{"id":716,"date":"2009-04-26T17:31:34","date_gmt":"2009-04-26T14:31:34","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2009\/04\/26\/turkiyede-yabancilastirma-tiyatrosu-zehra-ipsiroglu\/"},"modified":"2009-04-26T17:31:34","modified_gmt":"2009-04-26T14:31:34","slug":"turkiyede-yabancilastirma-tiyatrosu-zehra-ipsiroglu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/turkiyede-yabancilastirma-tiyatrosu-zehra-ipsiroglu\/","title":{"rendered":"T\u00fcrkiye’de Yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma Tiyatrosu | Zehra \u0130p\u015firo\u011flu"},"content":{"rendered":"
Bertolt Brecht’in Oyunlar\u0131n\u0131n Al\u0131mlanmas\u0131<\/div>\n
Bat\u0131 tiyatrosunun bu geli\u015fimi \u00e7ok k\u0131sa bir ge\u00e7mi\u015fi olan T\u00fcrk tiyatrosunu nas\u0131l etkiliyor? 60\u2019l\u0131 y\u0131llarda politik tiyatroya duyulan ilgiyle birlikte tiyatro d\u00fcnyam\u0131za giren B. Brecht\u2019in tiyatromuza etkisi nedir? Brecht\u2019in oyunlar\u0131 \u00fclkemizde nas\u0131l sahnelenip oynanm\u0131\u015ft\u0131r? Yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma tiyatrosu anlama ve do\u011fru yorumlama a\u00e7\u0131s\u0131ndan kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan ba\u015fl\u0131ca g\u00fc\u00e7l\u00fckler nelerdir? Bunlar ne derecede a\u015f\u0131labilmi\u015ftir? Bu sorular\u0131 yan\u0131tlamadan \u00f6nce tiyatromuzun ge\u00e7mi\u015fine k\u0131saca g\u00f6z atal\u0131m.<\/div>\n
Bat\u0131 anlam\u0131nda tiyatronun ilk ad\u0131m\u0131 Tanzimat d\u00f6neminde at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Frans\u0131z tiyatrosunu \u00f6rnek alan bu tiyatro, benzetmeci tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n i\u00e7inde kalan dramatik tiyatroyu benimsiyordu. Bu anlay\u0131\u015f Cumhuriyet d\u00f6nemi reformlar\u0131yla iyice k\u00f6k salar. Tiyatro bu d\u00f6nemde belli bir a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131, \u00f6nemi olan bir kurum olarak kabul ettirir kendini. T\u00fcrkiye\u2019de benzetmeci tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n yerle\u015fmesi i\u00e7in yap\u0131lan sava\u015f\u0131m, 18. yy. Ayd\u0131nlanma d\u00f6nemi Alman tiyatrosunun kurulu\u015funu an\u0131msat\u0131r. Bu d\u00f6nemin \u00fcnl\u00fc tiyatrocular\u0131ndan J.C. Gottsched klasik Frans\u0131z tiyatrosunu \u00f6rnek alarak ulusal Alman tiyatrosunun kurulmas\u0131nda \u00f6nc\u00fcl\u00fck yapm\u0131\u015ft\u0131. O zamana de\u011fin gezginci gruplar\u0131n elinde halk tiyatrosu gelene\u011fini s\u00fcrd\u00fcren Alman tiyatrosu, Gottsched\u2019in \u00e7abalar\u0131 sonucu ciddiye al\u0131nmas\u0131 gereken bir kurum olarak benimsenmi\u015fti. B\u00f6ylece halk g\u00fcld\u00fcr\u00fclerinin yerini dramatik tiyatro kurallar\u0131na g\u00f6re yaz\u0131lan ve ahlaksal bir bildirisi olan klasik oyunlar alm\u0131\u015ft\u0131. Cumhuriyet d\u00f6nemi tiyatrosunun kurucusu Muhsin Ertu\u011frul\u2019u bu bak\u0131mdan Gottsched\u2019e benzetebiliriz. O da tiyatronun \u00f6nemini halka \u00f6\u011fretmek istiyor, tiyatronun \u00f6nemsenmesini sa\u011flamak i\u00e7in halk tiyatrosu gelene\u011fine, tuluata yer vermiyor ve belli kurallar\u0131 benimsemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Bu d\u00f6nemde oyun yazar\u0131ndan y\u00f6netmene ve oyuncuya de\u011fin t\u00fcm\u00fcn\u00fcn tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131 dramatik tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131 do\u011frultusunda bir geli\u015fim g\u00f6steriyor.<\/div>\n
T\u00fcrk tiyatrosu, Alman tiyatrosuyla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda iki y\u00fczy\u0131l geridedir. Bat\u0131\u2019daki tarihsel geli\u015fim s\u00fcrecinin incelendi\u011fi b\u00f6l\u00fcmde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi Ayd\u0131nlanma\u2019y\u0131 izleyen Klasik, Romantik, Ger\u00e7ek\u00e7ilik gibi ak\u0131mlar, tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131na, diline, anlat\u0131m\u0131na yeni yeni boyutlar kazand\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. 20 y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda D\u0131\u015favurumcularla bu geli\u015fimin son a\u015famas\u0131na var\u0131ld\u0131ktan sonra, benzetmeci tiyatro gelene\u011fi t\u00fckenmi\u015f, yerini yeni aray\u0131\u015flara, yeni denemelere b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. T\u00fcrk tiyatrosuysa Bat\u0131\u2019da dramatik tiyatro gelene\u011finin \u00e7\u00f6z\u00fclmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde bu gelene\u011fi \u00f6z\u00fcmsemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Muhsin Ertu\u011frul 1920\u2019lerde \u00e7\u0131kan \u201cTiyatro Adab\u0131\u201d yaz\u0131s\u0131nda tiyatronun belli kurallar do\u011frultusunda nas\u0131l izlenilmesi gerekti\u011fini bir bir a\u00e7\u0131klarken (1), B. Brecht, ayn\u0131 y\u0131llarda t\u00fcm kurallara kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131karak yeni bir izleyici-sahne diyalo\u011fundan s\u00f6z ediyordu (2). Bu geli\u015fim \u00e7a\u011fda\u015f tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131na uzun y\u0131llar kapal\u0131 kalmam\u0131za neden oluyor. Ger\u00e7i Bat\u0131 tiyatrolar\u0131nda yeni bir yazar\u0131n, yeni bir oyunu sahnelendi\u011finde, \u00e7o\u011fu kez bizim tiyatrolar\u0131m\u0131zda da g\u00f6steriliyor, ancak bu hi\u00e7bir temele oturtulamad\u0131\u011f\u0131ndan, kopyac\u0131l\u0131k d\u00fczeyini a\u015fam\u0131yor.<\/div>\n
Dramatik tiyatronun s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n duyulmaya ba\u015flamas\u0131 ancak 1960\u2019larda politik tiyatroya duyulan ilgiyle ba\u015fl\u0131yor. Bu d\u00f6nemde bizi yak\u0131ndan ilgilendiren toplumsal sorunlarla tiyatro arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla hesapla\u015fan bir anlay\u0131\u015f\u0131n do\u011fmas\u0131yla, \u00e7a\u011fda\u015f tiyatronun ilk ad\u0131m\u0131 at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Brecht\u2019in yap\u0131tlar\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye \u00e7evrilmesi bu y\u0131llara rastlar. Oyunlar\u0131ndan ilk kez \u201cCarrar Ana\u2019n\u0131n Silahlar\u0131\u201d (Die Gewehre der Frau Carrar) 1960\u2019da amat\u00f6r bir grup taraf\u0131ndan sahnelenir. Bunu gene amat\u00f6r gruplarca oynanan \u201cKural ve Kurald\u0131\u015f\u0131\u201d (Die Ausnahme und die Regel), \u201cK\u00fc\u00e7\u00fck Burjuva D\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc\u201d gibi k\u0131sa oyunlar izler. 1962\u2019de ilk kez profesyonel bir tiyatronun, \u015eehir Tiyatrosu\u2019nun \u201cSezuan\u2019\u0131n \u0130yi \u0130nsan\u0131\u201dn\u0131 sahnelemesiyle Brecht tiyatro d\u00fcnyam\u0131za girer.<\/div>\n
1960\u2019lardan bu yana politik tiyatro yava\u015f yava\u015f eski \u00f6nemini yitirmi\u015f, toplumsal sorunlar\u0131 ele alan yerli yabanc\u0131 bir \u00e7ok oyunun unutulmu\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, Brecht\u2019e duyulan ilgi azalm\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc Brecht onca y\u0131ld\u0131r benimsemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z dramatik tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n sars\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Brecht bir kez bulguland\u0131ktan sonra, o zamana de\u011fin geri plana itilmi\u015f, \u00f6nemsenmemi\u015f olan T\u00fcrk halk tiyatrosu gelene\u011fine de yeni bir g\u00f6zle bak\u0131lmaya ba\u015flan\u0131yor.<\/div>\n
Bu b\u00f6l\u00fcmde yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma tiyatrosunun T\u00fcrkiye\u2019de nas\u0131l al\u0131mland\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fc\u00e7 temel nokta \u00fczerinde durarak irdelemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum: l- Brecht\u2019in oyunlar\u0131n\u0131n sahneye koyma a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilmesi, 2- \u00c7eviri ve uyarlama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilmesi, 3- \u00d6zg\u00fcn yap\u0131tlarda Brecht\u2019in etkisi: \u00c7a\u011fda\u015f tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 ilk olarak benimsemeye \u00e7al\u0131\u015fan iki yerli yazar\u0131m\u0131z\u0131n Haldun Taner\u2019in ve Vas\u0131f \u00d6ng\u00f6ren\u2019in yap\u0131tlar\u0131ndan birer \u00f6rnek veriliyor.<\/div>\n
1- SAHNELEME<\/div>\n
Benzetmeci tiyatro gelene\u011finin bizde yakla\u015f\u0131k 150 y\u0131ll\u0131k bir ge\u00e7mi\u015fi vard\u0131r. B\u00f6yle oldu\u011fu halde, bu gelenek \u00f6ylesine k\u00f6k salm\u0131\u015f ki, d\u00fcnden bug\u00fcne ondan kopmak kolay olmuyor. Ger\u00e7i politik tiyatroya duyulan ilgi tiyatroya yeni bir soluk getiriyor, ne var ki k\u00f6k\u00fcnden bir de\u011fi\u015fikli\u011fe yol a\u00e7am\u0131yor.<\/div>\n
