{"id":7161,"date":"2018-09-09T12:53:57","date_gmt":"2018-09-09T09:53:57","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/"},"modified":"2025-04-28T14:45:55","modified_gmt":"2025-04-28T11:45:55","slug":"siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/","title":{"rendered":"Siyaset \u0130ncelemesi | Benedictus De Spinoza"},"content":{"rendered":"

\"\"B\u0130R\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM
\nI. \u2014 Filozoflar, i\u00e7imizde \u00e7arp\u0131\u015fan duygular\u0131, insanlar\u0131n yanl\u0131\u015flar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc k\u00f6t\u00fcl\u00fckler sayarlar, bu y\u00fczden de, duygular\u0131 hafife almak, a\u015fa\u011f\u0131 g\u00f6rmek, k\u0131namak, ya da daha ahlakl\u0131 g\u00f6z\u00fckmek gerekti\u011finde, yads\u0131mak al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndad\u0131rlar. B\u00f6yle yapt\u0131lar m\u0131, sanki Tanr\u0131 gibi davranm\u0131\u015f olurlar ve bilgeli\u011fin doru\u011funa \u00e7\u0131karlar; bu durumda, d\u00fcnyan\u0131n hi\u00e7bir yerinde varolmayan apayr\u0131 bir insana \u00f6vg\u00fcler d\u00fczmektedirler ve ger\u00e7ekten varolan insan\u0131 da s\u00f6zleriyle bozarlar. Ger\u00e7ekte, insanlar\u0131 olduklar\u0131 gibi g\u00f6rmezler de olmas\u0131n\u0131 istedikleri gibi g\u00f6r\u00fcrler: bu y\u00fczden \u00e7o\u011fu, ahlak yerine yergi yazar, ve \u00e7o\u011funun, siyaset alan\u0131nda uygulamaya konulabilecek hi\u00e7bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc yoktur, siyaset onlar i\u00e7in bir hayalden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir, ve siyaset \u00fctopya \u00fclkesiyle, alt\u0131n \u00c7a\u011fla, yani hi\u00e7bir kurumun gerekli olmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemle ilgili bir \u015feydir. Demek ki, uygulanabilir olan t\u00fcm bilimler aras\u0131nda\/kuram\u0131n uygulamadan en \u00e7ok uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bilim siyasettir, ve devleti y\u00f6netmek konusunda, kuramc\u0131lardan, yani filozoflardan daha uyars\u0131z ki\u015filer kolay kolay d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez.
\nII. \u2014 Buna kar\u015f\u0131l\u0131k siyaset\u00e7iler, insanlar\u0131 en iyi bi\u00e7imde y\u00f6netmekle de\u011fil, daha \u00e7ok onlar\u0131 oyuna getirmekle u\u011fra\u015fan ki\u015filer olarak bilinirler, ve genellikle, bilge ki\u015filer olarak de\u011fil de usta ki\u015filer olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcrler. Ger\u00e7ekte, deneyin onlara \u00f6\u011fretti\u011fine bak\u0131l\u0131rsa, insan durduk\u00e7a k\u00f6t\u00fcl\u00fckler de duracakt\u0131r; demek ki siyaset\u00e7iler, insandaki k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn gere\u011fini yapmakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcrler, ve bunu, etkinli\u011fi uzun bir deneyle saptanm\u0131\u015f, ve akl\u0131n y\u00f6netti\u011fi insanlar\u0131n de\u011fil de, korkunun y\u00f6netti\u011fi insanlar\u0131n kullanma al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda oldu\u011fu gere\u00e7lerle ger\u00e7ekle\u015ftirirler; bu konuda, dine, \u00f6zellikle de dinbilimcilere ters d\u00fc\u015fen bir bi\u00e7imde davran\u0131rlar: ger\u00e7ekte, dinbilimcilere g\u00f6re y\u00fcce y\u00f6netici, kamu i\u015flerini, bireyin de uymak zorunda oldu\u011fu ahlaki kurallara uygun olarak yapmal\u0131yd\u0131. Bununla birlikte siyaset\u00e7iler, yazd\u0131klar\u0131 siyasi yaz\u0131larda, filozoflar\u0131n yaz\u0131lar\u0131ndakilerden daha do\u011fru g\u00f6r\u00fc\u015fler ortaya koyarlar: ger\u00e7ekte siyaset\u00e7iler, daha b\u00fcy\u00fck deneylere sahip olduklar\u0131 i\u00e7in,
\nuygulanamaz olan hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6ylemezler.
\nIII. \u2014 Deney d\u00fcnyas\u0131n\u0131n, akl\u0131n tasarlayabildi\u011fi ve insanlar\u0131n bar\u0131\u015f i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 t\u00fcm site bi\u00e7imlerinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi\u011fine, ve ayn\u0131 zamanda, \u00e7o\u011funlu\u011fu y\u00f6netmek, yani \u00e7o\u011funlu\u011fu belli s\u0131n\u0131rlarda tutmak i\u00e7in gerekli olan gere\u00e7leri ortaya koydu\u011funa i\u00e7tenlikle inan\u0131yorum. \u00d6yle ki, d\u00fc\u015f\u00fcnceden giderek, \u015fimdiye kadar denenmemi\u015f, gene de, deneye ya da uygulamaya sokulabilecek bir y\u00f6netim saptanabilece\u011fine inanm\u0131yorum. Ger\u00e7ekte insanlar \u00f6yle yarat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r ki, ortak bir yasa olmadan ya\u015fayamazlar. Oysa, ortak kurallar ve kamu i\u015fleri, kurumlar kurmu\u015f ve bunlar\u0131 incelemi\u015f olan, ileri kavray\u0131\u015fl\u0131, usta ve kurnaz d\u00fc\u015f\u00fcnce adamlar\u0131n\u0131n inceleme konusudur.
\nBir toplumda uygulanabilen ve herhangi bir \u00f6rne\u011fine rastlanmam\u0131\u015f bir y\u00f6netim bi\u00e7imi, kamu i\u015fleriyle ilgilenen ve kendi g\u00fcvencelerini kollayan insanlar\u0131n g\u00f6z\u00fcne \u00e7arpmam\u0131\u015f bir y\u00f6netim bi\u00e7imi d\u00fc\u015f\u00fcnmek olacak i\u015f de\u011fildir.
\nIV. \u2014 Siyasetle ilgilenirken ortaya yeni ya da bilinmedik bir \u015fey koymak istemedim, ama yaln\u0131zca, kesin ve yads\u0131namaz nedenlerden giderek, uygulamayla en iyi uyu\u015fan \u015feyi saptamak istedim. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, uygulamayla en iyi uyu\u015fan \u015feyi insan do\u011fas\u0131n\u0131n incelenmesinden \u00e7\u0131karmak istedim, ve bu incelemeye, matematik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc katmak i\u00e7in, insan davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131lamamaya, bu davran\u0131\u015flara \u00fcz\u00fclmemeye, onlar\u0131 yads\u0131mamaya, ama onlar \u00fczerine ger\u00e7ek bir bilgi edinmeye b\u00fcy\u00fck \u00f6zen g\u00f6sterdim: ayr\u0131ca, a\u015fk, kin, \u00f6fke, arzu, \u00fcst\u00fcnl\u00fck, ac\u0131ma gibi insani duygular\u0131 ve ruhun \u00f6b\u00fcr devinimlerini, k\u00f6t\u00fcl\u00fckler olarak de\u011fil, insan do\u011fas\u0131n\u0131n \u00f6zellikleri olarak, insana ba\u011flanan varolu\u015f bi\u00e7imleri olarak ele ald\u0131m; s\u0131cak ve so\u011fu\u011fun, f\u0131rt\u0131na, \u015fim\u015fek ve t\u00fcm g\u00f6ky\u00fcz\u00fc olaylar\u0131n\u0131n havan\u0131n do\u011fas\u0131na ba\u011flanmalar\u0131 gibi.
\nBiz bu hava bozukluklar\u0131n\u0131 ne kadar istemesek de, bunlar, belirli nedenlere dayanan zorunlu \u015feylerdir; biz bu nedenlerden giderek do\u011fay\u0131 tan\u0131maya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131z, \u015feylerin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 bilgi nas\u0131l bize haz veriyorsa, ruh da bu \u015feylerin do\u011fru bilgisine ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda haz duymaktad\u0131r.
\nV. \u2014 Kesin olan ve benim de Ethica’da belirtti\u011fim bir \u015fey var: insanlar, zorunlu olarak duygulara boyun e\u011ferler, \u00f6yle yarat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r ki, mutsuzlara ac\u0131rlar, mutlulara \u00f6zenirler; ac\u0131madan \u00e7ok \u00f6\u00e7 almaya yatk\u0131nd\u0131rlar; ayr\u0131ca herkes, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n kendi yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131na uygun olarak ya\u015famas\u0131n\u0131, kendisinin benimsedi\u011fi \u015feyi benimsemesini, ve kendisinin yads\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u015feyi yads\u0131mas\u0131n\u0131 ister. Herkesin birinci adam olmak istemesi, insanlar aras\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131 ve insanlar\u0131n birbirini ezmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ve birini yenen adam\u0131n yeni\u015fine de\u011fil de yendi\u011fi adamdan yararlanmaya \u00f6nem veri\u015fi buradan gelir. Ve ku\u015fkusuz herkes, dinin \u00f6\u011frettiklerine yarak, kom\u015fusunu kendisi gibi sevmek, yani ba\u015fkas\u0131n\u0131n hakk\u0131n\u0131 kendisininmi\u015f gibi korumak zorunda oldu\u011funa inanm\u0131\u015ft\u0131r; ama, bu inanc\u0131n duygular \u00fczerinde \u00e7ok az etkisi bulundu\u011funu g\u00f6sterdik. \u0130nsan \u00f6l\u00fcm\u00fcn e\u015fi\u011fine geldi\u011fi zaman, yani hastal\u0131k tutkular\u0131 yendi\u011fi ve insan kalakald\u0131\u011f\u0131 zaman, ya da ki\u015filer tapmaklarda \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 savunamaz olduklar\u0131 zaman, bu inan\u00e7 do\u011fruya \u00fcst\u00fcn gelir; ama bu inan\u00e7, en \u00e7ok gerekli oldu\u011fu yerlerde, mahkemelerde ya da sarayda etkisiz kal\u0131r. Ayr\u0131ca, akl\u0131n duygular\u0131 kaplayabilece\u011fini ve y\u00f6netebilece\u011fini g\u00f6sterdik, ama akl\u0131n \u00f6\u011fretti\u011fi yolun \u00e7ok g\u00fc\u00e7 oldu\u011funu da g\u00f6rd\u00fck; buna g\u00f6re, \u00e7o\u011funlu\u011fu ya da kamu i\u015fleriyle u\u011fra\u015fan insanlar\u0131, akl\u0131n kurallar\u0131na g\u00f6re davranmaya y\u00f6neltmenin olas\u0131l\u0131\u011f\u0131na inananlar, \u015fairlerin alt\u0131n \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015flemektedirler, yani hayale kap\u0131lmaktad\u0131rlar.
\nVI. \u2014 Esenli\u011fi birka\u00e7 ki\u015finin d\u00fcr\u00fcstl\u00fc\u011f\u00fcne ba\u011fl\u0131 kalan ve i\u015flerinin iyi y\u00f6netilmesi y\u00f6netenlerin adaletli davranmas\u0131n\u0131 gerektiren bir devlet kal\u0131c\u0131 de\u011fildir. Devletin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmesi i\u00e7in \u015feyleri \u00f6yle d\u00fczenlemek gerekir ki, devleti y\u00f6netenler, akla uygun davransalar da bir duygunun etkisinde kalsalar da, adaletsiz bir bi\u00e7imde ya da kamu \u00e7\u0131karma ayk\u0131r\u0131 bir bi\u00e7imde davranamamal\u0131lar. Ve insanlar\u0131n i\u015fleri iyi y\u00f6netmek i\u00e7in ne gibi bir i\u00e7 etkiye sahip olduklar\u0131 konusu, devletin g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan pek \u00f6nemli de\u011fildir, yeter ki sonunda onlar iyi y\u00f6netsinler ruhun \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, yani y\u00fcreklilik, \u00f6zel bir erdemdir ve devlet i\u00e7in zorunlu erdem g\u00fcvenliktir.
\nVII. \u2014 Barbar olsun k\u00fclt\u00fcrl\u00fc olsun, sonunda t\u00fcm insanlar, her yerde t\u00f6reler koymu\u015f ve toplum durumu kazanm\u0131\u015f olduklar\u0131na g\u00f6re, halk iktidarlar\u0131n\u0131n nedenlerini ve do\u011fal temellerini akl\u0131n \u00f6\u011frettiklerinden de\u011fil, insanlar\u0131n ortak do\u011fas\u0131ndan, yani gerekliliklerinden \u00e7\u0131karmak gerekir; bunu sonraki b\u00f6l\u00fcmde ele alaca\u011f\u0131m.
\n\u0130K\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM
\nI. \u2014 Dinbilim – siyaset incelemesi adl\u0131 yap\u0131t\u0131m\u0131zda, do\u011fal hukuku ve medeni hukuku ele ald\u0131k, Ethica’m\u0131zda da, g\u00fcnah\u0131n, de\u011ferin, adaletin, adaletsizli\u011fin ve sonunda insan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ne oldu\u011funu a\u00e7\u0131klad\u0131k. Bu incelemeyi okuyanlar, burada en \u00e7ok gerekli olan ilkeleri ikide bir \u00f6b\u00fcr yap\u0131tlarda aramas\u0131nlar diye, bu a\u00e7\u0131klamalar\u0131 yinelemeyi ve burada bunlar\u0131 uygun bir bi\u00e7imde g\u00f6stermeyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm.
\nII. \u2014 Do\u011fal olan her \u015fey, varolsun olmas\u0131n, uyarl\u0131 bir bi\u00e7imde kavranabilir. Bununla birlikte, do\u011fal \u015feylerin varolmalar\u0131n\u0131 ve varolu\u015flar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmelerini sa\u011flayan ilke, onlar\u0131n tan\u0131mlar\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lamaz, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n \u00fclk\u00fcsel \u00f6z\u00fc, onlar varolmaya ba\u015flad\u0131ktan sonra da vard\u0131r, onlar varolmaya ba\u015flamadan \u00f6nce de varoldu\u011fu gibi. Onlar\u0131 vareden ilke, onlar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc izlemedi\u011fine g\u00f6re, onlar\u0131n varolu\u015flar\u0131 onlar\u0131n \u00f6z\u00fcnden gelemez; bunlar arl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilme yolunda, varolmaya ba\u015flamak i\u00e7in gereken g\u00fcc\u00fc gereksinirler. Buradan \u00e7\u0131kan sonu\u00e7 \u015fudur: do\u011fadaki \u015feyleri var eden ve etkili k\u0131lan g\u00fc\u00e7, Tanr\u0131’n\u0131n \u00f6ncesiz sonras\u0131z g\u00fcc\u00fcnden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Ger\u00e7ekte herhangi bir ba\u015fka g\u00fc\u00e7 yarat\u0131lm\u0131\u015f olsayd\u0131 varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyamazd\u0131, ve dolay\u0131s\u0131yla do\u011fal \u015feyleri i\u00e7eremezdi, ama bu g\u00fc\u00e7 de varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in, kendi yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in gereken g\u00fcc\u00fc gereksinecekti.
\nIII. \u2014 Demek ki, do\u011fadaki varl\u0131klar\u0131 var eden ve etkin k\u0131lan g\u00fc\u00e7 tam tam\u0131na Tanr\u0131’n\u0131n g\u00fcc\u00fcd\u00fcr, buna g\u00f6re, do\u011fal hukukun ne oldu\u011funu anlam\u0131\u015f oluyoruz.
\nMademki Tanr\u0131 t\u00fcm \u015feyler \u00fczerinde hak sahibidir ve Tanr\u0131 hukuku denen \u015fey, s\u0131n\u0131rs\u0131z \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f Tanr\u0131’n\u0131n g\u00fcc\u00fcnden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir, \u00f6yleyse do\u011fada her varl\u0131k, varolmak ve etkin olmak g\u00fcc\u00fcne sahip
\noldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde hukukunu do\u011fadan al\u0131r: ger\u00e7ekte, do\u011fadaki herhangi bir
\nvarl\u0131\u011f\u0131 var eden ve etkili k\u0131lan g\u00fc\u00e7, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc s\u0131n\u0131rs\u0131z olan Tanr\u0131’n\u0131n g\u00fcc\u00fcnden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.
\nIV. \u2014 Demek ki, do\u011fal hukuk s\u00f6z\u00fcnden do\u011fan\u0131n her \u015feyi ger\u00e7ekle\u015ftiren yasalar\u0131n\u0131 ya da kurallar\u0131n\u0131, yani do\u011fan\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc anl\u0131yorum. Buna g\u00f6re t\u00fcm do\u011fan\u0131n ve dolay\u0131s\u0131yla her bireyin do\u011fal hukuku, g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yetti\u011fi yere kadar uzan\u0131r; demek ki, insan, kendi do\u011fas\u0131n\u0131n yasalar\u0131na uyarak yapt\u0131\u011f\u0131 her \u015feyi en y\u00fcce do\u011fal yasaya uyarak yapmaktad\u0131r, ve insan ne kadar g\u00fc\u00e7l\u00fcyse do\u011fa \u00fczerinde de o kadar hukuka sahiptir.
\nV. \u2014 Demek ki insan do\u011fas\u0131, insanlar\u0131n yaln\u0131zca akl\u0131n buyruklar\u0131na g\u00f6re ya\u015famalar\u0131n\u0131 gerektirecek bi\u00e7imde d\u00fczenlenmi\u015f olsayd\u0131 ve insanlar t\u00fcm g\u00fc\u00e7lerini bu y\u00f6ne y\u00f6neltselerdi, do\u011fal hukuk, insan t\u00fcr\u00fcne \u00f6zg\u00fc bir \u015fey olarak kabul edildi\u011fi s\u00fcrece, yaln\u0131zca akl\u0131n g\u00fcc\u00fc taraf\u0131ndan belirlenecekti. Ama insanlar\u0131 ak\u0131ldan \u00e7ok k\u00f6r arzu y\u00f6netir, ve dolay\u0131s\u0131yla, insanlar\u0131n do\u011fal g\u00fcc\u00fc, yani do\u011fal hukuklar\u0131 ak\u0131lla de\u011fil, onlar\u0131 eylemde bulunmaya zorlayan ve varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmelerini sa\u011flayan de\u011fi\u015fik isteklerle belirlenmek gerekir. Ama bana kal\u0131rsa, ak\u0131ldan kaynaklanmayan bu arzular, insani eylemler olmad\u0131klar\u0131 gibi insani tutkular da de\u011fildir. Ama burada, do\u011fan\u0131n do\u011fal hukukla ayn\u0131 anlama gelen evrensel g\u00fcc\u00fc s\u00f6z konusu oldu\u011funa g\u00f6re, akl\u0131n bizde ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 arzularla ba\u015fka bir k\u00f6keni bulunan arzular aras\u0131nda \u015fu an i\u00e7in hi\u00e7bir ayr\u0131m g\u00f6zetemeyiz: ger\u00e7ekte bunlar\u0131n her ikisi de do\u011fan\u0131n sonu\u00e7lar\u0131d\u0131r ve do\u011fan\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc ortaya \u00e7\u0131kar\u0131rlar; insan buna dayanarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bilge olsun vurdumduymaz olsun, insan her zaman do\u011fan\u0131n bir par\u00e7as\u0131d\u0131r, ve onu etkili k\u0131lan her \u015fey, do\u011fan\u0131n \u015fu ya da bu insan\u0131n do\u011fas\u0131 olarak tan\u0131mlanabilecek g\u00fcc\u00fcnde aranmal\u0131d\u0131r. Akl\u0131yla da davransa arzusuyla da davransa, ger\u00e7ekte insan do\u011fan\u0131n yasalar\u0131na ve kurallar\u0131na, yani do\u011fal hukuka uymayan hi\u00e7bir \u015fey yapmaz.
