 on para ile ge\u00e7irmek zorundayken, kendisine y\u0131lda otuz bin ruble \u00f6denmesini uygun bulan bakanlar\u0131 g\u00f6r\u00fcnce; bir fabrikada g\u00f6zetmene i\u015f\u00e7ilerin iki \u00fc\u00e7 kat fazla \u00f6deme yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce; hatta bizzat i\u015f\u00e7iler aras\u0131nda bile g\u00fcnde on-on iki k\u00f6pekten (k\u00f6yl\u00fc k\u0131z), \u00fc\u00e7-d\u00f6rt rubleye kadar uzanan farkl\u0131l\u0131klar oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcnce ister istemez bir \u00f6fke dalgas\u0131yla kabar\u0131yor y\u00fcre\u011fimiz. “\u0130nsanlar\u0131n do\u011fu\u015ftan edindikleri ayr\u0131cal\u0131klar gibi, e\u011fitimle edindikleri ayr\u0131cal\u0131klar yok olsun! ” diye hayk\u0131r\u0131yoruz bu y\u00fczden. \u0130\u015f\u00e7ilerin devrimci olmalar\u0131n\u0131n nedeni de zaten her t\u00fcrl\u00fc ayr\u0131cal\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 olmalar\u0131 de\u011fil mi?
\nMadem g\u00fcn\u00fcm\u00fcz toplumundaki bu ayr\u0131cal\u0131klar bizi \u00f6fkelendiriyor, varolu\u015funu e\u015fitlik ilan\u0131yla ba\u015flatan bir toplumda bunlara nas\u0131l katlanabiliriz?
\nDevrim ruhuyla dolu bir toplumda farkl\u0131 \u00fccretlendirme sisteminin ya\u015fayamayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6ren kimi kolektivistlerin alelacele herkese e\u015fit \u00fccret \u015fiar\u0131n\u0131 y\u00fckseltmelerinin nedeni budur. Ne var ki, t\u0131pk\u0131 ba\u015fkalar\u0131nca \u00f6nerilen basamakl\u0131 \u00fccretlendirme sistemi gibi onlar\u0131n da \u00fccrette e\u015fitlik sistemi dedikleri \u015feyi ger\u00e7ekle\u015femez bir \u00fctopya olarak kalmaya mahk\u00fbm edecek bir zorluk \u00e7\u0131k\u0131yor burada kar\u015f\u0131lar\u0131na.
\nB\u00fct\u00fcn toplumsal zenginliklere el koymu\u015f ve ge\u00e7mi\u015fte bu zenginliklerin yarat\u0131lmas\u0131na ne \u00f6l\u00e7\u00fcde katk\u0131da bulunmu\u015f olursa olsun herkesin bu zenginlikler \u00fczerinde hakk\u0131 oldu\u011funu y\u00fcksek sesle a\u00e7\u0131klam\u0131\u015f bir toplum, eme\u011fin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n -ister para, isterse i\u015f\u00e7i \u00e7eki- hangi g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f alt\u0131nda olursa olsun \u00fccretle \u00f6denmesini kabul etmeyecektir.<\/p>\n

III<\/p>\n

“Herkese eme\u011fine g\u00f6re” diyor kolektivistler, ba\u015fka bir anlat\u0131mla, herkese topluma katk\u0131s\u0131, hizmeti kadar, diyorlar. Ve bizden bu ilkeyi, devrimin \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 \u00fczerinde ortak m\u00fclkiyeti sa\u011flamas\u0131ndan sonra ya\u015fama ge\u00e7irmemizi istiyorlar!
\nToplumsal devrim ger\u00e7ekten b\u00f6yle bir ilkeye sahip \u00e7\u0131ksayd\u0131, bu tutumuyla insanl\u0131\u011f\u0131n sonraki geli\u015fmesi \u00f6n\u00fcne set \u00e7ekmi\u015f ve ge\u00e7mi\u015f y\u00fczy\u0131llardan bize miras kalan devasa bir sorunu \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fcz b\u0131rakm\u0131\u015f olurdu.