Bu nedenle Brecht\u2019in yap\u0131tlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu \u00e7evrilmi\u015f, sahnelenmi\u015f, Brecht \u00fczerine olduk\u00e7a \u00e7ok yaz\u0131l\u0131p \u00e7izilmi\u015f olunmas\u0131na kar\u015f\u0131n, onun tiyatrosunun benzetmecilik gelene\u011finden ar\u0131nm\u0131\u015f bir d\u00fc\u015f\u00fcnce tiyatrosu oldu\u011funun \u00f6z\u00fcmsendi\u011fi s\u00f6ylenemez. Bu nedenle Brecht\u2019in \u00e7ok y\u00f6nl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, yap\u0131tlar\u0131n\u0131n \u00f6\u011fretici, e\u011flendirici, deneysel \u00f6zellikleri, iletmek istedi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncenin hizmetinde birbirini tamamlayan bir b\u00fct\u00fcn olarak alg\u0131lanam\u0131yor, bu da Brecht\u2019in yorumlayan\u0131n d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re kolayl\u0131kla tek bir y\u00f6ne \u00e7ekilmesine yol a\u00e7\u0131yor. A\u015fa\u011f\u0131da son y\u0131llarda izledi\u011fim Brecht oyunlar\u0131ndan Brecht\u2019in tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131na yak\u0131n olan ya da uzak d\u00fc\u015fen \u00e7e\u015fitli \u00f6rnekler sunarak, oyunlar\u0131n sahneleni\u015fi \u00fczerinde durmak istiyorum.<\/div>\n
Brecht\u2019in oyunlar\u0131n\u0131n dramatik bir anlay\u0131\u015fla sahnelenmesi yap\u0131lan yanl\u0131\u015flar\u0131n ba\u015f\u0131nda gelir. \u00d6zellikle tek bir ki\u015finin \u00e7evresinde odakla\u015fan oyunlar\u0131nda bu durumla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. Bu ba\u011flamda Brecht\u2019in d\u00fc\u015f\u00fcnsel yan\u0131n\u0131 vurgulayarak dramatik anlay\u0131\u015f\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fmay\u0131 ba\u015faran ve ba\u015faramayan iki de\u011fi\u015fik \u201cGalilei\u201d yorumunu \u00f6rnek olarak verebiliriz.<\/div>\n
Oyun 1983\u2019te Dostlar Tiyatrosu (Y\u00f6netmen: Genco Erkal) ve Ankara Sanat Tiyatrosu (Y\u00f6netmen: Rutkay Aziz) taraf\u0131ndan sahnelenmi\u015fti. Her iki toplulu\u011fun da \u201cGalilei\u201di se\u00e7melerinin ba\u015fl\u0131ca nedeni, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00f6nemin en \u00f6nemli, en can al\u0131c\u0131 sorununa parmak basmas\u0131yd\u0131: D\u00fc\u015f\u00fcnce \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne.<\/div>\n
Dostlar Tiyatrosu\u2019nda oyunun sosyal boyutu vurgulanarak, ayd\u0131n sorumlulu\u011fu sorunu \u00f6n plana al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Bu nedenle Galilei\u2019le egemen g\u00fc\u00e7ler aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fma \u00e7ok belirgin \u00e7izgilerle g\u00f6steriliyordu. Galilei\u2019in \u00e7evresindekilerle olan ili\u015fkisi, bu ili\u015fkilerin zaman s\u00fcresi i\u00e7inde g\u00f6sterdi\u011fi de\u011fi\u015fim, yobazlar, \u00e7\u0131karc\u0131lar ve din adamlar\u0131yla olan sava\u015f\u0131m\u0131 en ufak ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na de\u011fin belirtilmi\u015fti. \u00d6yle ki izleyici Galilei\u2019i her an, kendisini ona en yak\u0131n duydu\u011fu anlarda bile, i\u00e7inde bulundu\u011fu ortam ve ko\u015fullara g\u00f6re de\u011ferlendirme olana\u011f\u0131n\u0131 buluyordu.<\/div>\n
Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Ankara Sanat Tiyatrosu, t\u00fcm dikkatleri Galilei\u2019in ola\u011fan\u00fcst\u00fc ki\u015fili\u011finde odakla\u015ft\u0131rarak dramatik bir yoruma kaym\u0131\u015ft\u0131. Ama\u00e7 \u00e7arp\u0131c\u0131 bir Galilei tipi canland\u0131rmakt\u0131. Ne var ki Brecht bu oyunu tarihsel bir ki\u015fili\u011fin ya\u015fam\u0131ndan dramatik bir kesiti canland\u0131rmak i\u00e7in de\u011fil, onun arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemle hesapla\u015fmak i\u00e7in yazm\u0131\u015ft\u0131. Bu hesapla\u015fmay\u0131 \u00e7\u0131kartabilmek, yani oyunun d\u00fc\u015f\u00fcnsel yan\u0131n\u0131 vurgulayabilmek i\u00e7in, oyunculuktan m\u00fczi\u011fe, dekordan maskelere de\u011fin oyunda kullan\u0131lan her \u00f6\u011fenin d\u00fc\u015f\u00fcnsel i\u015flevini belirtmek gerekiyordu. Bunlar bu yorumda hesaba kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131ndan, bu oyunda Brecht, Brecht olmaktan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131.<\/div>\n
Brecht\u2019in sahneleni\u015finde yap\u0131lan ba\u015fka \u00f6nemli bir yanl\u0131\u015f, \u00f6\u011fretici yan\u0131n\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 derecede vurgulanmas\u0131d\u0131r. 1960\u2019larda Brecht tiyatro ya\u015fam\u0131m\u0131za girdi\u011finde, devrimci tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131 modayd\u0131. B\u00f6yle oldu\u011fu i\u00e7in oyunlar\u0131n \u00f6\u011fretici i\u015flevi \u00fczerinde \u00f6nemle duruluyordu. Brecht\u2019i yer yer slogan tiyatrosuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren bu t\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n i\u00e7inde s\u00f6z\u00fc edilmeye de\u011fer Ankara Sanat Tiyatrosu\u2019nun 1976\u2019da sergiledi\u011fi \u201cAna\u201d verir (Y\u00f6netmen: Rutkay Aziz). \u201cAna\u201dda o d\u00f6nemin bunal\u0131ml\u0131 ortam\u0131nda her an co\u015fmaya haz\u0131r bir izleyiciye ak\u0131l d\u00fczeyinde sesleniliyordu. Ana\u2019n\u0131n ki\u015fili\u011finin yorumlan\u0131\u015f\u0131nda epik tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131 do\u011frultusunda oyun oynama i\u015flevini vurgulayan, alt\u0131n\u0131 \u00e7izerek oynayan bilin\u00e7li bir oyun sunuluyordu. Ancak bilin\u00e7li oynama yetersiz kal\u0131yordu, \u00e7\u00fcnk\u00fc Ana\u2019n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00e7eli\u015fki ve ge\u00e7irdi\u011fi de\u011fi\u015fim belirlenmemi\u015fti. Bir ba\u015fka \u00f6nemli nokta da Brecht\u2019in t\u00fcm oyunlar\u0131nda egemen olan ince g\u00fcld\u00fcr\u00fc anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcyle g\u00f6zard\u0131 edilmi\u015f olunmas\u0131yd\u0131. Sonu\u00e7ta bu oyunla, \u00e7eli\u015fkileri, incelikleri \u00e7\u0131karamayan Brecht\u2019in yaln\u0131zca \u00f6\u011fretici yan\u0131n\u0131 tekd\u00fcze bir bi\u00e7imde vurgulayan as\u0131k y\u00fczl\u00fc bir Brecht \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131 ortaya.<\/div>\n
Bu yorumun tam tersine, Brecht\u2019in politik yan\u0131n\u0131 yan \u00e7izerek g\u00fcld\u00fcr\u00fcye a\u011f\u0131rl\u0131k veren, suland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir Brecht\u2019le kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z olmuyor de\u011fil. Buna \u00f6rnek olarak 1984\u2019te \u201cSade Vatanda\u015f \u015evayk\u201d. ad\u0131 alt\u0131nda sahnelenen \u201cSchweyk II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u201dnda oyununu vermek istiyorum (Y\u00f6netmen: Ba\u015far Sabuncu). Baz\u0131 k\u0131saltmalar ve Hasek\u2019den al\u0131nm\u0131\u015f baz\u0131 eklemelerin d\u0131\u015f\u0131nda belkemi\u011fini Brecht\u2019in yap\u0131t\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu bu oyunda, fa\u015fizm ele\u015ftirisi hafif bir m\u00fczakile d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. M\u00fczi\u011fin yanl\u0131\u015f bi\u00e7imde kullan\u0131lmas\u0131, atmosfer yaratmaya y\u00f6nelik bir sahne d\u00fczenine gidilmesi, oyunun sosyal boyutunu veren ara oyunlar\u0131yla ana oyun aras\u0131ndaki ili\u015fkinin belirlenmemi\u015f olmas\u0131 ve sonunda Hasek\u2019in mutlu son finaline ba\u011fl\u0131 kal\u0131nmas\u0131 bunun ba\u015fl\u0131ca nedenleriydi.<\/div>\n