\nVI. \u2014 Bununla birlikte, insanlar\u0131n \u00e7o\u011funa g\u00f6re vurdumduymaz ki\u015filer, do\u011fan\u0131n d\u00fczenine uymaktan \u00e7ok do\u011fan\u0131n d\u00fczenini bozmaktad\u0131rlar, ve insanlar\u0131n \u00e7o\u011funa g\u00f6re, insanlar do\u011fada imparatorluk i\u00e7inde imparatorlukturlar. Onlara kal\u0131rsa, do\u011fal nedenlerin yaratt\u0131\u011f\u0131 bir \u015fey olmaktan uzak olan insan ruhu, do\u011frudan do\u011fruya Tanr\u0131 taraf\u0131ndan yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, kendi kendini belirlemekte ve do\u011frudan do\u011fruya akl\u0131n\u0131 kullanmakta s\u0131n\u0131rs\u0131z g\u00fcce sahip oldu\u011fu i\u00e7in, d\u00fcnyan\u0131n geri kalan b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u015feydir.
\nAma deney bize \u015funu yeterince g\u00f6steriyor: sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir bedene sahip olmak da sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ruha sahip olmak da bizim g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fcn d\u0131\u015f\u0131nda bir \u015feydir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda her \u015fey kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kendi kendine korumak zorunda oldu\u011funa g\u00f6re, akl\u0131n buyruklar\u0131na g\u00f6re ya\u015famak da k\u00f6r arzular\u0131n y\u00f6netiminde ya\u015famak da bizim istemimize ba\u011fl\u0131 bir i\u015f olsayd\u0131, herkes akla ve bilgece konulmu\u015f kurallara g\u00f6re ya\u015fayacakt\u0131, oysa bu olacak \u015fey de\u011fildir ve her ki\u015fi pe\u015fine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc arzunun \u00e7ekicili\u011fine boyun e\u011fmektedir. Bu g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc yaratanlar, elbette insan do\u011fas\u0131ndaki bu g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn nedenini ilk insan\u0131n k\u00f6kel d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcne ba\u011fl\u0131 k\u00f6t\u00fcl\u00fckte ve g\u00fcnahta bulan dinbilimciler de\u011fillerdir. Ger\u00e7ekte ilk insan hem d\u00fcr\u00fcst kalmay\u0131 hem de d\u00fc\u015fmeyi ger\u00e7ekle\u015ftirebilecek g\u00fc\u00e7te olsayd\u0131, kendi kendine sahip olsayd\u0131 ve hen\u00fcz k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011fe bula\u015fmam\u0131\u015f bir do\u011faya sahip olsayd\u0131, bilgili ve sak\u0131n\u0131k oldu\u011fu halde, nas\u0131l olur da d\u00fc\u015febilirdi? Onu \u015feytan aldatt\u0131 diyebilirler. \u0130yi ama \u015feytan\u0131 kim aldatt\u0131?
\n\u015eunu soruyorum: bilgisiyle \u00f6b\u00fcr yarat\u0131klar\u0131n \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kan varl\u0131\u011f\u0131, Tanr\u0131’dan daha b\u00fcy\u00fck olmak isteyecek kadar \u00e7\u0131ld\u0131rtabilen kimdir? Sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ruha sahip olan bu varl\u0131k, kendine sahip oldu\u011fu s\u00fcrece, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumaya \u00e7al\u0131\u015fmaz m\u0131yd\u0131? Ayraca \u015funu soruyorum: kendi kendine sahip olan ve istemine sahip olan ilk insan nas\u0131l oldu da ba\u015ftan \u00e7\u0131kt\u0131 ve yan\u0131ld\u0131? Ger\u00e7ekte ak\u0131ldan tam tam\u0131na yararlanabilecek g\u00fc\u00e7te olsayd\u0131 yan\u0131lmazd\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc kendi kendine sahip oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde, zorunlu olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 ruhunu korumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. \u015eimdi onun bu g\u00fcce sahip oldu\u011funu varsayal\u0131m. \u00d6yleyse o ruhunu zorunlu olarak korumu\u015ftur ve yan\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Ama hikayesine bak\u0131l\u0131rsa b\u00f6yle olmad\u0131. Demek ki ilk insan akl\u0131n\u0131 do\u011fru yolda kullanma g\u00fcc\u00fcne sahip de\u011fildi, o da bizim gibi tutkular\u0131n\u0131n tutsa\u011f\u0131yd\u0131.
\nVII. \u2014 \u0130nsan, \u00f6b\u00fcr bireyler gibi, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, bunu kimse yads\u0131yamaz. Baz\u0131 ayr\u0131l\u0131klar g\u00f6r\u00fclebiliyorsa, bunlar insan\u0131n \u00f6zg\u00fcr bir isteme sahip olmas\u0131ndan gelmektedir. Ama insan\u0131 ne \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6zg\u00fcr bir varl\u0131k diye ele al\u0131rsak, o \u00f6l\u00e7\u00fcde onun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumas\u0131 ve kendine sahip olmas\u0131 gerekti\u011fi yarg\u0131s\u0131n\u0131 vermek zorunda kal\u0131r\u0131z; \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc olumsall\u0131kla kar\u0131\u015ft\u0131rmayan herkes bana bu noktada hak verecektir. \u00d6zg\u00fcrl\u00fck ger\u00e7ekte bir erdemdir, yani bir yetkinliktir. \u0130nsanda g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fckle ilgili olan \u015fey \u00f6zg\u00fcrl\u00fckle ilgili olamaz. Bu durumda insan hi\u00e7bir bi\u00e7imde \u00f6zg\u00fcr diye nitelendirilemez, \u00e7\u00fcnk\u00fc o varolmay\u0131 bilememektedir ya da akl\u0131n\u0131 kullanmay\u0131 bilememektedir, insan ancak varolma g\u00fcc\u00fcne, insan do\u011fas\u0131n\u0131n yasalar\u0131na g\u00f6re eylemde bulunma g\u00fcc\u00fcne sahip oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6zg\u00fcrd\u00fcr. Demek ki bir insan\u0131 ne \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6zg\u00fcr diye belirlersek, o \u00f6l\u00e7\u00fcde onun akl\u0131n\u0131 iyi kullanabildi\u011fini ve iyiyi k\u00f6t\u00fcye ye\u011fleyebildi\u011fim s\u00f6yleyebiliriz, ve Tanr\u0131 da, tam \u00f6zg\u00fcr bir varl\u0131k olarak, zorunlu bi\u00e7imde bilir ve eylemde bulunur, yani do\u011fas\u0131n\u0131n bir zorunlulu\u011fu olarak vard\u0131r, bilmektedir ve eylemde bulunmaktad\u0131r. Ger\u00e7ekte Tanr\u0131’n\u0131n, varolu\u015funu gerektiren zorunlulukla eylemde bulundu\u011fu ku\u015fkusuzdur, o ayn\u0131 zamanda kendi do\u011fas\u0131n\u0131n zorunlulu\u011fu nedeniyle, yani s\u0131n\u0131rs\u0131z bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fckle eylemde bulunur.
\nVIII. \u2014 Sonu\u00e7 olarak, her zaman akl\u0131n\u0131 kullanmak ve insan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn doru\u011funda bulunmak g\u00fcc\u00fc her insanda yoktur; bununla birlikte herkes, her zaman kendine sahip oldu\u011fu s\u00fcrece varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, ve her ki\u015finin hukuku g\u00fcc\u00fcyle \u00d6l\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcne g\u00f6re, insan, bilge olsun vurdumduymaz olsun, yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve yapt\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn \u015feyleri do\u011fan\u0131n en y\u00fcce hukukuna dayanarak yapmaktad\u0131r. B\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n i\u00e7inde do\u011fduklar\u0131 ve i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 do\u011fa hukukunun ve kural\u0131n\u0131n, hi\u00e7 kimsenin yapmak istemedi\u011fi ve yapamad\u0131\u011f\u0131 \u015feyler d\u0131\u015f\u0131nda, genellikle hi\u00e7 bir \u015feyi yasak etmemesi buradan gelir: bu hukuk ve kurallar, ne sava\u015flara, ne kinlere, ne \u00f6fkeye, ne aldatmacalara, ne de arzunun belirledi\u011fi \u015feye ters d\u00fc\u015fer. Bunda \u015fa\u015f\u0131lacak bir \u015fey yoktur, \u00e7\u00fcnk\u00fc do\u011fa, yaln\u0131zca ger\u00e7ek yararl\u0131l\u0131\u011fa ve insanlar\u0131n korunmas\u0131na y\u00f6nelen insan akl\u0131n\u0131n yasalar\u0131na hi\u00e7bir zaman boyun e\u011fmez. Do\u011fa ayr\u0131ca, sonsuz d\u00fczeni, t\u00fcm do\u011fay\u0131 ilgilendiren say\u0131s\u0131z yasa i\u00e7erir; insan bu do\u011fan\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Ve bireyler yaln\u0131zca bu d\u00fczenin zorunlulu\u011fundan \u00f6t\u00fcr\u00fc belirli bir bi\u00e7imde varolmaya ve eylemde bulunmaya zorlanm\u0131\u015flard\u0131r. Demek ki do\u011fada bize g\u00fcl\u00fcn\u00e7, sa\u00e7ma ya da k\u00f6t\u00fc g\u00f6z\u00fcken her \u015fey, biz \u015feyleri ancak bir \u00f6l\u00e7\u00fcde bildi\u011fimiz i\u00e7in b\u00f6yle g\u00f6z\u00fck\u00fcr, ve biz genellikle t\u00fcm do\u011fay\u0131 ve \u015feyler aras\u0131ndaki ba\u011flar\u0131 bilmeyiz, \u00f6yle ki, her \u015fey akl\u0131m\u0131za uygun bir bi\u00e7imde y\u00f6netilsin isteriz, ama evren yasalar\u0131n\u0131n d\u00fczenini de\u011fil de yaln\u0131z do\u011fam\u0131z\u0131n yasalar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurdu\u011fumuz zaman, akl\u0131m\u0131z k\u00f6t\u00fc olmayan bir \u015feyi k\u00f6t\u00fc diye bilebilir.
\nIX. \u2014 \u015eimdiye kadar s\u00f6ylediklerimizi toparlarsak, her ki\u015fi bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fcne boyun e\u011fdi\u011fi s\u00fcrece ona ba\u011f\u0131ml\u0131d\u0131r, ve her t\u00fcrl\u00fc \u015fiddete kar\u015f\u0131 koyabildi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde, kendisine verilen zarar\u0131 iyi de\u011ferlendirebildi\u011fi gibi gidermeyi de bildi\u011fi ve genel olarak, kendi yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131na uygun bir bi\u00e7imde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde kendine ba\u011fl\u0131d\u0131r.
\nX. \u2014 Bu ki\u015fi bir ba\u015fkas\u0131n\u0131 egemenli\u011fi alt\u0131na al\u0131r, onun elini kolunu ba\u011flar, t\u00fcm silahlar\u0131n\u0131, t\u00fcm savunma ve ka\u00e7ma yollar\u0131n\u0131 elinden al\u0131r, ya da onu korkutmay\u0131 bilir, ya da onu iyiliklerle kendine ba\u011flar, \u00f6yle ki, kendine ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 bu ki\u015fi, kendinden \u00e7ok onu ho\u015fnut etmeye ve kendi arzusundan \u00e7ok efendisinin arzusuna g\u00f6re ya\u015famaya dikkat eder. Bir insan\u0131 egemenlik alt\u0131na alman\u0131n birinci ve ikinci yolu yaln\u0131zca bedenle ve ruhla ilgilidir, oysa \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc yolla ya da d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc yolla hem beden hem ruh ele ge\u00e7irilir, ama bunlar ancak korku ve umut s\u00fcrd\u00fck\u00e7e s\u00fcrebilirler; bu duygular yok olmaya y\u00fcz tutarsa, efendisi olunan ki\u015fi gene kendi kendinin efendisi durumuna gelir.
\nXI. \u2014 Ruh bir ba\u015fkas\u0131 taraf\u0131ndan kand\u0131r\u0131lmaya ne \u00f6l\u00e7\u00fcde yatk\u0131nsa, yarg\u0131lama yetisi de o \u00f6l\u00e7\u00fcde bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n istemine ba\u011f\u0131ml\u0131 duruma gelebilir. Ruhun do\u011frudan do\u011fruya ak\u0131ldan yararland\u0131\u011f\u0131 \u00d6l\u00e7\u00fcde kendi kendinin olmas\u0131 buradan gelir. Ayr\u0131ca insan\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc beden g\u00fcc\u00fcnden \u00e7ok ruh g\u00fcc\u00fcyle \u00f6l\u00e7mek gerekti\u011finden, akla g\u00f6re davranan ve onun y\u00f6netiminde ya\u015fayan insanlar en y\u00fcksek d\u00fczeyde kendi kendilerinin olan insanlard\u0131r. B\u00f6ylece bir insana akl\u0131n y\u00f6netiminde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6zg\u00fcr derim ben \u00e7\u00fcnk\u00fc bu \u00f6l\u00e7\u00fcler i\u00e7inde de, yaln\u0131z kendi do\u011fas\u0131nca tam olarak bilinebilecek nedenlere g\u00f6re eylemde bulunmak zorundad\u0131r, bu durumda bu, nedenler de onu eyleme zorlamaktad\u0131rlar. Ger\u00e7ekte \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, daha \u00f6nce g\u00f6sterdi\u011fimiz gibi, eylemin zorunlulu\u011funu ortadan kald\u0131rmaz, tersine bu zorunlulu\u011fu getirir.
\nXII. \u2014 Bir ki\u015fiyle \u015fu ya da bu \u015feyi yapmak ya da tersine yapmamak konusunda s\u00f6zle \u00fcstlenilen y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck, verilen s\u00f6ze ters d\u00fc\u015fecek bi\u00e7imde davranma olana\u011f\u0131 bulundu\u011fu zaman, s\u00f6z veren ki\u015finin istemi de\u011fi\u015fmedik\u00e7e ge\u00e7erlili\u011fini korur. Ger\u00e7ekte, \u00fcstlendi\u011fi y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc b\u0131rakmak g\u00fcc\u00fcne sahip olan ki\u015fi hukukundan vazge\u00e7mi\u015f de\u011fildir, ama yaln\u0131zca s\u00f6z vermi\u015ftir.
\nDemek ki, do\u011fal hukuk gere\u011fi kendi kendinin yarg\u0131c\u0131 durumunda olan ki\u015fi, \u00fcstlendi\u011fi y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn kendisine yararl\u0131 sonu\u00e7lardan \u00e7ok zararl\u0131 sonu\u00e7lar getirece\u011fini (do\u011fru ya da yanl\u0131\u015f olarak) d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsa ve \u00fcstlendi\u011fi y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc b\u0131rakmakta \u00e7\u0131kar\u0131 bulundu\u011funa inanm\u0131\u015fsa, do\u011fal hukuka dayanarak bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc b\u0131rakacakt\u0131r.
\nXIII. \u2014 \u0130ki ki\u015fi aralar\u0131nda anla\u015f\u0131r ve g\u00fc\u00e7lerini birle\u015ftirirlerse, birlikte daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olacaklard\u0131r ve bunun sonucunda do\u011fa \u00fczerinde tek ba\u015flamayken sahip olduklar\u0131 hukuktan daha b\u00fcy\u00fck bir hukuka sahip olacaklard\u0131r, ve g\u00fc\u00e7lerini birle\u015ftiren insanlar ne kadar \u00e7o\u011fal\u0131rsa, hukuklar\u0131 da o \u00f6l\u00e7\u00fcde artacakt\u0131r.
\nXIV. \u2014 \u0130nsanlar, \u00f6fkeye, arzuya, ya da baz\u0131 kin duygular\u0131na kap\u0131l\u0131p birbirleriyle anla\u015fmazl\u0131\u011fa d\u00fc\u015ferler ve birbirlerine kar\u015f\u0131t duruma gelirler, ve g\u00fc\u00e7leri ne kadar \u00e7o\u011fal\u0131rsa o \u00f6l\u00e7\u00fcde korkun\u00e7la\u015f\u0131rlar ve \u00f6b\u00fcr hayvanlardan daha usta ve daha kurnaz olurlar. \u0130nsanlar nas\u0131l do\u011falar\u0131 gere\u011fi bu duygular\u0131n etkisinde kal\u0131yorlarsa, yine do\u011falar\u0131 gere\u011fi birbirlerine d\u00fc\u015fman olmaktad\u0131rlar: diyelim herhangi biri benim en b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015fman\u0131md\u0131r, benim i\u00e7in \u00e7ok korkun\u00e7 biridir o, kendimi ondan sak\u0131nmam gerekir.
\nXV. \u2014 Do\u011fal durumda, her ki\u015fi bir ba\u015fka ki\u015finin bask\u0131s\u0131na u\u011framayacak bi\u00e7imde kendini koruyabildi\u011fi s\u00fcrece kendinin efendisidir, ve insan\u0131n do\u011fal hukuku her ki\u015finin g\u00fcc\u00fcyle belirlendi\u011fi s\u00fcrece, tek ba\u015f\u0131na herkesten sak\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015fmak bo\u015funad\u0131r, do\u011fal hukuku koruman\u0131n g\u00fcvenceli hi\u00e7bir yolu bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan, bu hukuk ger\u00e7ekte varolmayacakt\u0131r, ya da olsa olsa tam anlam\u0131yla kuramsal bir varl\u0131\u011fa sahip olacakt\u0131r. Elbette, ki\u015fiyi korkutan nedenler ne kadar \u00e7oksa, ki\u015finin g\u00fcc\u00fc ve dolay\u0131s\u0131yla hukuku da o kadar azd\u0131r. Ayr\u0131ca kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yard\u0131mla\u015fma olmadan insanlar ne ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilir ne de ruhunu geli\u015ftirebilir. Burada \u015fu sonuca var\u0131yoruz: yaln\u0131zca insan t\u00fcr\u00fcn\u00fc ilgilendiren do\u011fal hukuk, nisanlar\u0131n ortak hukuklar\u0131n\u0131n bulunmas\u0131, birlikte oturacaklar\u0131 ve birlikte i\u015fleyecekleri topraklar\u0131n\u0131n bulunmas\u0131, g\u00fc\u00e7lerini s\u00fcrd\u00fcrmek, kendilerini korumak, her t\u00fcrl\u00fc \u015fiddete kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak ve ortak bir isteme uygun olarak ya\u015famak istemeleri d\u0131\u015f\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Ger\u00e7ekte, bir b\u00fct\u00fcnde birle\u015fmi\u015f insanlar\u0131n say\u0131s\u0131 ne kadar \u00e7ok olursa, bunlar\u0131n ortak hukuklar\u0131 da o kadar b\u00fcy\u00fck olacakt\u0131r. \u0130nsan do\u011fal durumda kendi kendisinin efendisi olamayaca\u011f\u0131 i\u00e7in, skolastikler insan\u0131 toplumsal hayvan diye adland\u0131rd\u0131lar, buna ben de kat\u0131l\u0131yorum.
