{"id":7159,"date":"2018-09-07T13:55:46","date_gmt":"2018-09-07T10:55:46","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/"},"modified":"2024-04-26T22:51:38","modified_gmt":"2024-04-26T19:51:38","slug":"kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/","title":{"rendered":"Ka\u015f Yaparken G\u00f6z \u00c7\u0131karmak | Terry Eagleton"},"content":{"rendered":"

\"\"Bu g\u00fcnlerde ya\u015fanan her trajedi ya da do\u011fal afetten sonra insanlar ellerindeki pankartlarla soka\u011fa d\u00f6k\u00fcl\u00fcyorlar. Evlerinde haz\u0131rlad\u0131klar\u0131 pankartlar\u0131n\u0131n \u00fczerinde tombul harflerle \u201cNeden?\u201d yaz\u0131yor ama bu insanlar sorular\u0131na bir cevap ar\u0131yor de\u011fillerdir. Depremin, topra\u011f\u0131n derinlerindeki bir \u00e7atlaktan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da cinayetin g\u00f6zalt\u0131ndan fazlas\u0131yla erken b\u0131rak\u0131lan bir seri katilin i\u015fi oldu\u011funu biliyorlar. Pankarta \u201cNeden?\u201d yazmak \u201cBunun sebebi nedir?\u201d diye sormak de\u011fildir; sorgulamaktan \u00e7ok bir a\u011f\u0131tt\u0131r bu. D\u00fcnyadaki ak\u0131l almaz bir ak\u0131ls\u0131zl\u0131\u011fa, \u00e7evremizde olup biten anlams\u0131zl\u0131\u011fa yap\u0131lan bir itirazd\u0131r.<\/p>\n

Geleneksel felsefenin teodise diye bilinen bir dal\u0131 etraf\u0131m\u0131zdaki bu anlams\u0131zl\u0131\u011fa bir a\u00e7\u0131klama getirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u201cTeodise\u201dnin kelime anlam\u0131 \u201cTanr\u0131’y\u0131 savunmak, hakl\u0131 \u00e7\u0131karmak\u201dt\u0131r. Oturup a\u011flamam\u0131z\u0131 gerektirecek kadar \u00e7arp\u0131k olan d\u00fcnyay\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z\u0131n sebebi, g\u00f6revlerini yerine getirmekte feci \u015fekilde \u00e7uvallamakla su\u00e7lanan ve her nas\u0131lsa her \u015feyi sevdi\u011fi s\u00f6ylenen Tanr\u0131’y\u0131 savunmak oluyor. Teodise, k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Tanr\u0131’y\u0131 m\u00fc\u015fkil durumundan kurtaracak bir \u015fekilde a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu projeye \u0130ngiliz edebiyat\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck katk\u0131s\u0131 John Milton’\u0131n muazzam epi\u011fi Kay\u0131p Cennet’tir; \u015fair bu eserde insanl\u0131\u011f\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fu a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k ya\u015fam\u0131 kullanarak \u201cTanr\u0131’n\u0131n insanlara kar\u015f\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 hakl\u0131 \u00e7\u0131karmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Devrimci Milton’a kal\u0131rsa ya\u015fanan hayat\u0131n i\u011fren\u00e7li\u011finin bir sebebi, \u0130ngiltere \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131’n\u0131n getirmesini umdu\u011fu politik cennetin sefil bir \u015fekilde yozla\u015fmas\u0131d\u0131r. Yine de Milton’\u0131n Tanr\u0131’y\u0131 aklama yolundaki sofu \u00e7abas\u0131 baz\u0131 okurlar\u0131n Tanr\u0131’ya daha da \u00e7ok s\u0131rt \u00e7evirmelerine sebep olmu\u015ftur. \u015eiirde yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, Tanr\u0131’ya kendini savunmas\u0131 i\u00e7in incelikli arg\u00fcmanlar vermek ve kendini savunmas\u0131na sebep olmak, O’nu insanlar\u0131n seviyesine indirmek demektir. Oysa tanr\u0131lara, prenslere ve yarg\u0131\u00e7lara tart\u0131\u015fmalara girmek, kendilerini hakl\u0131 \u00e7\u0131karmaya \u00e7al\u0131\u015fmak yak\u0131\u015fmaz.<\/p>\n

Teolog Kenneth Surin’e g\u00f6re bir insan, 18. y\u00fczy\u0131l Avrupa Ayd\u0131nlanmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesinde sunuldu\u011fu gibi d\u00fcnyay\u0131 uyumlu bir b\u00fct\u00fcn olarak g\u00f6rmeye ne kadar \u00e7ok meylederse, k\u00f6t\u00fcl\u00fck meselesi kendisi i\u00e7in o denli korkutucu bir hal al\u0131r. Zira k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc anlama yolundaki modern \u00e7abalar\u0131m\u0131z\u0131n k\u00f6kleri Ayd\u0131nlanma’n\u0131n kozmik iyimserli\u011findedir. K\u00f6t\u00fcl\u00fck, \u201csa\u011fduyu\u201dnun yok edemedi\u011fi kara bir g\u00f6lgedir. Kozmik kart destesindeki joker, istiridyedeki kum tanesi, d\u00fczenli d\u00fcnyam\u0131zdaki terslik unsurudur. Teodisenin bu anomaliyi a\u00e7\u0131klamaya y\u00f6nelik bir dizi iddias\u0131 vard\u0131r, tik olarak, k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 erdemli bir ki\u015filik yaratmak i\u00e7in gerekli bir unsur olarak g\u00f6ren, Erkek \u0130zci ya da so\u011fuk du\u015f diye adland\u0131rabilece\u011fimiz bir teori var. Falkland Sava\u015f\u0131’nda \u00e7arp\u0131\u015f\u0131rken, vurulman\u0131n ki\u015fili\u011fini \u00e7ok geli\u015ftirdi\u011fini s\u00f6yleyen Prens Andrew gibi insanlar\u0131n, bu anlay\u0131\u015f\u0131 onaylad\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeden edemiyoruz. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fte k\u00f6t\u00fcl\u00fck bize iyi olma ve sorumlu davranma f\u0131rsat\u0131 vermektedir. \u00dczerinde k\u00f6t\u00fcl\u00fck olmayan bir d\u00fcnya bizi erdemli davran\u0131\u015fa y\u00f6nlendiremeyecek kadar s\u0131k\u0131c\u0131 olurdu. Karamazov Karde\u015flerdeki k\u00f6t\u00fc ki\u015fi kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunmak i\u00e7in tam da b\u00f6yle bir arg\u00fcman \u00f6ne s\u00fcrer: \u0130van Karamazov’a kendi rol\u00fcn\u00fc, Tanr\u0131’n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyadaki bir ihtilaf veya z\u0131tl\u0131k, o d\u00fcnyan\u0131n kat\u0131\u015f\u0131ks\u0131z s\u0131k\u0131c\u0131l\u0131\u011fa teslim olmas\u0131n\u0131 engelleyen bir muhalefet olarak sunar. \u201cBelirsiz bir denklemdeki x” -saf uyum ve mutlak d\u00fczenin evreni ele ge\u00e7irip her \u015feyi sona erdirmesine engel olmak i\u00e7in \u201cgerekli z\u0131tl\u0131k\u201d oldu\u011funu s\u00f6yler.<\/p>\n

K\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc gerekli bir ihtilaf ya da kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f olarak g\u00f6rmek i\u015fi, i\u00e7 organlar\u0131n\u0131n kesilip kam\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131, yak\u0131lmas\u0131 ve sonra da a\u011fz\u0131na t\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131n seni bir erkek yapaca\u011f\u0131 iddias\u0131na vard\u0131rmakt\u0131r. K\u00f6t\u00fcl\u00fck t\u0131pk\u0131 bir komando olmak gibi, sana insan\u0131n eline pek de s\u0131k ge\u00e7meyen, nas\u0131l bir insan oldu\u011funu anlama f\u0131rsat\u0131n\u0131 vermektedir. Tanr\u0131 \u201cHiro\u015fima felaketini, Belsen toplama kamp\u0131n\u0131, Lizbon Depremi’ni veya Veba Salg\u0131n\u0131\u201dn\u0131 \u00fcst\u00fcm\u00fcze salmakta hakl\u0131d\u0131r, yoksa ger\u00e7ek d\u00fcnyada de\u011fil de oyuncak bir d\u00fcnyada ya\u015f\u0131yor olurduk der Richard Swinburne.2 B\u00f6yle ucuz bir fikrin s\u0131radan birinden de\u011fil de bir Oxbridge hocas\u0131ndan \u00e7\u0131km\u0131\u015f oldu\u011funa inanmak ger\u00e7ekten g\u00fc\u00e7.<\/p>\n

K\u00f6t\u00fcl\u00fckten bazen iyili\u011fin gelebilece\u011fi do\u011frudur. Galiba kem talihin y\u00fcz\u00fcm\u00fcze hi\u00e7 g\u00fclmemesiyle \u00f6v\u00fcnen, ma\u011frur tipler var aram\u0131zda. Kimileri diyor ki, modern d\u00fcnyadaki bariz anlam kayb\u0131 \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc g\u00f6r\u00fcnebilir ama asl\u0131nda bir nimettir. Olgular\u0131n kendi ba\u015flar\u0131na anlaml\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcn, onlara istedi\u011fimiz anlam\u0131 y\u00fckleyebiliriz. Diyorlar ki, geleneksel anlam enkaz\u0131ndan, i\u015fe yarar anlamlar \u00fcretebiliriz. Yani, bir felaket gibi g\u00f6r\u00fcnen \u015feyden neticede kazan\u00e7 elde edebiliriz.<\/p>\n

Ne var ki k\u00f6t\u00fcl\u00fckten her zaman iyilik do\u011fmaz; \u00f6yle bile olsa bu k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hakl\u0131 \u00e7\u0131karmaya yetmez. Ma\u011frur insanlar biraz al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck \u00f6\u011frenmek i\u00e7in organlar\u0131n\u0131n par\u00e7alanmas\u0131ndan daha makul yollar bulabilirler. \u015e\u00fcphesiz Soyk\u0131r\u0131m’dan kaynaklanan iyilikler de olmu\u015ftur, \u00f6zellikle de kimi kurbanlar\u0131n dayan\u0131\u015fmas\u0131 gibi. Ancak herhangi bir insani duygunun Soyk\u0131r\u0131m’\u0131 aklamas\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek ahlaka ayk\u0131r\u0131l\u0131kt\u0131r. \u0130ncil’de \u0130sa’n\u0131n zaman\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu hastalara \u015fifa da\u011f\u0131tarak ge\u00e7irdi\u011fini g\u00f6r\u00fcr\u00fcz ama bir kez bile hasta ve sakatlara ac\u0131lar\u0131na raz\u0131 olmalar\u0131n\u0131 \u00f6\u011f\u00fctlemez. Aksine, \u0131st\u0131raplar\u0131n \u015feytan\u0131n i\u015fi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr gibidir. Cennetin bu d\u00fcnyada \u00e7ekti\u011fin s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 yeterince telafi edece\u011fini s\u00f6ylemez. S\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7ekmek sizi daha kibar ve bilge yapsa bile, s\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7ekmek k\u00f6t\u00fcd\u00fcr. Ba\u015fka bir \u015fekilde de\u011fil de sadece b\u00f6yle kibar ve bilge olman\u0131z ise daha k\u00f6t\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n