Brecht\u2019in oyununda \u00c7ek ve Alman halk \u015fark\u0131lar\u0131ndan esinlenerek Hanns Eissler\u2019in besteledi\u011fi songlar, olaylar\u0131n ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 yer yer keserek, izleyiciyi g\u00f6sterilenler \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmenin \u00f6tesinde oyuna \u015fiirsel bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck de kazand\u0131r\u0131r. Burada bu m\u00fczik, \u015fark\u0131lar\u0131n i\u00e7eri\u011fini anla\u015f\u0131lmazl\u0131\u011fa bo\u011fan playbacklerle duygusal bir hafif m\u00fczi\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Brecht\u2019in tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131na ters d\u00fc\u015fen ba\u015fka bir nokta da atmosfer yarat\u0131lm\u0131\u015f olunmas\u0131yd\u0131, \u00f6zellikle oyunun ikinci yar\u0131s\u0131nda Rus topraklar\u0131nda yol alan askerler kar ya\u011f\u0131\u015f\u0131, silah sesleri gibi t\u00fcrl\u00fc g\u00f6rsel ve i\u015fitsel etkilerle canland\u0131r\u0131l\u0131yordu. Oyunun bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde d\u00fc\u015f ve ger\u00e7ek birbirine kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan, bu t\u00fcr etkilerden belki yararlan\u0131labilirdi, ama bunlar\u0131 oyuna sindirmek, b\u00fct\u00fcn\u00fcn bir par\u00e7as\u0131 haline getirmek gerekiyordu. Oysa t\u0131pk\u0131 izleyicinin kulaklar\u0131nda \u00e7\u0131nlayan \u015fark\u0131lar gibi teknik etkiler de ekleme olarak kalm\u0131\u015ft\u0131. Gene Brecht\u2019de Schweyk\u2019\u0131n ba\u015f\u0131ndan ge\u00e7enlerin anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ana oyunla, grotesk kuklalar\u0131 and\u0131ran Hitler ve yanda\u015flar\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck adam\u0131n sava\u015ftaki i\u015flevi \u00fczerinde tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ara oyunlar aras\u0131nda yak\u0131n bir ba\u011flant\u0131 vard\u0131r. Bu yorumda bu ba\u011flant\u0131 da sa\u011flanamam\u0131\u015ft\u0131. Ara oyunlar\u0131 oyunun b\u00fct\u00fcn\u00fc i\u00e7inde hi\u00e7bir i\u015flevselli\u011fi olmayan g\u00fcld\u00fcr\u00fc sahnelerine d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Hasek\u2019in mutlu sonu da bu suland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Brecht yorumunu peki\u015ftirmi\u015fti. Hasek\u2019te Schweyk \u00fclkesine d\u00f6ner, sevdiklerine kavu\u015fur, b\u00f6ylece ac\u0131lar biter herkes mutlulu\u011fa erer. Oysa Brecht\u2019in Schweyk tipinin direni\u015f d\u00fc\u015f\u00fcncesini simgeleyen kurmaca bir fig\u00fcr oldu\u011funu vurgulayan a\u00e7\u0131k finali, oyunun en \u00f6nemli \u00f6zelliklerinden biridir. Sonu\u00e7ta oyundan geriye yaln\u0131zca bir askerin ba\u015f\u0131ndan ge\u00e7en m\u00fczikli, dansl\u0131 bir dizi ilgin\u00e7 ser\u00fcven kalm\u0131\u015ft\u0131.<\/div>\n
Brecht\u2019in \u00f6zellikle sahneleme alan\u0131nda getirdi\u011fi yenilik Bat\u0131 tiyatrolar\u0131nda bir \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn klasik oyunlar\u0131n sahnelenmesinde bile, y\u00f6netmenden dramatik tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fan yeni bir yorum, yeni bir bak\u0131\u015f bekleniyor. Bizde daha \u00e7ok konuya \u00f6nem verildi\u011finden, konunun nas\u0131l bi\u00e7imlendirilece\u011fi \u00fczerinde pek durulmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu e\u011filime tepki olarak kimi y\u00f6netmenlerimiz bi\u00e7imsel denemelere giri\u015fmi\u015fler, ancak pek ba\u015far\u0131l\u0131 olamam\u0131\u015flard\u0131r. \u0130stanbul Deneme Sahnesi\u2019nde 1977\u2019de sahnelenen \u201cCesaret Ana ve \u00c7ocuklar\u0131\u201d (Y\u00f6netmen: Beklan Algan) buna tipik bir \u00f6rnek verir. Bu yorumun en belirgin \u00f6zelli\u011fi izleyiciyle bir diyalog kuramamas\u0131yd\u0131. Atmosfer yaratmaya y\u00f6nelik \u00e7arp\u0131c\u0131 bir sahne d\u00fczeni ve playbacklerle i\u015flevini yitiren ucuz bir m\u00fczik, oyunu anla\u015f\u0131lmaz k\u0131l\u0131yordu.<\/div>\n
Yarat\u0131c\u0131, \u00f6zg\u00fcn bir sahne yorumuna en \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rne\u011fi 1980\u2019de Dostlar Tiyatrosu\u2019nda sahnelenen \u201cKafkas Tebe\u015fir Dairesi\u201d verir (Y\u00f6netmen: Mehmet Ulusoy). T\u00fcrl\u00fc sahne bulu\u015flar\u0131yla g\u00f6rsel bir d\u00fczeye aktar\u0131lan oyunun ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc, metrelerce uzun bir \u00f6rt\u00fcn\u00fcn i\u00e7inde, alt\u0131nda, \u00fcst\u00fcnde, kenar\u0131nda ge\u00e7iyordu. S\u0131ras\u0131 geldik\u00e7e \u00f6rt\u00fcn\u00fcn i\u00e7inden \u00e7\u0131kan, sonra gene g\u00f6r\u00fcnmez olan oyuncular\u0131n kimi kez yaln\u0131zca bir y\u00fcz, bir kol, bir bacak gibi bedenlerinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 se\u00e7ebiliyorduk. \u00d6rt\u00fc sahneye s\u00fcrekli bir devinim getirmi\u015fti, her \u015fey k\u0131p\u0131r k\u0131p\u0131rd\u0131. Kuca\u011f\u0131nda bebe\u011fiyle \u00f6rt\u00fcn\u00fcn k\u00e2h i\u00e7inde, k\u00e2h d\u0131\u015f\u0131nda beliren Grusche\u2019in askerlerden ka\u00e7\u0131\u015f\u0131, gerginli\u011fi, co\u015fkusu hep bu dekorun i\u00e7inde belirginle\u015fiyordu. S\u0131ras\u0131na g\u00f6re bir ev ya da kapal\u0131 bir kap\u0131 oluyordu \u00f6rt\u00fc, bir tepe, bir da\u011f ya da bir dere… Kimi kez de belli bir atmosfer yarat\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yordu: Valinin evi bas\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, delice dalgalanan \u00f6rt\u00fcn\u00fcn \u00e7\u0131rp\u0131nan insanlar\u0131n \u00e7aresizli\u011fini, \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getirmesi ya da sava\u015f sonras\u0131nda Grusche ile Simon kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131nda, aralar\u0131nda \u00e7alkalanan \u00f6rt\u00fcn\u00fcn hem ikisi aras\u0131ndaki dereyi, hem de i\u00e7lerindeki co\u015fkuyu ve kayna\u015fmay\u0131 anlatmas\u0131 gibi.<\/div>\n
Bu yorumda dikkati \u00e7eken \u00f6nemli bir nokta, tip \u00e7iziminde belli bir kal\u0131pla\u015fmaya ka\u00e7\u0131n\u0131lmam\u0131\u015f olunmas\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin s\u00f6m\u00fcrenlerin s\u00f6zc\u00fcs\u00fc olan vali, y\u00fcz\u00fcndeki o b\u00f6n, \u015fa\u015fk\u0131n ifadeyle ast\u0131\u011f\u0131 ast\u0131k kesti\u011fi kestik bir canavardan \u00e7ok, zavall\u0131 bir yarat\u0131kt\u0131. \u00c7elimsiz bedenini saran \u015fi\u015fkin araba lastiklerinin i\u00e7inde zavall\u0131l\u0131\u011f\u0131 b\u00fcsb\u00fct\u00fcn vurgulanm\u0131\u015ft\u0131. Valinin bu b\u00f6n y\u00fcz\u00fc oyun boyu zavall\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve \u00fc\u00e7k\u00e2\u011f\u0131t\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 temsil eden ba\u015fka rollerde de kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kt\u0131. Grusche\u2019ya kaz\u0131k atmak isteyen s\u00fct\u00e7\u00fc rol\u00fcnde, birden dirilen koca rol\u00fcnde vb. A\u00e7l\u0131\u011f\u0131 simgeleyen \u00e7atal b\u0131\u00e7akl\u0131 maskelerle valinin \u00e7evresinde dola\u015fan u\u015faklar\u0131n efendileri i\u00e7in didinmeleriyse lastik pompalamayla belirtilmi\u015fti.<\/div>\n
\u00d6nemli bir nokta da maskelerin oyundaki i\u015flevidir. Tek tek ki\u015filer de\u011fil de gruplar g\u00f6sterildi\u011finde, kullan\u0131lan teneke maskeler bozuk bir d\u00fczenin insanlar\u0131n\u0131n ilkelli\u011fini vurguluyordu. Sahnede ilk bak\u0131\u015fta hurda y\u0131\u011f\u0131n\u0131 izlenimi uyand\u0131ran ask\u0131ya dizilmi\u015f bir dizi maske, oyunun ikinci yar\u0131s\u0131nda sahnenin \u00f6n k\u0131sm\u0131na getirildi\u011finde as\u0131lm\u0131\u015f olan ki\u015fileri dile getiriyordu. Maskenin d\u0131\u015f\u0131nda bir de kaplumba\u011fa kabu\u011fu bi\u00e7iminde z\u0131rh ta\u015f\u0131yan askerler, askerlerin dans\u0131 sahnesinde kabuklar\u0131 \u00f6nl\u00fc arkal\u0131 kullanarak, hayvan\u0131ms\u0131, tuhaf yarat\u0131klara d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyorlard\u0131. Dikkatlerimiz tek tek ki\u015filer \u00fczerinde odakla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, maske kullan\u0131lm\u0131yor, ancak donuk bir y\u00fcz, belli bir davran\u0131\u015f\u0131 simgeleyen bir devinim ya da bir g\u00f6sterge bu tip en somut bi\u00e7imde bize anlat\u0131yordu: Valinin hastal\u0131kl\u0131 y\u00fcz\u00fc; valinin kar\u0131s\u0131n\u0131n boynundaki tasman\u0131n \u00fcst\u00fcnden tepeden bakan donuk bak\u0131\u015flar\u0131 ve elindeki \u00e7atal (yiyici maskesi; tembelli\u011fi), uyu\u015fuklu\u011fu dile getiren kat\u0131 y\u00fcrekli yengenin araba lasti\u011finin i\u00e7ine g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015f hantal bedeni; at bak\u0131c\u0131s\u0131n\u0131 ba\u015ftan \u00e7\u0131karan k\u0131z\u0131n Breugel\u2019in tiplerini an\u0131msatan karikat\u00fcr\u00fcms\u00fc g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc gibi.<\/div>\n