\nAsl\u0131nda, insanlar\u0131n ne kadar \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlarsa o kadar az kazand\u0131klar\u0131 bizimki gibi toplumlarda b\u00f6yle bir ilke ilk bak\u0131\u015fta hakkaniyetin, adaletin ifadesi gibi g\u00f6r\u00fcnebilir. Ger\u00e7ekteyse ge\u00e7mi\u015f zamanlar\u0131n b\u00fct\u00fcn haks\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131n kutsanmas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir bu. \u00dccretli emek de toplum ya\u015fam\u0131nda bu “herkese eme\u011fine g\u00f6re” ilkesiyle birlikte var olmaya ba\u015flam\u0131\u015f, sonra da bizi yava\u015f yava\u015f e\u015fitsizli\u011fin ve \u00e7a\u011fda\u015f toplumlarda insan\u0131 \u00f6fke krizlerine sokan t\u00fcm olumsuzluklar\u0131n bata\u011f\u0131na \u00e7ekmi\u015ftir. \u0130nsanlar\u0131n topluma sunulan hizmeti \u00f6l\u00e7meye ve bunu para ya da ba\u015fka bir form alt\u0131nda \u00fccretle \u00f6demeye ba\u015flamas\u0131yla ve herkesin kendi eme\u011fi i\u00e7in seve seve \u00f6deyebilece\u011fi \u00fccreti alaca\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131yla birlikte kapitalist toplumun t\u00fcm tarihi (devletin de katk\u0131s\u0131yla) \u00f6nceden yaz\u0131l\u0131p bitirildi. B\u00fct\u00fcn bu tarih embriyon olarak bu temel ilkenin i\u00e7indedir.
\nPeki \u015fimdi biz yeniden bu \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131na d\u00f6n\u00fcp g\u00f6r\u00fcp ge\u00e7irdi\u011fimiz her \u015feyi yeniden mi ya\u015fayaca\u011f\u0131z? Y\u00fcksek kuramc\u0131lar\u0131n istedikleri budur, ama \u015f\u00fck\u00fcr ki olanaks\u0131zd\u0131r bu. Daha \u00f6nce de g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi devrim, kom\u00fcnizme d\u00f6n\u00fc\u015fecektir; aksi taktirde kan i\u00e7inde bo\u011fulacak ve her \u015feye yeniden ba\u015flamak gerekecektir.
\n\u0130ster fabrikada, ister tarlada \u00e7al\u0131\u015fmak \u015feklinde olsun, isterse manevi nitelikte olsun, topluma sunulan hizmetler para birimiyle de\u011ferlendirilemez. Man\u00fcfakt\u00fcr \u00fcretimi alal\u0131m, bu \u00fcretimin de\u011ferini tam olarak \u00f6l\u00e7mede hangi \u00f6l\u00e7\u00fct kullan\u0131lacak? Bu konuda ne yanl\u0131\u015f kullan\u0131lan bir terim olarak trampa de\u011feri \u00f6l\u00e7\u00fct olabilir, ne de konuya yararl\u0131l\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan yakla\u015f\u0131labilir; herhangi bir belirlemede bulunabilmek olanaks\u0131zd\u0131r. \u0130ki insan… ikisi de y\u0131llard\u0131r sevdikleri ve toplum yarar\u0131na olan ayr\u0131 ayr\u0131 i\u015flerde g\u00fcnde be\u015f saat \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar… Bu durumda her ikisinin de emeklerinin e\u015fde\u011ferli oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Yani bu insanlar\u0131n emeklerini b\u00f6lemeyiz; demek istedi\u011fimiz, bunlardan birinin bir g\u00fcnl\u00fck, bir saatlik, bir dakikal\u0131k eme\u011finin, \u00f6tekinin bir g\u00fcnl\u00fck, bir saatlik, bir dakikal\u0131k eme\u011fiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131p e\u015fde\u011ferli olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131 belirleyemeyiz.
\nGenel olarak \u015fu m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: Ya\u015fam\u0131 boyunca bo\u015f zaman nedir bilmemi\u015f ve her g\u00fcn on saatini topluma vermi\u015f birinin, g\u00fcnde be\u015f saatini topluma vermi\u015f ya da tek saatini bile vermemi\u015f birinden topluma daha \u00e7ok \u015fey katt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Ama bu insanlardan birinin iki saatlik eme\u011fiyle \u00fcretti\u011fi \u015feyi al\u0131p bu \u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00f6teki ki\u015finin bir saatlik eme\u011finin iki kat\u0131 de\u011ferinde oldu\u011funu s\u00f6yleyemeyiz ve bu iki ki\u015finin emeklerini bu \u00f6l\u00e7\u00fcte g\u00f6re de\u011ferlendiremeyiz. Sanayinin, tar\u0131m\u0131n, genel olarak t\u00fcm \u00e7a\u011fda\u015f ya\u015fam\u0131n ne denli karma\u015f\u0131k bir s\u00fcre\u00e7 halinde ge\u00e7ti\u011fini g\u00f6rmemek demektir bu. Tek tek her insan\u0131n eme\u011finin ne \u00f6l\u00e7\u00fcde, toplumun t\u00fcm ge\u00e7mi\u015f ve \u015fimdiki emek toplam\u0131n\u0131n bir sonucu oldu\u011fu fark etmemek demektir bu. Ve nihayet bu, \u00e7elik \u00e7a\u011f\u0131nda de\u011fil de ta\u015f \u00e7a\u011f\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 sanmakt\u0131r.