Buradan talihli d\u00fc\u015f\u00fc\u015f fikrine \u00e7\u0131kar\u0131z yine. \u201cTalihli\u201d dedi\u011fimize g\u00f6re bunun iyi bir \u015fey oldu\u011funu mu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz? do\u011fadan kopup tarihe girmemiz olumlu bir olay m\u0131d\u0131r? Hi\u00e7 de \u015fart de\u011fil. Tarih birtak\u0131m ola\u011fan\u00fcst\u00fc ba\u015far\u0131lar getirmi\u015ftir elbette -ama sadece muazzam bir sefalet pahas\u0131na elde edilmi\u015ftir bunlar. Marksistler insan anlat\u0131s\u0131n\u0131n bu iki y\u00f6n\u00fcn\u00fcn birbirine yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011funa inan\u0131r. Belki de amip olarak kalsak daha iyi olurdu, insan \u0131rk\u0131 kendi k\u0131y\u0131m\u0131yla sona ererse -ki akl\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 zorlayan barbarl\u0131k tarihimize uygun bir son olurdu bu- pek \u00e7o\u011fumuz hayatlar\u0131m\u0131z\u0131n son saniyelerini bunu d\u00fc\u015f\u00fcnerek ge\u00e7irirdik. Evrim ve neticede yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 insanl\u0131k tarihi uzun ve korkun\u00e7 bir hata m\u0131d\u0131r? \u0130\u015fler bu kadar a\u015fik\u00e2r bir \u015fekilde kontrolden \u00e7\u0131kmadan b\u00fct\u00fcn bu projeyi iptal etsek daha iyi olmaz m\u0131yd\u0131? \u00d6yle oldu\u011funa inanan bir s\u00fcr\u00fc filozof var. Bunlardan birinin Schopenhauer oldu\u011funu \u00f6nceki sayfalarda g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fck.<\/p>\n

John Milton’\u0131n Kay\u0131p Cennet’i bu konuda olduk\u00e7a mu\u011flak bir tav\u0131r sergilemektedir. Milton \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n gereklili\u011fine inanan devrimci bir P\u00fcriten’dir ve cennetin uyumlu ama dura\u011fan d\u00fcnyas\u0131 onu pek de heyecanland\u0131rmamaktad\u0131r. Ancak Tanr\u0131’n\u0131n krall\u0131\u011f\u0131n\u0131 seven ve p\u00fcritenlerin \u0130ngiliz \u0130\u00e7 Sava\u015fanda bu krall\u0131\u011f\u0131 yery\u00fcz\u00fcne indirece\u011fine inanan \u00fctopyac\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr olarak, bir taraf\u0131 o mutlu bah\u00e7e i\u00e7in \u00f6zlem duymaktad\u0131r. Belki de kendisi meseleyi \u015f\u00f6yle g\u00f6r\u00fcyordur: \u0130lk yuvam\u0131zdan at\u0131lmasak iyiydi ama at\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131za g\u00f6re daha g\u00f6rkemli bir mutluluk elde etmek i\u00e7in art\u0131k bir \u015fans\u0131m\u0131z var.<\/p>\n

Meselenin bu y\u00f6n\u00fc garip bir \u015fekilde sadece Milton’la de\u011fil Marksizmle de ilgili. Marksistler de sonu\u00e7ta sosyalizm diye bilinen daha iyi bir ya\u015fam \u015fekline yol a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri i\u00e7in kapitalizmin \u015feytanl\u0131klar\u0131n\u0131n iyi bir \u015fey oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorlar m\u0131d\u0131r? \u015e\u00fcphesiz Marx kapitalizmi, tarihin g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc en devrimci \u00fcretim t\u00fcr\u00fc olarak a\u00e7\u0131k\u00e7a \u00f6vm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130nsanl\u0131\u011fa daha \u00f6nce g\u00f6r\u00fclmemi\u015f felaketler ya\u015fatan, s\u00f6m\u00fcr\u00fcye dayal\u0131 bir sistem oldu\u011fu tart\u0131\u015fma g\u00f6t\u00fcrmez. Ne var ki Marx’a g\u00f6re kapitalizm ayn\u0131 zamanda insan\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc o g\u00fcne de\u011fin bilinmeyen boyutlara ula\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Kapitalizmin zengin liberalizm ve Ayd\u0131nlanma gelene\u011fi, uygulanabilir bir sosyalizm i\u00e7in gerekli miras\u0131 olu\u015fturacakt\u0131r. Yani tarihin kapitalizme kap\u0131lmas\u0131 sadece bir \u015fans de\u011fil de gereklilik midir? Kapitalizm olmadan ger\u00e7ek sosyalizm olamaz m\u0131? Sosyalizm gelip toplumun lehine d\u00fczenlemeler yapana kadar toplumu zenginle\u015ftirmesi i\u00e7in kapitalizm gerekli midir?<\/p>\n

Baz\u0131 Marksistler kesinlikle buna benzer bir g\u00f6r\u00fc\u015f \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Devrim Rusya’s\u0131n\u0131n Men\u015fevikleri bu fikri savunanlar\u0131n en bilinen \u00f6rnekleri. E\u011fer durum ger\u00e7ekten de b\u00f6yleyse Marksizm de bir \u00e7e\u015fit teodise \u00f6rne\u011fi oluyor. Neticede iyili\u011fe sebep olacak tarihsel k\u00f6t\u00fcl\u00fckleri aklamaya y\u00f6nelik bir taraf\u0131 var. Kimi Marksistlere g\u00f6re antik d\u00fcnyan\u0131n k\u00f6leli\u011fi ahlaken yanl\u0131\u015f olsa da, daha \u201cilerici\u201d bir rejim olan feodalizme yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in gereklidir. Feodalizmden kapitalizme ge\u00e7i\u015f i\u00e7in de benzer bir sav \u00f6ne s\u00fcr\u00fclebilir. Yine de g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kendine Marksist diyen pek az insan b\u00f6ylesi k\u00fcstah bir \u00f6nermede bulunabilir. Her \u015feyden \u00f6nce kapitalizmin kesin olarak feodalizmden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyemeyiz. D\u00fcnyaya \u015f\u00f6yle bir g\u00f6z att\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bile kapitalizmin de sosyalizme yol a\u00e7mayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebiliriz. Kapitalizm ba\u015flad\u0131\u011f\u0131na ve var oldu\u011funa g\u00f6re, sosyalistler kapitalizmin maddesel olan ve olmayan kaynaklar\u0131n\u0131 t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131n hizmetine sunmaya \u00e7al\u0131\u015fabilir. Bununla birlikte sosyalistler bu amac\u0131 ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc yerine getirmeyi tercih ederler, t\u0131pk\u0131 Milton’\u0131n cennetten hi\u00e7 kovulmam\u0131\u015f olmam\u0131z\u0131 tercih etmesi gibi. Hen\u00fcz hi\u00e7biri yapmam\u0131\u015f olsa da, sosyalistler insanl\u0131k tarihinin hi\u00e7 ba\u015flamam\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n daha iyi olaca\u011f\u0131n\u0131 iddia edebilirler. Sonu\u00e7ta adil bir toplum yaratsak bile, bu ge\u00e7mi\u015fin ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn ac\u0131mas\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 yeterince telafi edemeyebilir. \u00d6l\u00fcy\u00fc iyile\u015ftiremez. K\u00f6leli\u011fi, Bob Hope’u ve Otuz Y\u0131l Sava\u015flar\u0131n\u0131 geriye d\u00f6n\u00fck olarak katlan\u0131l\u0131r k\u0131lamaz. Ancak b\u00fct\u00fcn bunlar ger\u00e7ekle\u015fti\u011fine g\u00f6re, sosyalizmle ya da sosyalizmsiz, ke\u015fke hi\u00e7 olmasalard\u0131 demek anlams\u0131z de\u011fildir. Bu istek do\u011fru olmayabilir. Ama makul olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyemezsiniz.<\/p>\n

K\u00f6t\u00fcl\u00fckten iyilik do\u011fabilirse bile, diye soruyor filozof Brian Davies, \u201cK\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, iyili\u011fe yol a\u00e7abilecek \u015fekilde d\u00fczenleyen biri [yani Tanr\u0131] hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcnmeliyiz?\u201d Karakterimizi s\u0131namak i\u00e7in dang hummas\u0131ndan, Britney Spears’ten ve tarantuladan daha makul bir yol bulamaz m\u0131yd\u0131? Belki bu t\u00fcr bir d\u00fcnyada k\u00f6t\u00fcl\u00fck ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r; peki Tanr\u0131 neden ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc bir d\u00fcnya yaratmad\u0131? Baz\u0131 teologlar ac\u0131 ve \u0131st\u0131rab\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 maddesel bir d\u00fcnya yaratamayaca\u011f\u0131m \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyorlar. Bu kurama g\u00f6re tensel hazlar istiyorsak, hatta sadece v\u00fccudumuz olsun bile diyorsak, \u00e7ekti\u011fimiz ac\u0131lara raz\u0131 olmal\u0131y\u0131z. Leibniz ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyan\u0131n olas\u0131 en iyi d\u00fcnya oldu\u011funu iddia eder; ba\u015fka filozoflar ise olas\u0131 d\u00fcnyalar\u0131n en iyisi fikrinin en az en b\u00fcy\u00fck asal say\u0131 fikri kadar anlams\u0131z oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Nas\u0131l bir d\u00fcnyada ya\u015f\u0131yor olursak olal\u0131m, her zaman daha iyisini tahayy\u00fcl edebiliriz (mesela Kate Winslet’in kap\u0131 kom\u015funuz oldu\u011fu bir d\u00fcnya gibi).<\/p>\n

Bir de Resmin Tamam\u0131 arg\u00fcman\u0131 var ki k\u00f6t\u00fcn\u00fcn ger\u00e7ekte k\u00f6t\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, asl\u0131n\u0131 g\u00f6remedi\u011fimiz bir iyilik oldu\u011funu iddia eder. Kozmik resmin tamam\u0131n\u0131 g\u00f6rebilseydik, d\u00fcnyaya Tanr\u0131’n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakabilseydik, bize k\u00f6t\u00fc gibi g\u00f6r\u00fcnen \u015feyin, iyicil bir b\u00fct\u00fcndeki \u00f6nemli bir par\u00e7a oldu\u011funu anlayabilirdik. Sadece g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde k\u00f6t\u00fc olan bu \u015fey olmasa b\u00fct\u00fcn gerekti\u011fi gibi i\u015fleyemezdi. Bu arg\u00fcmana g\u00f6re olan biteni do\u011fru ba\u011flama koydu\u011fumuzda, k\u00f6t\u00fc g\u00f6r\u00fcnen iyi g\u00f6r\u00fcnmeye ba\u015flayacakt\u0131r. Mesela k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7ocuk bir kad\u0131n\u0131n birinin parma\u011f\u0131n\u0131 kesti\u011fini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde deh\u015fete kap\u0131labilir; oysa o kad\u0131n\u0131n bir cerrah ve parma\u011f\u0131n da art\u0131k iyile\u015femeyecek kadar k\u00f6t\u00fcle\u015fti\u011fini bilmiyordur. K\u00f6t\u00fcl\u00fck bu y\u00f6nden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ayr\u0131nt\u0131da kaybolmaktad\u0131r. Biz uzak g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc olmayan yarat\u0131klar, bebekleri ate\u015fte k\u00f6zlemeyi iyi bir fikir olarak g\u00f6rmeyebiliriz ama bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131m\u0131z\u0131 geni\u015fletip, bu eylemin daha b\u00fcy\u00fck bir plana olan katk\u0131s\u0131n\u0131 anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, olay bize mant\u0131kl\u0131 gelebilir, hatta bebek yakanlara yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in elimizi bile uzatabiliriz, insanl\u0131k tarihinde daha ikna edici arg\u00fcmanlar da g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu teorinin tersy\u00fcz edilmi\u015f bir halini Nietzsche seslendirir: Keyif dolu bir ana r\u0131za g\u00f6steriyorsan\u0131z, d\u00fcnyadaki b\u00fct\u00fcn \u00fcz\u00fcnt\u00fc ve k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011fe de raz\u0131s\u0131n\u0131zd\u0131r demektir \u00e7\u00fcnk\u00fc d\u00fcnyada her \u015fey birbirine ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Kimisi k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn bir bilmece oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Yine de bir bak\u0131mdan d\u00fcnyan\u0131n m\u00fckemmellikten uzak oldu\u011fu son derece a\u015fik\u00e2rd\u0131r. Bunun sebebi de insanlar\u0131n birbirlerini sakat b\u0131rakmakta, s\u00f6m\u00fcrmekte ve ezmekte \u00f6zg\u00fcr olmalar\u0131d\u0131r. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f baz\u0131lar\u0131n\u0131n do\u011fal k\u00f6t\u00fcl\u00fck dedi\u011fi \u015feyi (depremler, hastal\u0131klar vs.) hakl\u0131 \u00e7\u0131karmamaktad\u0131r ama bug\u00fcn atalar\u0131m\u0131zla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ok daha fazla ki\u015finin s\u00f6zde do\u011fal k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerde parma\u011f\u0131m\u0131z oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in ge\u00e7erli sebepleri vard\u0131r. Modern \u00e7a\u011f do\u011fa ve tarih aras\u0131ndaki \u00e7izgiyi gittik\u00e7e daha da belirsizle\u015ftirmektedir. K\u0131yamet inanc\u0131 d\u00fcnyan\u0131n sonunu ate\u015fte ve tufanda, y\u0131k\u0131lan da\u011flar ve par\u00e7alanan g\u00f6klerde, ilahi sars\u0131nt\u0131lar ve t\u00fcrl\u00fc kozmik alamette g\u00f6rmektedir. B\u00fct\u00fcn bu deh\u015fetengiz senaryodan biz \u00e7elimsiz hayvanlar\u0131n sorumlu olabilece\u011fi k\u0131yamet tellallar\u0131n\u0131n hi\u00e7 akl\u0131na gelmez mi acaba? K\u0131yamet hep yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir \u015fey de\u011fil de ba\u015f\u0131m\u0131za gelen bir \u015fey olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Oysa onu kendi ba\u015f\u0131m\u0131za ger\u00e7ekle\u015ftirecek g\u00fcce pek\u00e2l\u00e2 sahibiz.<\/p>\n