G\u00f6rselli\u011fin b\u00f6ylesine a\u011f\u0131r bast\u0131\u011f\u0131 bu oyunun g\u00f6rsel olmayan ne varsa ikinci plana itmi\u015f olmas\u0131 ele\u015ftirilebilir. Bu nedenle m\u00fczik belli belirsiz kald\u0131\u011f\u0131 gibi, anlat\u0131c\u0131 da i\u015flevini yitirmi\u015fti. Brecht\u2019de iki b\u00f6l\u00fcm\u00fc birbirine ba\u011flayarak b\u00fct\u00fcnl\u00fck sa\u011flayan anlat\u0131c\u0131, burada sadece ilk b\u00f6l\u00fcmde oyuna kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Oyunun k\u00e2h i\u00e7inde, k\u00e2h d\u0131\u015f\u0131nda s\u00fcrekli bir devinim i\u00e7inde dansederek, \u015faklabanl\u0131k yaparak, kimi kez \u015fark\u0131 s\u00f6yleyerek olaylar\u0131 dile getiriyordu, tam \u00f6rt\u00fcn\u00fcn bir k\u00f6\u015fesinden \u00e7\u0131k\u0131veren y\u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcyor ya da sesini duyuyorduk ki, g\u00f6zden yitiveriyordu. \u0130kinci b\u00f6l\u00fcmde anlat\u0131c\u0131 b\u00fcsb\u00fct\u00fcn ortadan kalkm\u0131\u015f, bu kez anlat\u0131c\u0131n\u0131n g\u00f6revini t\u00fcm oyuncular \u00fcstlenmi\u015fti.<\/div>\n
Mehmet Ulusoy\u2019un k\u0131saca a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m bu yorumu, T\u00fcrkiye\u2019de izledi\u011fimiz Brecht oyunlar\u0131n\u0131n i\u00e7inde ku\u015fkusuz en ilgincidir. Ulusoy\u2019un \u201cKafkas Tebe\u015fir Dairesi\u201dni dil duvarlar\u0131n\u0131n \u00f6tesinde bir dile, g\u00f6rsel bir dile aktarmas\u0131, oyunu tan\u0131d\u0131k, bildik bir yap\u0131t olarak de\u011fil de, yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011fa olanak sa\u011flayan esnek bir d\u00fc\u015f\u00fcnce modeli olarak de\u011ferlendirdi\u011fini g\u00f6steriyor. Bu bak\u0131mdan anlat\u0131c\u0131n\u0131n i\u015flevini yitirmesi \u00f6rme\u011fi oyunun b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bozan baz\u0131 aksamalara kar\u015f\u0131n, bu yorumun gene de Brecht\u2019in d\u00fc\u015f\u00fcncesi do\u011frultusunda, Brecht\u2019e \u00f6zg\u00fc bir yorum oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz.<\/div>\n
2- \u00c7EV\u0130R\u0130LER<\/div>\n
Brecht oyunlar\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015f yorumlanmas\u0131nda \u00e7evirilerin pay\u0131 b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Brecht \u00e7evirilerini incelemeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, dikkati ilk \u00e7eken hemen t\u00fcm\u00fcn\u00fcn a\u015f\u0131r\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131z olu\u015fudur. Bunun nedenleri \u00fc\u00e7 noktada toplanabilir:<\/div>\n
1- \u00c7evirilerde sahne dilinin g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutulmas\u0131, ba\u015fka deyi\u015fle T\u00fcrk izleyicisinin kolayl\u0131kla anlayabilece\u011fi bir dilin benimsenmesi.<\/div>\n
2- T\u00fcrk yaz\u0131n\u0131na damgas\u0131n\u0131 vurmu\u015f kimi yazarlar\u0131m\u0131z ya da \u015fairlerimiz taraf\u0131ndan yap\u0131lan \u00e7evirilerde, yazarlar\u0131n kendi dil ve anlat\u0131m bi\u00e7emlerini zorlamalar\u0131.<\/div>\n
3- \u00c7evirilerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun asl\u0131ndan yap\u0131lmay\u0131p \u0130ngilizce ya da Frans\u0131zca\u2019dan yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131.<\/div>\n
1- Brecht\u2019in dili ilk bak\u0131\u015fta kolaym\u0131\u015f izlenimi uyand\u0131ran a\u00e7\u0131k se\u00e7ik, ayd\u0131nl\u0131k bir dildir. Ancak bu a\u00e7\u0131k se\u00e7ikli\u011fin ard\u0131ndaki incelikleri tam olarak kavrayabilmek i\u00e7in, Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr tarihini iyi bilmek gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Brecht ge\u00e7mi\u015fe ele\u015ftirel a\u00e7\u0131dan yakla\u015f\u0131r, bunu yaparken de \u0130ncil\u2019den, klasik Bat\u0131 yaz\u0131n\u0131ndan al\u0131nt\u0131lar kullan\u0131r. Al\u0131\u015f\u0131ld\u0131k kal\u0131plar, deyimler, s\u00f6zc\u00fcklerle s\u00fcrekli oynar, yerlerini de\u011fi\u015ftirir, tersy\u00fcz eder, yeni bir anlam katar vb. K\u0131saca dil, yer yer parodiye d\u00f6n\u00fc\u015ferek sahnede g\u00f6sterilenleri yabanc\u0131la\u015ft\u0131ran bir i\u015flev kazan\u0131r. Bizde \u00f6zellikle sahne i\u00e7in haz\u0131rlanan \u00e7evirilerde, Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden yoksun olan izleyicinin anlayamayaca\u011f\u0131 kayg\u0131s\u0131 a\u011f\u0131r bast\u0131\u011f\u0131ndan, dilin bu incelikleri \u00fczerinde pek durulmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/div>\n
Serbest \u00e7evirilerin i\u00e7inde asl\u0131na en yak\u0131n olma a\u00e7\u0131s\u0131ndan en nitelikli \u00f6rnekleri, B. Brecht\u2019in T\u00fcrkiye\u2019de tan\u0131t\u0131lmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck katk\u0131s\u0131 olan Adalet Cimcoz\u2019un \u00e7evirileri verir. 60\u2019larda Almanca asl\u0131ndan yay\u0131nlanan ilk Brecht \u00e7evirileri \u201cPuntila ve U\u015fa\u011f\u0131 Matti\u201d (Herr Puntila und sein Knecht Matti), \u201cGalilei\u201d ve \u201cSezuan\u2019\u0131n \u0130yi \u0130nsan\u0131\u201d Adalet Cimcoz\u2019undur. Daha ilk anda sahne diline yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131yla dikkati \u00e7eken bu \u00e7evirilerin en belirgin \u00f6zelli\u011fi, Brecht\u2019in uzun t\u00fcmcelerini k\u0131sa t\u00fcmcelere b\u00f6lerek, k\u0131saltmalar ya da eklemelerle replikler \u00fczerinde oynayarak ya da yerlerini de\u011fi\u015ftirerek, kolay anla\u015f\u0131l\u0131rl\u0131\u011fa a\u011f\u0131rl\u0131k vermesidir. \u201cGalilei\u201dde 14. sahnede Galilei\u2019nin \u00f6zele\u015ftirisi i\u00e7eren uzun konu\u015fma buna tipik bir \u00f6rnek vermektedir (1). Adalet Cimcoz\u2019un \u00e7evirilerinde asl\u0131na ba\u011fl\u0131, s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcne bir \u00e7eviriden \u00e7ok, Brecht\u2019in d\u00fcnyas\u0131n\u0131 T\u00fcrk\u00e7e\u2019nin olanaklar\u0131 i\u00e7inde dilimize kazand\u0131rma \u00e7abas\u0131 a\u011f\u0131r basar.<\/div>\n
2- Yazarlar\u0131m\u0131z taraf\u0131ndan yap\u0131lan \u00e7evirilerin i\u00e7inde en dikkat \u00e7ekeni Can Y\u00fccel\u2019in kidir. Bu \u00e7eviriler i\u00e7in, \u00e7eviriden \u00e7ok yeniden yazma s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kullanma yerinde olur san\u0131r\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc serbest \u00e7eviri yapt\u0131\u011f\u0131 halde Brecht\u2019in d\u00fcnyas\u0131na sad\u0131k kalan Adalet Cimcoz\u2019un tersine burada Brecht\u2019den b\u00fct\u00fcn\u00fcyle bir kopu\u015f s\u00f6z konusudur. \u00d6zellikle \u201cSchweyk\u201d \u00e7evirisi buna tipik bir \u00f6rnek verir. \u00d6nceki b\u00f6l\u00fcmlerde a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m gibi Brecht\u2019in oyunlar\u0131nda halk g\u00fcld\u00fcr\u00fcs\u00fc az\u0131msanamayacak bir yer tutar. K\u00fc\u00e7\u00fck adam\u0131n Hitler y\u00f6netimine direni\u015fini i\u00e7eren \u201cSchweyk II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u201dnda g\u00fcld\u00fcr\u00fcye dayanan bir oyundur. Ancak Brecht g\u00fcld\u00fcr\u00fc \u00f6\u011felerinden oyunun d\u00fc\u015f\u00fcnsel dengesini bozmayacak bir bi\u00e7imde yararlanm\u0131\u015ft\u0131r. Amac\u0131 izleyiciyi kahkahalara bo\u011fmak ya da i\u00e7ini g\u0131c\u0131klamak de\u011fil, onun direni\u015f d\u00fc\u015f\u00fcncesi \u00fczerine g\u00fcld\u00fcr\u00fc arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla d\u00fc\u015f\u00fcnmesini sa\u011flamakt\u0131r. K\u0131saca Brecht bu oyunda g\u00fcld\u00fcr\u00fcye a\u011f\u0131rl\u0131k vermesine, yerel motifleri kullanmas\u0131na ve tarihin belli bir d\u00f6nemini canland\u0131rmas\u0131na kar\u015f\u0131n, izleyiciyi d\u00fc\u015f\u00fcnsel bir etkinli\u011fe y\u00f6nelten bir soyutlama ve genellemeye gitmi\u015ftir. Bu ba\u011flamda Schweyk direni\u015fi simgeleyen kurmaca bir fig\u00fcrd\u00fcr, kulland\u0131\u011f\u0131 dil de her ne denli yerel motiflerle bezenmi\u015fse de, gene de stilize bir dildir.<\/div>\n