\nBir k\u00f6m\u00fcr oca\u011f\u0131na gidin ve kocaman makinenin ucundaki tel kafesi a\u015fa\u011f\u0131 indirip ocaktan k\u00f6m\u00fcr \u00e7\u0131karan i\u015f\u00e7iye bak\u0131n. Eli makinenin kumanda panosu \u00fczerinde tel kafesin inip kalkmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan bir manivelan\u0131n \u00fczerindedir. Tel kafesin hareket y\u00f6n\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftirip bir anda ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc bir h\u0131zla k\u00f6m\u00fcr oca\u011f\u0131n\u0131n karanl\u0131k a\u011fz\u0131ndan i\u00e7eri dalmas\u0131 i\u00e7in i\u015f\u00e7inin k\u00fc\u00e7\u00fck bir el hareketi yeterlidir. \u0130\u015f\u00e7i gergin bir dikkatle \u00f6n\u00fcndeki g\u00f6stergeyi izler: Hangi saniyede tel kafesin hangi y\u00fckseklikte oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr ve ne fazla ne eksik, tam uygun y\u00fckseklikte kafesi durdurur, ayn\u0131 anda bo\u015f vagonetler kafesin alt\u0131na s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr, k\u00f6m\u00fcr vagonetlere aktar\u0131l\u0131r aktanlmaz i\u015f\u00e7i manivelay\u0131 yeniden oynat\u0131r, kafes h\u0131zla d\u00f6ner ve ocak a\u011fz\u0131ndan madenin karanl\u0131k derinliklerine dalar.
\nHer g\u00fcn sekiz on saat s\u00fcresince bu gergin dikkat i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015f\u0131r i\u015f\u00e7i. \u00d6n\u00fcndeki g\u00f6stergeyi izlerken akl\u0131 yar\u0131m dakikal\u0131\u011f\u0131na ba\u015fka yere gidiverse, tel kafes de gitmesi gereken yerden bamba\u015fka yerlere u\u00e7ar, tekerlekleri par\u00e7alan\u0131r, insanlar ezilir ve maden oca\u011f\u0131nda i\u015fler durur. Manivelan\u0131n her hareketindeki \u00fc\u00e7er saniyelik gecikme, g\u00fcnl\u00fck k\u00f6m\u00fcr \u00fcretimini yirmi be\u015f-elli ton azalt\u0131r.
\nB\u00fct\u00fcn bunlar b\u00f6yle diye bu i\u015f\u00e7iyi biz madendeki en yararl\u0131 ki\u015fi mi kabul edece\u011fiz? Ya da oca\u011f\u0131n derinlerinden ona tel kafesi kald\u0131rmas\u0131 i\u00e7in i\u015faret veren i\u015f\u00e7i midir bu ki\u015fi? Yoksa her an\u0131 ya\u015fam tehlikesi i\u00e7inde ge\u00e7en ve er ge\u00e7 gaz zehirlenmesinden \u00f6l\u00fcp gidecek olan kazmac\u0131 m\u0131? Peki, yapaca\u011f\u0131 basit bir hesap hatas\u0131yla k\u00f6m\u00fcr tabakas\u0131 var dedi\u011fi galeride ta\u015flara kazma sallanmas\u0131na neden olan m\u00fchendis ne olacak? Belki de patrondur en yararl\u0131 ki\u015fisi madenin; \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00fct\u00fcn paras\u0131n\u0131 bu i\u015fe yat\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r, herkesin aksi y\u00f6ndeki uyanlar\u0131na kar\u015f\u0131n, “Buray\u0131 kaz\u0131n, \u00e7ocuklar! Daha da derinlere inin! \u00c7ok kaliteli bir damara rastlayaca\u011f\u0131z, g\u00f6receksiniz!” demi\u015ftir? Ve nihayet, belki de, patronu y\u0131lmamas\u0131 i\u00e7in ikna eden ya\u015fl\u0131, deneyimli bir maden i\u015f\u00e7isidir?
\nBu maden oca\u011f\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan herkes g\u00fc\u00e7leri, enerjileri, bilgileri, ak\u0131llar\u0131, h\u00fcnerleriyle k\u00f6m\u00fcr \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 i\u015finde kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir yard\u0131mla\u015fma i\u00e7indedirler; ve biz onlar\u0131n hepsinin ya\u015fama ve ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 (hatta zorunlu maddeler herkes i\u00e7in sa\u011fland\u0131ktan sonra, hayallerini) ger\u00e7ekle\u015ftirme haklar\u0131n\u0131n oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Bunu s\u00f6yleyebiliriz de, parayla, \u00fccretle her birinin i\u015fe katk\u0131s\u0131n\u0131 nas\u0131l de\u011ferlendirebiliriz, buras\u0131 me\u00e7hul.