Tanr\u0131’ya inananlar i\u00e7in soru asl\u0131nda d\u00fcnyada neden k\u00f6t\u00fcl\u00fck oldu\u011fu de\u011fildir. Bu sorunun cevab\u0131 olduk\u00e7a a\u00e7\u0131k… Bir pezevengin, Arnavutluk’tan getirilmi\u015f otuz seks k\u00f6lesini \u0130ngiltere’deki genelevine kapatmas\u0131nda gizemli bir y\u00f6n yok. \u0130nananlar i\u00e7in birincil mesele, Tanr\u0131’n\u0131n nas\u0131l olup da insanlar\u0131 b\u00f6yle \u015feyler yapma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcyle yaratm\u0131\u015f oldu\u011fudur. Kimi inanlar i\u00e7in insanlar\u0131n \u00f6zg\u00fcr olarak yarat\u0131lmamas\u0131 kendi i\u00e7inde \u00e7eli\u015fkili bir eylem olurdu. \u00c7\u00fcnk\u00fc s\u00f6z konusu yarat\u0131c\u0131, saf \u00f6zg\u00fcrl\u00fck olan Tanr\u0131’d\u0131r. Tanr\u0131’n\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcnde ve O’na benzer yarat\u0131lm\u0131\u015f olmak kesinlikle bir kukla olmak de\u011fildir. E\u011fer Tanr\u0131’n\u0131n kullan ger\u00e7ekten de kendisine benzer olacaksa, kendi \u00f6zg\u00fcr hayatlar\u0131n\u0131n do\u011frultusunda ya\u015famal\u0131d\u0131rlar; e\u011fer \u00f6zg\u00fcrler ise yanl\u0131\u015f yola sapma yetkisine de sahip olmal\u0131d\u0131rlar. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla, iyilik yapma g\u00fcc\u00fcne sahip her hayvan, do\u011fal olarak k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011fe de yetkindir.<\/p>\n

Peki, b\u00fct\u00fcn bunlar akl\u0131n\u0131za yat\u0131yor mu? Tanr\u0131’n\u0131n \u00f6zg\u00fcr ama k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc se\u00e7me konusunda \u00f6zg\u00fcr olmayan insanlar yaratamayaca\u011f\u0131n\u0131 kesin olarak s\u00f6yleyemeyiz. Neticede, Tanr\u0131’n\u0131n tan\u0131m\u0131 gere\u011fi her \u015feye muktedir olmas\u0131 gerekmektedir. Oysa Tanr\u0131 Arnavut seks k\u00f6lelerini pazarlayamaz; haram kazan\u00e7lar\u0131n\u0131 koyacak bir c\u00fczdan\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan de\u011fil, b\u00f6yle bir i\u015f yapmak, kendi do\u011fas\u0131yla \u00e7eli\u015fmek olaca\u011f\u0131ndan. Ve bizim aksimize Tanr\u0131 kendisiyle \u00e7eli\u015femez, ters d\u00fc\u015femez. Daha \u00f6nce g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u00fczere geleneksel H\u0131ristiyan teolojisine g\u00f6re \u015feyler kendi i\u00e7inde iyidir ve k\u00f6t\u00fcl\u00fck varl\u0131ktaki bir t\u00fcr bozulma ya da eksilmedir. \u015eeyler geli\u015ftik\u00e7e, yapmalar\u0131 gereken \u015feyleri yapt\u0131k\u00e7a iyile\u015firler. Kolunuzu di\u015fleri aras\u0131nda \u00e7i\u011fneyen bir kaplan iyidir \u00e7\u00fcnk\u00fc o esnada yapmas\u0131 gereken \u015feyi yapmaktad\u0131r. Tek sorun onun geli\u015fme yolunun seninkisiyle \u00e7eli\u015fiyor olmas\u0131d\u0131r. Vir\u00fcsler de kendi masum viral hayatlar\u0131n\u0131 s\u00fcrmektedirler. Do\u011falar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda vir\u00fcslerde itiraz edecek hi\u00e7bir \u015fey bulamay\u0131z. \u015e\u00fcphesiz muhalif bir grup eninde sonunda, ellerindeki pankartlar\u0131 hastanelerin \u00f6n\u00fcnde \u00f6fkeyle sallayarak ve vir\u00fcsleri yok etmeye \u00e7al\u0131\u015fan bilim adamlar\u0131na sald\u0131rarak, vir\u00fcslerin de haklan oldu\u011funu hayk\u0131racaklard\u0131r. Asl\u0131nda meselenin k\u00f6keninde \u015fu yat\u0131yor: Vir\u00fcsler kendilerine has ya\u015fant\u0131lar\u0131n\u0131 yarat\u0131c\u0131 bir \u015fekilde s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken, vir\u00fcslerle girdikleri ili\u015fki sebebiyle kendilerine has ya\u015fant\u0131lar\u0131n\u0131 yarat\u0131c\u0131 bir \u015fekilde s\u00fcrd\u00fcremeyen insanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrme e\u011filimine giriyorlar. Tanr\u0131 neden bir t\u00fcr\u00fcn serpilip geli\u015fmesinin bir ba\u015fka t\u00fcr\u00fcn salahiyetiyle \u00e7eli\u015fmedi\u011fi bir evren yaratamam\u0131\u015ft\u0131r ki? Dahas\u0131 d\u00fcnya serbest piyasaya neden bu kadar \u00e7ok benzemektedir?<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde k\u00f6t\u00fcl\u00fck meselesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalan kimi teologlar Tanr\u0131’n\u0131n Ey\u00fcp Kitab\u0131’ndaki bir s\u00f6z\u00fcnden medet umarlar. Tanr\u0131’ya k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011fe neden izin verdi\u011fini sormak, bu teologlara g\u00f6re, onu rasyonel ve ahlaki bir varl\u0131k olarak g\u00f6rmek demektir ama Tanr\u0131 kesinlikle b\u00f6yle bir varl\u0131k de\u011fildir. Tanr\u0131’y\u0131 \u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnmek uzayl\u0131lar\u0131 ye\u015fil renkli, a\u011f\u0131zlar\u0131ndan s\u00fclf\u00fcr sa\u00e7an, \u00fc\u00e7gen g\u00f6zl\u00fc ve b\u00f6breksiz insan\u0131ms\u0131lar olarak g\u00f6rmek demektir. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n kan\u0131tlad\u0131\u011f\u0131 tek \u015fey insan hayal g\u00fcc\u00fcn\u00fcn k\u0131tl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Son derece garip g\u00f6r\u00fcnen bir yarat\u0131\u011f\u0131 bile, kendimizin \u00fcst\u00fcnk\u00f6r\u00fc gizlenmi\u015f hali olarak g\u00f6rme e\u011filiminde oldu\u011fumuz ortada. Tanr\u0131, insanlar\u0131 iyiye y\u00f6neltmekle g\u00f6revli, sorumluluklar\u0131, zorunluluklar\u0131 ve f\u0131rsatlar\u0131 olan devasa bir ahlak zab\u0131tas\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmemelidir. S\u00f6z konusu teologlar aksi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn O’nu z\u0131nd\u0131k\u00e7a kendimize benzeterek, Tanr\u0131’n\u0131n mutlakiyetini \u00f6nemsizle\u015ftiren Ayd\u0131nlanmac\u0131 bir yorum oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyorlar. Filozof Mary Midgley’in de i\u015faret etti\u011fi gibi: \u201cE\u011fer Tanr\u0131 varsa, kesinlikle yozla\u015fm\u0131\u015f ya da aptal bir memurdan daha gizemlidir.\u201d Tevrat’ta Ey\u00fcp’e sert\u00e7e s\u00f6yledi\u011fi \u00fczere, Tanr\u0131 insan mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00f6tesindedir. Ey\u00fcp s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131ndan \u015fik\u00e2yet edip
\nTanr\u0131’n\u0131n kendisi gibi saf birine neden bu kadar \u00e7ok felaket ya\u011fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordu\u011funda, yanda\u015flar\u0131 fiyakal\u0131 s\u00f6zde a\u00e7\u0131klamalar yaparlar. Belki de, \u00f6rne\u011fin, atalar\u0131 baz\u0131 g\u00fcnahlar i\u015flemi\u015ftir ve kendisi bu sebeple cezaland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Sonunda Tanr\u0131 kendisi ortaya \u00e7\u0131kar ve bu onursuz cevaplan lanetleyerek bir kenara iter. Ey\u00fcp’e bu ac\u0131lan neden \u00e7ektirdi\u011fini a\u00e7\u0131klamak yerine, kendisine, \u00fc\u00e7 a\u015fa\u011f\u0131 be\u015f yukar\u0131, cehenneme kadar yolunun oldu\u011funu s\u00f6yler. Tanr\u0131’n\u0131n Ey\u00fcp’\u00fc terslemesinin meali \u015fudur: Sen benimle ilgili ne bilebilirsin ki? Kendi ahlaki ve rasyonel kodlar\u0131n\u0131 bana uygulamaya nas\u0131l c\u00fcret edersin? Bu bir salyangozun bir bilim adam\u0131n\u0131 sorgulamas\u0131 gibi bir \u015fey de\u011fil midir? Bu ne c\u00fcret? Hik\u00e2yenin sonunda Ey\u00fcp Tanr\u0131’y\u0131 bir sebep olmaks\u0131z\u0131n sevmeye karar verir \u2014 \u00f6tesini berisini d\u00fc\u015f\u00fcnmeden, \u00f6d\u00fcl ve ceza g\u00f6zetmeksizin, en az \u00e7ekti\u011fi ac\u0131lar kadar kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z bir sevgiyle sevmeye karar verir.<\/p>\n