Oysa Can Y\u00fccel\u2019in \u00e7evirisinde dikkati ilk \u00e7eken Schweyk\u2019\u0131n bir Tophane serserisi gibi konu\u015fmas\u0131d\u0131r. \u201cA\u011fz\u0131na s…………. vb.\u201d gibi metinde olmayan s\u00f6vg\u00fcler Schweyk\u2019\u0131n a\u011fz\u0131ndan her nedense hi\u00e7 d\u00fc\u015fmez (2). Kimi kez \u00e7evirmen \u201cHeitler\u201din \u201cHay itler\u201de d\u00f6n\u00fc\u015fmesi. \u00f6rne\u011fi metinde olmayan bir deyi\u015f t\u00fcretir, sonra t\u00fcrl\u00fc s\u00f6zc\u00fck oyunlar\u0131, kaba saba deyi\u015fler, s\u00f6vg\u00fclerle bu s\u00f6zc\u00fckle uzun uzun oynar. Gene metinde olmayan s\u00f6zc\u00fcklerle g\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiyesi\u2019ne yap\u0131lan g\u00f6ndermeler de Brecht\u2019den uzakla\u015fman\u0131n ba\u015fka \u00f6rnekleridir. Oyun boyu yinelenen it motifi ve Hitler\u2019in yer yer Ba\u015fbu\u011f\u2019a d\u00f6n\u00fc\u015fmesi gibi. Sonu\u00e7ta Brecht\u2019in incelmi\u015f g\u00fcld\u00fcr\u00fc anlay\u0131\u015f\u0131 bol bol argo s\u00f6zc\u00fckler, belden a\u015fa\u011f\u0131 s\u00f6vg\u00fcler ya da g\u00f6ndermelerle dolu kaba saba bir halk g\u00fcld\u00fcr\u00fcs\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. 3- \u0130kinci dilden yap\u0131lan \u00e7evirilere gelince, bunun sak\u0131ncalar\u0131 \u00e7ok a\u00e7\u0131k oldu\u011fundan \u00fczerinde ayr\u0131nt\u0131l\u0131 durmak istemiyorum. \u00d6zellikle yaz\u0131nsal metin bir dilden \u00f6tekine aktar\u0131l\u0131rken, asl\u0131na ne denli sad\u0131k kal\u0131n\u0131rsa kal\u0131ns\u0131n, gene de \u00e7ok \u015fey yitirir. Araya ikinci bir dil girdi\u011fi anda, ana metinden do\u011fal olarak b\u00fcsb\u00fct\u00fcn uzakla\u015f\u0131lm\u0131\u015f olunacakt\u0131r. Bunun en ilgin\u00e7 \u00f6rneklerinden birini \u201cK\u00fc\u00e7\u00fck Burjuva D\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc\u201d \u00e7evirisi verir (3). \u00c7evirinin Frans\u0131zca\u2019dan yap\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu daha ilk anda, \u00f6zel adlarda yap\u0131lan de\u011fi\u015fikliklerden belli olmaktad\u0131r. \u00c7evirmenin metnin asl\u0131na bakmadan bu de\u011fi\u015fiklikleri oldu\u011fu gibi T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye aktarm\u0131\u015f olmas\u0131 dikkat \u00e7ekicidir.<\/div>\n
UYARLAMALAR<\/div>\n
Brecht tiyatro d\u00fcnyam\u0131za girdikten sonra Tanzimat\u2019tan bu yana benimsemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z tiyatro gelene\u011finin bize \u00e7ok yabanc\u0131 oldu\u011fu, buna kar\u015f\u0131l\u0131k Brecht\u2019in tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131yla halk tiyatrosunun \u00f6z\u00fcn\u00fc olu\u015fturan g\u00f6stermelik tiyatro aras\u0131nda baz\u0131 ortak noktalar oldu\u011fu sav\u0131 ortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu alanda \u00f6zellikle Metin And\u2019\u0131n bir \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda bizim tiyatromuzun daha \u00fcst\u00fcn oldu\u011fu sonucuna var\u0131yor (4). Ne var ki halk tiyatrosundaki soyutlama e\u011filimi epik tiyatrodaki soyutlamadan apayr\u0131d\u0131r. Bu ayr\u0131l\u0131k kayna\u011f\u0131n\u0131 \u00e7a\u011f fark\u0131 ve d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde bulur. Bunu yads\u0131yarak tarihsel de\u011ferlerin \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc onaylarsak, s\u0131\u011f bir \u00f6yk\u00fcnmecili\u011fin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015famay\u0131z. Bizim geleneksel tiyatromuz Commedia dell arte gibi bir Orta\u00e7a\u011f tiyatrosudur. \u00c7a\u011f fark\u0131n\u0131n oldu\u011fu yerde bir benzerlik olsa bile, k\u0131yaslamadan s\u00f6z edilemez. Biz geleneksel tiyatrodan ancak kaynak olarak yararlanabilirsek yarat\u0131c\u0131 olabiliriz. B. Brecht\u2019in yap\u0131tlar\u0131 bize bu alanda en g\u00fczel \u00f6rnekleri veriyor. Kendi k\u00fclt\u00fcr birikimimize, \u00e7a\u011fda\u015f bir anlay\u0131\u015fla yakla\u015fan oyunlar\u0131n i\u00e7inde do\u011frudan Brecht\u2019in yap\u0131tlar\u0131na y\u00f6nelen oyunlara da rastl\u0131yoruz. Mehmet Akan \u201cKafkas Tebe\u015fir Dairesi\u201dnden uyarlad\u0131\u011f\u0131 \u201cAnal\u0131k Davas\u0131\u201dnda oyunun konusunu Osmanl\u0131 tarihinde bir d\u00f6neme yerle\u015ftirerek, \u00e7e\u015fitli halk motiflerinden, s\u00fcnnet t\u00f6reni, k\u00f6y d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc gibi yerel motiflerden, halk danslar\u0131ndan, k\u00f6y oyunlar\u0131ndan, \u00e7alg\u0131l\u0131 sazl\u0131 bir m\u00fczikten esinlenen, ama temelinde oyunun i\u00e7eri\u011fine ve kurgusuna olduk\u00e7a ba\u011fl\u0131 kalan bir oyun yazm\u0131\u015ft\u0131r.<\/div>\n
Daha serbest bir uyar\u0131 \u00f6rne\u011fini Ferhan \u015eensoy Brecht\u2019in bir bale oyunundan uyarlad\u0131\u011f\u0131 \u201cAnna\u2019n\u0131n Yedi \u00d6l\u00fcmc\u00fcl G\u00fcnah\u0131\u201dnda verir. Kad\u0131n\u0131n s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesi temas\u0131n\u0131n ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bu bale oyunu, k\u00f6yden kente g\u00f6\u00e7 eden iki k\u0131z karde\u015fin (Anna\u2019lar) ya\u015fam\u0131ndan \u00e7e\u015fitli a\u015famalar\u0131 sergileyen \u00f6zetimsi bir koreografi metninden, olu\u015fur. F. \u015eensoy bu \u015fark\u0131lardan esinlenerek m\u00fczikli dansl\u0131 bir oyunu yazm\u0131\u015ft\u0131r. Brecht\u2019in balesindeki k\u0131z karde\u015fler, bu oyunda s\u00f6m\u00fcrme-s\u00f6m\u00fcr\u00fclme, ak\u0131lc\u0131l\u0131k-duygusall\u0131k gibi kar\u015f\u0131t davran\u0131\u015flar\u0131n \u00e7at\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 tek bir insana d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Oyundaki en ilgin\u00e7 motif oyunun b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc sa\u011flayan ve Brecht\u2019in oyunlar\u0131ndaki anlat\u0131c\u0131y\u0131 an\u0131msatan Parantez tipidir. Ancak Brecht\u2019de anlat\u0131c\u0131n\u0131n i\u015flevi yazar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerini dile getirmektir. Parantez\u2019in oyundaki konumuysa farkl\u0131d\u0131r, t\u00fcrl\u00fc s\u00f6z oyunlar\u0131, \u015faklabanl\u0131klar, cambazl\u0131klarla yazar\u0131n elinden f\u0131rlay\u0131p ba\u015f\u0131na buyruk hareket eden bir \u00e7ocuk gibidir. Olaylara a\u00e7\u0131kl\u0131k kazand\u0131ran ya da daha de\u011fi\u015fik a\u00e7\u0131lardan bakmam\u0131z\u0131 sa\u011flayan bir anlat\u0131c\u0131dan \u00e7ok, halk tiyatrosu gelene\u011fini s\u00fcrd\u00fcren kurmaca bir fig\u00fcrd\u00fcr. Halk g\u00fcld\u00fcr\u00fcs\u00fcn\u00fcn etkisi yaln\u0131z Parantez fig\u00fcr\u00fcnde de\u011fil, yazar\u0131n dili kullan\u0131\u015f\u0131nda, s\u00f6z oyunlar\u0131nda, tekerlemelerde, ters deyi\u015flerde vb. belirginle\u015fir. Ortaoyununda oldu\u011fu gibi burada da s\u00f6zc\u00fcklerle s\u00fcrekli olarak oynan\u0131r, denenir, yeni s\u00f6zc\u00fckler t\u00fcretilir. Brecht\u2019de anlat\u0131c\u0131s\u0131ndan dekora dilinden oynay\u0131\u015f bi\u00e7imine de\u011fin oyundaki her \u00f6\u011fenin belli bir d\u00fc\u015f\u00fcnceyi ayd\u0131nlatmaya yarayan bir i\u015flevi vard\u0131r. F \u015eensoy\u2019un oyunundaysa bu i\u015flevsellik zaman zaman yiter, oyun kendi ba\u015f\u0131na bir g\u00fcld\u00fcr\u00fcye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/div>\n
Verdi\u011fimiz iki uyarlama \u00f6rne\u011fi, iki ayr\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc i\u00e7eriyor. Mehmet Akan geleneksel motifleri Brecht\u2019in tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n do\u011frultusunda ve konunun hizmetinde bir ill\u00fcstrasyon gibi kullan\u0131yor. Ba\u015fka bir deyi\u015fle geleneklerden yararlanarak, Brecht\u2019i izleyicinin kolayca benimseyebilece\u011fi \u201cDo\u011fulu\u201d bir k\u0131l\u0131fa sokuyor. F. \u015eensoy ise tersine Brecht arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bir halk g\u00fcld\u00fcr\u00fcs\u00fc yaz\u0131yor: Her iki uyarlaman\u0131n da ilgin\u00e7 oldu\u011fu ve tiyatro ya\u015fam\u0131m\u0131za renk katt\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fma g\u00f6t\u00fcrmez. Ancak yol a\u00e7\u0131c\u0131 bir niteli\u011fi oldu\u011fu da s\u00f6ylenemez. \u00c7\u00fcnk\u00fc her iki yazar\u0131n da geleneklere yakla\u015f\u0131mlar\u0131, geleneksel tiyatromuza yeni boyutlar kazand\u0131racak bir hesapla\u015fma de\u011fildir. Gelenekleri oldu\u011fu gibi ele alarak onlardan yararlanm\u0131\u015flard\u0131r.<\/div>\n
3- YABANCILA\u015eTIRMA T\u0130YATROSU\u2019NUN YERL\u0130 YAZARLAR \u00dcZER\u0130NE ETK\u0130S\u0130<\/div>\n
VASIF \u00d6NG\u00d6REN – HALDUN TANER<\/div>\n
1960\u2019lardan bu yana yerli oyun yazarlar\u0131m\u0131z\u0131n da dramatik tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n dar s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fan yeni yeni aray\u0131\u015flara y\u00f6neldiklerini g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu ba\u011flamda \u00fclkemizde g\u00f6sterilen ilk epik tiyatro denemeleri olarak Vas\u0131f \u00d6ng\u00f6ren\u2019in 60\u2019l\u0131 y\u0131llarda b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131ya ula\u015fan \u201cAsiye Nas\u0131l Kurtulur\u201du ve Haldun Taner\u2019in yurt i\u00e7inde ve d\u0131\u015f\u0131nda defalarca sahnelenen \u201cKe\u015fanl\u0131 Ali Destan\u0131\u201d \u00fczerinde durmak istiyorum.<\/div>\n