\nEsasen onlar\u0131n elde ettikleri k\u00f6m\u00fcr\u00fcn kendisi de, bir tek onlar\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc say\u0131labilir mi? Bu k\u00f6m\u00fcr ayn\u0131 zamanda maden oca\u011f\u0131na uzanan ve oradan g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 gibi d\u00f6rt yandaki istasyonlara da\u011f\u0131lan demiryollar\u0131n\u0131 yapanlar\u0131n da \u00fcr\u00fcn\u00fc de\u011fil midir? Sonra, topra\u011f\u0131 s\u00fcren, tarlay\u0131 eken, a\u011fac\u0131 kesip do\u011frayan, bu k\u00f6m\u00fcr\u00fcn yanaca\u011f\u0131 makineleri yapanlar\u0131n da \u00fcr\u00fcn\u00fc de\u011fil midir? Ve bu liste uzat\u0131ld\u0131k\u00e7a uzat\u0131lamaz m\u0131?
\nBir i\u015fle bir ba\u015fka i\u015f aras\u0131nda herhangi bir fark saptanabilmesi olanaks\u0131zd\u0131r. \u0130\u015flerin yararl\u0131klar\u0131n\u0131 sonu\u00e7lar\u0131na bakarak \u00f6l\u00e7meye kalkarsak, g\u00fcn-saat-dakika b\u00f6l\u00fcmlemesiyle yarar ili\u015fkisini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak gibi sa\u00e7ma bir noktaya gideriz.
\nGeriye bir tek yol kal\u0131yor: \u0130nsanlar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131, onlar\u0131n yapt\u0131klar\u0131 i\u015ften y\u00fcksek tutmak ve \u00f6nce ya\u015fama hakk\u0131n\u0131, sonra da \u00fcretimine kat\u0131l\u0131p kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131na, kat\u0131ld\u0131ysa ne \u00f6l\u00e7\u00fcde kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na bakmaks\u0131z\u0131n, herkesin \u00fcretilen her \u015feyden yararlanma hakk\u0131n\u0131 tan\u0131mak gerekir.
\n\u0130nsano\u011flunun hangi etkinlik alan\u0131n\u0131 ya da t\u00fcm ya\u015fam\u0131n tezah\u00fcr etti\u011fi hangi alan\u0131 al\u0131rsan\u0131z al\u0131n, kim kendi yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fe ba\u015fkalar\u0131n\u0131n ald\u0131\u011f\u0131ndan daha y\u00fcksek kar\u015f\u0131l\u0131k almas\u0131 gerekti\u011fini \u00f6ne s\u00fcrebilir: Hastal\u0131\u011f\u0131m\u0131za tan\u0131 koyan doktur mu, yoksa \u00f6zenli bak\u0131m\u0131yla hastal\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ge\u00e7iren hem\u015fire mi? \u0130lk buhar makinesini bulan mucit mi, yoksa g\u00fczel bir ilkyaz g\u00fcn\u00fc pistonlara buhar g\u00f6nderen supab\u0131 a\u00e7mak i\u00e7in ip \u00e7ekmekten usan\u0131p sokakta arkada\u015flar\u0131yla oynamak isteyerek supab\u0131n ipini makinenin koluna belli bir \u015fekilde ba\u011flarsa bu i\u015fin kendisi yokken de devam edebilece\u011fini fark eden ve b\u00f6ylece b\u00fct\u00fcn \u00e7a\u011fda\u015f buhar makinelerinin \u00e7ok \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 olan mekanik supab\u0131 buldu\u011fundan habersiz olarak soka\u011fa f\u0131rlayan \u00e7ocuk mu? Lokomotifin mucidi mi, yoksa esneklikleri olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in daha \u00f6nce trenlerin s\u0131k s\u0131k raydan \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olan ta\u015flar yerine raylann esnek tahta traversler \u00fczerine d\u00f6\u015fenmesinin daha uygun olaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6neren ve b\u00f6ylece de ray olaylar\u0131n\u0131 \u00f6nleyen New Castle’l\u0131 i\u015f\u00e7i mi? Lokomotifi kullanan makinist mi, trenin durmas\u0131 i\u00e7in gerekli i\u015fareti veren g\u00f6revli mi, yoksa yolu a\u00e7an-kapayan makas\u00e7\u0131 m\u0131?