\u201c\u0130yilik i\u00e7in yarat\u0131lm\u0131\u015f bir evrende,\u201d diye yazar Richard J. Bernstein, \u201cAuschwitz’den sonra, k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn ve ac\u0131n\u0131n me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131labilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek terbiyesizliktir.\u201d \u0130yi de, bu her zaman terbiyesizlik de\u011fil miydi? Neden sadece Auschwitz’den sonra \u00f6yle olsun ki? Pek \u00e7ok insan Nazi toplama kamplar\u0131ndan \u00e7ok daha \u00f6nce k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 dile getiriyordu. Bu durumda Tanr\u0131’n\u0131n alt\u0131 milyon Yahudi’nin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesine neden izin verdi\u011fini bilmiyoruz, tabii e\u011fer \u201cizin vermek\u201d do\u011fru ifadeyse. Baz\u0131 inan\u00e7l\u0131 insanlar, bu i\u015fi do\u011fru bulmay\u0131p, a\u00e7\u0131klama aramaktan vazge\u00e7ebilirler. \u015eu ana de\u011fin s\u00f6z\u00fc edilen b\u00fct\u00fcn arg\u00fcmanlar\u0131n ger\u00e7eklikten uzak ve d\u00fczmece, birka\u00e7\u0131n\u0131n ise z\u0131nd\u0131k\u00e7a oldu\u011funu iddia edebilirler. Kant bu y\u00fczden \u201cTeodiseye Y\u00f6nelik B\u00fct\u00fcn Felsefi Giri\u015fimlerin Gereksizli\u011fi\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir deneme yazm\u0131\u015ft\u0131r. Paul Ricoeur teodisenin \u201c\u00e7\u0131lg\u0131n bir proje\u201d oldu\u011funu s\u00f6yler. H\u0131ristiyanlar\u0131n ellerinden gelen bu kadarsa, yenilgiyi kabul etmeleri ve – en az\u0131ndan bu m\u00fchim meselede- agnostik olmalar\u0131 kendi hay\u0131rlar\u0131nad\u0131r. Agnostik olmalar\u0131 durumunda bile k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn Tanr\u0131’n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 son derece g\u00fc\u00e7l\u00fc bir arg\u00fcman olu\u015fturdu\u011funu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne almak zorundad\u0131rlar.<\/p>\n

Midgley’e g\u00f6re \u201ck\u00f6t\u00fcl\u00fcklerin \u00e7o\u011fu tembellik, korku, pintilik ve a\u00e7g\u00f6zl\u00fcl\u00fck gibi sessiz, sayg\u0131de\u011fer ve \u015fiddetten uzak sebeplerle yap\u0131l\u0131r.\u201d Bu kitab\u0131n alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 anlamdaki k\u00f6t\u00fcl\u00fck, s\u00f6z konusu sebepler kadar ahlaks\u0131z ve \u015feytani de\u011fildir. Genellikle korkmam\u0131z gereken k\u00f6t\u00fcl\u00fck de\u011fil s\u0131radan bencillik ve h\u0131rst\u0131r. Korkun\u00e7 eylemlerin sahipleri her zaman korkun\u00e7 ki\u015filer de\u011fildir. CIA i\u015fkencecileri kesinlikle iyi birer koca ve baba olabilir. Sezar’\u0131n etraftaki b\u00fct\u00fcn kabileleri dize getirdi\u011fi s\u00f6ylense de askeri katliamlardan asl\u0131nda hi\u00e7 kimse tek ba\u015f\u0131na sorumlu de\u011fildir. Ya\u015fl\u0131lar\u0131n emeklilik fonlar\u0131n\u0131 hortumlayan veya gezegenin tamam\u0131n\u0131 kirleten ki\u015filer de genellikle i\u015f i\u015ftir diyen yumu\u015fak ba\u015fl\u0131 bireylerdir. Meselenin \u00f6z\u00fcn\u00fcn b\u00f6yle olmas\u0131na sevinmeliyiz. Zira \u00e7o\u011fu k\u00f6t\u00fcl\u00fck kurumsald\u0131r. Bireylerin k\u00f6t\u00fc niyetli eylemlerinin de\u011fil de menfaatlerin ve insanlardan ba\u011f\u0131ms\u0131z i\u015flemlerin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr k\u00f6t\u00fcl\u00fck. Bu i\u015fleyi\u015fi kesinlikle hafife almamal\u0131y\u0131z ama komplo diye bir \u015feyin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da reddetmemeliyiz. \u015eu bir ger\u00e7ektir ki k\u00f6t\u00fc niyetli baz\u0131 insanlar, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde art\u0131k sigara i\u00e7menin yasak oldu\u011fu odalarda bulu\u015fup k\u00f6t\u00fcl\u00fckler planlamaktad\u0131rlar. \u00d6te yandan bu k\u00f6t\u00fcl\u00fckler belli sistemlerin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcrler.<\/p>\n

K\u00f6t\u00fcl\u00fck t\u00fcrlerinin \u00e7o\u011fu toplumsal sistemlerimizin i\u00e7ine i\u015flemi\u015ftir ve bu sistemlere hizmet eden bireyler yapt\u0131klar\u0131n\u0131n ciddiyetinin fark\u0131nda olmayabilirler. \u00d6te yandan bu insanlar\u0131n tarihin elinde basit birer kukla oldu\u011funu s\u00f6yleyemeyiz. Noam Chomsky’nin bir zamanlar dedi\u011fi gibi entelekt\u00fcellerin politik otoriteye meselelerin i\u00e7 y\u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6stermesine gerek yoktur \u00e7\u00fcnk\u00fc otorite ger\u00e7e\u011fi zaten bilir. Entelekt\u00fceller topluma ger\u00e7e\u011fi g\u00f6sterseler bile, i\u011fren\u00e7 siyasi eylemlere imza atan pek \u00e7ok birey, duyarl\u0131 ve vicdanl\u0131 insanlard\u0131r; bu insanlar devlete, \u015firkete, Tanr\u0131’ya veya \u00d6zg\u00fcr D\u00fcnya’n\u0131n gelece\u011fine -kimi sa\u011fc\u0131 Amerikal\u0131lar i\u00e7in b\u00fct\u00fcn bu kavramlar neredeyse ayn\u0131 anlama gelir- cansiperane hizmet ettiklerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler. John Le Carre’\u0131n gizli ajanlar\u0131 gibi, haysiyetsiz davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n tats\u0131z ama gerekli oldu\u011funa inan\u0131rlar. Bir insan\u0131n t\u0131rnaklar\u0131n\u0131 kerpetenle s\u00f6kmek, ideal bir d\u00fcnyada yapacaklar\u0131 bir \u015fey de\u011fildir. T\u0131rnak s\u00f6ken i\u015fkencecilerin ve daha k\u00f6t\u00fcs\u00fc onlara bu i\u015fi verenlerin, yapt\u0131klar\u0131 ve s\u00f6yledikleri aras\u0131nda ciddi bir \u00e7eli\u015fki g\u00f6rmeksizin ahlaki de\u011ferlerden bahsedebilmelerinin bir sebebi i\u015fte budur. Ahlaki de\u011ferlerine samimiyetle inan\u0131yor olabilirler ama o de\u011ferlerle ticari ve politik ger\u00e7ekleri ba\u015fka d\u00fcnyalara aittir. Ve bu iki d\u00fcnyan\u0131n kesi\u015fmeleri gerekmemektedir onlar i\u00e7in. Siniklerin dedi\u011fi gibi din g\u00fcndelik ger\u00e7eklerle \u00e7eli\u015fmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, dinden vazge\u00e7me zaman\u0131 gelmi\u015ftir.<\/p>\n

Bu durumda s\u00f6z konusu yanl\u0131\u015f bilin\u00e7 m\u00fcte\u015fekkir olmam\u0131z gereken bir \u015feydir. Korkun\u00e7 \u015feyler yapan insanlar yapt\u0131klar\u0131n\u0131n en az\u0131ndan k\u0131smen fark\u0131nda olmasalard\u0131, onlar\u0131n ger\u00e7ek anlamda, i\u00e7ten gelen bir k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011fe sahip olduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek zorunda kalacakt\u0131k. Ve bu da onlar\u0131n, \u015fu an sahip oldu\u011fumuzdan daha iyi bir toplumsal d\u00fczen kurma hakk\u0131na ve yetisine sahip olup olmad\u0131klar\u0131 meselesini g\u00fcndeme getirebilirdi. Marx ve Engels ideoloji kavram\u0131n\u0131 radikal bir politik d\u00fczeni makul g\u00f6stermek i\u00e7in kullanmam\u0131\u015flard\u0131r ama buna ra\u011fmen ikisi aras\u0131nda bir ili\u015fki vard\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n i\u00e7inde olduklar\u0131 sistem taraf\u0131ndan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde \u015fartland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olmalar\u0131 ger\u00e7e\u011fi, politik de\u011fi\u015fime engel olmaktad\u0131r. Ancak, bu ger\u00e7ek onlar\u0131n, politik kefarete uzak olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek \u0131skarta edilmelerini gerektirmez. H\u00fcmanistler bu t\u00fcr insanlar i\u00e7in, ironik bir \u015fekilde, yanl\u0131\u015f bir bilin\u00e7 geli\u015ftirmi\u015flerdir, E\u011fer ba\u015fkalar\u0131n\u0131 sakat b\u0131rakan ya da s\u00f6m\u00fcren insanlar asl\u0131nda ne yapt\u0131klar\u0131n\u0131n fark\u0131nda de\u011fillerse, \u0130ncil’den me\u015fhur bir ifadeyle s\u00f6ylersek, bu durumda \u015f\u00fcphesiz ahlaken vasatt\u0131rlar, b\u00fcsb\u00fct\u00fcn k\u00f6t\u00fc de\u011fillerdir. Yapt\u0131klar\u0131 \u015feyin ciddiyetinin sadece k\u0131smen fark\u0131nda olsalar bile ya da yapt\u0131klar\u0131n\u0131n tam olarak fark\u0131nda olmalar\u0131na ra\u011fmen bunun onurlu bir dava i\u00e7in vazge\u00e7ilmez oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnseler bile belki de h\u00fcmanistlerin sand\u0131klar\u0131 kadar ho\u015f g\u00f6r\u00fcl\u00fcr de\u011fillerdir. “Belki\u201d diyorum \u00e7\u00fcnk\u00fc Stalin ve Mao onurlu bir ama\u00e7 diye niteledikleri bir \u015fey i\u00e7in katliamlar yapt\u0131lar ve Stalin ve Mao’yu da ho\u015f g\u00f6receksek, kimi g\u00f6rmeyece\u011fimizi kestirmek zor…<\/p>\n

K\u00f6t\u00fcl\u00fck eylemlerinin \u00e7o\u011funun yanl\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnme, a\u011f\u0131r basan \u00e7\u0131karlar ve tarihsel g\u00fc\u00e7lerden kaynakland\u0131\u011f\u0131 do\u011fru olmasayd\u0131, \u00e7ok daha korkun\u00e7 bir durumla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131rd\u0131k. \u0130nsan \u0131rk\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye hakk\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek zorunda kalabilirdik. Schopenhauer insan ya\u015fam\u0131n\u0131 korumaya de\u011fer bulan herkesin derin bir yan\u0131lg\u0131 i\u00e7inde oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Ona g\u00f6re insan ya\u015fam\u0131 u\u011fra\u015fmaya de\u011fmezdir \u00e7\u00fcnk\u00fc sadece \u201canl\u0131k tatmin, ihtiya\u00e7lardan kaynaklanan k\u0131sa s\u00fcreli keyif, yo\u011fun ve uzun s\u00fcren ac\u0131, s\u00fcrekli m\u00fccadele\u201dden ibarettir, \u201cbellum omnium, her \u015fey hem av, hem avc\u0131d\u0131r. Yokluk, ihtiya\u00e7, endi\u015fe, feryat ve uluma insaecula saeculorum veya yerkabu\u011fu bir kez daha \u00e7atlayana kadar devam edecektir. \u201d<\/p>\n