\nXVI. \u2014 \u0130nsanlar ortak hukuklara sahip olduklar\u0131nda ve sanki tek bir d\u00fc\u015f\u00fcnceyle y\u00f6netiliyormu\u015f gibi olduklar\u0131nda, her insan\u0131n g\u00fc\u00e7 bak\u0131m\u0131ndan, kendisinden daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olan birle\u015fmi\u015f \u00f6b\u00fcr insanlar kar\u015f\u0131s\u0131nda daha az hukuka sahip oldu\u011fu kesindir, yani ger\u00e7ekte her insan, do\u011fa \u00fczerinde ancak ortak yasan\u0131n kendisine verdi\u011fi kadar hukuka sahiptir. \u00d6te yandan, her insan ortak yasan\u0131n kendisinden istedi\u011fi her \u015feyi yerine getirmek zorundad\u0131r ya da \u00f6b\u00fcr insanlar\u0131n onu buna zorlamaya haklar\u0131 vard\u0131r.
\nXVII. \u2014 \u00c7o\u011funluk g\u00fcc\u00fcn\u00fcn belirledi\u011fi bu hukuku kamu g\u00fcc\u00fc diye adland\u0131rmak al\u0131\u015f\u0131lagelmi\u015f bir \u015feydir ve \u00e7o\u011funluk g\u00fcc\u00fc, genel istem gere\u011fi, kamuyla ilgili \u015feylerden sorumlu olan g\u00fcce kesinlikle sahiptir, yani bu g\u00fc\u00e7, yasalar\u0131 saptamakla, yorumlamakla ve kald\u0131rmakla, \u015fehirleri savunmakla, sava\u015fa ya da bar\u0131\u015fa karar vermekle, vb’yle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.
\nBu g\u00f6rev t\u00fcm halk\u0131n meydana getirdi\u011fi bir meclisin elindeyse, kamu g\u00fcc\u00fc demokrasi diye adland\u0131r\u0131l\u0131r. Meclis, se\u00e7ilmi\u015f bir ka\u00e7 ki\u015fiden meydana geliyorsa, aristokrasi s\u00f6z konusudur, ve kamuyla ilgili i\u015flerin ve dolay\u0131s\u0131yla g\u00fcc\u00fcn tek ki\u015fide toplanmas\u0131 durumunda mutlak y\u00f6netim kendini g\u00f6sterir.
\nXVIII. \u2014 Bu b\u00f6l\u00fcmde \u015fimdiye kadar s\u00f6ylediklerimiz a\u00e7\u0131k\u00e7a \u015funu g\u00f6steriyor: do\u011fal durumda g\u00fcnah diye bir \u015fey yoktur, ya da biri g\u00fcnah i\u015fliyorsa, bunu bir ba\u015fkas\u0131na kar\u015f\u0131 de\u011fil kendine kar\u015f\u0131 i\u015flemektedir: ger\u00e7ekte do\u011fal hukuka g\u00f6re, hi\u00e7 kimse istemedi\u011fi halde bir ba\u015fkas\u0131n\u0131 ho\u015fnut etmek zorunda de\u011fildir, ve o ki\u015fiye g\u00f6re hi\u00e7bir \u015fey, yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131 gere\u011fi iyi ya da k\u00f6t\u00fc diye belirledi\u011fi \u015feyler d\u0131\u015f\u0131nda, iyi ya da k\u00f6t\u00fc de\u011fildir. Ve do\u011fal hukuk, ki\u015finin g\u00fcc\u00fcn\u00fc a\u015fan \u015feyler bir yana, hi\u00e7bir \u015feyi yasaklamaz. Oysa hukuka g\u00f6re g\u00fcnah, hi\u00e7 kimsenin yapamayaca\u011f\u0131 bir eylemdir. \u0130nsanlar do\u011fal bir yasa taraf\u0131ndan y\u00f6netilmeye zorlanm\u0131\u015f olsayd\u0131, her ki\u015fi, zorunlu bi\u00e7imde, yol g\u00f6sterici olarak akl\u0131 se\u00e7ecekti, \u00e7\u00fcnk\u00fc do\u011fa yasalar\u0131 Tanr\u0131’n\u0131n saptad\u0131\u011f\u0131 yasalard\u0131r, onun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcyle ayn\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fckte yasalard\u0131r, dolay\u0131s\u0131yla bu yasalar tanr\u0131sal do\u011fan\u0131n zorunlulu\u011fundan do\u011farlar, bu y\u00fczden de \u00f6l\u00fcms\u00fczd\u00fcrler ve bozulamazlar. Ama insanlar ak\u0131ldan \u00e7ok iste\u011fin pe\u015fine d\u00fc\u015ferler, bununla birlikte do\u011fan\u0131n d\u00fczenini bozmazlar, ama zorunlu olarak ona boyun e\u011ferler; demek ki, vurdumduymaz ki\u015fi ve akl\u0131k\u0131t ki\u015fi do\u011fal hukuk taraf\u0131ndan ya\u015famlar\u0131n\u0131 bilgece d\u00fczenlemeye zorlanamazlar, nas\u0131l hasta ki\u015fi sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir bedene sahip olmaya zorlanamazsa.
\nXIX. \u2014 Demek ki g\u00fcnah ancak bir devlet i\u00e7inde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir, yani ancak \u015fu \u015feyin iyi \u00f6b\u00fcr\u00fcn\u00fcn k\u00f6t\u00fc oldu\u011funu ortakla\u015fmaya ba\u011fl\u0131 buyurma hakk\u0131na dayanarak belirledi\u011fimiz zaman, hi\u00e7 kimsenin ortak buyrultu ya da onaylama d\u0131\u015f\u0131nda bir \u015fey yapmaya hakk\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 zaman d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Ger\u00e7ekte g\u00fcnah, yasaya g\u00f6re yap\u0131lamayacak bir \u015feyi, ya da yasa taraf\u0131ndan yasak edilmi\u015f bir \u015feyi yapmak demektir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k yasaya uyma, yasaya g\u00f6re iyi olan \u015feyi yapmak konusunda s\u00fcrekli bir istemdir, ve ortak bir buyrultuya uygun olarak yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\nXX. \u2014 Bununla birlikte, g\u00fcnah\u0131 sa\u011fl\u0131kl\u0131 akl\u0131n buyruklar\u0131na kar\u015f\u0131t olarak yap\u0131lan bir \u015fey, uyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 da isteklerini akl\u0131n buyruklar\u0131na uyarak d\u00fczenlemekte s\u00fcrekli bir istem olarak g\u00f6rmek al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n- day\u0131z. \u0130nsan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, insanlara tan\u0131nan ba\u015f\u0131bozukluk ve akl\u0131n y\u00f6netiminde k\u00f6lelik demek olsayd\u0131 bunu kabul edebilirdim. Ama insan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, insanlar akl\u0131n y\u00f6netiminde ya\u015fad\u0131klar\u0131 ve arzular\u0131n\u0131 bir d\u00fczene koyabildikleri \u00f6l\u00e7\u00fcde b\u00fcy\u00fck oldu\u011funa g\u00f6re, b\u00fcy\u00fck bir yanl\u0131\u015fa d\u00fc\u015fmeden, uyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ak\u0131ll\u0131ca bir ya\u015fam olarak adland\u0131ramay\u0131z, ve g\u00fcnah ger\u00e7ekte ruhun g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr, kendi kendine kar\u015f\u0131 ba\u015f\u0131bo\u015flu\u011fu de\u011fildir, ve ona \u00f6zg\u00fcrl\u00fckten \u00e7ok k\u00f6lelik demek yerinde olur.
\nXXI. \u2014 Bununla birlikte, ak\u0131l ahlakl\u0131 davranmay\u0131, dinginlik ve i\u00e7 bar\u0131\u015f i\u00e7inde ya\u015famay\u0131 \u00f6\u011fretir, bu ancak kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fcn varoldu\u011fu yerde s\u00f6z konusu olabilir, bunun d\u0131\u015f\u0131nda, \u00e7o\u011funluk tek bir kafaya sahipmi\u015f\u00e7esine y\u00f6netilir, devlette de olmas\u0131 gereken budur, akl\u0131n kurallar\u0131na uygun olarak konmu\u015f yasalar olmasayd\u0131, akl\u0131n buyru\u011funa kar\u015f\u0131t olan\u0131 g\u00fcnah diye adland\u0131ran b\u00f6ylesine uyars\u0131z bir dil kullan\u0131lmazd\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc en iyi d\u00fczenlenmi\u015f devlet yasalar\u0131 akla uygun konulmak gerekir. Daha \u00f6nce s\u00f6yledi\u011fim gibi, do\u011fal durumdaki insan g\u00fcnah i\u015fliyorsa kendine kar\u015f\u0131 i\u015fliyordur, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcmde, kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fc elinde bulunduran ve do\u011fal hukuktan yararlanan ki\u015finin, do\u011fal hukuka uyarak hangi anlamda yasalarca sorumlu tutulabilece\u011fi ve g\u00fcnah i\u015fleyebilece\u011fi g\u00f6r\u00fclecektir.
\nXXII. \u2014 Din s\u00f6z konusu oldu\u011funda, insan\u0131n Tanr\u0131’y\u0131 ve yetkin bir ruhu ne kadar \u00e7ok severse o kadar \u00f6zg\u00fcr ve o kadar kendiyle uyumlu olaca\u011f\u0131 kesindir. Bununla birlikte, g\u00f6rmezden geldi\u011fimiz do\u011fan\u0131n d\u00fczenini de\u011fil de yaln\u0131zca akl\u0131n dinle ilgili buyruklar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurdu\u011fumuz s\u00fcrece, ve ayn\u0131 zamanda akl\u0131n dinle ilgili bu buyruklar\u0131n\u0131, Tanr\u0131’n\u0131n bizde de sesini duyurdu\u011fu a\u00e7\u0131n\u0131m olarak ya da yasalar bi\u00e7iminde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f peygamberler olarak d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz s\u00fcrece, insani bir dille konu\u015fmak gerekirse, \u015fu insan\u0131n, kendisini b\u00fct\u00fcnsel bir ruhla seven Tanr\u0131’y\u0131 dinledi\u011fini, ve tersine, kendini k\u00f6r arzuya kapt\u0131ran bir ba\u015fka insan\u0131n da g\u00fcnah i\u015fledi\u011fini s\u00f6yleyebiliriz.
\nAma ayn\u0131 zamanda \u015funu da an\u0131msamal\u0131y\u0131z: nas\u0131l kil \u00e7\u00f6mlek\u00e7inin g\u00fcc\u00fcne boyun e\u011fiyorsa biz de Tanr\u0131’n\u0131n g\u00fcc\u00fcne \u00f6yle boyan e\u011fiyoruz; \u00e7\u00f6mlek\u00e7i, ayn\u0131 topraktan kimiyle onurland\u0131\u011f\u0131 kimiyle utand\u0131\u011f\u0131 kaplar yapar, ayn\u0131 bi\u00e7imde insan da, ruhumuza yasalar gibi ya da peygamberlerin yasalar\u0131 gibi bas\u0131lm\u0131\u015f olan Tanr\u0131’n\u0131n bu buyrultular\u0131yla tersle\u015fen bir bi\u00e7imde davranabilir, ama t\u00fcm evrene kaz\u0131lm\u0131\u015f olan ve t\u00fcm do\u011fan\u0131n d\u00fczenini ilgilendiren \u00f6l\u00fcms\u00fcz buyrultuyla tersle\u015fen bir bi\u00e7imde davranamaz.
\nXXIII. \u2014 Demek ki, g\u00fcnah ve uyarl\u0131l\u0131k (kesin anlam\u0131nda) nas\u0131l ancak bir devlet i\u00e7inde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilirse, adalet ve adaletsizlik de, ayn\u0131 bi\u00e7imde, ancak bir devlet i\u00e7inde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Ger\u00e7ekte do\u011fada \u015fu bireyin hakk\u0131 de\u011fil de \u00f6b\u00fcr bireyin hakk\u0131d\u0131r diyebilece\u011fimiz hi\u00e7bir \u015fey yoktur, her \u015fey herkesindir, yani her birey g\u00fcc\u00fc oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde hakka sahiptir. Tersine, hangi \u015feyin \u015fu bireye ve hangi \u015feyin \u00f6b\u00fcr bireye ait oldu\u011funa ortak yasan\u0131n karar verdi\u011fi bir devlette, her ki\u015fiye hakk\u0131n\u0131 vermek konusunda s\u00fcrekli bir istemi olan ki\u015fi adaletli, bir ba\u015fkas\u0131na ait olan\u0131 kendisine mal etmeye \u00e7al\u0131\u015fansa adaletsiz diye adland\u0131r\u0131l\u0131r.
\nXXIV. \u2014 \u00d6vg\u00fcye ve k\u0131namaya gelince, bunlar\u0131 Ethica’da a\u00e7\u0131klad\u0131k, bu duygular, erdem fikrinin ya da tersine, insan g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 sevin\u00e7 ya da \u00fcz\u00fcnt\u00fc duygular\u0131d\u0131r.
\n\u00dc\u00c7\u00dcNC\u00dc B\u00d6L\u00dcM
\nI\u2014 Bir devletin yap\u0131s\u0131, nas\u0131l bir yap\u0131 olursa olsun, toplumsal bir yap\u0131d\u0131r, devletin b\u00fct\u00fcnsel varl\u0131\u011f\u0131na site, iktidar\u0131 elinde tutan ikisinin y\u00f6netimine ba\u011fl\u0131 ortak sorunlara da kamu i\u015fleri denir. Sitenin medeni hukuka dayanarak sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm yararlar\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131 kabul edilen insanlara da yurtta\u015f diyoruz.
\nBu yurtta\u015flar sitenin koydu\u011fu kurallara, yani sitenin yasalar\u0131na uymaya zorunlu ki\u015filer olmakla uyruk diye adland\u0131r\u0131l\u0131rlar. Ayr\u0131ca \u00fc\u00e7 toplumsal y\u00f6netimin, yani demokrasinin, aristokrasinin ve mutlak- y\u00f6netimin varoldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftik. Bu y\u00f6netimleri tek tek incelemeye ba\u015flamadan \u00f6nce, genel olarak toplumsal y\u00f6netimi ilgilendiren \u015feyleri ele alaca\u011f\u0131m ve burada \u00f6ncelikle ele al\u0131nmas\u0131 gereken \u015fey sitenin y\u00fcce hukukudur, yani y\u00fcce y\u00f6neticinin hukukudur.
\nII. \u2014 Bundan \u00f6nceki b\u00f6l\u00fcm\u00fcn XV’inci paragraf\u0131na g\u00f6re, kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fc elinde bulunduran ki\u015finin, yani y\u00fcce y\u00f6neticinin hukuku, do\u011fal hukuktan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir; do\u011fal hukuk, tek tek yurtta\u015flar\u0131n g\u00fcc\u00fcyle de\u011fil, tek bir d\u00fc\u015f\u00fcnceye sahipmi\u015f\u00e7esine y\u00f6netilen kitlenin g\u00fcc\u00fcyle belirlenir. Bunun anlam\u0131 \u015fudur: devletin t\u00fcm yap\u0131s\u0131 ve ruhu, g\u00fcc\u00fc \u00f6l\u00e7\u00fct alan bir hukuka sahiptir, daha \u00f6nce g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi do\u011fal durumdaki birey i\u00e7in de s\u00f6z konusuydu bu: demek ki her yurtta\u015f ya da uyruk, sitenin g\u00fcc\u00fcl olarak elinde bulundurdu\u011fu hukuktan daha az hukuka sahiptir, ve dolay\u0131s\u0131yla her yurtta\u015f, medeni hukuka g\u00f6re, sitenin buyrultusu gere\u011fi isteyebilece\u011fi \u015feyler d\u0131\u015f\u0131nda, ne bir \u015fey isteyebilir ne de bir \u015feye sahip olabilir.
\nIII. \u2014 Site bir bireye, e\u011filimine uygun bi\u00e7imde ya\u015fama-hakk\u0131n\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla e\u011filimine uygun bi\u00e7imde ya\u015fama g\u00fcc\u00fcn\u00fc veriyorsa, kendi hukukunu b\u0131rakmakta ve bu hukuku verdi\u011fi ki\u015fiye aktarmaktad\u0131r. Site bu iktidar\u0131 iki ki\u015fiye ya da bir\u00e7ok ki\u015fiye veriyorsa, b\u00f6ylece devleti iktidar\u0131n verildi\u011fi ve her biri kendi e\u011filimine g\u00f6re ya\u015fayan ki\u015filer aras\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015f olur. Site bu iktidar\u0131 tek tek t\u00fcm yurtta\u015flara verirse, kendi kendini ortadan kald\u0131rm\u0131\u015f olur; site art\u0131k varolmaz ve do\u011fal duruma d\u00f6n\u00fcl\u00fcr. B\u00fct\u00fcn bunlar \u015fimdiye kadar s\u00f6ylediklerimizden anla\u015f\u0131l\u0131yor, ve buna g\u00f6re sitenin kural\u0131n\u0131n her yurtta\u015fa kendi e\u011filimlerine g\u00f6re ya\u015fama hakk\u0131 vermesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez demek ki her bireyi kendi kendinin yarg\u0131c\u0131 yapan bu do\u011fal hukuk, toplumsal durumda zorunlu olarak ortadan kalkar. Sitenin kural\u0131 deyimini bilerek kulland\u0131m, \u00e7\u00fcnk\u00fc her bireyin do\u011fal hukuku (her \u015feyi yerli yerince tartarsak) toplumsal durumda da varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmekten geri kalmaz. Ger\u00e7ekte insan, do\u011fal durumda olsun toplumsal durumda olsun, kendi do\u011fas\u0131n\u0131n yasalar\u0131na g\u00f6re eylemde bulunur. Ve kendi \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131 g\u00f6zetir, \u00e7\u00fcnk\u00fc her iki durumda da, onu \u015fu ya da bu eylemi yapmaya ya da yapmamaya zorlayan \u015fey umut ya da korkudur, ve iki durum aras\u0131ndaki temel ayr\u0131l\u0131k, toplumsal durumda t\u00fcm bireylerin ayn\u0131 korkular\u0131 duymalar\u0131 ve g\u00fcvenli\u011fin t\u00fcm bireyler i\u00e7in ayn\u0131 nedenlere dayanmas\u0131d\u0131r, bunun gibi, ya\u015fam kural\u0131 ortakt\u0131r, bu da ne kadar gerekirse gereksin, her bireyde bulunan kendi kendini yarg\u0131lama yetisini ortadan kald\u0131rmaz. Ger\u00e7ekte sitenin t\u00fcm buyrultular\u0131na uymak e\u011filiminde olan ki\u015fi, ister kendi g\u00fcc\u00fcnden ku\u015fkulans\u0131n ister dinginlikten ho\u015flans\u0131n, e\u011filimine uyarak kendi g\u00fcvenli\u011fini ve \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00f6zetmektedir.