\nAtlantik okyanusunun iki yan\u0131n\u0131n telgrafla birbirine ba\u011flanmas\u0131n\u0131 kime bor\u00e7luyuz? B\u00fct\u00fcn elektrik m\u00fchendisleri, konuyla ilgili bilim adamlan bundan bir \u015fey \u00e7\u0131kmaz diye ayak direrlerken, metal telin sinyalleri iletece\u011finde direnen m\u00fchendise mi? Kal\u0131n tel halat\u0131n s\u0131radan bir ince telle de\u011fi\u015ftirilmesini sal\u0131k veren m\u00fchendise, Maury’ye mi? Yoksa, nihayet, nereden ortaya \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 belli olmayan ve “Great EastenTin g\u00fcvertesinde g\u00fcnler, geceler boyu telin her metresini g\u00f6zden ge\u00e7irerek birilerinin \u00e7akt\u0131klar\u0131 (yal\u0131tkan bir katman olu\u015ftursun ve tel i\u015fe yaramas\u0131n diye gemi kumpanyas\u0131 sahiplerince yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yleniyor) \u00e7ivileri tek tek s\u00f6ken g\u00f6n\u00fcll\u00fclere mi?
\nOlaya daha geni\u015f kapsaml\u0131 yakla\u015f\u0131r ve sevin\u00e7leriyle, a\u00e7\u0131lar\u0131yla ger\u00e7ek hayata bakarsak g\u00f6r\u00fcr\u00fcz ki, parasal bir kar\u015f\u0131l\u0131k d\u00fc\u015f\u00fcnmenin bile incitici olabilece\u011fi yard\u0131mlarla kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f\u0131zd\u0131r her birimiz. Bu yard\u0131m bazen tam zaman\u0131nda s\u00f6ylenmi\u015f bir s\u00f6zd\u00fcr, bazen aylar-y\u0131llar s\u00fcren m\u00fcthi\u015f bir \u00f6zveridir. \u015eimdi bu “de\u011ferlendirilmeyen” hizmetlere kar\u015f\u0131l\u0131k da i\u015f\u00e7i \u00e7eki cinsinden kar\u015f\u0131l\u0131k m\u0131 bi\u00e7ece\u011fiz?
\n“Herkese yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fe g\u00f6re!” diyorlar. Olacak \u015fey mi?! \u0130nsanlar zaman zaman umduklar\u0131 parasal kar\u015f\u0131l\u0131ktan daha fazla hizmet etmeseler insanl\u0131k iki ku\u015faktan fazla ayakta kalamazd\u0131. Analar \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in canlann\u0131 feda etmese, her insan -hi\u00e7 de\u011filse hayat\u0131nda birka\u00e7 kez- hi\u00e7bir kar\u015f\u0131l\u0131k beklemeden verici olmasa insano\u011flunun soyu t\u00fckenirdi.
\nVe e\u011fer \u015fu anda burjuva toplumu \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015fse ve biz i\u00e7inden ancak ge\u00e7mi\u015fin kurumlar\u0131n\u0131 yerle bir ederek \u00e7\u0131kabilece\u011fimiz bir bo\u011funtu i\u00e7inde ya\u015f\u0131yorsak bunun nedeni kendimizi a\u015f\u0131r\u0131 bir \u015fekilde hesap i\u015flerine vermemiz; almadan vermeyi unutmam\u0131z ve toplumu da gelir gider esas\u0131na dayal\u0131 bir ticari \u015firket gibi g\u00f6rmek ya da b\u00f6yle bir \u015firkete d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek istememizdir.
\nAsl\u0131nda kolektivistler de biliyorlar b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131. “Herkese yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fe g\u00f6re” kural\u0131 olanca kat\u0131l\u0131\u011f\u0131yla uygulanacak olursa hi\u00e7bir toplumun ayakta kalamayaca\u011f\u0131n\u0131 belli belirsiz de olsa onlar da anl\u0131yorlar. \u0130nsanlar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n -kaprislerinin de\u011fil-her zaman yapt\u0131klar\u0131 i\u015fe denk d\u00fc\u015fmedi\u011fini onlar da biliyorlar… \u00d6rne\u011fin, De Paepe \u015f\u00f6yle yaz\u0131yor:
\n“Bu ba\u015ftan sona bireyci gibi g\u00f6r\u00fcnen ilke asl\u0131nda \u00e7ocuklar\u0131n ve gen\u00e7lerin yeti\u015ftirilmelerinde ve ya\u015fl\u0131, sakat, emekli, hasta vb. i\u015f\u00e7ilere yard\u0131m eden toplumsal kurulu\u015flar\u0131n yard\u0131m faaliyetleri gibi i\u015flerde toplumsal m\u00fcdahale yoluyla yumu\u015fayacakt\u0131r.”
\nBu arkada\u015flar\u0131n olay\u0131 kavray\u0131\u015flar\u0131 \u015f\u00f6yle gibi: K\u0131rk ya\u015f\u0131nda, \u00fc\u00e7 \u00e7ocuk sahibi bir adam\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131, yirmi ya\u015f\u0131ndaki bir gencin ihtiya\u00e7lar\u0131ndan daha \u00e7oktur; bebek emziren, geceler boyu bebek sallamaktan uykusuz kalan bir anne, uykusunu rahat\u00e7a uyumu\u015f bir insan kadar i\u015f \u00fcretemez. Erkek ya da kad\u0131n, \u00e7al\u0131\u015fmaktan -belki de topluma hizmet etmekten- canlar\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f insanlar\u0131n, devlet istatistiklerinde ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 yer edinmi\u015f ve “\u00e7ek”lerini alm\u0131\u015f insanlar kadar i\u015f \u00e7\u0131karamayacaklar\u0131n\u0131 anl\u0131yor gibiler sanki.