\u201cAsiye Nas\u0131l Kurtulur?\u201dda kad\u0131n\u0131n s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesi sorunu ko\u015fullar gere\u011fi fahi\u015fe olan gen\u00e7 bir k\u0131z\u0131n ya\u015fam\u0131ndan al\u0131nan kesitlerle irdelenir. Asiye\u2019nin \u00e7ocuklu\u011fu, \u00f6\u011frencili\u011fi, fabrikadaki ya\u015fam\u0131, i\u015ften \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131\u015f\u0131, soka\u011fa d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc vb. t\u00fcr\u00fc olaylar bir zincirin halkalar\u0131 gibi ufak ufak sahnelerle verilmi\u015ftir. Her sahne \u00fczerinde ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir tart\u0131\u015fmay\u0131 i\u00e7eren ara sahnelerinde anlat\u0131c\u0131ya \u201cFuhu\u015fla M\u00fccadele Derne\u011fi\u201dnden bir kad\u0131n\u0131n konu\u015fmalar\u0131n\u0131 izleriz. Kad\u0131n\u0131n Asiye\u2019yi kurtarmak i\u00e7in getirdi\u011fi her \u00f6neri bir sonraki sahnede denenir, ne var ki hi\u00e7biri Asiye\u2019ye yard\u0131mc\u0131 olmaz, tersine onun giderek daha b\u00fcy\u00fck bir \u00e7\u0131kmaza d\u00fc\u015fmesine neden olur. Ger\u00e7i oyunun sonunda Asiye kurtulur, kurtulur ama pahal\u0131ya mal olan bir kurtulu\u015ftur bu. \u00c7\u00fcnk\u00fc insana insanca ya\u015fama hakk\u0131n\u0131n tan\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fczende, iki se\u00e7enek kalm\u0131\u015ft\u0131r; ya s\u00f6m\u00fcrmek ya da s\u00f6m\u00fcr\u00fclmek. Asiye de kurtulu\u015funun bedelini yeni Asiyeler yeti\u015ftirerek \u00f6deyecektir.<\/div>\n
Oyunun ku\u015fkusuz en ilgin\u00e7 tipi, Asiye\u2019nin kurtulu\u015fu i\u00e7in \u00e7e\u015fitli \u00f6neriler getiren dernek\u00e7i kad\u0131nd\u0131r. Denenen \u00f6neriler Asiye\u2019nin okumas\u0131, ni\u015fanlan\u0131p evlenmesi, kendisini seven ona sahip \u00e7\u0131kacak birini bulmas\u0131, do\u011fru d\u00fcr\u00fcst bir i\u015f tutmas\u0131 vb. asl\u0131nda izleyicinin de d\u00fc\u015f\u00fcnebilece\u011fi mant\u0131ksal \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131d\u0131r. Ne var ki hi\u00e7birinin ba\u015far\u0131ya ula\u015famamas\u0131, olaylar\u0131 bir d\u0131\u015f g\u00f6zlemci olarak kad\u0131nla birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp de\u011ferlendiren izleyiciyi giderek bir \u00f6zele\u015ftiriye y\u00f6neltir. B\u00f6ylece izleyici \u00f6nerilen \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131 bilincinden yoksun olan bir ki\u015finin getirdi\u011fi y\u00fczeysel \u00f6neriler oldu\u011funu yava\u015f yava\u015f alg\u0131layarak, tek kurtulu\u015fun insan\u0131n insan\u0131 s\u00f6m\u00fcrmeyece\u011fi yeni bir d\u00fczenin kurulmas\u0131na ba\u011fl\u0131 oldu\u011funun bilincine var\u0131r.<\/div>\n
Konunun ele al\u0131n\u0131\u015f\u0131nda, yo\u011frulu\u015funda ve kurgusunda Brecht\u2019in etkisinin yo\u011funlukta duyuldu\u011fu bu oyunun \u00e7a\u011fda\u015f tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131na katk\u0131da bulunan \u00f6zg\u00fcn bir yap\u0131t oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir mi? Bu soruyu yan\u0131tlayabilmek i\u00e7in, \u00fc\u00e7 temel nokta \u00fczerinde durmak gerekiyor: l. Temel olay \u00f6rg\u00fcs\u00fcyle tart\u0131\u015fma sahnelerinden olu\u015fan oyunun kurgusu, 2. Oyun ki\u015filerinin i\u015fleni\u015fi, 3. Oyun dilinin kullan\u0131m\u0131.<\/div>\n
l. Asiye\u2019nin ya\u015fam\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli a\u015famalar\u0131n\u0131 g\u00f6steren tek tek sahnelere tart\u0131\u015fma sahnelerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, oyunun benzetmecili\u011fe dayanan dramatik tiyatro gelene\u011fini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. O kadar ki tart\u0131\u015fma sahnelerini oyundan \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, geriye rastlant\u0131sal olaylardan do\u011falc\u0131 d\u00fczeyde geli\u015fen diyaloglara de\u011fin basit bir Ye\u015fil\u00e7am senaryosu kalmaktad\u0131r. Bu bak\u0131mdan tart\u0131\u015fma sahnelerinin temel olay \u00f6rg\u00fcs\u00fcyle b\u00fct\u00fcnle\u015femeyen eklenti sahneler olarak kald\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle denenen \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131n\u0131n Asiye\u2019yi giderek daha b\u00fcy\u00fck bir \u00e7\u0131kmaza sokmas\u0131n\u0131n nedeni, toplumsal ortam ve ko\u015fullara de\u011fil, art arda s\u0131ralanm\u0131\u015f yapay bir olaylar dizisine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bunlar piyasa edebiyat\u0131ndan tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z bildik olaylard\u0131r: Asiye evlenemez, \u00e7\u00fcnk\u00fc bir rastlant\u0131 sonucu bir sokak kad\u0131n\u0131n k\u0131z\u0131 oldu\u011fu \u00f6\u011frenilir, sevdi\u011fi adam Asiye\u2019yi kurtaramaz, \u00e7\u00fcnk\u00fc kaderin ya da rastlant\u0131n\u0131n cilvesine bak\u0131n ki evlidir. Asiye fabrikada tutunamaz, \u00e7\u00fcnk\u00fc orada \u00e7al\u0131\u015fanlardan biri ona sark\u0131nt\u0131l\u0131k eder vb. Asiye\u2019nin kurtulu\u015fu gene rastlant\u0131ya ba\u011fl\u0131d\u0131r, beklenilmedik bir olay sonucu eline b\u00fcy\u00fck bir para ge\u00e7er. Olay \u00f6rg\u00fcs\u00fcn\u00fcn bu denli \u00e7ok rastlant\u0131larla dokunmu\u015f olmas\u0131, oyunun sosyal ele\u015ftirel boyutunu do\u011fal olarak k\u0131s\u0131tlamaktad\u0131r. \u00d6ng\u00f6ren, belki de oyundaki bu temel aksakl\u0131\u011f\u0131 bir dereceye kadar giderebilmek i\u00e7in oyunun \u00f6\u011fretici yan\u0131n\u0131 vurgulamak gereksinimi duymu\u015ftur. Bu ba\u011flamda ara sahnelerinde kad\u0131nla birlikte tart\u0131\u015fmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcren, sorular soran anlat\u0131c\u0131ya b\u00fcy\u00fck bir g\u00f6rev d\u00fc\u015fer. Anlat\u0131c\u0131 olaylar\u0131 d\u0131\u015fardan de\u011ferlendiren bir ki\u015fi olarak yazar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerini dile getirir.<\/div>\n
2. Oyun ki\u015fileri s\u00f6m\u00fcren s\u00f6m\u00fcr\u00fclen \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde geli\u015fen tek boyutlu kal\u0131pla\u015fm\u0131\u015f tiplerden olu\u015furlar. \u00d6rne\u011fin Asiye\u2019nin annesi k\u0131z\u0131n\u0131 ortada b\u0131rak\u0131r, fabrika m\u00fcd\u00fcr\u00fc Asiye\u2019yi g\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0131rpmadan i\u015finden kovar, mezeci Asiye\u2019nin k\u00f6t\u00fc yola d\u00fc\u015fmesine neden olur, vb. Bu tipleri belirleyen tek \u00f6l\u00e7\u00fct \u00e7\u0131kar ve k\u00e2rd\u0131r, bu nedenle hi\u00e7bir \u00e7eli\u015fki ya\u015famazlar. Ayn\u0131 \u015fekilde oyunun ba\u015f ki\u015fisi Asiye\u2019nin de \u00e7eli\u015fkisiz d\u00fcz bir ki\u015fili\u011fi vard\u0131r. Ko\u015fullar ya da rastlant\u0131lar sonucu k\u00f6t\u00fc yola d\u00fc\u015fer, gene rastlant\u0131lar sonucu kurtulur. Olaylar onu bir ki\u015filik \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131na s\u00fcr\u00fcklemez. S\u00f6m\u00fcr\u00fclmeme yolunda verdi\u011fi sava\u015f\u0131m (denenen \u00f6nerileri sava\u015f\u0131m olarak nitelendirebilirsek) ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7land\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re tek \u00e7\u00f6z\u00fcm yolu kalm\u0131\u015ft\u0131r: S\u00f6m\u00fcrme. B\u00f6ylece oyunun sonunda Asiye\u2019nin s\u00f6m\u00fcr\u00fclen rol\u00fcnden s\u00f6m\u00fcren rol\u00fcne ge\u00e7i\u015fine tan\u0131k oluruz.<\/div>\n
\u00d6ng\u00f6ren\u2019in hi\u00e7bir esnekli\u011fi olmayan, donmu\u015f, tek d\u00fcze ki\u015filerini Brecht\u2019in oyun ki\u015fileriyle, \u00f6rne\u011fin \u201cSezuan\u2019\u0131n \u0130yi \u0130nsan\u0131\u201dndaki tiplerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, aradaki ay\u0131r\u0131m somut bi\u00e7imde ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u0130yi \u0130nsan Shente s\u00f6m\u00fcr\u00fcye dayanan bir d\u00fczende yok olmamak i\u00e7in, zaman zaman k\u00f6t\u00fc olmak, ba\u015fka bir deyi\u015fle d\u00fczenin kurallar\u0131na g\u00f6re oynamak zorundad\u0131r. Shente\u2019nin i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc bu ikilem ve ki\u015filik b\u00f6l\u00fcnmesiyle insan\u0131n b\u00f6yle bir d\u00fczende s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesinin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011funu g\u00f6sterir Brecht. Ayn\u0131 \u015fekilde oyundaki \u00f6teki tipler de Asiye gibi tek boyutlu de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin Shente\u2019nin ni\u015fanl\u0131s\u0131 u\u00e7ucu Sun k\u00f6t\u00fc de\u011fildir, yoksullu\u011fu ve i\u015fsiz kalmas\u0131 onu ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011fe zorlar vb.<\/div>\n