\nIV. \u2014 Ayr\u0131ca her birey, sitenin buyrultular\u0131n\u0131, yani yasalar\u0131n\u0131 yorumlamakta \u00f6zg\u00fcrd\u00fcr diye d\u00fc\u015f\u00fcnemeyiz. Birey bu serbestli\u011fe sahip olsayd\u0131, kendi kendinin yarg\u0131c\u0131 olacakt\u0131, bir hak g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc alt\u0131nda ba\u011f\u0131\u015flanabilir ya da \u00f6v\u00fclebilir k\u0131lamayaca\u011f\u0131 hi\u00e7bir eylemi bulunmayacakt\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla ya\u015fam\u0131n\u0131 e\u011filimine g\u00f6re d\u00fczenleyecekti, bu sa\u00e7ma bir \u015feydir.
\nV. \u2014 Demek ki her yurtta\u015f, kendi kendine de\u011fil, buyrultular\u0131na uymakla y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fu siteye ba\u011f\u0131ml\u0131d\u0131r, ve neyin adaletli neyin adaletsiz oldu\u011funa, neyin ahlakl\u0131 neyin ahlakd\u0131\u015f\u0131 oldu\u011funa karar vermeye hi\u00e7 kimsenin hakk\u0131 yoktur, tersine, devlet yap\u0131s\u0131 tek bir d\u00fc\u015f\u00fcnceye sahipmi\u015f\u00e7esine y\u00f6netilmek gerekti\u011finden ve bunun sonucunda sitenin istemi herkesin istemine uymak zorunda oldu\u011fundan, adaletli ve iyi, olan sitenin buyurdu\u011fudur, her bireyin uymas\u0131 gereken de budur. Demek ki, uyruk sitenin buyrultular\u0131n\u0131 adaletsiz diye kabul etse de onlara uymak zorundad\u0131r.
\nVI\u2014 Ama, bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n yarg\u0131s\u0131na b\u00fct\u00fcn\u00fcyle boyun e\u011fmek akl\u0131n buyru\u011funa ters d\u00fc\u015fmez mi diye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131labilir. Buna g\u00f6re toplumsal durum akla kar\u015f\u0131t m\u0131 olacakt\u0131r? Akla yatk\u0131n olmayan bu sonu\u00e7tan \u00f6t\u00fcr\u00fc, bu durum ancak ak\u0131ldan yoksun ki\u015filer taraf\u0131ndan yarat\u0131labilir, akl\u0131n y\u00f6netiminde ya\u015fayanlar taraf\u0131ndan hi\u00e7bir bi\u00e7imde yarat\u0131lamaz. Ama ak\u0131l do\u011faya ters d\u00fc\u015fen hi\u00e7bir \u015fey \u00f6\u011fretmedi\u011fine g\u00f6re, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ak\u0131l ancak insanlar tutkulara boyun e\u011fdi\u011fi s\u00fcrece her bireyin yaln\u0131zca kendisine ba\u011fl\u0131 olmas\u0131n\u0131 isteyebilir, yani her bireyin yaln\u0131zca kendi kendisine ba\u011flanabilece\u011fini yads\u0131r. Ak\u0131l genel bir bi\u00e7imde bar\u0131\u015f\u0131n pe\u015fine d\u00fc\u015fmeyi \u00f6nerir, ama sitenin ortak yasalar\u0131 etkinliklerini s\u00fcrd\u00fcremiyorlarsa buna ula\u015fmak olana\u011f\u0131 yoktur. Buna g\u00f6re, insan ne \u00f6l\u00e7\u00fcde akl\u0131n y\u00f6netimindeyse, o \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6zg\u00fcr olur, o \u00f6l\u00e7\u00fcde titizlikle sitenin yasalar\u0131na uyar ve uyru\u011fu oldu\u011fu y\u00fcce y\u00f6neticinin buyrultular\u0131na boyun e\u011fer. Ayr\u0131ca, toplumsal durum elbette ortak bir korkuya son vermek ve ortak yoksunluklar\u0131 alt etmek i\u00e7in kurulmu\u015ftur, ve dolay\u0131s\u0131yla akim y\u00f6netiminde ya\u015fayan her insan\u0131n ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, ama bo\u015f yere ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u015feyi ama\u00e7lar. Bu y\u00fczden, akl\u0131n y\u00f6netti\u011fi bir insan, bazen, sitenin buyru\u011funa uyarak, aklayatk\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildi\u011fi bir \u015feyi yapmak zorundad\u0131r, bu k\u00f6t\u00fcl\u00fck, onun toplumsal durumdan sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 yararla kolayca dengelenir: iki k\u00f6t\u00fcden birini, daha az k\u00f6t\u00fc olan\u0131n\u0131 se\u00e7mek de akl\u0131n i\u015fidir. Demek ki \u015fu sonuca varabiliriz: hi\u00e7 kimse sitenin yasas\u0131 gere\u011fi yapmak zorunda oldu\u011fu \u015feyi yapmakla akim buyruklar\u0131na ters d\u00fc\u015fecek bir bi\u00e7imde davranm\u0131\u015f olmaz. Sitenin g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ve dolay\u0131s\u0131yla hukukunun nereye kadar uzand\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda d\u00fc\u015f\u00fcncemiz daha iyi anla\u015f\u0131lacakt\u0131r.
\nVII.\u2014 \u00d6ncelikle \u015funu ele almak gerekir: do\u011fal durumda falanca ki\u015finin daha b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcc\u00fc varsa ve o ki\u015fi kendi kendine daha \u00e7ok ba\u011fl\u0131ysa, o ki\u015fi akl\u0131n y\u00f6netiminde ya\u015f\u0131yor demektir, akla uygun olarak kurulmu\u015f olan ve ak\u0131l taraf\u0131ndan y\u00f6netilen site de en g\u00fc\u00e7l\u00fc olan ve en b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kendine ba\u011f\u0131ml\u0131 olan sitedir. Ger\u00e7ekte sitenin hukuku tek bir d\u00fc\u015f\u00fcnceye sahipmi\u015f\u00e7esine y\u00f6netilen kitlenin g\u00fcc\u00fcyle belirlenmi\u015ftir, ve site, sa\u011fl\u0131kl\u0131 akim ula\u015f\u0131lmas\u0131nda t\u00fcm in>. sanlar i\u00e7in yarar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc amaca en y\u00fcksek \u00f6l\u00e7\u00fcde y\u00f6nelmezse, ruhlar\u0131n b\u00f6yle bir birli\u011fe sahip olmas\u0131 hi\u00e7-, bir bi\u00e7imde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez.
\nVIII\u2014 \u0130kinci olarak ele al\u0131nmas\u0131 gereken \u015fudur: uyruklar kendi kendilerine de\u011fil, siteye ba\u011f\u0131ml\u0131d\u0131rlar; sitenin g\u00fcc\u00fcnden ya da sitenin kendilerine y\u00f6neltti\u011fi tehditlerden korktuklar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde, ya da toplumsal durumdan ho\u015fnut olduklar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde. Bu y\u00fczden, insan\u0131n s\u00f6ze kap\u0131larak ya da tehdide u\u011frayarak ger\u00e7ekle\u015ftirmek durumunda bulunmad\u0131\u011f\u0131 eylemler sitenin kurallar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kalan eylemlerdir. \u00d6rne\u011fin hi\u00e7 kimse kendi yarg\u0131lama yetkisinden vazge\u00e7emez; bir insan hangi s\u00f6zlerle ya da hangi tehditlerle b\u00fct\u00fcn\u00fcn par\u00e7adan b\u00fcy\u00fck olmad\u0131\u011f\u0131na, ya da Tanr\u0131’n\u0131n varolmad\u0131\u011f\u0131na, ya da sonlu oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir bedenin sonsuz bir varl\u0131k oldu\u011funa inand\u0131r\u0131labilir?
\nBir insan genel anlamda, duydu\u011funa ya da d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131t olan bir \u015feye nas\u0131l inand\u0131r\u0131labilir? Ayn\u0131 bi\u00e7imde, bir insan hangi s\u00f6zlerle ya da hangi tehditlerle kin duydu\u011fu ki\u015fiyi sevmeye ya da sevdi\u011fi ki\u015fiye kin duymaya zorlanabilir? \u0130nsan\u0131n b\u00fct\u00fcn k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerden daha da k\u00f6t\u00fc diye belirledi\u011fi \u015feyler aras\u0131nda \u015funlar\u0131 sayabiliriz: bir insan\u0131n kendine kar\u015f\u0131 tan\u0131kl\u0131k etmesi, kendini i\u015fkenceye koymas\u0131, babas\u0131n\u0131 ve annesini \u00f6ld\u00fcrmesi, \u00f6l\u00fcmden ka\u00e7mamas\u0131, ve bu ve buna benzer \u015feylerde s\u00f6zle de tehditle de kimseye bir \u015fey yapt\u0131r\u0131lamaz. Bununla birlikte, sitenin b\u00f6yle \u015feyleri buyurmaya hakk\u0131 ya da g\u00fcc\u00fc oldu\u011fu s\u00f6ylenseydi, bizim g\u00f6z\u00fcm\u00fczde, bir insan\u0131n vurdumduymaz olmaya ya da akl\u0131n\u0131 yitirmeye hakk\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemekle bunu s\u00f6ylemek aras\u0131nda bir ayr\u0131m bulunmazd\u0131. \u0130nsan\u0131n b\u00f6yle bir yasaya uymas\u0131 \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131k de\u011fil de nedir? Burada, sitenin hukukunda yer alamayacak olan ve insan do\u011fas\u0131n\u0131n genellikle korku duydu\u011fu \u015feylerden bilerek s\u00f6z ettim. Vurdumduymaz ki\u015fi ya da akl\u0131n\u0131 yitirmi\u015f ki\u015fi s\u00f6zle ya da tehditle buyrultulara uymaya zorlanamaz, ve yurtta\u015flar\u0131n \u00e7o\u011fu yasalara uyduklar\u0131na g\u00f6re, vurdumduymaz ki\u015fi ya da akl\u0131n\u0131 yitirmi\u015f -ki\u015fi \u015fu ya da bu dine boyun e\u011fdi diye, devletin yasas\u0131n\u0131 her t\u00fcrl\u00fc k\u00f6t\u00fcl\u00fckten daha k\u00f6t\u00fc olarak niteledi diye bu yasalar kald\u0131r\u0131lamaz. Buna g\u00f6re, korkusuz ve umutsuz ki\u015filer ancak kendi kendilerine ba\u011f\u0131ml\u0131d\u0131rlar ve devletin d\u00fc\u015fman\u0131d\u0131rlar; bunlara zora ba\u015fvurarak kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmaya hakk\u0131m\u0131z vard\u0131r.
\nIX. \u2014 \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve son olarak \u015funu ele almak gerekir: genel ho\u015fnutsuzlu\u011fa yol a\u00e7an bir \u00f6nlem sitenin hukukuyla \u00e7ok az ilgilidir. Elbette, insanlar do\u011faya uyarak, ortak bir korkudan \u00f6t\u00fcr\u00fc ya da baz\u0131 ortak k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerden \u00f6\u00e7 almak iste\u011fiyle, do\u011faya kar\u015f\u0131 birle\u015feceklerdir ve, sitenin hukuku kitlenin ortak g\u00fcc\u00fcyle belirlendi\u011finden, sitenin g\u00fc\u00e7 ve hukukunun azalaca\u011f\u0131 kesindir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bunlar bir birli\u011fin olu\u015fma nedenlerini sa\u011flamaktad\u0131rlar. Sitede elbette korkulas\u0131 tehlikeler vard\u0131r; do\u011fal durumdaki bir insan kendi kendine ne kadar az ba\u011fl\u0131ysa, korkmas\u0131 i\u00e7in o kadar \u00e7ok neden bulunur, ayn\u0131 bi\u00e7imde, sitenin ku\u015fku duydu\u011fu \u015feyler ne kadar \u00e7oksa, kendi kendine ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 da o kadar azd\u0131r. y\u00fcce y\u00f6neticinin uyruklar \u00fczerindeki hukukunu ilgilendiren \u015feyler bunlard\u0131r. y\u00fcce y\u00f6neticinin yabanc\u0131lar \u00fczerindeki hukukuna de\u011finmeden \u00f6nce, dinle ilgili al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f bir sorunu \u00e7\u00f6zmek zorunda oldu\u011fumuzu san\u0131yorum.
\nX. \u2014 Ger\u00e7ekte bize \u015f\u00f6yle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kabilirler: toplumsal durum ve daha \u00f6nce g\u00f6sterdi\u011fimiz gibi, toplumsal durumun gerekti\u011fi uyruklar\u0131n uyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131, bizi Tanr\u0131’ya tapmak zorunda b\u0131rakan dini ortadan kald\u0131rmaz m\u0131? Ama bu noktay\u0131 inceleyecek olursak kayg\u0131 verici hi\u00e7bir \u015fey bulamay\u0131z. Ger\u00e7ekte ruh akl\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde, y\u00fcce y\u00f6neticiye de\u011fil, kendi kendine ba\u011f\u0131ml\u0131d\u0131r, ve b\u00f6ylece do\u011fru bilgi ve Tanr\u0131 sevgisi, ki\u015finin g\u00fcc\u00fcne ba\u011f\u0131ml\u0131 de\u011fildir, yak\u0131nlar\u0131n\u0131n yapaca\u011f\u0131 iyili\u011fe de ba\u011f\u0131ml\u0131 de\u011fildir. Ayr\u0131ca, y\u00fcce iyilik deneyinin, bar\u0131\u015f\u0131n korunmas\u0131n\u0131 ve uyu\u015fman\u0131n sa\u011flanmas\u0131n\u0131 ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul ediyorsak, bu deneyin her bireye, site yasalar\u0131n\u0131n, yani uyu\u015fman\u0131n ve kamu d\u00fczeninin izin verdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde yard\u0131m eden bir g\u00f6revi tam anlam\u0131yla yerine getiren bir deney oldu\u011fundan ku\u015fku duyamay\u0131z. Kurumla\u015fm\u0131\u015f inanca gelince, bu inanc\u0131n, Tanr\u0131’n\u0131n do\u011fru bilgisine ve bunun zorunlu sonucu olan sevgiye hi\u00e7bir yarar\u0131 dokunmad\u0131\u011f\u0131, tersine onlara zarar verebilece\u011fi kesindir; demek ki bu inanc\u0131, bar\u0131\u015f\u0131n ve kamu d\u00fczeninin bozulmas\u0131na neden olacak bi\u00e7imde koymamak gerekir. Ger\u00e7ekte ben, do\u011fal hukuk gere\u011fi, yani tanr\u0131sal bir buyrultu gere\u011fi dinin savunucusu de\u011filim, \u00e7\u00fcnk\u00fc ben, bir zamanlar \u0130sa’n\u0131n \u00e7\u00f6mezlerinin sahip oldu\u011fu gibi, i\u011fren\u00e7 ruhlar\u0131 kovma ve mucizeler yaratma g\u00fcc\u00fcne sahip de\u011filim, bu g\u00fc\u00e7, dinin yasak oldu\u011fu zamanlarda dini yaymak i\u00e7in gerekiyordu, o kadar gerekliydi ki, o olmadan, \u00e7aba yaln\u0131zca bo\u015f bir \u00e7aba olmakla kalmayacak, ayr\u0131ca k\u00f6t\u00fcl\u00fckler de ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131. Her y\u00fczy\u0131lda, bu t\u00fcr k\u00f6t\u00fc a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131n bir\u00e7ok \u00f6rne\u011fi” g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Demek ki her birey, n,erede olursa olsun, Tanr\u0131’ya ger\u00e7ek bir dinle sayg\u0131 g\u00f6sterebilir ve dinin esenli\u011fini g\u00f6zetebilir, bu da her yurtta\u015f\u0131n g\u00f6revidir. Dini yayma kayg\u0131s\u0131na gelince ,bunu, Tanr\u0131’ya ya da y\u00fcce y\u00f6neticiye b\u0131rakmak gerekir; kamu i\u015fleriyle u\u011fra\u015fmak yaln\u0131zca y\u00fcce y\u00f6neticinin hakk\u0131d\u0131r. \u015eimdi konuya d\u00f6n\u00fcyorum.
\nXI. \u2014 y\u00fcce y\u00f6neticinin yurtta\u015flar \u00fczerindeki ve uyruklar\u0131n g\u00f6revleri \u00fczerindeki hukukunu a\u00e7\u0131klad\u0131ktan sonra, y\u00fcce y\u00f6neticinin yabanc\u0131lar \u00fczerindeki hukukunu incelemek kal\u0131yor; bu, \u00f6nceki belirlemelerden kolayca anla\u015f\u0131l\u0131r. Madem ki y\u00fcce y\u00f6neticinin hukuku ger\u00e7ekte do\u011fal hukukun kendisinden ba\u015fka bir \u015fey, de\u011fildir, iki devlet birbirleri kar\u015f\u0131s\u0131nda, do\u011fal durumdaki iki insan gibidirler, aradaki tek ayr\u0131l\u0131k, sitenin, kendisini bir ba\u015fka sitenin bask\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 koruyabilmesidir, oysa do\u011fal durumdaki insan bunu ba\u015faramaz, do\u011fal durumdaki insan, g\u00fcndelik ya\u015fant\u0131s\u0131nda uykudan, zaman zaman bedensel ya da ruhsal bir hastal\u0131ktan, ya da sonunda ya\u015fl\u0131l\u0131ktan bitkinle\u015fecek, ayr\u0131ca bir \u00e7ok k\u00f6t\u00fcl\u00fckle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalacakt\u0131r, site bu k\u00f6t\u00fcl\u00fckleri giderebilir.
\nXII. \u2014 Demek ki site, kendini g\u00f6zetti\u011fi ve bask\u0131dan ka\u00e7\u0131nd\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece kendi kendisinin efendisidir, ve ba\u015fka bir sitenin g\u00fcc\u00fcnden korktu\u011fu ya da bu site taraf\u0131ndan is+edi\u011fini yapmaktan engellendi\u011fi s\u00fcrece, ve sonunda, -kendini korumak ve geli\u015ftirmek i\u00e7in bu sitenin yard\u0131m\u0131na gereksinme duydu\u011fu s\u00fcrece bir ba\u015fkas\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131d\u0131r; ger\u00e7ekte iki site kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak birbirlerine yard\u0131m ediyorlarsa, iki kat daha g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcrler ve dolay\u0131s\u0131yla iki kat daha \u00e7ok hukuka sahiptirler.
\nXIII. \u2014 Bu durum, iki sitenin do\u011fall\u0131kla birbirlerine d\u00fc\u015fman olduklar\u0131n\u0131 kabul etmekle daha iyi anla\u015f\u0131l\u0131r: ger\u00e7ekte insanlar, do\u011fal durumda birbirlerine d\u00fc\u015fmand\u0131rlar. Demek ki, site d\u0131\u015f\u0131nda, do\u011fal hukuku koruyanlar birbirlerine d\u00fc\u015fmand\u0131rlar. Buna g\u00f6re bir site ba\u015fka bir siteye kar\u015f\u0131 sava\u015fmak ve onu egemenli\u011fi alt\u0131na almak i\u00e7in en a\u015f\u0131r\u0131 yollara ba\u015fvurmak istiyorsa, buna kalk\u0131\u015fmaya hakk\u0131 vard\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc sava\u015f yapmak i\u00e7in, sava\u015f yapmak istemesi yetmektedir. Oysa, \u00f6b\u00fcr sitenin i\u015fbirli\u011fi ve istemi olmadan bar\u0131\u015fa karar vermek olanaks\u0131zd\u0131r. Buradan \u00e7\u0131kan sonu\u00e7 sudur: sava\u015f hakk\u0131na her site sahiptir, buna kar\u015f\u0131l\u0131k, bar\u0131\u015f hakk\u0131n\u0131 belirlemek i\u00e7in, bir anla\u015fmayla birbirine ba\u011flanm\u0131\u015f ya da konfederasyon haline gelmi\u015f en az iki site gerekir.