\nO bak\u0131mdan alelacele ilkelerini yumu\u015fat\u0131yorlar. “Efendim, toplum elbette \u00e7ocuklar\u0131n beslenmesi ve yeti\u015ftirilmesi i\u015fini \u00fcstlenecektir, elbette hastalara ve ya\u015fl\u0131lara yard\u0131m edecektir. Elbette b\u00f6yle bir durumda ‘herkese yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fe g\u00f6re’ temel kural\u0131nda yumu\u015fatmaya gidilerek ihtiya\u00e7lar toplumun \u00fcstlenece\u011fi harcamalar\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc olacakt\u0131r.”
\nGele gele geldik mi yine hay\u0131rseverli\u011fe! \u015eu bildi\u011fimiz H\u0131ristiyan hay\u0131rseverlik, ama bu kez devlet\u00e7e d\u00fczenlenmi\u015fi! Yeti\u015ftirme yurtlar\u0131nda, huzurevlerinde gerekli iyile\u015ftirmeler yap\u0131l\u0131p, ya\u015fl\u0131l\u0131k ve sakatl\u0131k sigortalar\u0131n\u0131 da d\u00fczenledik mi, temel ilke yumu\u015fat\u0131lm\u0131\u015f olur! Sistem ayn\u0131 sistem ama: “\u00d6nce can\u0131na oku, sonra iyile\u015ftir!”
\nB\u00f6ylece kom\u00fcnizmi yads\u0131yarak ba\u015flay\u0131p, “herkese ihtiyac\u0131nca” ilkesiyle dalga ge\u00e7mekle devam eden bu b\u00fcy\u00fck ekonomistler, \u00fcreticinin de t\u00fcketti\u011fini, \u00fcreticinin de ihtiya\u00e7lar\u0131 oldu\u011funu fark ediverdiler! Me\u011fer onlar bu noktay\u0131 unutmu\u015flar! Hemen telafi etmeye giri\u015fiyorlar. Bu ihtiya\u00e7lar\u0131n de\u011ferlendirmesini devlet yapacak, bu bir. Bu ihtiya\u00e7lar herkesin yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fle denklik i\u00e7inde mi, buna da devlet karar verecek, bu da iki. Elleri titreye titreye sadaka veriyorlar sanki! Versem mi, vermesem mi?
\nB\u00f6ylece, devlet \u00fcstleniyor hay\u0131rseverli\u011fi; k\u00f6rlere, topallara, yoksullara, hastalara bak\u0131m i\u015fini Gelinen bu noktayla, yoksullar hakk\u0131ndaki \u0130ngiliz yasas\u0131n\u0131n ve \u0130ngiliz i\u015f\u00e7i evleri (\u00f6b\u00fcr ad\u0131yla yoksul hapishanelerinin aras\u0131 yaln\u0131zca bir ad\u0131m. Kendisine kar\u015f\u0131 bunca \u00f6fke duydu\u011fumuz \u015fu ac\u0131mas\u0131z \u00e7a\u011fda\u015f toplum da bireycili\u011fini yumu\u015fatmak zorunda kald\u0131, g\u00f6rd\u00fcn\u00fcz m\u00fc! O da kom\u00fcnizm do\u011frultusunda baz\u0131 geri ad\u0131mlar atmak zorunda ve onun da ataca\u011f\u0131 ad\u0131mlar hay\u0131rseverlik kapsam\u0131nda: Yeti\u015ftirme yurtlar\u0131 ve “i\u015f\u00e7i evleri”
\nO da ucuz yemek da\u011f\u0131t\u0131yor (a\u00e7lar\u0131n d\u00fckk\u00e2nlar\u0131 ya\u011fmalamalar\u0131 korkusundan). O da hastaneler kuruyor: \u00c7o\u011fu kez berbat, ama kimi kez de harika hastaneler oluyor bunlar; bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in (ne olur ne olmaz, kendilerine de bula\u015f\u0131verir sonra!). O da i\u015f\u00e7iye eme\u011finin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma saatini esas alarak \u00f6d\u00fcyor; sonra da yoksulluktan s\u00fcr\u00fcnmeye itti\u011fi insanlar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n bak\u0131m\u0131n\u0131 \u00fcstleniyor. O da ihtiya\u00e7lar\u0131 dikkate al\u0131yor ve bunu “Yoksullar\u0131n Devlet\u00e7e Korunmas\u0131” kisvesi alt\u0131nda yap\u0131yor.