3. Brecht\u2019in oyunlar\u0131nda dil iletilmek istenen d\u00fc\u015f\u00fcncenin hizmetinde geli\u015fen bir yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma etkisi i\u015flevi ta\u015f\u0131r. Yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011fa t\u00fcrl\u00fc olanaklar tan\u0131yan bir malzemedir dil. \u201cSezuan\u2019\u0131n \u0130yi \u0130nsan\u0131\u2019\u2019nda oyuncular yer yer rollerinin gerektirdi\u011fi anlat\u0131m ve konu\u015fma \u00fcsl\u00fbbunun d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131karak do\u011frudan izleyiciye seslenirler, g\u00f6sterilenler \u00fczerinde g\u00f6r\u00fc\u015flerini belirtir, yorumlar yaparlar. Konu\u015fmalar kimi kez sahnede g\u00f6rd\u00fcklerimizle \u00e7eli\u015ferek izleyiciyi uyar\u0131c\u0131 bir d\u00fczeyde geli\u015fir. \u00d6rne\u011fin 8. sahnede Bayan Wang o\u011flunu \u00f6v\u00fcp onun bilgeli\u011finden s\u00f6z ederken, sahnede Wang\u2019\u0131n sinsice ve bencil davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 izleriz.<\/div>\n
\u00d6ng\u00f6ren\u2019de ise oyun ki\u015fileri nas\u0131l benzetmeci tiyatro gelene\u011finin i\u00e7inde tekd\u00fcze bir bi\u00e7imde belirlenmi\u015flerse, t\u00fcrl\u00fc yerel motifler, s\u00f6vg\u00fcler, kabaday\u0131 a\u011fz\u0131yla vb. do\u011fac\u0131 bir d\u00fczeyde geli\u015fen diyaloglar da ayn\u0131 derecede s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. K\u0131ssadan hisse do\u011frultusunda bir genellemeye giderek, oyunu d\u00fc\u015f\u00fcnsel boyutu kazand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan \u015fark\u0131larda bile hi\u00e7bir anlat\u0131m de\u011fi\u015fikli\u011fi yoktur. Do\u011fac\u0131 anlay\u0131\u015f burada da s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr etkisini. S\u00f6m\u00fcr\u00fc d\u00fczenin korkun\u00e7lu\u011funu k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 bir dille vurgulayan final \u015fark\u0131s\u0131 buna tipik bir \u00f6rnek verir.<\/div>\n
\u201c… Asiye: Ben de kurtuldum i\u015fte<\/div>\n
ben de \u00f6\u011frendim art\u0131k<\/div>\n
insanlar\u0131n neden birbirlerini yediklerini<\/div>\n
d\u00fc\u015fenlere neden tekme vurmak gerekti\u011fini<\/div>\n
ac\u0131man\u0131n neden aptall\u0131k oldu\u011funu<\/div>\n
ve y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n<\/div>\n
neden s\u00fcr\u00fcnd\u00fcklerini – kimlerin s\u00fcr\u00fcnd\u00fcklerini<\/div>\n
biliyorum art\u0131k.<\/div>\n
Bu d\u00fczende ya\u015faman\u0131n s\u0131rr\u0131: Yoksullar\u0131<\/div>\n
kader deyin uyutun<\/div>\n
Uyanan\u0131 para verin susturun<\/div>\n
Susmayan\u0131 zora koyun \u00e7ektirin<\/div>\n
B\u00f6yle gelmi\u015f b\u00f6yle gitsin s\u00fcrd\u00fcr\u00fcn<\/div>\n
Davranan\u0131 yokedin-direneni gebertin<\/div>\n
Ezin, vurun \u00f6ld\u00fcr\u00fcn<\/div>\n
Devam etsin bu hayat \u201c ( 1 ).<\/div>\n
Sonu\u00e7ta bu oyunda tiplerin i\u015fleni\u015finden oyunun diline de\u011fin, benzetmeci tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n t\u00fcm \u00f6zelliklerini g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Tart\u0131\u015fma sahneleri ve \u015fark\u0131lar bu ba\u011flamda gereksiz bir eklenti gibi kalmakta, ba\u015fka bir deyi\u015fle oyunu d\u00fc\u015f\u00fcnsel bir boyuta oturtamamaktad\u0131r.<\/div>\n
Vas\u0131f \u00d6ng\u00f6ren\u2019in Brecht\u2019in tiyatrosuna \u00f6zg\u00fc baz\u0131 bi\u00e7imsel \u00f6zellikleri oldu\u011fu gibi al\u0131p benzetmeci tiyatro gelene\u011fiyle b\u00fct\u00fcnle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Haldun Taner benzetmecilik gelene\u011finden uzakla\u015farak bize \u00f6zg\u00fc bir yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma tiyatrosu kurman\u0131n yollar\u0131n\u0131 ar\u0131yor. Bu ba\u011flamda halk tiyatrosu gelene\u011finden uzak, Do\u011fu tiyatrosuna de\u011fin \u00e7e\u015fitli k\u00fclt\u00fcr ve geleneklerden kaynak olarak yararlanan B. Brecht\u2019i yol g\u00f6sterici olarak g\u00f6r\u00fcyor. 1965\u2019te kaleme ald\u0131\u011f\u0131 \u201cKe\u015fanl\u0131 Ali Destan\u0131\u201d kendi tiyatro gelene\u011fimizle verimli bir hesapla\u015fman\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/div>\n
Geleneklerden kaynak olarak yararlanma, onlar\u0131 \u00e7a\u011fda\u015f bir anlay\u0131\u015fla yo\u011furma, bi\u00e7imlendirme anlam\u0131na geliyor: Taner de bu yap\u0131t\u0131nda halk tiyatrosunun g\u00f6stermeci \u00f6zelliklerinden \u00f6zellikle g\u00fclmece, ta\u015flama ve t\u00fcrl\u00fc s\u00f6z oyunlar\u0131ndan olu\u015fan geni\u015f kapsaml\u0131 bir g\u00fcld\u00fcr\u00fc anlay\u0131\u015f\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak, \u00e7ok g\u00fcncel, \u00e7ok \u00e7arp\u0131c\u0131 bir sorunu g\u00fcndeme getiriyor: Otoriteye ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k. Bir gecekondu ortam\u0131n\u0131n kapal\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde kendilerine bir kahraman miti yaratan insanlar bizim halk\u0131m\u0131z\u0131 simgeler. Ger\u00e7ekleri g\u00f6remeyen ya da g\u00f6rmek istemeyen kurtulu\u015fu bo\u015f d\u00fc\u015flerde arayan halk\u0131m\u0131z\u0131. Oyundaki yan temalar, Yusuf ile Zilha\u2019n\u0131n a\u015fk\u0131, gecekondu ortam\u0131yla zengin kesimin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, b\u00fcrokrasi, r\u00fc\u015fvet, hile, doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k temeli \u00fczerine kurulmu\u015f \u00e7arp\u0131k bir politik \u00e7ark\u0131n g\u00f6sterilmesi, bireysellik bilincinin geli\u015fmemi\u015f oldu\u011fu bu kurak ortam\u0131n g\u00f6stergeleridir<\/div>\n
Oyunun ba\u015f\u0131nda Ortaoyununda oldu\u011fu gibi kendilerini m\u00fczik e\u015fli\u011finde izleyicilere tan\u0131tan oyun ki\u015fileri, karikat\u00fcrle\u015ftirilmi\u015f, kurmaca fig\u00fcrlerdir. De\u011fi\u015fik sosyal kesimlerden gelen ki\u015filerin aralar\u0131ndaki ileti\u015fim kopuklu\u011fu gene Ortaoyunundan al\u0131nm\u0131\u015f t\u00fcrl\u00fc tekerlemeler ve s\u00f6z oyunlar\u0131yla verilir. Halk tiyatrosuna \u00f6zg\u00fc olan bu \u00f6zellikler \u00e7a\u011fda\u015f tiyatroyu belirleyen t\u00fcrl\u00fc yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma etkileriyle, \u00f6rne\u011fin bir sonraki sahnenin \u00f6zetini veren ve yazar\u0131n bu sahneye ili\u015fkin yorumunu i\u00e7eren d\u00fc\u015f\u00fcncelerini i\u00e7eren koro ve oyun oynama olgusunu vurgulayan bir dekorla b\u00fct\u00fcnle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/div>\n
Haldun Taner\u2019in bu yap\u0131t\u0131n\u0131n \u00e7a\u011fda\u015f tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131 do\u011frultusunda \u00f6zg\u00fcn bir \u00f6rnek verdi\u011fi tart\u0131\u015fma g\u00f6t\u00fcrmemekle birlikte olduk\u00e7a da\u011f\u0131n\u0131k bir oyun oldu\u011fu da yads\u0131namaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc oyuna temelini veren ana tema, kahramanl\u0131k miti b\u00fct\u00fcn i\u00e7inde da\u011f\u0131lmaktad\u0131r. Bunun da nedeni Taner\u2019in g\u00f6stermeci tiyatro gelene\u011finden, \u00f6zellikle halk g\u00fclmecesinden yararlan\u0131rken, yer yer ana temadan kopmas\u0131 ve ayr\u0131nt\u0131ya saplanmas\u0131d\u0131r. Ba\u015fka bir deyi\u015fle Taner g\u00fclmeceyi iletmek istedi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcnceyi, yani burada kahramanl\u0131k mitini ayd\u0131nlatmaya yarayan bir yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma etkisinden \u00e7ok, t\u0131pk\u0131 Ortaoyununda oldu\u011fu gibi de\u011fi\u015fik sosyal kesintilerden gelen insanlar\u0131n ya\u015famlar\u0131n\u0131 canland\u0131ran bir atmosfer yaratmak amac\u0131yla kullan\u0131l\u0131yor. B\u00f6ylece kahramanl\u0131k temas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnsel d\u00fczeye tam olarak aktar\u0131lamad\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7arp\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yitiriyor ve oyunun b\u00fct\u00fcn\u00fc i\u00e7inde bir ayr\u0131nt\u0131 olarak kal\u0131yor. Bu bak\u0131mdan Taner\u2019in gelene\u011fe yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n eksik kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u201cKe\u015fanl\u0131 Ali Destan\u0131\u201dn\u0131n t\u00fcm \u00e7arp\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131n bitmemi\u015f bir oyun izlenimini uyand\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz.<\/div>\n