Schopenhauer’un \u00e7izdi\u011fi portrenin yetersiz bir alg\u0131ya dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz. Bu portrede insan ya\u015fam\u0131na dair baz\u0131 temel unsurlar\u0131n sorumsuzca g\u00f6z ard\u0131 edilmi\u015f gibidir. Ancak Schopenhauer’un insan ya\u015fam\u0131n\u0131 ya\u015fanmaya de\u011fer k\u0131lan hemen her \u015feyi bir kenara itti\u011fini kabul etsek bile ortada bir sorun var. Elbette sava\u015f kadar sevgi, inleme kadar kahkaha, i\u015fkence kadar da mutluluk var. Ancak insanl\u0131k tarihinin kay\u0131t defterinde bu iki grup \u00f6zellik, yani olumlu ve olumsuz e\u015fit midir? Cevap belli. Asl\u0131nda olumsuz sadece bask\u0131n de\u011fil, pek \u00e7ok yerde ve zamanda tart\u0131\u015fmas\u0131z bir \u015fekilde bask\u0131nd\u0131r. Hegel tarihin \u201chalklar\u0131n mutlulu\u011funun, devletlerin bilgeli\u011finin ve bireylerin erdeminin kurban edildi\u011fi kanl\u0131 bir sunak,\u201d mutluluk d\u00f6nemlerinin ise bo\u015f sayfalar oldu\u011funu s\u00f6yler. Ayr\u0131ca yazd\u0131klar\u0131nda \u201ck\u00f6t\u00fcl\u00fck, \u015feytanilik ve insan ruhunun yaratt\u0131\u011f\u0131 en g\u00f6rkemli imparatorluklar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc\u201d ve \u201cinsano\u011flunun dile gelmemi\u015f sefaletinden bahseder. Ve \u00fcstelik b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 fazlas\u0131yla iyimser olmakla d\u00fczenli olarak su\u00e7lanan bir filozof yaz\u0131yor! \u201cSat\u0131rlar\u0131 aras\u0131nda,” diye yazar Schopenhauer, \u201ca\u011flama, inleme ve di\u015f g\u0131c\u0131rt\u0131s\u0131, halklar\u0131n korku dolu pat\u0131rt\u0131s\u0131 ve kan davas\u0131 g\u00f6r\u00fclmeyen bir felsefe, felsefe de\u011fildir.\u201d \u0130nsanl\u0131k tarihinin \u201cbitimsiz y\u0131k\u0131mlar\u0131\u201dndan bahseden Theodor Adorno da Schopenhauer’la ayn\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015ftedir.<\/p>\n

Erdem kamusal alanda geli\u015ftiyse bile bu hem k\u0131sa hem de tehlikeli bir \u015fekilde olmu\u015ftur. Hayranl\u0131k duydu\u011fumuz de\u011ferler -merhamet, \u015fefkat, adalet, iyilik- \u00e7o\u011funlukla ki\u015fiye \u00f6zel alanlara mahsustur. \u00c7o\u011fu k\u00fclt\u00fcr \u00e7apulculuk, a\u00e7g\u00f6zl\u00fcl\u00fck ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc anlat\u0131lar\u0131ndan olu\u015fur. Yak\u0131nlarda sona eren \u00e7alkant\u0131l\u0131 y\u00fczy\u0131l bir ucundan di\u011ferine kana boyanm\u0131\u015ft\u0131r, bo\u015f yere \u00f6len milyonlarca insanla imlenmi\u015ftir. Politika d\u00fcnyas\u0131n\u0131 vah\u015fi, koku\u015fmu\u015f ve bask\u0131c\u0131 g\u00f6rmeye \u00f6ylesine al\u0131\u015fm\u0131\u015f\u0131z ki bu \u015fartlar\u0131n bu denli \u0131srarla s\u00fcrmesine art\u0131k \u015fa\u015f\u0131rm\u0131yoruz. Me\u015fhur ortalamalar yasas\u0131 sebebiyle bile olsa, iyilik ve \u0131\u015f\u0131\u011fa insanl\u0131k tarihinin kay\u0131tlar\u0131nda daha s\u0131k rastlamam\u0131z gerekmez miydi?<\/p>\n

Meseleyi ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc de ifade edebiliriz. \u0130nsan\u0131n i\u00e7inde hem iyilik hem de k\u00f6t\u00fcl\u00fck olmas\u0131 bir meyhane kli\u015fesidir. \u0130nsan karma\u015f\u0131k, \u00f6ng\u00f6r\u00fclmez ve ahlaken kar\u0131\u015f\u0131k bir yarat\u0131km\u0131\u015f. \u00d6yle bile olsa politik hayatta iyiler neden daha s\u0131k g\u00f6r\u00fclmezler? Sebep kesinlikle toplumsal ve politik tarihin – yap\u0131lar\u0131n, kurumlar\u0131n ve g\u00fc\u00e7 ili\u015fkilerinin- do\u011fas\u0131 olmal\u0131. \u00c7\u0131tk\u0131r\u0131ld\u0131m bir liberal bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131nda insanlar sadece ahlaken kar\u0131\u015f\u0131k de\u011fildir. Aksine, insanlar \u00e7o\u011funlukla yoz, tembel yarat\u0131klard\u0131r ve insanlardan kayda de\u011fer bir \u015fey elde etmek istiyorsan\u0131z, onlar\u0131 s\u00fcrekli disiplin alt\u0131nda tutman\u0131z gerekir. Bu y\u00f6nden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda insanlardan \u00e7ok \u015fey bekleyenler – sosyalistler, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fcler ve benzerleri- feci hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011frayacaklard\u0131r. Zira onlar insan\u0131 a\u015f\u0131n bir \u015fekilde idealle\u015ftirme e\u011filimdedirler. Muhafazak\u00e2rlar\u0131n, \u00f6te yandan, insanda g\u00f6rd\u00fckleri geli\u015fme potansiyeli de moral bozacak kadar azd\u0131r. Muhafazak\u00e2rlar ilk g\u00fcnaha inan\u0131rlar ama kefarete inanmazlar; pembe g\u00f6zl\u00fckl\u00fc liberaller ise kefarete inan\u0131r, ilk g\u00fcnaha inanmazlar. Bu a\u015f\u0131n iyimser anlay\u0131\u015fa g\u00f6re insanlar bir \u015fekilde ba\u015flar\u0131n\u0131n \u00e7aresine bakmaktad\u0131rlar \u00e7\u00fcnk\u00fc ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyan\u0131n \u015fartlar\u0131 buna engel olacak kadar feci de\u011fildir. Belli bir naif \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcncede ise insan refah\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde ger\u00e7ekten de ciddi engeller vard\u0131r ama b\u00fct\u00fcn bunlar haricidir. Bu harici unsurlar\u0131n bask\u0131lad\u0131\u011f\u0131 insan\u0131n ise i\u00e7sel bir iyili\u011fe sahip oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. \u00d6zg\u00fcr olmamam\u0131z\u0131n tek sebebi \u00f6n\u00fcm\u00fczde bir engel olmas\u0131d\u0131r. Bu safdil bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 do\u011fru olsayd\u0131, d evrimlerin ve kurtulu\u015fun daha s\u0131k ya\u015fanmas\u0131 gerekirdi. \u00d6zg\u00fcrl\u00fck ve devrim insanl\u0131k tarihinde s\u0131k g\u00f6r\u00fclmemektedir \u00e7\u00fcnk\u00fc bizim kesinlikle kendimizden kurtar\u0131lmam\u0131z gereklidir.<\/p>\n

Radikaller ise tehlikeli bir denge tutturmak zorundad\u0131rlar. Bir yandan insan\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcze de\u011fin gelen yozla\u015fm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n derinli\u011fi ve inat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 konusunda ac\u0131mas\u0131zca ger\u00e7ek\u00e7i olmak zorundad\u0131rlar. Aksi takdirde hayat \u015fartlar\u0131m\u0131z\u0131 de\u011fi\u015ftirme projesi sebatl\u0131 olamayacakt\u0131r. Duygusal bir ho\u015fg\u00f6r\u00fc insan\u0131n yarar\u0131na de\u011fil zarar\u0131nad\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc ho\u015f g\u00f6rerek de\u011fi\u015fime engel olursunuz. Bir di\u011fer y\u00f6nden ise yozla\u015fm\u0131\u015fl\u0131k de\u011fi\u015fim ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc imk\u00e2ns\u0131z k\u0131lacak bir unsur olamaz. Tarihi fazlas\u0131yla iyimser okumak, kapsaml\u0131 bir de\u011fi\u015fime gerek olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne \u00e7\u0131kar. A\u015f\u0131n kasvetli okursan\u0131z da b\u00f6yle bir de\u011fi\u015fimin ger\u00e7ekle\u015fmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 sonucuna \u00e7\u0131kars\u0131n\u0131z.<\/p>\n

Bu durumda radikal de\u011fi\u015fim projesi s\u00fcregelen tarihsel haks\u0131zl\u0131klar\u0131n kat\u0131\u015f\u0131ks\u0131z aksili\u011fine nas\u0131l kar\u015f\u0131 koyacakt\u0131r? Ger\u00e7ek\u00e7ilik nas\u0131l olacak da umudun ye\u015fermesine mani olmayacakt\u0131r? Bazen siyasi de\u011fi\u015fimlere ne kadar \u00e7ok ihtiyac\u0131m\u0131z varsa o de\u011fi\u015fim o denli imk\u00e2ns\u0131z g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Rus Bol\u015fevikler 1917’de Sovyet Devrimi s\u0131ras\u0131nda kendilerini b\u00f6yle bir durumda buldular. \u00c7ar otokrasisi, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc ve sivil kurumlar\u0131n yoklu\u011fu, yoksulluk i\u00e7indeki k\u00f6yl\u00fcler ve feci \u015fekilde s\u00f6m\u00fcr\u00fclen proletarya, devrimi zorunlu k\u0131lmaktayd\u0131. Ancak bu unsurlar ayn\u0131 zamanda devrimi zorla\u015ft\u0131ran sebeplerden baz\u0131lar\u0131yd\u0131. Bir zamanlar Lenin’in dedi\u011fi gibi Rus toplumunun geri kalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 devrimi ba\u015flatmay\u0131 nispeten kolayla\u015ft\u0131r\u0131yordu. G\u00fc\u00e7 sadece bir merkezde topland\u0131\u011f\u0131ndan, \u00e7arl\u0131k devletine indirilecek bir darbe devrim i\u00e7in yeterli olacakt\u0131. Ama i\u015fte ayn\u0131 geri kalm\u0131\u015fl\u0131k, diye ekliyordu Lenin, ba\u015flat\u0131lan devrimi s\u00fcrd\u00fcrmeyi zorla\u015ft\u0131r\u0131yordu. 20. y\u00fczy\u0131lda \u00e7irkin ve bi\u00e7imsiz bir sosyalizme tan\u0131k olduk \u00e7\u00fcnk\u00fc ger\u00e7ekle\u015fmesinin en az m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu yerde sosyalizme kar\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir ihtiya\u00e7 vard\u0131. Ve bu o \u00e7a\u011f\u0131n en b\u00fcy\u00fck trajedilerinden biridir.<\/p>\n