\nYoksulluk, daha \u00f6nce de g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi, zenginli\u011fin ilk ve temel kayna\u011f\u0131d\u0131r; yoksulluk t\u00fcretmi\u015ftir ilk kapitalisti. Ekonomistlerin \u00fczerinde konu\u015fmay\u0131 pek sevdikleri “art\u0131 de\u011fer” ortaya \u00e7\u0131kmazdan \u00f6nce i\u015fg\u00fc\u00e7lerini satmaya haz\u0131r a\u00e7-bald\u0131r\u0131\u00e7\u0131plak insanlar\u0131n olmas\u0131 gerekirdi. Onlar\u0131n yoksulluklar\u0131 var etti varl\u0131kl\u0131lar\u0131. Orta\u00e7a\u011f sonlar\u0131nda yoksullu\u011fun bunca yayg\u0131nl\u0131k kazanmas\u0131n\u0131n nedeni, devletlerin olu\u015fmas\u0131n\u0131 izleyen fetihlerin ve sava\u015flar\u0131n, Do\u011fu’nun ya\u011fmalanmas\u0131n\u0131n, kentle k\u00f6y aras\u0131nda ge\u00e7mi\u015fte var olan ba\u011f\u0131 koparmas\u0131 k\u00f6y yoksullar\u0131n\u0131 kentlerden uzakla\u015ft\u0131rmas\u0131d\u0131r.
\nYani \u015fimdi, neredeyse ba\u015flang\u0131c\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 olarak Nuh Nebi’den beri ortada olan bu olgu, bir toplumsal devrimin sonucuymu\u015f gibi mi g\u00f6r\u00fcls\u00fcn isteniliyor? Bu a\u00e7mas\u0131 sonuca “toplumsal devrim” ad\u0131n\u0131 vermemiz, onu a\u00e7lar, ezilenler, a\u015fa\u011f\u0131lananlar i\u00e7in onca de\u011ferli olan bir adla, “toplumsal devrim” diye adland\u0131rmam\u0131z m\u0131 isteniyor?
\nHay\u0131r, b\u00f6yle bir \u015fey asla olmayacak! Eski d\u00fczen b\u00fct\u00fcn kurumlar\u0131yla proletaryan\u0131n yumru\u011fu alt\u0131nda darmada\u011f\u0131n olurken, d\u00f6rt yandan “ekmek” isteyen, s\u0131\u011f\u0131nacak yer isteyen, herkes i\u00e7in bolluk, refah isteyen sesler duyulacak.
\nVe bu sesler duyulacak. Halk, “Hele bir ya\u015fam susuzlu\u011fumuzu giderelim!” diyecek. “Hele bir ya\u015fama sevincini, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc tadal\u0131m! Bu mutlulu\u011fu tatt\u0131ktan sonra kollar\u0131 s\u0131var, burjuva toplumun son izlerini, onun maliye-muhasebe kitaplar\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015f ahlak de\u011ferlerini, onun ‘gelir-gider’ felsefesini, ve onun ‘seninki-benimki’ aras\u0131ndaki farklar\u0131 belirleyen ve koruyan kurumlar\u0131n\u0131 yok etme i\u015fine giri\u015firiz!” Ve Proudhon’un dedi\u011fi gibi, “y\u0131karak yapaca\u011f\u0131z”! Kom\u00fcnizm ad\u0131na, anar\u015fizm ad\u0131na, y\u0131karak yapaca\u011f\u0131z !<\/p>\n

Kolektivist Toplumda \u00dccretli Emek – Ekme\u011fin Fethi | Pyotr Alekseyevi\u00e7 Kropotkin<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bize kal\u0131rsa, toplumu yeniden yap\u0131land\u0131rma planlar\u0131nda kolektivistler iki yanl\u0131\u015f yap\u0131yorlar: Hem kapitalizmi yok etmek istiyorlar, hem de bu sistemin yap\u0131ta\u015f\u0131 niteli\u011findeki iki kuruma; temsili y\u00f6netime ve \u00fccretli eme\u011fe sahip \u00e7\u0131k\u0131yorlar. \u015eu temsili y\u00f6netim dedikleri \u015fey \u00fczerinde s\u0131k s\u0131k konu\u015fmam\u0131z gerekmi\u015ftir. Do\u011frusu, akl\u0131 ba\u015f\u0131nda insanlar\u0131n -ki kolektivist partide hayli var b\u00f6yleleri- bize tarihin Fransa’dan, \u0130ngiltere’den, Almanya’dan, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[99],"tags":[],"class_list":{"0":"post-7154","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-dunya"},"yoast_head":"\nKolektivist Toplumda \u00dccretli Emek | Pyotr Alekseyevi\u00e7 Kropotkin - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Kolektivist Toplumda \u00dccretli Emek | Pyotr Alekseyevi\u00e7 Kropotkin\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Bize kal\u0131rsa, toplumu yeniden yap\u0131land\u0131rma planlar\u0131nda kolektivistler iki yanl\u0131\u015f yap\u0131yorlar: Hem kapitalizmi yok etmek istiyorlar, hem de bu sistemin yap\u0131ta\u015f\u0131 niteli\u011findeki iki kuruma; temsili y\u00f6netime ve \u00fccretli eme\u011fe sahip \u00e7\u0131k\u0131yorlar. \u015eu temsili y\u00f6netim dedikleri \u015fey \u00fczerinde s\u0131k s\u0131k konu\u015fmam\u0131z gerekmi\u015ftir. Do\u011frusu, akl\u0131 ba\u015f\u0131nda insanlar\u0131n -ki kolektivist partide hayli var b\u00f6yleleri- bize tarihin Fransa’dan, \u0130ngiltere’den, Almanya’dan, […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2018-09-01T13:45:55+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-04-27T03:22:35+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/Pyotr-Alekseyevi-Kropotkin-150x150.