Verdi\u011fim \u00f6rnekler yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma tiyatrosunun bizde tam anla\u015f\u0131lamam\u0131\u015f oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Benzetmeci tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n getirdi\u011fi ko\u015fulland\u0131rmadan kurtulamama ya da geleneklerle hesapla\u015fman\u0131n yetersiz kalmas\u0131 bunun ba\u015fl\u0131ca nedenleri. Ne var ki \u00d6ng\u00f6ren\u2019in yap\u0131t\u0131 \u00f6yk\u00fcnmecilik d\u00fczeyini a\u015famazken, Haldun Taner\u2019in geleneklerden yararlanma do\u011frultusunda att\u0131\u011f\u0131 ad\u0131m yol g\u00f6sterici bir nitelik ta\u015f\u0131yor. Bu yolda at\u0131lan her yeni ad\u0131m\u0131n oyun yazarlar\u0131m\u0131z\u0131 \u00fcretkenli\u011fe y\u00f6nlendirebilece\u011fine inan\u0131yorum.<\/div>\n
NOTLAR<\/div>\n
1. Vas\u0131f \u00d6ng\u00f6ren, Asiye Nas\u0131l Kurtulur, Ankara 1970, s.113, v. d.<\/div>\n
Zehra \u0130p\u015firo\u011flu’nun “Tiyatroda Devrim” adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7a\u011fda\u015f Yay., 2. Bas\u0131m 1995, \u0130stanbul<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bertolt Brecht’in Oyunlar\u0131n\u0131n Al\u0131mlanmas\u0131 Bat\u0131 tiyatrosunun bu geli\u015fimi \u00e7ok k\u0131sa bir ge\u00e7mi\u015fi olan T\u00fcrk tiyatrosunu nas\u0131l etkiliyor? 60\u2019l\u0131 y\u0131llarda politik tiyatroya duyulan ilgiyle birlikte tiyatro d\u00fcnyam\u0131za giren B. Brecht\u2019in tiyatromuza etkisi nedir? Brecht\u2019in oyunlar\u0131 \u00fclkemizde nas\u0131l sahnelenip oynanm\u0131\u015ft\u0131r? Yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma tiyatrosu anlama ve do\u011fru yorumlama a\u00e7\u0131s\u0131ndan kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan ba\u015fl\u0131ca g\u00fc\u00e7l\u00fckler nelerdir? Bunlar ne derecede a\u015f\u0131labilmi\u015ftir? Bu sorular\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[64],"tags":[],"class_list":["post-716","post","type-post","status-publish","format-standard","category-tiyatro-uzerine"],"yoast_head":"\nT\u00fcrkiye'de Yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma Tiyatrosu | Zehra \u0130p\u015firo\u011flu - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/turkiyede-yabancilastirma-tiyatrosu-zehra-ipsiroglu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"T\u00fcrkiye'de Yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma Tiyatrosu | Zehra \u0130p\u015firo\u011flu\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Bertolt Brecht’in Oyunlar\u0131n\u0131n Al\u0131mlanmas\u0131 Bat\u0131 tiyatrosunun bu geli\u015fimi \u00e7ok k\u0131sa bir ge\u00e7mi\u015fi olan T\u00fcrk tiyatrosunu nas\u0131l etkiliyor? 60\u2019l\u0131 y\u0131llarda politik tiyatroya duyulan ilgiyle birlikte tiyatro d\u00fcnyam\u0131za giren B. Brecht\u2019in tiyatromuza etkisi nedir? Brecht\u2019in oyunlar\u0131 \u00fclkemizde nas\u0131l sahnelenip oynanm\u0131\u015ft\u0131r? Yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma tiyatrosu anlama ve do\u011fru yorumlama a\u00e7\u0131s\u0131ndan kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan ba\u015fl\u0131ca g\u00fc\u00e7l\u00fckler nelerdir? Bunlar ne derecede a\u015f\u0131labilmi\u015ftir? Bu sorular\u0131 […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/turkiyede-yabancilastirma-tiyatrosu-zehra-ipsiroglu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2009-04-26T14:31:34+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"300\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"90\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"35 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/turkiyede-yabancilastirma-tiyatrosu-zehra-ipsiroglu\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/turkiyede-yabancilastirma-tiyatrosu-zehra-ipsiroglu\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"T\u00fcrkiye’de Yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma Tiyatrosu | Zehra \u0130p\u015firo\u011flu\",\"datePublished\":\"2009-04-26T14:31:34+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/turkiyede-yabancilastirma-tiyatrosu-zehra-ipsiroglu\/\"},\"wordCount\":6959,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Tiyatro \u00dczerine\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/turkiyede-yabancilastirma-tiyatrosu-zehra-ipsiroglu\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/turkiyede-yabancilastirma-tiyatrosu-zehra-ipsiroglu\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/turkiyede-yabancilastirma-tiyatrosu-zehra-ipsiroglu\/\",\"name\":\"T\u00fcrkiye'de Yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma Tiyatrosu | Zehra \u0130p\u015firo\u011flu - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"datePublished\":\"2009-04-26T14:31:34+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/turkiyede-yabancilastirma-tiyatrosu-zehra-ipsiroglu\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/turkiyede-yabancilastirma-tiyatrosu-zehra-ipsiroglu\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/turkiyede-yabancilastirma-tiyatrosu-zehra-ipsiroglu\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"T\u00fcrkiye’de Yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma Tiyatrosu | Zehra \u0130p\u015firo\u011flu\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"T\u00fcrkiye'de Yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma Tiyatrosu | Zehra \u0130p\u015firo\u011flu - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/turkiyede-yabancilastirma-tiyatrosu-zehra-ipsiroglu\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"T\u00fcrkiye'de Yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma Tiyatrosu | Zehra \u0130p\u015firo\u011flu","og_description":"Bertolt Brecht’in Oyunlar\u0131n\u0131n Al\u0131mlanmas\u0131 Bat\u0131 tiyatrosunun bu geli\u015fimi \u00e7ok k\u0131sa bir ge\u00e7mi\u015fi olan T\u00fcrk tiyatrosunu nas\u0131l etkiliyor? 60\u2019l\u0131 y\u0131llarda politik tiyatroya duyulan ilgiyle birlikte tiyatro d\u00fcnyam\u0131za giren B. Brecht\u2019in tiyatromuza etkisi nedir? Brecht\u2019in oyunlar\u0131 \u00fclkemizde nas\u0131l sahnelenip oynanm\u0131\u015ft\u0131r? Yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma tiyatrosu anlama ve do\u011fru yorumlama a\u00e7\u0131s\u0131ndan kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan ba\u015fl\u0131ca g\u00fc\u00e7l\u00fckler nelerdir? Bunlar ne derecede a\u015f\u0131labilmi\u015ftir? Bu sorular\u0131 […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/turkiyede-yabancilastirma-tiyatrosu-zehra-ipsiroglu\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2009-04-26T14:31:34+00:00","og_image":[{"width":300,"height":90,"url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","type":"image\/png"}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"35 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/turkiyede-yabancilastirma-tiyatrosu-zehra-ipsiroglu\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/turkiyede-yabancilastirma-tiyatrosu-zehra-ipsiroglu\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"T\u00fcrkiye’de Yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma Tiyatrosu | Zehra \u0130p\u015firo\u011flu","datePublished":"2009-04-26T14:31:34+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/turkiyede-yabancilastirma-tiyatrosu-zehra-ipsiroglu\/"},"wordCount":6959,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"articleSection":["Tiyatro \u00dczerine"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/turkiyede-yabancilastirma-tiyatrosu-zehra-ipsiroglu\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/turkiyede-yabancilastirma-tiyatrosu-zehra-ipsiroglu\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/turkiyede-yabancilastirma-tiyatrosu-zehra-ipsiroglu\/","name":"T\u00fcrkiye'de Yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma Tiyatrosu | Zehra \u0130p\u015firo\u011flu - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"datePublished":"2009-04-26T14:31:34+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/turkiyede-yabancilastirma-tiyatrosu-zehra-ipsiroglu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/turkiyede-yabancilastirma-tiyatrosu-zehra-ipsiroglu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/turkiyede-yabancilastirma-tiyatrosu-zehra-ipsiroglu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"T\u00fcrkiye’de Yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma Tiyatrosu | Zehra \u0130p\u015firo\u011flu"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/716","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=716"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/716\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=716"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=716"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=716"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}