Radikalleri siyasi umutsuzlu\u011fa kap\u0131lmaktan al\u0131koyan materyalizmdir. Bununla kastetti\u011fim \u015fiddet ve adaletsizli\u011fin ki\u015filerin bireysel k\u00f6t\u00fcl\u00fck e\u011filimlerden de\u011fil de b\u00fcy\u00fck oranda \u00e7evresel unsurlardan kaynakland\u0131\u011f\u0131 inanc\u0131d\u0131r. Materyalist g\u00f6r\u00fc\u015fte yoksul ve ezilen insanlardan Assisi’li Aziz Francis gibi davranmalar\u0131 beklenmez. Bazen belki aziz gibi davran\u0131rlar ama \u00f6yle davrand\u0131klar\u0131nda \u00e7arp\u0131c\u0131 olan tek \u015fey bu davran\u0131\u015f\u0131n s\u0131ra di\u015fili\u011fidir. Erdemlilik belli bir oranda maddi refaha ba\u011fl\u0131d\u0131r. A\u00e7l\u0131ktan \u00f6lmek \u00fczereyken, ba\u015fkalar\u0131yla makul ili\u015fkiler kuramazs\u0131n\u0131z. Materyalizmin bu ba\u011flamdaki z\u0131tt\u0131 ahlak\u00e7\u0131l\u0131kt\u0131r -iyi ve k\u00f6t\u00fc davran\u0131\u015flar\u0131n maddi \u015fartlardan olduk\u00e7a ba\u011f\u0131ms\u0131z oldu\u011fu ve bu davran\u0131\u015flar\u0131 iyi ya da k\u00f6t\u00fc yapan\u0131n da k\u0131smen ba\u011flama ra\u011fmen se\u00e7ilmi\u015f olmalar\u0131 inanc\u0131d\u0131r. Radikaller \u00e7evresel \u015fartlan d\u00fczelterek insanlardan birer aziz yaratabileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor de\u011filler. Aksine radikaller biliyorlar ki insan k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, kimi Freudyen olan bir\u00e7ok sebeple, en k\u00f6kl\u00fc politik de\u011fi\u015fime bile direnebilir. Otantik materyalistler politik olgu ve etkilerin de s\u0131n\u0131rlan oldu\u011funun ve biz maddesel yarat\u0131klar\u0131n politik kavramlarla nas\u0131l bir ili\u015fki i\u00e7inde oldu\u011fumuzun fark\u0131ndad\u0131rlar. Radikal d\u00fc\u015f\u00fcnce, b\u00fct\u00fcn bunlara ra\u011fmen, b\u00fcy\u00fck insan topluluklar\u0131na \u00e7ok daha iyi ya\u015fam \u015fartlar\u0131 sunulabilece\u011fini iddia eder. Ve bu da politik ger\u00e7ek\u00e7ili\u011fin ta kendisidir.<\/p>\n

Maddi bir varolu\u015f m\u00fccadelesi i\u00e7inde olan insanlar, birer gizli Pinkie ya da mini Leverk\u00fchn olduklar\u0131 i\u00e7in de\u011fil de s\u0131rf ya\u015fad\u0131klar\u0131 zorluklar sebebiyle erdem timsali olmaya olduk\u00e7a uzakt\u0131rlar. \u0130nsanl\u0131k tarihinin barbarl\u0131k ve cehaletle dolu olmas\u0131 k\u0131smen s\u0131n\u0131f toplumunun yaratt\u0131\u011f\u0131 yapay kaynak k\u0131tl\u0131\u011f\u0131ndan ve b\u00fcy\u00fck kitlelere insan vasf\u0131n\u0131n ve \u00f6neminin verilmemesindendir. Ahlak g\u00fc\u00e7ten ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Dahas\u0131, nas\u0131l ki bask\u0131 alt\u0131nda tutulanlar ve zulmedilenler yozla\u015f\u0131yorsa, y\u00f6netici s\u0131n\u0131f aras\u0131nda da ad\u0131 duyulmam\u0131\u015f her t\u00fcrden ahlaks\u0131zl\u0131\u011fa s\u0131k rastlanmaktad\u0131r. Pek \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc ve zengin ki\u015fi, kimi \u00fcnl\u00fc y\u0131ld\u0131z gibi, zamanla kendisinin \u00f6l\u00fcms\u00fcz ve yenilmez oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flar. Sorsan\u0131z itiraf etmezler ama davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi budur. Ve i\u015f inanca geldi\u011finde, insanlar\u0131n s\u00f6ylediklerine de\u011fil de yapt\u0131klar\u0131na bakmal\u0131s\u0131n\u0131z. S\u00f6z konusu insanlar i\u015fte bu inan\u00e7lar\u0131 sebebiyle tanr\u0131lar\u0131n y\u0131k\u0131c\u0131 g\u00fc\u00e7lerini zaman i\u00e7inde maharetle kullanmaya ba\u015flarlar. Sadece ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u015fartlar kendilerine \u00f6l\u00fcm\u00fc hissettirenler, kendi t\u00fcr\u00fcnden ba\u015fka bireylerle dayan\u0131\u015fma e\u011filimine girerler.<\/p>\n

Buraya kadar ahlaks\u0131z davran\u0131\u015flar\u0131n b\u00fcy\u00fck oranda somut kurumlardan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu sebeple de k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011fe bula\u015fan insanlar\u0131n, t\u0131pk\u0131 ilk g\u00fcnahta oldu\u011fu gibi, tamamen sorumlu tutulamayaca\u011f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015ft\u0131m. Asl\u0131nda \u00f6nerdi\u011fim ilk g\u00fcnah fikrinin materyalist bir yorumu. Eylemler akt\u00f6rleri \u00f6yle olmadan k\u00f6t\u00fc olabilir. Ayn\u0131 \u015fey iyilik i\u00e7in de s\u00f6ylenebilir. \u00dc\u00e7k\u00e2g\u0131t\u00e7\u0131lar\u0131n \u00c7ocuk Esirgeme Kurumu i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Tarihsel a\u00e7\u0131dan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda iyi eylemlerin iyi bireylerden daha \u00f6nemli oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrebiliriz. Dolay\u0131s\u0131yla k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 sonland\u0131rmam\u0131za yard\u0131m etti\u011fin s\u00fcrece, \u00f6zgecil davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 sadece erkek arkada\u015f\u0131n\u0131 etkilemek i\u00e7in yap\u0131yor olman \u00e7ok da \u00f6nemli de\u011fildir. Peki ya k\u00f6t\u00fcl\u00fck? K\u00f6t\u00fcl\u00fck s\u00f6z konusu oldu\u011funda, eylem ve akt\u00f6r ayr\u0131m\u0131 ile ilgili s\u00f6ylediklerimizi bir daha g\u00f6zden ge\u00e7irmeliyiz. K\u00f6t\u00fc ki\u015filer olmadan k\u00f6t\u00fc eylemler olabilir mi? Olamaz, tabii e\u011fer bu kitab\u0131n arg\u00fcman\u0131 sa\u011fduyuluysa. K\u00f6t\u00fcl\u00fck bir davran\u0131\u015f t\u00fcr\u00fc oldu\u011fu kadar bir varolu\u015f \u015fart\u0131d\u0131r da. \u0130ki eylem ayn\u0131 g\u00f6r\u00fcnebilir ama biri k\u00f6t\u00fcyken di\u011feri olmayabilir. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 r\u0131zaya dayanan sadomazo\u015fist bir cinsel ili\u015fkide, erotik haz almak i\u00e7in e\u015fine ac\u0131 \u00e7ektiren biriyle, ba\u015fka birine s\u0131rf i\u00e7indeki i\u011fren\u00e7 yokluk duygusunu bast\u0131rmak i\u00e7in dayan\u0131lmaz ac\u0131lar ya\u015fatan biri aras\u0131ndaki fark\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn \u00f6rnek olarak.<\/p>\n

Ne var ki e\u011fer k\u00f6t\u00fcl\u00fck bir arac\u0131ya gerek duyuyorsa, Nazileri nereye koymal\u0131? Kimin \u00f6znel varolu\u015fu Auschwitz’e sebep olmu\u015ftur? Hitler’in mi? Parti \u00f6nde gelenlerinin mi? Ulusal akl\u0131n m\u0131? Bu soruyu cevaplamak zor. Belki tek s\u00f6yleyebilece\u011fimiz Nazi Almanya’s\u0131nda k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn, benzer durumlarda da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, \u00e7ok farkl\u0131 d\u00fczlemlerde i\u015flemi\u015f oldu\u011fudur. Bir yanda ordu mensubu ya da devlet g\u00f6revlisi olduklar\u0131 i\u00e7in k\u00f6t\u00fc olmad\u0131klar\u0131 halde, k\u00f6t\u00fcym\u00fc\u015f gibi davranmak zorunda kalan i\u015fbirlik\u00e7iler vard\u0131. Bu projede (caniler, milliyet\u00e7iler, s\u0131radan Yahudi d\u00fc\u015fmanlar\u0131 gibi) g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak yer ald\u0131klar\u0131 i\u00e7in \u00e7ok daha su\u00e7lu olanlar ama k\u00f6t\u00fc diye nitelendiremeyece\u011fimiz insanlar da yer ald\u0131. Ayr\u0131ca akla gelmeyecek k\u00f6t\u00fcl\u00fckler yapan ama bunlar\u0131 belli bir tatmin elde etmek i\u00e7in yapmayanlar da vard\u0131. Eichmann bu son gruba iyi bir \u00f6rnek olu\u015fturuyor. Ve elbette Hitler gibi \u00f6ld\u00fcrme ve yok etme fantezilerini tatmin eden ve hakiki k\u00f6t\u00fc diye tan\u0131mlayabilece\u011fimiz insanlar da vard\u0131. Belki biraz teredd\u00fctle ulusal haleti ruhiyeden de bahsedebiliriz -insanlar\u0131 yakalay\u0131p zehirleyen fantezilerden s\u00f6z edebiliriz. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta bu fantezilerin kurulmas\u0131nda yer almayan ama Nazi propagandas\u0131yla bu i\u015fe s\u00fcr\u00fcklenen ve hastal\u0131kl\u0131 bir d\u00fcnya d\u0131\u015f\u0131 bal\u00e7\u0131k taraf\u0131ndan ele ge\u00e7irilen insanlardan bahsedebiliriz.<\/p>\n

E\u011fer ahlak ve ya\u015fam\u0131n fiziksel \u015fartlar\u0131na dair arg\u00fcman\u0131m bir \u00f6l\u00e7\u00fcde de olsa mant\u0131kl\u0131ysa, \u00f6nemli bir olguyu ortaya \u00e7\u0131kart\u0131yor. insan \u0131rk\u0131yla ilgili g\u00fcvenilir bir ahlaki yarg\u0131da bulunanlay\u0131z zira onu iflah olmaz \u015fartlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda g\u00f6zleme \u015fans\u0131m\u0131z olmad\u0131. \u015eartlar ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc olsayd\u0131 insan nas\u0131l davran\u0131rd\u0131, bilemiyoruz. Kimileri ger\u00e7ek insan do\u011fas\u0131n\u0131n ancak \u015fiddetli bask\u0131 alt\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131na inan\u0131r. S\u0131rtlar\u0131n\u0131 bir duvara daya, y\u00fczlerine \u0131\u015f\u0131k tut, hayatta en \u00e7ok korktuklar\u0131 \u015feyle ba\u015f ba\u015fa b\u0131rak onlar\u0131 ve insanlar\u0131n ne olduklar\u0131 ortaya \u00e7\u0131ks\u0131n. Ancak bu fikrin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131 a\u015fik\u00e2rd\u0131r. \u00c7o\u011fu insan\u0131n belli \u015fartlar alt\u0131nda su ve ekmek i\u00e7in birbirlerini \u00f6ld\u00fcrece\u011fi muhtemelen do\u011frudur. Ama bu onlar\u0131n ruhlar\u0131n\u0131n normal \u015fartlardaki haliyle ilgili pek az \u015fey s\u00f6ylemektedir bize.<\/p>\n