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"33 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"Kolektivist Toplumda \u00dccretli Emek | Pyotr Alekseyevi\u00e7 Kropotkin\",\"datePublished\":\"2018-09-01T13:45:55+00:00\",\"dateModified\":\"2024-04-27T03:22:35+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/\"},\"wordCount\":6510,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/Pyotr-Alekseyevi-Kropotkin-150x150.jpg\",\"articleSection\":[\"D\u00fcnya\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/\",\"name\":\"Kolektivist Toplumda \u00dccretli Emek | Pyotr Alekseyevi\u00e7 Kropotkin - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/Pyotr-Alekseyevi-Kropotkin-150x150.jpg\",\"datePublished\":\"2018-09-01T13:45:55+00:00\",\"dateModified\":\"2024-04-27T03:22:35+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/Pyotr-Alekseyevi-Kropotkin.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/Pyotr-Alekseyevi-Kropotkin.jpg\",\"width\":220,\"height\":230},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Kolektivist Toplumda \u00dccretli Emek | Pyotr Alekseyevi\u00e7 Kropotkin\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Kolektivist Toplumda \u00dccretli Emek | Pyotr Alekseyevi\u00e7 Kropotkin - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Kolektivist Toplumda \u00dccretli Emek | Pyotr Alekseyevi\u00e7 Kropotkin","og_description":"Bize kal\u0131rsa, toplumu yeniden yap\u0131land\u0131rma planlar\u0131nda kolektivistler iki yanl\u0131\u015f yap\u0131yorlar: Hem kapitalizmi yok etmek istiyorlar, hem de bu sistemin yap\u0131ta\u015f\u0131 niteli\u011findeki iki kuruma; temsili y\u00f6netime ve \u00fccretli eme\u011fe sahip \u00e7\u0131k\u0131yorlar. \u015eu temsili y\u00f6netim dedikleri \u015fey \u00fczerinde s\u0131k s\u0131k konu\u015fmam\u0131z gerekmi\u015ftir. Do\u011frusu, akl\u0131 ba\u015f\u0131nda insanlar\u0131n -ki kolektivist partide hayli var b\u00f6yleleri- bize tarihin Fransa’dan, \u0130ngiltere’den, Almanya’dan, […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2018-09-01T13:45:55+00:00","article_modified_time":"2024-04-27T03:22:35+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/Pyotr-Alekseyevi-Kropotkin-150x150.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"33 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"Kolektivist Toplumda \u00dccretli Emek | Pyotr Alekseyevi\u00e7 Kropotkin","datePublished":"2018-09-01T13:45:55+00:00","dateModified":"2024-04-27T03:22:35+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/"},"wordCount":6510,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/Pyotr-Alekseyevi-Kropotkin-150x150.jpg","articleSection":["D\u00fcnya"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/","name":"Kolektivist Toplumda \u00dccretli Emek | Pyotr Alekseyevi\u00e7 Kropotkin - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/Pyotr-Alekseyevi-Kropotkin-150x150.jpg","datePublished":"2018-09-01T13:45:55+00:00","dateModified":"2024-04-27T03:22:35+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/#primaryimage","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/Pyotr-Alekseyevi-Kropotkin.jpg","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/Pyotr-Alekseyevi-Kropotkin.jpg","width":220,"height":230},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/01\/kolektivist-toplumda-ucretli-emek-pyotr-alekseyevic-kropotkin\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Kolektivist Toplumda \u00dccretli Emek | Pyotr Alekseyevi\u00e7 Kropotkin"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7154","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7154"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7154\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7802,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7154\/revisions\/7802"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7154"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7154"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7154"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}