\nXIV. \u2014 Bu anla\u015fma, kendi saptan\u0131\u015f\u0131n\u0131 belirleyen neden varolduk\u00e7a, yani bir k\u00f6t\u00fcl\u00fck korkusu ya da bir \u00e7\u0131kar umudu varolduk\u00e7a s\u00fcrer; bu neden, iki siteden biri \u00fczerindeki etkinli\u011fini yitirdi\u011finde, kendisine ait olan hukuku korur, ve iki siteyi birbirine ba\u011flayan ba\u011f kendili\u011finden kopmu\u015f olur. Demek ki her site, istedi\u011fi zaman anla\u015fmay\u0131 bozmak konusunda mutlak hakka sahiptir, ve site, korkma ya da umutlanma nedeni ortadan kalk\u0131nca y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131ndan hileyle ve kalle\u015flikle davrand\u0131 diye su\u00e7lanamaz: anla\u015fma yapan yanlardan her birinin durumu burada ayn\u0131d\u0131r: (kendini korkudan ilk kurtaran, ba\u011f\u0131ms\u0131z duruma gelecek ve dolay\u0131s\u0131yla kendisine en uygun gelen g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc benimseyecektir. Ayr\u0131ca hi\u00e7 kimse, s\u00fcregiden ko\u015fullar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak gelecek i\u00e7in sorumluluk y\u00fcklenmez, ve bu ko\u015fullar de\u011fi\u015firse durum da kendili\u011finden de\u011fi\u015fir.
\nBu y\u00fczden, bir anla\u015fmayla bir araya gelmi\u015f sitelerden her biri, \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00f6zetmek hakk\u0131n\u0131 elinde tutar, dolay\u0131s\u0131yla her site elinden geldi\u011fince kendini korkudan kurtarmaya ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yeniden kazanmaya, ve ayn\u0131 zamanda \u00f6b\u00fcr sitenin daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir duruma gelmesini engellemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Demek ki bir site aldat\u0131lm\u0131\u015f olmaktan yak\u0131n\u0131yorsa, su\u00e7u konfederasyona kat\u0131lm\u0131\u015f sitenin yasas\u0131nda de\u011fil, kendi ahmakl\u0131\u011f\u0131nda aramal\u0131d\u0131r: bu durumda o, esenli\u011fini ba\u015fka ba\u011f\u0131ms\u0131z bir siteye, devletin esenli\u011fini en y\u00fcce yasa sayan bir siteye
\nXV. \u2014 Birbirleriyle bar\u0131\u015f yapmak i\u00e7in anla\u015fan iki site, bar\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131 konusunda \u00e7\u0131kabilecek uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131, yani birbirlerine kar\u015f\u0131 \u00fcstlendikleri \u00f6zel ko\u015fullar\u0131 saptamak hakk\u0131na sahiptirler. Ger\u00e7ekte, bar\u0131\u015f i\u00e7in ortaya konan kurallar yaln\u0131zca bir tek siteyle ilgili de\u011fildir, anla\u015fan’b\u00fct\u00fcn siteler i\u00e7in ortakt\u0131r. Siteler uyu\u015fam\u0131yorlarsa sava\u015f durumuna d\u00f6nerler.
\nXVI. \u2014 Bar\u0131\u015f yapmak i\u00e7in anla\u015fan siteler ne kadar \u00e7oksa, bu sitelerden her biri \u00f6b\u00fcrleri i\u00e7in o \u00f6l\u00e7\u00fcde az ku\u015fku vericidir, yani daha az ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r ve anla\u015fmayla biraraya gelmi\u015f sitelerin ortak istemine daha \u00e7ok boyun e\u011fmek zorundad\u0131r.
\nXVII. \u2014 Dinin ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 akl\u0131n \u00d6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc inan\u00e7 burada hi\u00e7bir bi\u00e7imde s\u00f6z konusu de\u011fil, \u00e7\u00fcnk\u00fc ne ak\u0131l ne kutsal kitap, her t\u00fcrl\u00fc y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011fe uymam\u0131z gerekti\u011fini buyurur. \u00d6rne\u011fin birine, bana gizlice teslim etti\u011fi paras\u0131n\u0131 saklamak i\u00e7in s\u00f6z vermi\u015fsem, bana teslim etti\u011fi emanetin bir h\u0131rs\u0131zl\u0131k sonucunda elde edildi\u011fini biliyorsam ya da bildi\u011fimi san\u0131yorsam, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcme ba\u011fl\u0131 kalmak zorunda de\u011filim. Bu emaneti as\u0131l sahibine vermekle en do\u011fru i\u015fi yapm\u0131\u015f olurum. Ayn\u0131 bi\u00e7imde, y\u00fcce y\u00f6netici herhangi bir \u015feyi yapmak i\u00e7in birine s\u00f6z vermi\u015fse, ve daha sonra ko\u015fullar ya da ak\u0131l bunun, \u00f6b\u00fcr uyruklar\u0131n esenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan zararl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6steriyorsa, y\u00fcce y\u00f6netici \u00fcstlendi\u011fi y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc b\u0131rakmak zorundad\u0131r. Kutsal kitap, inanc\u0131 ancak genel olarak izlemek gerekti\u011fini bildirdi\u011fine g\u00f6re ve ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gereken \u00f6zel durumlar\u0131 her bireyin kendi yarg\u0131s\u0131na b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, yukarda s\u00f6yledi\u011fimiz buyrultularla tersle\u015fen hi\u00e7bir \u015fey buyurmaz.
\nXVIII . \u2014 Yaz\u0131n\u0131n ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 her an kesmek zorunda kalmamak ve bana bu y\u00fczden y\u00f6neltilebilecek benzer ele\u015ftirilerle kar\u015f\u0131la\u015fmamak i\u00e7in \u015funu belirtiyorum: b\u00fct\u00fcn s\u00f6ylediklerimi insan do\u011fas\u0131n\u0131n zorunlulu\u011funa dayanarak \u00f6ne s\u00fcrd\u00fcm (bu do\u011fa nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcls\u00fcn). Ger\u00e7ekte t\u00fcm insanlar\u0131n kendilerini korumak i\u00e7in ortaya koyduklar\u0131 evrensel \u00e7abadan yola \u00e7\u0131k\u0131yorum; insanlar bilge de olsalar vurdumduymaz da olsalar bu \u00e7abay\u0131 ayn\u0131 bi\u00e7imde g\u00f6sterirler. Az \u00f6nce s\u00f6yledi\u011fimiz gibi, g\u00f6sterme evrensel oldu\u011funa g\u00f6re, insanlar nas\u0131l ele al\u0131n\u0131rlarsa al\u0131ns\u0131nlar, bir duygunun etkisiyle de y\u00f6netilseler ak\u0131lla da y\u00f6netilseler sonu\u00e7 de\u011fi\u015fmeyecektir.
\nD\u00d6RD\u00dcNC\u00dc B\u00d6L\u00dcM
\nI. \u2014 Bundan \u00f6nceki b\u00f6l\u00fcmde, y\u00fcce y\u00f6neticinin hukukunun, kendi g\u00fcc\u00fcnden ba\u015fka s\u0131n\u0131r tan\u0131mayan bu hukukun, \u00f6ncelikle, kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcncesi diyebilece\u011fimiz bir d\u00fc\u015f\u00fcnceye dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdik; her \u015fey b”u d\u00fc\u015f\u00fcnceye g\u00f6re d\u00fczenlenmelidir, iyiyi, k\u00f6t\u00fcy\u00fc, adaletliyi, adaletsizi belirleyen, yani herkesin tek tek ya da bir arada neyi yap\u0131p neyi yapmamas\u0131 gerekti\u011fini belirleyen yaln\u0131zca odur. B\u00f6ylece, yasalar\u0131 d\u00fczenlemek, yasalarla ilgili bir sorun ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda onlar\u0131 t\u00fcm \u00f6zel durumlarda yorumlamak ve herhangi bir \u015feyin yasaya uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131na karar vermek hakk\u0131n\u0131n yaln\u0131zca y\u00fcce y\u00f6neticiye ait oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor. Sava\u015f ilan etmek, bar\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131n\u0131 saptamak ya da \u00f6nermek, ya da \u00f6nerilmi\u015f olan ko\u015fullar\u0131 kabul etmek y\u00fcce y\u00f6neticinin hakk\u0131d\u0131r.
\nII. \u2014 B\u00fct\u00fcn bu \u015feyler, bu ama\u00e7lara vard\u0131racak ara\u00e7larla birlikte, devlet i\u015flerini ilgilendiren \u015feyler, yani kamu i\u015fleri olduklar\u0131 i\u00e7in, kamu i\u015fi y\u00fcce y\u00f6neticilik g\u00fcc\u00fcn\u00fc elinde bulunduran ki\u015finin saptad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6ne ba\u011f\u0131ml\u0131d\u0131r yaln\u0131zca. Buna g\u00f6re, ayr\u0131 ayr\u0131 her bireyin edimleri \u00fczerine yarg\u0131 vermeye, o bireyden hesap sormaya, su\u00e7lular\u0131 cezaland\u0131rmaya, yurtta\u015flar aras\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 d\u00fczeltmeye, ya da bu g\u00f6revi kendi ad\u0131na yerine getirmeleri i\u00e7in, yasalar konusunda uzman olan ki\u015fileri saptamaya yaln\u0131zca y\u00fcce y\u00f6neticinin hakk\u0131 vard\u0131r. Bar\u0131\u015fa ya da sava\u015fa \u00f6zg\u00fc yollar\u0131n ve gere\u00e7lerin kullan\u0131lmas\u0131 ve d\u00fczenlenmesiyle ilgili sorunlarda da durum budur, \u015fehirlerin kurulmas\u0131 ve korunmas\u0131, birliklerin y\u00f6netilmesi, askeri g\u00f6revlerin da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131, komutanl\u0131klar\u0131n da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131, bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri yapmak i\u00e7in temsilcilerin g\u00f6nderilmesi ya da yabanc\u0131 temsilcilerin kabul edilmesi ve t\u00fcm kamu harcamalar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in zorunlu \u00f6- dem eleri yapmak y\u00fcce y\u00f6neticinin hakk\u0131d\u0131r.
\nIII. \u2014 Kamu i\u015flerini d\u00fczenlemek ya da bu konuyla ilgili memurlar\u0131 se\u00e7mek yaln\u0131zca y\u00fcce y\u00f6netici- ye ait oldu\u011funa g\u00f6re, buradan \u00e7\u0131kan sonu\u00e7 \u015fudur: bir uyruk, y\u00fcce yetkenin haberi olmadan, bile bile bir kamu i\u015fiyle u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131 zaman, sitenin yarar\u0131 i\u00e7in davrand\u0131\u011f\u0131na inansa da, iktidara el uzatm\u0131\u015f olur.
\nIV. \u2014 Gene de, y\u00fcce y\u00f6neticinin yasalar taraf\u0131ndan ba\u011flan\u0131p ba\u011flanmad\u0131\u011f\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla y\u00fcce y\u00f6neticinin g\u00fcnah i\u015fleyip \u0130\u015fleyemeyece\u011fi sorulur. Bununla birlikte, yasa ve g\u00fcnah s\u00f6zc\u00fckleri yaln\u0131zca sitenin y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki yasalar\u0131n\u0131 de\u011fil, t\u00fcm do\u011fan\u0131n ortak yasalar\u0131n\u0131 da ilgilendirdi\u011finden, ve her \u015feyden \u00d6nce akl\u0131n koydu\u011fu kurallar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmak gerekti\u011finden, sitenin hi\u00e7bir yasa taraf\u0131ndan ba\u011flanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve g\u00fcnah \u0130\u015fleyemeyece\u011fini s\u00f6yleyemeyiz. Ger\u00e7ekte sitenin ne yasas\u0131 ne de kural\u0131 bulunsayd\u0131, hatta site, onu site yapan yasalara da sahip olmasayd\u0131, onda yaln\u0131zca do\u011faya kat\u0131lan bir \u015feyin de\u011fil, ama bir hayalin de varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirlemek gerekecekti. Demek ki site, kendi y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131 kendi ortaya koydu\u011fu edimlerin sonucu olabilecek bir bi\u00e7imde davrand\u0131\u011f\u0131 zaman ya da davran\u0131lmas\u0131na izin verdi\u011fi zaman g\u00fcnah i\u015flemektedir: bu durumda site, filozoflar\u0131n da, hekimlerin de s\u00f6yledi\u011fi, do\u011fa g\u00fcnah i\u015fleyebilir belirlemesiyle anlat\u0131lan g\u00fcnah\u0131 i\u015fliyor diyece\u011fiz; bu da, sitenin akl\u0131n y\u00f6netimine ters d\u00fc\u015fecek bi\u00e7imde davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.
\nGer\u00e7ekte site, \u00f6zellikle akl\u0131n y\u00f6netimine uydu\u011fu zaman kendi kendisinin efendisidir. Demek ki site akla ters d\u00fc\u015fecek bi\u00e7imde davrand\u0131\u011f\u0131 zaman ve akla ters d\u00fc\u015fecek bi\u00e7imde davrand\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde kendisine kar\u015f\u0131 d\u00fcr\u00fcst olmamaktad\u0131r ve g\u00fcnah i\u015fledi\u011fi s\u00f6ylenebilir. Bu durum, her bireyin kendi yetkisi i\u00e7indeki bir i\u015fi sonu\u00e7land\u0131rabilece\u011fi ve bu konuda istedi\u011fi gibi karar verebilece\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulursa daha iyi anla\u015f\u0131l\u0131r, elde etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu g\u00fc\u00e7 yaln\u0131zca etkenin g\u00fcc\u00fcyle de\u011fil etkilenenin sundu\u011fu kolayl\u0131klarla da \u00f6l\u00e7\u00fclmelidir. \u00d6rne\u011fin bir masaya ne istersem yapt\u0131rabilirini dedi\u011fim zaman, ona ot da yedirebilirim demek istedi\u011fim anla\u015f\u0131lmaz. Ayn\u0131 bi\u00e7imde, insanlar\u0131n kendi kendilerine de\u011fil de siteye ba\u011f\u0131ml\u0131 olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylediysek, buradan insanlar\u0131n insani do\u011falar\u0131n\u0131 yitirecekleri ve ba\u015fka bir do\u011faya b\u00fcr\u00fcnebilecekleri anlam\u0131 \u00e7\u0131kmaz. Buna g\u00f6re buradan, sitenin, insanlar\u0131 u\u00e7mak i\u00e7in kanatl\u0131 olmaya zorlamak ya da daha olanaks\u0131z\u0131, g\u00fclmeye ya da tiksintiye neden olan \u015feyleri sayg\u0131yla kar\u015f\u0131lamaya zorlamak hakk\u0131 bulundu\u011funu \u00e7\u0131karm\u0131yoruz; bu s\u00f6ylediklerimizden yaln\u0131zca \u015fu anlam \u00e7\u0131kar: baz\u0131 ko\u015fullar sa\u011fland\u0131\u011f\u0131nda, site uyruklarda korku ve sayg\u0131 uyand\u0131r\u0131r, bu ko\u015fullar sa\u011flanamaz duruma gelince ne korku ne de sayg\u0131 kal\u0131r; \u00f6yle ki, sitenin kendisi de art\u0131k varolmaz. Demek ki site, kendi kendisinin efendisi olarak kalmak i\u00e7in, korku ve sayg\u0131 ko\u015fullar\u0131n\u0131 elinde tutmal\u0131d\u0131r, bunlar olmad\u0131\u011f\u0131 zaman, o art\u0131k site olmaktan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Demek ki kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fc elinde bulunduran ki\u015fi ya da ki\u015filerin hem orospularla birlikte kafay\u0131 \u00e7ekip soyunmas\u0131, g\u00fcl\u00fcn\u00e7l\u00fckler etmesi, kendinin ya da kendilerinin koymu\u015f oldu\u011fu yasalar\u0131 a\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131k a\u015fa\u011f\u0131lamas\u0131 hem de y\u00fcceli\u011fini korumas\u0131 olanaks\u0131zd\u0131r: bu durum, hem varolmak hem de varolmamak kadar olanaks\u0131zd\u0131r onlar i\u00e7in. Uyruklar\u0131 \u00f6l\u00fcm\u00fcn kuca\u011f\u0131na atmak, uyruklar\u0131 yoksulla\u015ft\u0131rmak, bakirelere sald\u0131rmak ve buna benzer \u015feyler yapmak, korkuyu tiksintiye ve dolay\u0131s\u0131yla toplumsal durumu sava\u015f durumuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmektir.
\nV. \u2014 Demek ki, sitenin ne zaman yasalara uyar durumda oldu\u011fu, ne zaman g\u00fcnah i\u015fleyebilir durumda oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor: yasalardan y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki toplumsal yasalar\u0131, y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki bu yasalara dayan\u0131larak \u00f6ng\u00f6r\u00fclen \u015feyi anl\u0131yorsak, ve g\u00fcnahtan da y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki yasalar\u0131n yasaklad\u0131\u011f\u0131 \u015feyi anl\u0131yorsak, yani bu s\u00f6zc\u00fckleri s\u00f6zc\u00fck anlam\u0131nda ele al\u0131yorsak, sitenin yasalarla ba\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da g\u00fcnah i\u015fleyebilece\u011fini hi\u00e7bir bi\u00e7imde s\u00f6ylemeyiz. Sitenin kendi \u00e7\u0131kar\u0131 gere\u011fi uymak zorunda oldu\u011fu kurallar ve, korku ve sayg\u0131 yaratan nedenler, y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki yasalarla de\u011fil, do\u011fal hukukla ilgilidirler, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu \u015feyler medeni hukuka ba\u015fvurularak de\u011fil, sava\u015f hukukuna ba\u015fvurularak ger\u00e7ekle\u015ftirilir. Site, kendi g\u00fcc\u00fc i\u00e7inde, insan\u0131n do\u011fal durumda, kendi kendisinin efendisi olarak kalmak ya da kendine d\u00fc\u015fmanl\u0131k etmemek, kendine zarar vermemek i\u00e7in g\u00f6zetti\u011fi s\u0131n\u0131rdan ba\u015fka s\u0131n\u0131r tan\u0131maz.
\nBu s\u0131n\u0131r yasalara uyu\u015fta ortaya \u00e7\u0131kmaz, tersine, insan do\u011fas\u0131ndaki \u00f6zg\u00fcrl\u00fckte ortaya \u00e7\u0131kar. Y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki toplumsal yasalara gelince, bunlar yaln\u0131zca sitenin buyrultusuna ba\u011fl\u0131d\u0131r, ve site de varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in kendinden ba\u015fka kimseye ho\u015f g\u00f6r\u00fcnmek zorunda de\u011fildir; sitenin kendisi i\u00e7in iyi ya da k\u00f6t\u00fc diye belirledi\u011fi \u015feyler d\u0131\u015f\u0131nda iyi ya da k\u00f6t\u00fc yoktur, ve dolay\u0131s\u0131yla o, yaln\u0131zca kendi kendini korumak, yasalar koymak ve yorumlamak hakk\u0131na de\u011fil, ama ayn\u0131 zamanda bu yasalar\u0131 kald\u0131rmak, ve kendi mutlak g\u00fcc\u00fc gere\u011fi, kim olursa olsun, bir san\u0131\u011f\u0131 ba\u011f\u0131\u015flamak hakk\u0131na da sahiptir.