Yo\u011fun bask\u0131 alt\u0131ndaki insanlar genellikle en zarif y\u00f6nlerini ortaya koyamazlar. Baz\u0131 insanlar\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc y\u00f6nlerini kriz anlar\u0131nda g\u00f6sterdikleri do\u011frudur, \u0130ngilizlerin, \u00f6rne\u011fin, bu erdemi sergilediklerine inan\u0131l\u0131r, \u0130ngilizler iki kriz aras\u0131ndaki s\u00fcrede s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 bir kahramanl\u0131k g\u00f6sterisi yapma f\u0131rsat\u0131n\u0131 sab\u0131rla beklerler. Ancak b\u00f6yle insanlar az\u0131nl\u0131ktad\u0131r, insanlar\u0131n bask\u0131 ve s\u0131k\u0131nt\u0131dan kurtulma isteklerinin tek sebebi sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmak de\u011fildir. \u0130nsanlar sadece bask\u0131 ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131nda kim olduklar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenebilirler veya olmak istedikleri ki\u015fi olabilirler. Marx, bug\u00fcne de\u011fin olan biten her \u015feyin asl\u0131nda tarih olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. \u015eu ana de\u011fin olan bitenler onun deyi\u015fiyle \u201ctarih arifesidir. S\u00fcr\u00fcp gitmekte olan korkun\u00e7 s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn bir ba\u015fka ad\u0131m\u0131d\u0131r sadece. Ancak \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki engelleri y\u0131k\u0131p ger\u00e7ek tarihe ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda nas\u0131l insanlar oldu\u011fumuzu anlama \u015fans\u0131na sahip olaca\u011f\u0131z. Bu neticede ho\u015f bir deneyim olmayabilir elbette. Belki de ba\u015ftan beri bir canavar oldu\u011fumuz \u00e7\u0131kacak ortaya. Ama en az\u0131ndan, \u00fcst\u00fcm\u00fczdeki g\u00fcc\u00fcn ac\u0131mas\u0131z zorlamalar\u0131yla ya da mal m\u00fclk i\u00e7in verdi\u011fimiz sonsuz kavgan\u0131n etkisiyle bulan\u0131kla\u015fm\u0131\u015f g\u00f6zlerle de\u011fil, do\u011fru ve d\u00fczg\u00fcn bir bak\u0131\u015fla g\u00f6rebilece\u011fiz kendimizi.<\/p>\n

Ahlaki p\u00fcritenler bir y\u00f6nden hakl\u0131d\u0131r, iyi ve k\u00f6t\u00fc aras\u0131ndaki fark \u00f6nemlidir. Ama onlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri anlamda de\u011fil. Meseleye ahlaken bakarsak, insanlar\u0131 ay\u0131ran \u015fey tarihin bu g\u00fcne de\u011fin \u00e7o\u011funlukla bir kan d\u00f6kme ve despotluk fabl\u0131, insanlar i\u00e7in \u015fiddetin medeni davran\u0131\u015flardan \u00e7ok daha al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f ve d\u00fcnya \u00fczerinde ya\u015fam\u0131\u015f insanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funun g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 hi\u00e7 g\u00f6rmemesinin \u00e7ok daha hay\u0131rl\u0131 oldu\u011funu bilip bilmemeleridir. Bu kasvetli Schopenhauervari duygular baz\u0131 solcular\u0131 rahats\u0131z edecektir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc a\u00e7\u0131k\u00e7a teslimiyet\u00e7ilikle ve moral bozucu olmakla itham edeceklerdir. K\u00f6t\u00fcmserli\u011fi bir d\u00fc\u015f\u00fcnce su\u00e7u gibi g\u00f6ren solcular\u0131n olmas\u0131 gibi b\u00fct\u00fcn olumsuzluklar\u0131 nihilizm sanan kronik iyimser Amerikal\u0131lar da vard\u0131r. Ne var ki politik bilgeli\u011fin b\u00fct\u00fcn k\u00f6kleri ger\u00e7ek\u00e7iliktedir. Thomas Hardy, sadece en k\u00f6t\u00fcy\u00fc so\u011fukkanl\u0131l\u0131kla de\u011ferlendirdi\u011fimizde daha iyiye do\u011fru gidebilece\u011fimizi s\u00f6yler.<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde politik de\u011fi\u015fimin \u00f6n\u00fcndeki engel, ironik bir bi\u00e7imde, insanl\u0131k tarihinin berbatl\u0131\u011f\u0131n\u0131n getirdi\u011fi k\u00f6t\u00fcmserlik de\u011fil ak\u0131ls\u0131z bir geli\u015fme d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. Ger\u00e7ek antirealistler, hepimizin g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e daha iyi ve daha medeni oldu\u011fumuz gibi akl\u0131n almayaca\u011f\u0131 kadar kendinden ho\u015fnut inan\u00e7lar besleyen bilim adam\u0131 Richard Dawkins gibi insanlard\u0131r. \u201cYirmi birinci y\u00fczy\u0131ldaki \u00e7o\u011fu insan,\u201d diye yazar Tanr\u0131 Yan\u0131lg\u0131s\u0131’nda, \u201corta\u00e7a\u011f’daki, firavunlar zaman\u0131ndaki ve hatta, o kadar uza\u011fa gitmeye gerek yok, 1920’lerdeki atalar\u0131ndan[…] \u00e7ok daha ilerdedir. Her \u015fey bir ilerleme i\u00e7indedir ve bir \u00f6nceki y\u00fczy\u0131l\u0131n[…] \u00f6nc\u00fc kuvvetleri bile sonraki y\u00fczy\u0131l\u0131n arkada kalm\u0131\u015f \u00e2cizlerinden bile \u00e7ok daha geridedir. B\u00f6lgesel ve k\u0131sa s\u00fcreli gerilemeler ya\u015fanabilir; Amerika 2000’lerin ba\u015f\u0131ndaki h\u00fck\u00fcmetten \u00e7ok \u00e7ekmi\u015ftir. Ama geni\u015f zaman \u00f6l\u00e7e\u011finde, geli\u015fim e\u011filimi hi\u00e7 durmam\u0131\u015ft\u0131r ve durmayacakt\u0131r.\u201d<\/p>\n

Dawkins, geli\u015fimle liberal de\u011ferlerin art\u0131\u015f\u0131n\u0131 kastetmektedir. Bu alanda ger\u00e7ekten de (e\u015fi benzeri olmayan) tatmin edici geli\u015fmeler kaydedilmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla, o afili \u201cve durmayacakt\u0131r\u201d dogmas\u0131na ra\u011fmen (bilim adam\u0131 elinde sihirli k\u00fcresiyle mi konu\u015fuyor acaba?), bu geli\u015fmenin de\u011ferini vurgulamakta olduk\u00e7a hakl\u0131d\u0131r. Hem de geli\u015fmenin sadece emperyalist bir mit oldu\u011funu s\u00f6yleyen ki\u015filere ra\u011fmen halk\u0131d\u0131r. Hayat\u0131n baz\u0131 y\u00f6nlerde daha iyiye gitti\u011fi do\u011frudur. Geli\u015fime \u015f\u00fcpheyle yakla\u015fanlar, di\u015flerini anestezi kullanmadan \u00e7ektirmeyi denesinler. Pankhurst k\u0131z karde\u015fleri veya Martin Luther King’i d\u00fc\u015f\u00fcnmeleri de sal\u0131k verilir kendilerine. Ama bir \u015feyler de k\u00f6t\u00fcye gitmi\u015ftir. Ve saf bilim adam\u0131m\u0131z bu konuda hemen hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6ylememi\u015ftir. Adam\u0131m\u0131z\u0131n insanl\u0131\u011f\u0131n s\u00fcrekli evrilen bilgeli\u011fine yapt\u0131\u011f\u0131 burnu b\u00fcy\u00fck \u00f6vg\u00fcy\u00fc okuyan hi\u00e7 kimse, ayn\u0131 zamanda gezegenimizi bir ba\u015ftan di\u011ferine saran umutsuzluk, n\u00fckleer sava\u015f tehdidi, AIDS ve di\u011fer \u00f6l\u00fcmc\u00fcl vir\u00fcslerin yayd\u0131\u011f\u0131 felaketler, neo-emperyalist ba\u011fnazl\u0131k, fakirli\u011fin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 kitlesel g\u00f6\u00e7ler, siyasi fanatizm, 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ekonomik adaletsizli\u011fine geri d\u00f6n\u00fc\u015f ve potansiyel pek \u00e7ok musibet gibi olumsuzluklarla da kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuzu akl\u0131ndan bile ge\u00e7irmez. Geli\u015fme \u00e7\u0131\u011f\u0131rtkanlar\u0131 i\u00e7in tarih, k\u00fc\u00e7\u00fck birtak\u0131m cehalet dalgalar\u0131yla yakamozlanan evrim sular\u0131n\u0131n s\u00fcrekli y\u00fckseli\u015fidir. Birka\u00e7 ilkel ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 d\u00fczeltmek, elden ge\u00e7irilmek ve \u015f\u00f6yle bir parlatmak gereklidir, o kadar. Dawkins’e kal\u0131rsa Amerika’n\u0131n ter\u00f6re kar\u015f\u0131 sava\u015f a\u00e7arak ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 ter\u00f6r, tarihin genzine ka\u00e7an t\u00fck\u00fcr\u00fckt\u00fcr sadece. Radikaller ise tarihin hem barbarl\u0131k hem de medeniyet i\u00e7erdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Ve bu ikisi birbirinden ayr\u0131lamayacak kadar i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015ftir. Dawkins gibi yazarlar\u0131 okudu\u011fumuzda k\u00f6t\u00fcl\u00fck ya da ilk g\u00fcnah doktrininin neden radikal bir inan\u00e7 olabilece\u011fini anlar\u0131z. Bu doktrin, insan\u0131n son derece berbat bir t\u00fcr oldu\u011funu ve onu sadece k\u00f6kten bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn yola getirebilece\u011fini \u00f6ne s\u00fcrer.<\/p>\n

Richard J. Bernstein Radikal K\u00f6t\u00fcl\u00fck adl\u0131 kitab\u0131nda 2001’de D\u00fcnya Ticaret Merkezi’ne yap\u0131lan sald\u0131r\u0131dan \u201ck\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn zaman\u0131m\u0131zdaki cisimle\u015fmi\u015f hali\u201d diye bahseder. Yazar, Amerika Birle\u015fik Devletleri’nin ge\u00e7ti\u011fimiz elli y\u0131lda New York’taki trajedide hayat\u0131n\u0131 kaybedenlerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmayacak kadar \u00e7ok say\u0131da masum sivili \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn fark\u0131nda de\u011fil galiba. Bu sat\u0131rlar yaz\u0131l\u0131rken New York trajedisinin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 Irak’taki haks\u0131z sava\u015fta kurban say\u0131s\u0131 y\u00fczlerle katland\u0131. Bernstein kendi \u00fclkesinin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ad\u0131na ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi diktat\u00f6rl\u00fck ve kasapl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6rmezden geliyor. K\u00f6t\u00fcl\u00fck, ona sorarsan\u0131z, hep ba\u015fka bir yerdedir. Bug\u00fcn Bat\u0131klar k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc \u00e7o\u011funlukla Amerika Birle\u015fik Devletleri’nin s\u00f6z ge\u00e7iremedi\u011fi \u0130ran ve Kuzey Kore gibi politik rejimlerle ve abart\u0131l\u0131yor olmakla birlikte insanl\u0131\u011f\u0131n selameti i\u00e7in ger\u00e7ekten de ciddi bir tehdit olu\u015fturan, \u0130slami ter\u00f6rizmle \u00f6zde\u015fle\u015ftiriyor.<\/p>\n