\nVI . \u2014 Ortak \u00e7\u0131kar s\u00f6z konusu oldu\u011funda, \u00e7o\u011funlu\u011fun, kendi hukukunu bir meclise ya da bir ki\u015fiye devretmesini sa\u011flayan s\u00f6zle\u015fmelerin ya da yasalar\u0131n \u00e7i\u011fnenmesi gerekti\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ama, y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki yasalar\u0131 \u00e7i\u011fnemenin, ortak \u00e7\u0131kar\u0131n gere\u011fi olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 saptamaya, yani karar vermeye hi\u00e7bir yurtta\u015f\u0131n hakk\u0131 yoktur. Bu konuda ancak kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fc elinde tutan ki\u015fi karar verebilir; b\u00f6ylece medeni hukuka g\u00f6re, yasalar\u0131 ancak kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fc elinde tutan ki\u015fi yorumlayabilir. Ayr\u0131ca hi\u00e7bir yurtta\u015f\u0131n yasalara koruyuculuk etmek hakk\u0131 yoktur; buna g\u00f6re yasalar, iktidar\u0131 elinde bulunduran ki\u015fiyi zorlamazlar. Bununla birlikte, bu yasalar \u00f6yle yasalard\u0131r ki, siteyi zay\u0131f d\u00fc\u015f\u00fcrmeden, yani yurtta\u015flar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc taraf\u0131ndan duyulan korkuyu tiksintiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrecek bi\u00e7imde davranmadan, dolay\u0131s\u0131yla siteyi ortadan kald\u0131racak ve yasay\u0131 da ask\u0131ya alacak bi\u00e7imde davranmadan cisnenemezler; demek ki bu durum, medeni hukuk gere\u011fi de\u011fil, sava\u015f hukuku gere\u011fi yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Ve b\u00f6ylece, g\u00fcc\u00fc elinde bulunduran ki\u015fi, do\u011fal durumdaki insan\u0131n, kendi kendinin d\u00fc\u015fman\u0131 durumuna gelmekten, yani kendi kendini ortadan kald\u0131rmaktan sak\u0131nmak i\u00e7in dayand\u0131\u011f\u0131 nedenden ba\u015fka bir neden d\u0131\u015f\u0131nda, s\u00f6zle\u015fme ko\u015fullar\u0131na uymak zorun da de\u011fildir, bunu bundan \u00f6nceki paragrafta s\u00f6yledik.
\nBE\u015e\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM
\nI. \u2014 \u0130kinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcn XI. paragraf\u0131nda, bir insan\u0131n daha \u00e7ok akim en b\u00fcy\u00fck izleyicisi oldu\u011fu zaman kendi kendinin efendisi oldu\u011funu ve dolay\u0131s\u0131yla, akla g\u00f6re temellendirilen ve y\u00f6netilen sitenin de en g\u00fc\u00e7l\u00fc ve kendi kendinin en \u00e7ok efendisi olan site oldu\u011funu g\u00f6sterdik. Demek ki, kendi kendini elden geldi\u011fince koruyabilmek i\u00e7in en iyi ya\u015fam kural\u0131, akim buyruklar\u0131na uyarak temellendirilmi\u015f ya\u015fam kural\u0131 oldu\u011funa g\u00f6re, \u015fu sonuca var\u0131yoruz: bir insan\u0131n ya da bir sitenin yapaca\u011f\u0131 en iyi i\u015f, en eksiksiz bi\u00e7imde kendi kendinin efendisi olmakt\u0131r. Ger\u00e7ekte, yapmaya hakk\u0131m\u0131z oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fim \u015feylerin, yap\u0131labileceklerin en iyisi oldu\u011funu savunmuyorum: bir tarlay\u0131 bir hakka dayanarak i\u015flemek ba\u015fka \u015feydir, bu tarlay\u0131 elden geldi\u011fince iyi i\u015flemek ba\u015fka \u015feydir; bir hakka dayanarak kendini savunmak, kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumak, yarg\u0131da bulunmak ba\u015fka \u015feydir, elden geldi\u011fince kendini savunmak, kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumak, yarg\u0131da bulunmak ba\u015fka \u015feydir. Sonunda, kendi hukukuna dayanarak y\u00f6netmek ve kamu islerinin y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00fcstlenmek ba\u015fka \u015feydir, elden geldi\u011fince y\u00f6netmek ve kamu i\u015flerini elden geldi\u011fince iyi y\u00f6netmek ba\u015fka \u015feydir. Herhangi bir sitenin hukukunu b\u00f6ylece genel olarak ele ald\u0131ktan sonra, \u015fimdi de herhangi bil devlet i\u00e7in en iyi y\u00f6netimi ele almak gerekiyor.
\nII. \u2014Bir devletin durumunu kolayca kavrayabilmek i\u00e7in bir toplumsal y\u00f6netimin hangi amaca g\u00f6re kurulmu\u015f oldu\u011funu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne almak gerekir; bu ama\u00e7 bar\u0131\u015ftan ve ya\u015fam g\u00fcvenli\u011finden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Buna g\u00f6re en iyi y\u00f6netim, insanlar\u0131n, ya\u015famlar\u0131n\u0131 uyu\u015fum i\u00e7inde s\u00fcrd\u00fcrd\u00fckleri ve yasalar\u0131n \u015fiddete ba\u015fvurulmadan g\u00f6zetildi\u011fi y\u00f6netimdir. Ayaklanmalar\u0131n, sava\u015flar\u0131n ve yasalar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131laman\u0131n ya da \u00e7i\u011fnemenin su\u00e7u, yurtta\u015flar\u0131n k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcne de, kurulmu\u015f bulunan y\u00f6netimin k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcne de y\u00fcklenemez. Ger\u00e7ekte, insanlar yurtta\u015f olarak do\u011fmazlar, ama yurtta\u015f haline gelirler. Ayr\u0131ca, \u00e7at\u0131\u015fma durumundaki do\u011fal duygular b\u00fct\u00fcn \u00fclkelerde ayn\u0131d\u0131r; demek ki bir sitede \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir k\u00f6t\u00fcl\u00fck kendini g\u00f6steriyorsa ve orada \u00f6b\u00fcr sitelerdekinden daha \u00e7ok g\u00fcnah i\u015fleniyorsa, bunun nedeni, sitenin uyu\u015fmay\u0131 yeterince sa\u011flayamamas\u0131, kurumlar\u0131n\u0131n yeterince sak\u0131n\u0131k olmamas\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla medeni hukuku tam anlam\u0131yla oturtamamas\u0131d\u0131r. Ger\u00e7ekte, ayaklanma nedenlerini ortadan kald\u0131ramam\u0131\u015f ve sava\u015f \u00e7\u0131kmas\u0131ndan her an korku duyan ve yasalar\u0131n s\u0131k s\u0131k \u00e7i\u011fnendi\u011fi bir toplumsal yap\u0131, herkesin hayat\u0131 pahas\u0131na kendi e\u011filimine g\u00f6re davrand\u0131\u011f\u0131 do\u011fal durumdan pek ayr\u0131 de\u011fildir.
\nIII. \u2014 Uyruklar\u0131n k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerinin, a\u015f\u0131r\u0131 ba\u015f\u0131bozukluklar\u0131n\u0131n ve boyun e\u011fmezliklerinin su\u00e7u nas\u0131l siteye y\u00fcklenmek gerekiyorsa, onlar\u0131n erdemleri, yasalara s\u00fcrekli boyun e\u011fi\u015fleri de sitenin erdemine ve mutlak bir medeni hukukun kurulmas\u0131na ba\u011flanmal\u0131d\u0131r; bu durum, ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcn XV. paragraf\u0131ndan anla\u015f\u0131l\u0131yor. Demek iki, ordusunda hi\u00e7bir zaman ayaklanma g\u00f6r\u00fclmemi\u015f olan Anibal’in erdemini y\u00fcceltmek yerinde bir davran\u0131\u015ft\u0131r.
\nIV. \u2014 Bir sitede, uyruklar, \u015fiddetin etkisinde olduklar\u0131 i\u00e7in ayaklanam\u0131yorlarsa, o sitede bar\u0131\u015f\u0131n var oldu\u011funu de\u011fil, sava\u015f\u0131n varolmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek gerekir. Ger\u00e7ekte bar\u0131\u015f, yaln\u0131zca sava\u015f\u0131n olmamas\u0131 de\u011fildir, o, k\u00f6keni ruh g\u00fcc\u00fcnde bulunan bir erdemdir, \u00e7\u00fcnk\u00fc uyarl\u0131l\u0131k, sitenin ortak yasas\u0131na g\u00f6re yap\u0131lmas\u0131 gereken \u015feyi yapmak konusunda s\u00fcrekli bir istemdir. Bir sitede bar\u0131\u015f, s\u00fcr\u00fc gibi y\u00f6netilen ve k\u00f6leli\u011fe al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan insanlar\u0131n hantall\u0131\u011f\u0131ndan geliyorsa, o siteye siteden \u00e7ok yaln\u0131zl\u0131k \u015fehri demek gerekir.
\nV. \u2014 En iyi devlet, insanlar\u0131n uyum i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 devlettir derken, insanlar\u0131n, insana \u00f6zg\u00fc bir ya\u015fam\u0131, hi\u00e7bir bi\u00e7imde kan dola\u015f\u0131m\u0131yla ve \u00f6b\u00fcr t\u00fcm hayvanlarda ortak olan i\u015flevlerin yerine getirilmesiyle belirlenmeyen, ama \u00f6ncelikle ak\u0131lla, ruhun erdemiyle ve do\u011fru ya\u015famla belirlenen bir ya\u015fam\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmelerini anl\u0131yorum.
\nVI. \u2014 Ayr\u0131ca \u015funu da belirtmek gerekiyor: uyumu egemen k\u0131lma amac\u0131yla kuruldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fim devlet, yenilgiye u\u011fram\u0131\u015f bir topluluk \u00fczerinde fetih hukukuna dayanarak kurulmu\u015f bir devlet olarak de\u011fil, \u00f6zg\u00fcr bir topluluk taraf\u0131ndan kurulmu\u015f bir devlet olarak anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Umut, \u00f6zg\u00fcr bir topluluk \u00fczerinde korkudan daha etkilidir; buna kar\u015f\u0131l\u0131k, kuvvet zoruyla boyun e\u011fmi\u015f bir topluluk \u00fczerindeki en g\u00fc\u00e7l\u00fc etken umut de\u011fil korkudur. Birincisine bir ya\u015fam inanc\u0131, \u0130kincisine yaln\u0131zca \u00f6l\u00fcme y\u00f6neli\u015f diyebiliriz: birincisi kendi ba\u015f\u0131na ya\u015famaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, \u00f6b\u00fcr\u00fcyse yenenin yasas\u0131n\u0131 zorla kabul eder diyorum. Bunlardan birinin k\u00f6le \u00f6b\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00f6zg\u00fcr oldu\u011funu s\u00f6ylerken anlatmak istedi\u011fimiz budur. Sava\u015f hukukuyla elde edilmi\u015f g\u00fcc\u00fcn amac\u0131 egemenlik kurmakt\u0131r, ve bu egemenli\u011fi kullanan, uyruklardan \u00e7ok k\u00f6lelere sahiptir. Genel medeni hukuk kavram\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tuttu\u011fumuzda, \u00f6zg\u00fcr bir topluluk taraf\u0131ndan meydana getirilmi\u015f bir devlerle, k\u00f6keni fetihe dayanan bir devlet aras\u0131nda k\u00f6kl\u00fc hi\u00e7bir ayr\u0131m bulunmasa da, bu iki devlet aras\u0131nda, izlenilen ama\u00e7 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u2014daha \u00f6nce g\u00f6sterdi\u011fimiz gibi\u2014 ve bunlardan her birinin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilmesi i\u00e7in yararlan\u0131lmas\u0131 gereken gere\u00e7ler a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck bir ayr\u0131l\u0131k vard\u0131r.
\nVII. \u2014 Egemenlik kurma iste\u011finin y\u00f6nlendirdi\u011fi mutlak g\u00fc\u00e7l\u00fc bir Prens, g\u00fcc\u00fcn\u00fc elde etmek ve korumak i\u00e7in hangi ara\u00e7lardan yararlanmal\u0131d\u0131r, y\u00fcksek kavray\u0131\u015fl\u0131 bir insan olan Machiavelli bunu b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ortaya koydu; ama onun \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ama\u00e7 a\u00e7\u0131k- se\u00e7ik bir bi\u00e7imde anla\u015f\u0131lm\u0131yordu.
\nBurada, bilge bir ki\u015fi oldu\u011fu san\u0131lan hizmet\u00e7i \u00f6neriliyorsa, yap\u0131lmak islenen \u015fey kitlenin bir tiran\u0131 yok etti\u011fi zaman ne denli bir sak\u0131ms\u0131zl\u0131k etti\u011fini g\u00f6stermektir; oysa kitle, bir Prensi tirana d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren nedenleri yok edemez, tersine, bir Prensi korkutan \u015feyler ne kadar \u00e7oksa, onu bir tiran durumuna getiren \u00f6zel nedenler de o \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00e7oktur; \u00e7o\u011funluk, Prensi \u00f6rnek bir ki\u015fi durumuna getirdi\u011finde ve y\u00fcce y\u00f6neticiye kar\u015f\u0131 giri\u015filen bir suikast\u0131, y\u00fcce bir eylem olarak \u00f6vd\u00fc\u011f\u00fcnde bu durum ortaya \u00e7\u0131kar. Belki de Machiavelli, toplulu\u011fun, kendi esenli\u011fini tek bir insana ba\u011flamaktan ne denli sak\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6stermek istemi\u015ftir; herkesi ho\u015fnut etmek yetene\u011fini kendinde g\u00f6rmek bo\u015f bir \u015fey de\u011filse, bu ki\u015fi, s\u00fcrekli olarak birtak\u0131m tuzaklardan korkmak zorundad\u0131r, ve dolay\u0131s\u0131yla, \u00f6zellikle kendi esenli\u011fini g\u00f6zetmek ve tersine, toplulu\u011fu g\u00f6zetmekten \u00e7ok toplulu\u011fa tuzak kurmak durumundad\u0131r. Ve ben, bu \u00e7ok yetenekli yazar\u0131 yarg\u0131lamaktan \u00e7ok, onun \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn y\u0131lmaz bir yanda\u015f\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesinden yanay\u0131m ve Machiavelli \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc korumak konusunda \u00e7ok \u00f6nemli g\u00f6r\u00fc\u015fler ortaya koymu\u015ftur.
\nALTINCI B\u00d6L\u00dcM
\nI. \u2014 Daha \u00f6nce s\u00f6yledi\u011fimiz gibi, insanlar\u0131 ak\u0131ldan \u00e7ok duygu y\u00f6netir, dolay\u0131s\u0131yla insanlar bir- birleriyle ger\u00e7ekten uyu\u015fmak istiyorlarsa ve bir t\u00fcr ortak ruha sahip olmak istiyorlarsa bunun nedeni akl\u0131n kavray\u0131\u015f\u0131 de\u011fil, daha \u00e7ok umut gibi, korku gibi ya da ac\u0131s\u0131 duyulan bir yoksunlu\u011fun \u00f6c\u00fcn\u00fc alma iste\u011fi gibi ortak bir duygudur. Ger\u00e7ekte t\u00fcm insanlar yaln\u0131zl\u0131ktan korkarlar, \u00e7\u00fcnk\u00fc hi\u00e7bir insan yaln\u0131zl\u0131k i\u00e7inde kendini korumak ve ya\u015fam i\u00e7in zorunlu \u015feyleri sa\u011flamak g\u00fcc\u00fcne sahip de\u011fildir, dolay\u0131s\u0131yla insanlar\u0131n toplumsal duruma kar\u015f\u0131 do\u011fal bir a\u00e7l\u0131klar\u0131 vard\u0131r ve bu durumun b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ortadan kalkmas\u0131 hi\u00e7bir zaman ger\u00e7ekle\u015fmeyecek bir \u015feydir.
\nII. \u2014 Demek ki d\u00fczensizlikler ve sitede patlak veren ayaklanmalar hi\u00e7bir zaman sitenin yok olmas\u0131yla sonu\u00e7lanmaz (\u00f6b\u00fcr toplumlarda da oldu\u011fu gibi), ama bir bi\u00e7imden bir ba\u015fka bi\u00e7ime ge\u00e7i\u015f, en a- zindan ortaya \u00e7\u0131kan uyu\u015fmazl\u0131klar, y\u00f6netim de\u011fi\u015fik* ligi olmadan giderilemez. Buna g\u00f6re devleti koruma ara\u00e7lar\u0131ndan onu herhangi bir \u00f6nemli de\u011fi\u015fiklik olmaks\u0131z\u0131n eski durumunda tutmak i\u00e7in gereken ara\u00e7lar\u0131 anl\u0131yorum.
\nIII. \u2014 \u0130nsan do\u011fas\u0131 insanlar\u0131n en b\u00fcy\u00fck arzusu kendilerine en yararl\u0131 olan \u015feye y\u00f6nelmektir dememize olanak verecek bi\u00e7imde d\u00fczenlenmi\u015f olsayd\u0131, ki\u015filer aras\u0131 uyumu ve ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 sa\u011flamak sanat\u0131na gerek duyulmazd\u0131. Ama insan do\u011fas\u0131n\u0131n y\u00f6nelimlerinin apayr\u0131 oldu\u011funu bildi\u011fimize g\u00f6re, devlet \u00f6yle d\u00fczenlenmelidir ki y\u00f6netenler de y\u00f6netilenler de ortak esenli\u011fi ilgilendiren \u015feyleri kendi istekleriyle ya da ister istemez ger\u00e7ekle\u015ftirsinler, yani, herkes kendi istemiyle, zorla ya da zorunlulukla akim buyruklar\u0131na g\u00f6re ya\u015famak zorunda kals\u0131n. Devlet i\u015fleri, ortak esenli\u011fi ilgilendiren \u015feyler hi\u00e7bir zaman tek bir ki\u015finin inanc\u0131yla bozulmayacak bi\u00e7imde d\u00fczenlendi\u011finde bu durum sa\u011flanacakt\u0131r. Ger\u00e7ekte en uyan\u0131k ki\u015fi bile arada bir uyuklar ve en g\u00fc\u00e7l\u00fc ve en sa\u011flam ruh yap\u0131s\u0131na sahip ki\u015fi bile-ruh sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n en gerekli oldu\u011fu yerde ac\u0131 duyar. Ve hi\u00e7 kimsenin kendi kendine elde edemeyece\u011fi bir \u015feyi ba\u015fkas\u0131ndan istemek, yani ba\u015fkas\u0131n\u0131n esenli\u011fini kendi esenli\u011finden daha \u00e7ok g\u00f6zetmek, ne a\u00e7g\u00f6zl\u00fc ne k\u0131skan\u00e7 ne de h\u0131rsl\u0131, vb. olmak, \u00f6zellikle de duygusall\u0131\u011f\u0131n k\u0131\u015fk\u0131rtmalar\u0131na her an kap\u0131lmak \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131kt\u0131r.
\nIV. \u2014 Bununla birlikte deneylerimizin g\u00f6sterdi\u011fi gibi, bar\u0131\u015f\u0131n ve uyu\u015fman\u0131n yarar\u0131 i\u00e7in t\u00fcm g\u00fcc\u00fcn tek bir ki\u015fide toplanmas\u0131 uygundur. Ger\u00e7ekte hi\u00e7bir devlet \u00f6nemli herhangi bir de\u011fi\u015fiklik olmaks\u0131z\u0131n T\u00fcrkler’in devleti kadar uzun s\u00fcre ayakta kalmad\u0131 ve buna kar\u015f\u0131l\u0131k hi\u00e7bir site halk siteleri ve demokratik siteler kadar az kal\u0131c\u0131 olmad\u0131 ve en \u00e7ok ayaklanma bu sitelerde g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Ama bar\u0131\u015f, k\u00f6lelik, barbarl\u0131k ve yaln\u0131zl\u0131k anlam\u0131na geliyorsa, insanlar i\u00e7in \u00f6zg\u00fcrl\u00fckten daha k\u00f6t\u00fc bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Ana babalarla \u00e7ocuklar aras\u0131nda kavgaya ku\u015fkusuz daha \u00e7ok rastlan\u0131r ve ku\u015fkusuz efendilerle k\u00f6leler aras\u0131ndaki tart\u0131\u015fmalar daha ac\u0131mas\u0131z olur, bununla birlikte baba yetkesinin bir egemenli\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015fmesi ve \u00e7ocuklar\u0131n k\u00f6le durumuna gelmesi ailenin de y\u00f6netimin de yarar\u0131na de\u011fildir. Demek ki t\u00fcm g\u00fcc\u00fcn tek bir ki\u015finin elinde bulunmas\u0131n\u0131 gerektiren \u015fey \u00f6zg\u00fcrl\u00fck de\u011fil k\u00f6leliktir: daha \u00f6nce, de s\u00f6yledi\u011fimiz gibi bar\u0131\u015f demek sava\u015f\u0131n yoklu\u011fu demek de\u011fildir, ama ruhlar\u0131n birli\u011fi demektir, uyu\u015fma i\u00e7inde olmak demektir.
\nV. \u2014 Tek bir ki\u015finin site \u00fczerinde en \u00fcst\u00fcn hukuka sahip olabilece\u011fine inananlar \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir yan\u0131lg\u0131ya d\u00fc\u015fmektedirler, ikinci b\u00f6l\u00fcmde g\u00f6sterdi\u011fimiz gibi hukuk ancak g\u00fc\u00e7le belirlenir; oysa tek bir insan\u0131n g\u00fcc\u00fc b\u00f6yle bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc kald\u0131rmak i\u00e7in iyice yetersizdir. Kitle bir kral se\u00e7ti\u011fi zaman yetki sahibi ki\u015filer ar\u0131yorsa, dan\u0131\u015facak ki\u015filer ya da dostlar ar\u0131yorsa bundand\u0131r; kitle bu ki\u015filere ortak esenli\u011fi ve kendi esenli\u011fini teslim eden; \u00f6yle ki itam anlam\u0131yla mutlak y\u00f6netim devleti oldu\u011funa inand\u0131\u011f\u0131m\u0131z devlet ger\u00e7ekte soyluluk devletidir; bu durum a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde de\u011fil \u00f6rt\u00fcl\u00fc bir bi\u00e7imde kendini g\u00f6sterir, k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc de buradan gelir. Ayr\u0131ca \u00e7ocuk, hasta ya da ya\u015fl\u0131 bir kral ancak s\u00f6zde krald\u0131r ve ger\u00e7ekte iktidarda bulunanlar devletin en \u00f6nemli i\u015flerini y\u00f6neten ki\u015filerdir ya da krala en yak\u0131n ki\u015filerdir; kendini bedensel hazlar\u0131na kapt\u0131ran bir kral elbette her \u015feyi \u015fu ya da bu metresin, \u015fu ya da bu g\u00f6zdenin iste\u011fine g\u00f6re y\u00f6netir. Orsines eskiden Asya’da kad\u0131nlar\u0131n saltanat s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc duymu\u015ftum der, ama benim yeni duydu\u011fum bir i\u011fdi\u015fin saltanat\u0131d\u0131r (Qui\u00fbte-Ource, X. kitap, 1. b\u00f6l\u00fcm).
\nVI. \u2014 Siteyi tehdit eden tehlikelerin nedeni her zaman d\u0131\u015fardaki d\u00fc\u015fmanlardan \u00e7ok yurtta\u015flard\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc iyi yurtta\u015flar \u00e7ok azd\u0131r. Buna g\u00f6re y\u00f6netme hakk\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcyle verildi\u011fi ki\u015fi d\u0131\u015fardaki d\u00fc\u015fmanlardan \u00e7ok yurtta\u015flardan korkacakt\u0131r ve dolay\u0131s\u0131yla kendini korumaya \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r ve yurtta\u015flar\u0131 g\u00f6zetmek yerine” onlara, \u00f6zellikle de erdemleriyle ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 ya da zeginlikleriyle g\u00fc\u00e7l\u00fc olan ki\u015filere tuzaklar kuracakt\u0131r.
\nVII. \u2014 Ayr\u0131ca krallar o\u011fullar\u0131n\u0131 sevmedikleri i\u00e7in onlardan ku\u015fku duyarlar ve o\u011fullar sava\u015fta oldu\u011fu kadar bar\u0131\u015f sanat\u0131nda da usta olduklar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde ve erdemlerinden \u00f6t\u00fcr\u00fc yurtta\u015flar taraf\u0131ndan daha \u00e7ok sevildikleri \u00f6l\u00e7\u00fcde bu ku\u015fku daha da artar. Demek ki krallar o\u011fullar\u0131n\u0131 onlardan korkmalar\u0131na neden kalmayacak bi\u00e7imde yeti\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015facaklard\u0131r. Ve krall\u0131\u011f\u0131n g\u00f6revlileri bu konuda \u0131srarl\u0131 bir bi\u00e7imde kral\u0131n iste\u011fine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131karlar ve eskisinin yerine ge\u00e7ecek prensin \u00e7ekip \u00e7evirmesi daha kolay k\u00fclt\u00fcrs\u00fcz bir insan olmas\u0131 i\u00e7in ellerinden geleni yaparlar.
\nVIII. \u2014 Buraya kadar s\u00f6ylediklerimizden \u015fu sonu\u00e7 \u00e7\u0131k\u0131yor: site iktidar\u0131 kendisine sonuna kadar b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman kral kendine daha az sahiptir ve yurtta\u015f\u0131n durumu da daha a\u00e7mas\u0131d\u0131r. Demek ki gerekti\u011fi gibi bir mutlak y\u00f6netim d\u00fczeni sa\u011flamak i\u00e7in bu d\u00fczene temel olabilecek kesin ilkelerin ortaya konmas\u0131 zorunludur: bunlar mutlak y\u00f6neticiye g\u00fcvenlik ve halka bar\u0131\u015f sa\u011flayacak ilkelerdir, \u00f6yle ki mutlak y\u00f6netici olabildi\u011fince kendi kendinin sahibi olabilsin ve halk\u0131n esenli\u011fini olabildi\u011fince g\u00f6zetsin.
\nBu ilkeler neler olmal\u0131d\u0131r, ilk\u00f6nce bunlar\u0131 belirtece\u011fim, daha sonra bu ilkeleri s\u0131rayla a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m.
\nIX. \u2014 \u015eehir surlar\u0131n\u0131n i\u00e7inde de otursalar tar\u0131mla u\u011fra\u015ft\u0131klar\u0131 i\u00e7in surlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda da otursalar, yurtta\u015flar\u0131 devlet i\u00e7inde ayn\u0131 hukuktan yararlanan bir kenti ya da kentleri kurmak ve g\u00fc\u00e7lendirmek gerekir; her zaman \u015fu ko\u015fulu g\u00f6zetmelidir: her \u015fehir ortak savunmaya yetecek belli say\u0131da yurtta\u015fa sahip olmal\u0131d\u0131r. Bu ko\u015fulu yerine getirmeyen bir kent y\u00fcce y\u00f6neticinin egemenli\u011finde de\u011fi\u015fik ko\u015fullar alt\u0131nda tutulan bir kent olarak ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r.
\nX. \u2014 Ordu, hi\u00e7birini d\u0131\u015fta b\u0131rakmaks\u0131z\u0131n yaln\u0131zca yurtta\u015flardan meydana gelmelidir ve hi\u00e7bir yabanc\u0131 bu orduda yer almamal\u0131d\u0131r. Demek ki herkes zorunlu olarak silah sahibi olmal\u0131 ve herkes ancak silah kullanmak konusunda e\u011fitildikten ve y\u0131l\u0131n belli d\u00f6nemlerinde e\u011fitim g\u00f6rd\u00fckten sonra yurtta\u015fl\u0131\u011fa kabul edilmelidir. Daha sonra her klan\u0131n silahl\u0131 g\u00fcc\u00fc birliklere ve alaylara b\u00f6l\u00fcn\u00fcnce, hi\u00e7 kimse askerlik sanat\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmemi\u015f bir birli\u011fin y\u00f6netimine getirilemeyecektir. Birliklerin ve alaylar\u0131m ba\u015fkanlar\u0131 ya\u015fam boyu ba\u015fkan diye an\u0131lacaklar, ama sava\u015f zaman\u0131 silahl\u0131 bir klan\u0131n t\u00fcm g\u00fcc\u00fcn\u00fc y\u00f6netecek olan subay bu y\u00f6netimi yaln\u0131zca bir y\u0131l boyunca s\u00fcrd\u00fcrecektir ve bu y\u00f6netimi ne daha sonra elinde tutabilecek; ne de yeniden bu g\u00f6reve atanabilecektir. Bu y\u00f6neticiler kral\u0131n dan\u0131\u015fmanlar\u0131 aras\u0131ndan se\u00e7ilmelidir (bu konuyu XV. paragrafta ve daha sonraki paragraflarda ele alaca\u011f\u0131z) ya da dan\u0131\u015fmanl\u0131k g\u00f6revi yapm\u0131\u015f ki\u015filer aras\u0131ndan se\u00e7ilmelidir.
\nXI \u2014 T\u00fcm kentlerin insanlar\u0131 ve \u00e7ift\u00e7iler, yani t\u00fcm yurtta\u015flar, birbirlerinden adlar\u0131yla ve baz\u0131 belirtilerle ayr\u0131lan klanlar halinde b\u00f6l\u00fcnmelidir; bu topluluklarda do\u011facak olanlar yurtta\u015flar aras\u0131na kat\u0131lacaklard\u0131r ve silah ta\u015f\u0131yacak ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini kavrayacak ya\u015fa gelir gelmez adlar\u0131 toplulu\u011fun listesine yaz\u0131lm\u0131\u015f olacakt\u0131r, herhangi bir a\u011f\u0131r su\u00e7tan \u00f6t\u00fcr\u00fc lekelenmi\u015f olanlar, dilsizler, bunaklar ve k\u00f6lelik g\u00f6revi verilmi\u015f hizmetk\u00e2rlar elbette bunun d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r.
\nXII. \u2014 Tarlalar ve t\u00fcm toprak ve gerekirse evler kamu m\u00fclkiyetinde olacakt\u0131r, yani sitede iktidar\u0131 elinde bulunduran\u0131n m\u00fclkiyetinde olacakt\u0131r ve kentte oturanlara da k\u0131rsal alanda oturanlara da y\u0131ll\u0131\u011f\u0131na kiralanacakt\u0131r ve bar\u0131\u015f zaman\u0131 herkes her t\u00fcrl\u00fc vergiden ba\u011f\u0131\u015f\u0131k tutulacakt\u0131r. Kira olarak \u00f6denen paralar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc devletin gereksinmelerine ayr\u0131lacakt\u0131r; bir b\u00f6l\u00fcm para da kral\u0131n ki\u015fisel harcamalar\u0131na ayr\u0131lacakt\u0131r. Ger\u00e7ekte bar\u0131\u015f zaman\u0131nda sava\u015fa haz\u0131rl\u0131k olmak \u00fczere kentler tahkim edilecek ve sava\u015f gemileriyle \u00f6b\u00fcr sava\u015f gere\u00e7leri kullan\u0131ma haz\u0131r tutulacakt\u0131r.
\nXIII. \u2014 Herhangi bir klandan ortaya \u00e7\u0131kan herhangi bir kral bir kere se\u00e7ildi miydi kral\u0131n \u00e7evresinden gelenler d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7 kimse soylu say\u0131lmayacakt\u0131r ve bu y\u00fczden bu ki\u015filer onlar\u0131 hem kendi klanlar\u0131ndan hem \u00f6b\u00fcr klanlardan ay\u0131racak krall\u0131k i\u015faretleri ta\u015f\u0131yacaklard\u0131r.
\nXIV. \u2014 Kralla kanda\u015f olan, yani krala \u00fc\u00e7 d\u00f6rt g\u00f6bek \u00f6teden h\u0131s\u0131m olan erkeklerin evlenmesi yasaklanacakt\u0131r; bu ki\u015filerin sahip olabilecekleri \u00e7ocuklar yasad\u0131\u015f\u0131 say\u0131lacak ve her t\u00fcrl\u00fc \u015fereften yoksun olacaklard\u0131r; bunlara ana babalar\u0131ndan miras kalmayacakt\u0131r; ana babalar\u0131n\u0131n mallan krala ge\u00e7ecektir.
\nXV. \u2014 Krala yard\u0131m edecek bir\u00e7ok dan\u0131\u015fman bulunmal\u0131d\u0131r; bunlar g\u00f6rev derecesi bak\u0131m\u0131ndan hemen kraldan sonra gelmeli ve yaln\u0131zca yurtta\u015flar aras\u0131ndan se\u00e7ilmelidirler: her klandan \u00fc\u00e7 ya da d\u00f6rt ki\u015fi (klan say\u0131\u015fa alt\u0131 y\u00fcz\u00fc ge\u00e7miyorsa bu be\u015f ki\u015fi de olabilir) hep birlikte kurul \u00fcyesi olacaklard\u0131r; bu ki\u015filer ya\u015fam boyu de\u011fil, \u00fc\u00e7, d\u00f6rt ya da be\u015f y\u0131l bu ad\u0131 ta\u015f\u0131yacaklard\u0131r, \u00f6yle ki her y\u0131l toplulu\u011fun \u00fc\u00e7te biri, d\u00f6rtte biri ya da be\u015fte biri yenilenecektir ve her klandan se\u00e7ilen ki\u015filer aras\u0131nda en az birinin hukuk konusunda bilgili olmas\u0131na \u00f6zen g\u00f6stermek gerekecektir.
\nXVI . \u2014 Bu se\u00e7im y\u0131l\u0131n belli bir d\u00f6neminde kral taraf\u0131ndan yap\u0131lmal\u0131d\u0131r, kral da yeni dan\u0131\u015fmanlar\u0131n se\u00e7imi i\u00e7in belirlenmi\u015f olacakt\u0131r; her klan elli ya\u015fma gelmi\u015f bulunan ve kurula uygun olarak adayl\u0131k d\u00fczeyine ula\u015fm\u0131\u015f olan \u00fcyelerinin adlar\u0131n\u0131 krala bildirecektir. Kral istedi\u011fi ki\u015fileri bunlar aras\u0131ndan se\u00e7ecektir. Se\u00e7ilme s\u0131ras\u0131 bir hukuk\u00e7uya geldi\u011fi zaman krala yaln\u0131zca hukuk biliminde derinle\u015fmi\u015f ki\u015filerin adlar\u0131 bildirilecektir. Belirlenen s\u00fcre i\u00e7inde g\u00f6revlerini yerine getirecek o] an dan\u0131\u015fmanlar ne daha uzun bir s\u00fcre g\u00f6revde kalabilecekler ne de aradan be\u015f ya da daha \u00e7ok y\u0131ll\u0131k bir s\u00fcre ge\u00e7meden aday listesinde yer alabileceklerdir. Her klandan her y\u0131l bir \u00fcyenin se\u00e7ilmesini gerektiren neden \u015fudur: kurulun kimi zaman deney ge\u00e7irmemi\u015f acemilerden kimi zaman da deneyler ge\u00e7irmi\u015f ki\u015filerden olu\u015fmas\u0131 do\u011fru de\u011fildir, b\u00fct\u00fcn kurul \u00fcyeleri ayn\u0131 anda vekilliklerini tamamlarlar ve yerlerini yeni dan\u0131\u015fmanlara b\u0131rak\u0131rlarsa bu durum kendini g\u00f6stermekte gecikmeyecektir. Oysa tersine her y\u0131l her klandan bir \u00fcye se\u00e7ilirse kurulun ancak be\u015fte biri, d\u00f6rtte biri ya da en \u00e7ok \u00fc\u00e7te biri deneysiz ki\u015filerden olu\u015facakt\u0131r. Ayr\u0131ca kral ba\u015fka i\u015flerden \u00f6t\u00fcr\u00fc ya da herhangi bir nedenden \u00f6t\u00fcr\u00fc al\u0131konuldu\u011fu i\u00e7in yeni dan\u0131\u015fmanlar\u0131 se\u00e7emiyorsa, kral ba\u015fka dan\u0131\u015fmanlar se\u00e7inceye kadar ya da yap\u0131lm\u0131\u015f bulunan se\u00e7imi onaylay\u0131ncaya kadar i\u015fba\u015f\u0131ndaki \u00fcyeler ge\u00e7ici bir se\u00e7im yapacaklard\u0131r.
\nXVII. \u2014 Kral kamu yarar\u0131 i\u00e7in ne gibi kararlar almak gerekti\u011fini bilsin diye, bu kurulun temel g\u00f6revi devletin temel yasas\u0131n\u0131 korumak, ve sorunlarla ilgili d\u00fc\u015f\u00fcncesini bildirmek olacakt\u0131r ve kral hi\u00e7bir konuda kurulun d\u00fc\u015f\u00fcncesini \u00f6\u011frenmeden karar veremeyecektir. \u00c7o\u011fu zaman g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi kurulun d\u00fc\u015f\u00fcncesi ortak de\u011filse ve sorun iki \u00fc\u00e7 defa ortaya konuldu\u011fu halde hal\u00e2 bir\u00e7ok g\u00f6r\u00fc\u015f bulunuyorsa, sorun daha \u00e7ok geciktirilmemeli ve uzla\u015fmayan g\u00f6r\u00fc\u015fler krala XXV. paragrafta g\u00f6sterece\u011fimiz bi\u00e7imde iletilmelidir.
\nXVIII. \u2014 Kurulun g\u00f6revi ayn\u0131 zamanda krall\u0131\u011f\u0131n yasalar\u0131n\u0131 ve buyrultular\u0131n\u0131 yay\u0131mlamak, kral\u0131n yard\u0131mc\u0131lar\u0131 S\u0131fat\u0131yla yasalar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 ve devletle ilgili her t\u00fcrl\u00fc y\u00f6netimi g\u00f6zetmek olacakt\u0131r.