Ne var ki bu kitapta anlatt\u0131\u011f\u0131m \u015fekliyle, s\u00f6z konusu ter\u00f6rizm k\u00f6t\u00fc olmaktan ziyade vicdans\u0131zd\u0131r ve bu iki kavram aras\u0131ndaki fark basit bir kelime oyununun \u00f6tesindedir. Asl\u0131nda g\u00fcvenli\u011fimiz ve hayat\u0131m\u0131z enikonu bu farkl\u0131l\u0131\u011fa dayan\u0131yor olabilir. K\u00f6t\u00fcy\u00fc y\u0131k\u0131c\u0131 ve yok edici davran\u0131\u015f\u0131ndan vaz-ge\u00e7iremezsiniz \u00e7\u00fcnk\u00fc yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir amac\u0131 ve anlam\u0131 yoktur. Kendisinin d\u0131\u015f\u0131ndaki insanlar\u0131n meseleyi oturtmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 anlaml\u0131l\u0131k, onun i\u00e7in ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir sorundur. \u00d6te yandan, anlaml\u0131, hatta hayran olunabilecek ama\u00e7lar u\u011fruna erdemsiz i\u015flere giri\u015fenlerle, en az\u0131ndan teorik olarak tart\u0131\u015fmaya girebilirsiniz. Kuzey \u0130rlanda’daki otuz y\u0131ll\u0131k sorun k\u0131smen \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015fse bu IRA’c\u0131lar\u0131n tam olarak ikinci grupta yer almas\u0131ndand\u0131r. \u0130slami k\u00f6ktenciler de bir zamanlar bu grupta olabilirdi. Bat\u0131 belli M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkelere kar\u015f\u0131 farkl\u0131 bir tav\u0131r tak\u0131nsayd\u0131, bug\u00fcn ba\u015f\u0131na gelen felaketlerin en az\u0131ndan baz\u0131lar\u0131ndan ka\u00e7\u0131nm\u0131\u015f olurdu.<\/p>\n

Bu s\u00f6ylediklerimle \u0130slami k\u00f6ktencili\u011fin olduk\u00e7a rasyonel oldu\u011funu iddia ediyor de\u011filim. Aksine, i\u015fkence edilmi\u015f ve \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f kurbanlar\u0131n\u0131n \u00e7ok iyi bildi\u011fi \u00fczere, en \u00f6l\u00fcmc\u00fcl \u00f6nyarg\u0131 ve ba\u011fnazl\u0131k anlat\u0131lar\u0131yla doludur \u0130slami k\u00f6ktencilik. Ancak bu \u00f6l\u00fcmc\u00fcl anlat\u0131lar birtak\u0131m politik sorunlar da i\u00e7ermektedir, her ne kadar kar\u015f\u0131tlar\u0131 bu \u015fik\u00e2yetlerin yersiz ya da hayali oldu\u011funu iddia etse bile. Bu s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 g\u00f6rmezden gelmek M\u00fcsl\u00fcman ter\u00f6ristlerin, kafalar\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na inanmaktansa, omuzlar\u0131n\u0131n \u00fczerinde kafa ta\u015f\u0131mad\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek demektir. S\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 yanl\u0131\u015f de\u011ferlendirdiklerini s\u00f6ylemek de\u011fil de ya\u015fad\u0131klar\u0131yla ilgili kesinlikle tart\u0131\u015f\u0131labilecek hi\u00e7bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmektir. Bu yakla\u015f\u0131m da \u00f6nyarg\u0131lardan mustariptir ve durumu k\u00f6t\u00fcle\u015ftirmekten ba\u015fka bir i\u015fe yaramaz. Kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuz trajedi sadece milyonlarca insan\u0131n, hi\u00e7bir su\u00e7lan yokken \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bir tehlike alt\u0131nda ya\u015famalar\u0131 de\u011fildir. As\u0131l trajedi \u015fudur: Bu tehlike daha do\u011fmadan bertaraf edilebilirdi.<\/p>\n

\u015e\u00fcphesiz d\u00fcnyada yine de k\u00f6t\u00fc niyetli, ba\u011fnaz \u0130sl\u00e2m\u00ee ideolojiler olurdu, t\u0131pk\u0131 ba\u011fnaz Bat\u0131l\u0131 itikatlar\u0131n olmas\u0131 gibi. Tabii s\u0131rf bu y\u00fczden \u0130kiz Kuleler de y\u0131k\u0131lmazd\u0131. Arap d\u00fcnyas\u0131n\u0131n k\u0131zg\u0131n ve kendini a\u015fa\u011f\u0131lanm\u0131\u015f hissetmesinin sebebi, Bat\u0131’n\u0131n uzun y\u0131llara dayanan siyasi tacizidir. \u0130slami ter\u00f6r\u00fc k\u00f6t\u00fc diye tan\u0131mlamak, kelimenin bu kitapta ele ald\u0131\u011f\u0131m \u015fekliyle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, bu k\u0131zg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n somutlu\u011funu g\u00f6rmezden gelmek demektir. Bu \u00f6fkeyi hafifletecek t\u00fcrden politik eylemler i\u00e7in ge\u00e7 kalm\u0131\u015f da olabiliriz. Ter\u00f6rizmin art\u0131k \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bir momentumu var. Ama bu ka\u00e7\u0131r\u0131lm\u0131\u015f f\u0131rsata \u00fcz\u00fclmekle, d\u00fc\u015fman\u0131 mant\u0131kl\u0131 hi\u00e7bir eylemle az da olsa de\u011fi\u015fmeyecek, kafas\u0131z hayvanlar olarak g\u00f6rmek aras\u0131nda bir fark vard\u0131r. \u0130kinci g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn savunucular\u0131, ter\u00f6r \u015fiddetinin sadece daha fazla \u015fiddetle ba\u015far\u0131labilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler. Oysa daha fazla \u015fiddet, daha fazla ter\u00f6re yol a\u00e7ar ve daha fazla say\u0131da masum insan tehdit alt\u0131na girer. Ter\u00f6rizmi k\u00f6t\u00fc diye nitelemenin sorunu daha da alevlendirmektir ve bu da, bilmeden yap\u0131msan\u0131z bile, lanetledi\u011finiz barbarl\u0131\u011f\u0131n ta kendisiyle i\u015fbirli\u011fi yapmak demektir.<\/p>\n

Ka\u015f Yaparken G\u00f6z \u00c7\u0131karmak –\u00a0K\u00f6t\u00fcl\u00fck \u00dczerine Bir Deneme | Terry Eagleton<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bu g\u00fcnlerde ya\u015fanan her trajedi ya da do\u011fal afetten sonra insanlar ellerindeki pankartlarla soka\u011fa d\u00f6k\u00fcl\u00fcyorlar. Evlerinde haz\u0131rlad\u0131klar\u0131 pankartlar\u0131n\u0131n \u00fczerinde tombul harflerle \u201cNeden?\u201d yaz\u0131yor ama bu insanlar sorular\u0131na bir cevap ar\u0131yor de\u011fillerdir. Depremin, topra\u011f\u0131n derinlerindeki bir \u00e7atlaktan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da cinayetin g\u00f6zalt\u0131ndan fazlas\u0131yla erken b\u0131rak\u0131lan bir seri katilin i\u015fi oldu\u011funu biliyorlar. Pankarta \u201cNeden?\u201d yazmak \u201cBunun sebebi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[134],"tags":[],"class_list":{"0":"post-7159","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-kuram"},"yoast_head":"\nKa\u015f Yaparken G\u00f6z \u00c7\u0131karmak | Terry Eagleton - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Ka\u015f Yaparken G\u00f6z \u00c7\u0131karmak | Terry Eagleton\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Bu g\u00fcnlerde ya\u015fanan her trajedi ya da do\u011fal afetten sonra insanlar ellerindeki pankartlarla soka\u011fa d\u00f6k\u00fcl\u00fcyorlar. Evlerinde haz\u0131rlad\u0131klar\u0131 pankartlar\u0131n\u0131n \u00fczerinde tombul harflerle \u201cNeden?\u201d yaz\u0131yor ama bu insanlar sorular\u0131na bir cevap ar\u0131yor de\u011fillerdir. Depremin, topra\u011f\u0131n derinlerindeki bir \u00e7atlaktan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da cinayetin g\u00f6zalt\u0131ndan fazlas\u0131yla erken b\u0131rak\u0131lan bir seri katilin i\u015fi oldu\u011funu biliyorlar. Pankarta \u201cNeden?\u201d yazmak \u201cBunun sebebi […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2018-09-07T10:55:46+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-04-26T19:51:38+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/TerryEagleton2-150x150.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"43 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"Ka\u015f Yaparken G\u00f6z \u00c7\u0131karmak | Terry Eagleton\",\"datePublished\":\"2018-09-07T10:55:46+00:00\",\"dateModified\":\"2024-04-26T19:51:38+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/\"},\"wordCount\":8545,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/TerryEagleton2-150x150.jpg\",\"articleSection\":[\"Kuram\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/\",\"name\":\"Ka\u015f Yaparken G\u00f6z \u00c7\u0131karmak | Terry Eagleton - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/TerryEagleton2-150x150.jpg\",\"datePublished\":\"2018-09-07T10:55:46+00:00\",\"dateModified\":\"2024-04-26T19:51:38+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/TerryEagleton2.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/TerryEagleton2.jpg\",\"width\":345,\"height\":225},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Ka\u015f Yaparken G\u00f6z \u00c7\u0131karmak | Terry Eagleton\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Ka\u015f Yaparken G\u00f6z \u00c7\u0131karmak | Terry Eagleton - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Ka\u015f Yaparken G\u00f6z \u00c7\u0131karmak | Terry Eagleton","og_description":"Bu g\u00fcnlerde ya\u015fanan her trajedi ya da do\u011fal afetten sonra insanlar ellerindeki pankartlarla soka\u011fa d\u00f6k\u00fcl\u00fcyorlar. Evlerinde haz\u0131rlad\u0131klar\u0131 pankartlar\u0131n\u0131n \u00fczerinde tombul harflerle \u201cNeden?\u201d yaz\u0131yor ama bu insanlar sorular\u0131na bir cevap ar\u0131yor de\u011fillerdir. Depremin, topra\u011f\u0131n derinlerindeki bir \u00e7atlaktan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da cinayetin g\u00f6zalt\u0131ndan fazlas\u0131yla erken b\u0131rak\u0131lan bir seri katilin i\u015fi oldu\u011funu biliyorlar. Pankarta \u201cNeden?\u201d yazmak \u201cBunun sebebi […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2018-09-07T10:55:46+00:00","article_modified_time":"2024-04-26T19:51:38+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/TerryEagleton2-150x150.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"43 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"Ka\u015f Yaparken G\u00f6z \u00c7\u0131karmak | Terry Eagleton","datePublished":"2018-09-07T10:55:46+00:00","dateModified":"2024-04-26T19:51:38+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/"},"wordCount":8545,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/TerryEagleton2-150x150.jpg","articleSection":["Kuram"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/","name":"Ka\u015f Yaparken G\u00f6z \u00c7\u0131karmak | Terry Eagleton - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/TerryEagleton2-150x150.jpg","datePublished":"2018-09-07T10:55:46+00:00","dateModified":"2024-04-26T19:51:38+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/#primaryimage","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/TerryEagleton2.jpg","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/TerryEagleton2.jpg","width":345,"height":225},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/07\/kas-yaparken-goz-cikarmak-terry-eagleton\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ka\u015f Yaparken G\u00f6z \u00c7\u0131karmak | Terry Eagleton"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7159","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7159"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7159\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7791,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7159\/revisions\/7791"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7159"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7159"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7159"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}