\nXIX. \u2014 Yurtta\u015flar kurulun arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir bi\u00e7imde kral\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kamayacaklard\u0131r; t\u00fcm dilek\u00e7eler ve istekler kurul taraf\u0131ndan krala bildirilmeden \u00f6nce kurula aktar\u0131lacakt\u0131r. Yabanc\u0131 sitelerin el\u00e7ileri i\u00e7in de kralla konu\u015fmak olana\u011f\u0131 ancak kurul arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla do\u011fabilecektir. D\u0131\u015far\u0131dan krala g\u00f6nderilmi\u015f mektuplar kendisine kurul taraf\u0131ndan, verilecektir, genellikle krala sitenin ruhu olarak bak\u0131lmal\u0131d\u0131r, ama kurul insanda duyu organlar\u0131n\u0131n tuttu\u011fu yeri tutacakt\u0131r. Kurul bir bak\u0131ma sitenin bedeni olacakt\u0131r; ruh bu beden arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla devletin durumunu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduracakt\u0131r ve kendisi i\u00e7in en iyi olana karar verdikten sonra eylemde bulunacakt\u0131r.
\nXX. \u2014 Kral\u0131n o\u011fullar\u0131n\u0131 yeti\u015ftirmek g\u00f6revi de kurula ait olacakt\u0131r, kral k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7ocuk ya da bir delikanl\u0131 b\u0131rakarak \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc zaman da bu kurul koruyuculuk i\u015fini \u00fcstlenecektir. Bu arada kurulun kral- s\u0131z kalmamas\u0131 i\u00e7in kral\u0131n yasal ard\u0131l\u0131 iktidar sorumlulu\u011funu y\u00fcklenebilecek ya\u015fa gelinceye kadar devletin en ya\u015fl\u0131 soylusu kral\u0131n yerini tutacakt\u0131r.
\nXXI. \u2014 Kurula aday olacak ki\u015filer, d\u00fczeni, temel ilkeleri, sitenin durumunu ve ko\u015fullar\u0131n\u0131 bilen yurtta\u015flar olmal\u0131d\u0131r; hukuk\u00e7u olmak isteyen bir ki\u015fi uyru\u011fu oldu\u011fu sitenin d\u00fczeni ve ko\u015fullar\u0131 yan\u0131nda, kendi sitesiyle ticaret yapan \u00f6b\u00fcr sitelerin d\u00fczenini ve ko\u015fullar\u0131n\u0131 da bilmelidir. Ama yaln\u0131zca yasalara kar\u015f\u0131 su\u00e7 i\u015flemeden elli ya\u015fma gelmi\u015f olanlar aday listesinde yer alabilecektir.
\nXXII. \u2014 T\u00fcm \u00fcyeler haz\u0131r bulunmad\u0131k\u00e7a kurul devlet i\u015fleriyle ilgili hi\u00e7bir
\nkarar alamaz. Hastal\u0131ktan \u00f6t\u00fcr\u00fc ya da herhangi bir nedenden \u00f6t\u00fcr\u00fc bir kurul \u00fcyesi kurulda bulunam\u0131yorsa, dan\u0131\u015fmanl\u0131k g\u00f6revlerinde bulunmu\u015f ya da se\u00e7im listelerinde yer alm\u0131\u015f bulunan ayn\u0131 klandan bir \u00fcyeyi kendi yerine g\u00f6ndermek zorunda olacakt\u0131r. Bunu yapmazsa ve kurul onun yoklu\u011fundan \u00f6t\u00fcr\u00fc bir sorunun tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 ertelemek zorunda kal\u0131rsa, bu \u00fcye b\u00fcy\u00fck bir para cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131lacakt\u0131r. Ama bu kural yaln\u0131zca t\u0131\u00fcft \u0131 devleti ilgilendiren bir sorun s\u00f6z konusu oldu\u011fu zaman uygulanmal\u0131d\u0131r; \u00f6rne\u011fin sava\u015f ya da bar\u0131\u015f s\u00f6z konusu oldu\u011fu zaman ya da ticaret s\u00f6z konusu oldu\u011fu zaman, bir yasan\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ya da koyulmas\u0131 s\u00f6z konusu oldu\u011fu zaman, vb. bu kural uygulanmal\u0131d\u0131r. Tersine \u015fu ya da bu kentin bir sorunu, herhangi bir dile\u011fin incelenmesi s\u00f6z konusuysa kurul \u00e7o\u011funlu\u011funun haz\u0131r bulunmas\u0131 yeterli olacakt\u0131r.
\nXXIII. \u2014 Yurtta\u015f klanlar\u0131 aras\u0131nda tam anlam\u0131nda e\u015fitlik olabilmesi i\u00e7in ve ayr\u0131lacak sandalye, verilecek \u00f6nergeler, yap\u0131lacak konu\u015fmalar konusunda belli bir d\u00fczenin g\u00f6zetilmesi i\u00e7in her klan s\u0131rayla \u00f6nceli\u011fe sahip olacak ve bir oturumda birinci s\u0131rada olan klan \u00f6b\u00fcr oturumda sonuncu s\u0131ray\u0131 alacakt\u0131r. Bir klan\u0131n temsilinde ilk se\u00e7ilen ilk s\u0131ray\u0131 alacakt\u0131r.
\nXXIV. \u2014 Devlet memurlar\u0131 kurula devlet y\u00f6netimiyle ilgili bilgiler verebilsinler diye, kurul genel durum \u00fczerine bilgi alabilsin diye ve karara ba\u011flanmas\u0131 gereken sorunlar olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rs\u00fcn diye y\u0131lda en az d\u00f6rt defa toplanacakt\u0131r. Ger\u00e7ekte bu kadar \u00e7ok say\u0131da yurtta\u015f\u0131n s\u00fcrekli olarak kamu i\u015fleriyle u\u011fra\u015fmas\u0131 olanaks\u0131zd\u0131r; ama kamu i\u015fleri s\u00fcr\u00fcncemede b\u0131rak\u0131lamayaca\u011f\u0131ndan kurulun elli \u00fcyesi ya da daha \u00e7ok \u00fcye kurulun iki oturumu aras\u0131nda kalan zamanda kurulun yerini tutmakla g\u00f6revlendirilecektir; bu s\u00fcrekli k\u00fc\u00e7\u00fck kurul kral\u0131n yak\u0131n\u0131nda bir yerde her g\u00fcn toplanacakt\u0131r ve gene her g\u00fcn hazine i\u015fleriyle, kentlerle, tahkimatlarla, kral\u0131n o\u011fullar\u0131n\u0131n e\u011fitimiyle ve genel olarak, daha \u00f6nce s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz b\u00fcy\u00fck kurulun b\u00fct\u00fcn g\u00f6revleriyle u\u011fra\u015facakt\u0131r, yaln\u0131z karara ba\u011flanmam\u0131\u015f i\u015fler konusunda karar veremeyecektir.
\nXXV. \u2014 Kurul kendisine hi\u00e7bir \u00e7a\u011fr\u0131 yap\u0131lmadan toplan\u0131nca oturumda ilk s\u0131rada bulunan klan\u0131n \u00fcyelerinden be\u015f ya da alt\u0131 hukuk\u00e7u ya da daha \u00e7ok hukuk\u00e7u kral\u0131n yanma gidecek ve ona durumu anlatmak ve kurula \u00f6nerilmesini istedi\u011fi \u015feylerle ilgili bilgileri almak \u00fczere krala, varsa dilek\u00e7eleri ya da mektuplar\u0131 iletecektir. Bu bilgileri al\u0131nca \u00fcyeler kurulda toplanmak \u00fczere d\u00f6necekler ve ba\u015fkan olan \u00fcye oturumu a\u00e7acakt\u0131r. Belli bir a\u011f\u0131rl\u0131k ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00fcyelerden biri taraf\u0131ndan belirlenen bir sorun hemen ele al\u0131nmayacak ama al\u0131nmas\u0131 gereken karar\u0131n elverdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde beklenecektir. Kurulun toplanmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre boyunca klanlardan her birini temsil eden dan\u0131\u015fmanlar sorunu aralar\u0131nda ele alabilecekler ve kendilerine \u00e7ok \u00f6nemli g\u00f6z\u00fck\u00fcyorsa, kurul \u00fcyesi \u00f6b\u00fcr yurtta\u015flarla ya da kurula aday yurtta\u015flarla g\u00f6r\u00fc\u015febileceklerdir. Kurulun toplanmas\u0131 gereken zamanda gelememi\u015flerse klanlar\u0131 oylamada yer almayacakt\u0131r (\u00e7\u00fcnk\u00fc her klan\u0131n yaln\u0131zca bir oyu vard\u0131r). Tersi durumda klan\u0131n hukuk\u00e7usu kurula en do\u011fru bilinen g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc sunacakt\u0131r ve \u00f6b\u00fcr klanlar da ayn\u0131 bi\u00e7imde davranacaklard\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu g\u00f6r\u00fc\u015fler ve bu g\u00f6r\u00fc\u015fleri olu\u015fturan nedenler anla\u015f\u0131ld\u0131ktan sonra kurulun \u00e7o\u011funlu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc yerinde bulursa yeni bir konuya ge\u00e7ilecektir; oturum yeniden belli bir tarihe b\u0131rak\u0131lacakt\u0131r; oturumun bitiminde her klan son fikrini belirtmek zorunda olacakt\u0131r: Buna g\u00f6re dilekler yaln\u0131zca b\u00fct\u00fcn \u00fcyelerin bulundu\u011fu kurulda kabul edilecektir ve en az y\u00fcz olumlu oy alamayan g\u00f6r\u00fc\u015f kesinlikle d\u00fc\u015fecektir. \u00d6b\u00fcr g\u00f6r\u00fc\u015fler kurul \u00fcyesi t\u00fcm hukuk\u00e7ular taraf\u0131ndan kral her toplulu\u011fun gerek\u00e7elerini \u00f6\u011frendikten sonra istedi\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc se\u00e7sin diye kendisine bildirilecektir. Hukuk\u00e7ular daha sonra tekrar kurula d\u00f6neceklerdir; kurulda herkes kral\u0131n saptad\u0131\u011f\u0131 bir zamanda onun kendisine sunulan g\u00f6r\u00fc\u015flerden hangisinin uygulanmas\u0131n\u0131 istedi\u011fini ve ne yap\u0131lmas\u0131n\u0131 istedi\u011fini \u00f6\u011frenmek \u00fczere bekleyecektir.
\nXXVI. \u2014 Adaleti sa\u011flamak i\u00e7in yaln\u0131zca hukuk\u00e7ulardan meydana gelen bir kurul olu\u015fturulacakt\u0131r; bu kurulun g\u00f6revi anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 gidermek ve su\u00e7lular\u0131 cezaland\u0131rmakt\u0131r; bununla birlikte hukuk\u00e7ular\u0131n verdi\u011fi t\u00fcm kararlar b\u00fcy\u00fck kurulun yerini tutan s\u00fcrekli k\u00fc\u00e7\u00fck kurul taraf\u0131ndan onaylanmal\u0131d\u0131r; b\u00fcy\u00fck kurulun g\u00f6revi de bu kararlar\u0131n hukuk kurallar\u0131na uygun olarak ve yans\u0131z olarak verilip verilmedi\u011fini incelemektir: Taraflardan biri, davay\u0131 kaybetmi\u015f olan taraf, yarg\u0131\u00e7lardan birisinin kar\u015f\u0131 taraftan r\u00fc\u015fvet ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da davac\u0131n\u0131n, iyili\u011fini istedi\u011fini ya da ona kin duydu\u011funu ya da, sonu\u00e7 olarak yasal bi\u00e7imlerin g\u00f6zetilmedi\u011fini kan\u0131tlarsa sorunun b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yeniden ele al\u0131nmas\u0131 gerekecektir. Belki bu h\u00fck\u00fcmler, bir cinayet olay\u0131 s\u00f6z konusu oldu\u011funda kan\u0131tlardan \u00e7ok i\u015fkenceyle bir su\u00e7lu bulmak al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda olanlara kabul edilmez g\u00f6r\u00fcnecektir. Bununla birlikte ben sitenin en iyi bi\u00e7imde y\u00f6netilmesiyle uyu\u015fan yarg\u0131lama sistemi d\u0131\u015f\u0131nda yarg\u0131lama sistemi tan\u0131m\u0131yorum.
\nXXVII. \u2014 Bu yarg\u0131\u00e7lar \u00e7ok say\u0131da ve tek say\u0131da f olmal\u0131d\u0131r, en az altm\u0131\u015f bir ya da elli bir tane ve her yurtta\u015f klan\u0131ndan tek bir ki\u015fi se\u00e7ilmelidir, “bu ki\u015fi ya\u015fam boyu bu g\u00f6revde kalmayacak, her y\u0131l yarg\u0131 kurulunun \u00fcyeleri ba\u015fka klanlardan gelen ve k\u0131rk ya\u015f\u0131nda olan \u00fcyelere yenlerini b\u0131rakacaklard\u0131r.
\nXXVIII . \u2014 Bu kurulda t\u00fcm yarg\u0131\u00e7lar haz\u0131r bulunmadan hi\u00e7bir karar verilmemelidir. Yarg\u0131\u00e7lardan biri hastal\u0131k nedeniyle ya da ba\u015fka bir nedenle uzun s\u00fcrerdir yerinde yoksa bir yedek \u00fcye se\u00e7mek gerekecektir. Oylamaya gidildi\u011fi zaman herkes oyunu a\u00e7\u0131k olarak de\u011fil kapal\u0131 olarak kullanacakt\u0131r.
\nXXIX. \u2014 Bu kurulun \u00fcyelerine ve b\u00fcy\u00fck kurulun s\u00fcrekli k\u00fc\u00e7\u00fck kurulunun \u00fcyelerine \u00f6denecek \u00f6denekler h\u00fck\u00fcml\u00fclerin mallar\u0131 \u00fczerinden al\u0131nacakt\u0131r. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda her t\u00fcrl\u00fc ki\u015fisel davada, davay\u0131 kaybeden ki\u015fi uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n \u00f6nemine g\u00f6re de\u011fi\u015fen belli bir para \u00f6demek zorunda olacak vs bu paradan her iki kurul da yararlanacakt\u0131r.
\nXXX. \u2014 Her kentte bu kurullara ba\u015fka kurullar eklenecektir; bu kurullar\u0131n \u00fcyeleri ya\u015fam boyu \u00fcye olarak kalmayacaklar, ama her y\u0131l b\u00f6l\u00fcm b\u00f6l\u00fcm de\u011fi\u015feceklerdir ve \u00fcyeler bu kentte oturan klanlar\u0131n insanlar\u0131 olacakt\u0131r. Ama bu konuyu daha da derinle\u015ftirmek gerekmiyor.
\nXX!XI. \u2014 Bar\u0131\u015f zaman\u0131nda milis hi\u00e7bir \u00f6denek almayacakt\u0131r, sava\u015f zaman\u0131ndaysa her asker i\u00e7in ancak g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131 sa\u011flayacak bi\u00e7imde hesaplanm\u0131\u015f bir \u00fccret alacakt\u0131r. Komutanlara ve birliklerin subaylar\u0131na gelince bunlar d\u00fc\u015fmandan elde edilecek ganimet d\u0131\u015f\u0131nda herhangi bir \u00fccret beklemeyeceklerdir.
\nXXXII. \u2014 Bir yabanc\u0131 bir yurtta\u015f\u0131n k\u0131z\u0131yla evlenirse \u00e7ocuklar\u0131 yurtta\u015f olarak kabul edilecek ve annenin ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu klan\u0131n k\u00fct\u00fc\u011f\u00fcne kaydedilecektir. Devletin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde yabanc\u0131 ana babalardan do\u011fmu\u015f olan ve burada yeti\u015ftirilecek olanlar\u0131n bir klan\u0131n ba\u015fkanlar\u0131ndan yurtta\u015fl\u0131k haklar\u0131n\u0131 sat\u0131n almas\u0131na izin verilecek ve bunlar b\u00f6ylece bu klan\u0131n \u00fcye k\u00fct\u00fc\u011f\u00fcne kaydedileceklerdir. Klan ba\u015fkanlar\u0131 a\u00e7g\u00f6zl\u00fcl\u00fcklerinden \u00f6t\u00fcr\u00fc yurtta\u015fl\u0131k haklar\u0131n\u0131 bir yabanc\u0131ya saptanan fiyat\u0131n \u00fcst\u00fcnde bir fiyatla \u015fatsalar ve b\u00f6ylece yurtta\u015f say\u0131s\u0131n\u0131 artt\u0131rm\u0131\u015f olsalar bile bu konuda devlet i\u00e7in herhangi bir zarar s\u00f6z konusu de\u011fildir. Tersine yurtta\u015f say\u0131s\u0131n\u0131 artt\u0131rman\u0131n ve n\u00fcfusu \u00e7o\u011faltman\u0131n yollar\u0131 aranmal\u0131d\u0131r. Yurtta\u015f k\u00fct\u00fcklerinde yer almayan ki\u015filere gelince bunlar\u0131n hi\u00e7 olmazsa sava\u015f zaman\u0131nda i\u015f g\u00f6rmeleri ya da i\u015fsizliklerini kar\u015f\u0131layacak bir vergi \u00f6demeleri yerinde olur.
\nXXXIII. \u2014 Bar\u0131\u015f zaman\u0131nda, bar\u0131\u015f konusunda ya da bar\u0131\u015f\u0131 korumak konusunda g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yapmak i\u00e7in yabanc\u0131 sitelere g\u00f6nderilen el\u00e7iler yaln\u0131zca soylular aras\u0131ndan se\u00e7ilecektir ve bu ki\u015filer harcamalar\u0131n\u0131 kral\u0131n \u00f6zel h\u00e2zinesinden de\u011fil sitenin h\u00e2zinesinden sa\u011flayacaklard\u0131r.
\nXXXIV. \u2014 Saraya giden ve kral \u00e7evresinden olan ki\u015filer \u2014 kral bu ki\u015filere kendi kasas\u0131ndan ayl\u0131k vermektedir\u2014 her t\u00fcrl\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmadan ve her t\u00fcrl\u00fc kamu g\u00f6revinden d\u0131\u015fta tutulmal\u0131d\u0131r. Koruma g\u00f6revlilerini kar\u0131\u015ft\u0131rmamak i\u00e7in bilerek kral\u0131n kendi \u00f6zel kasa xu\u0131dsm \u00f6deme yapt\u0131\u011f\u0131 ki\u015filer s\u00f6z\u00fcn\u00fc kulland\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc kentin yurtta\u015flar\u0131ndan ba\u015fka koruma g\u00f6revlisi bulunmamak gerekir; yurtta\u015flar \u00fccretsiz olarak s\u0131rayla kral\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 beklemelidirler.
\nXXXV. \u2014 Ancak bar\u0131\u015f amac\u0131yla sava\u015f yapmak gerekir ve sava\u015f bitti\u011fi anda silahlar b\u0131rak\u0131lmal\u0131d\u0131r. Kentler ele ge\u00e7irildi\u011finde ve d\u00fc\u015fman yenilgiye u\u011frat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00f6yle bar\u0131\u015f ko\u015fullan \u00f6ne s\u00fcrmelidir ki alman kentler korumas\u0131z kals\u0131n ya da d\u00fc\u015fmana anla\u015fma yoluyla bunlar\u0131 geri sat\u0131n alma olana\u011f\u0131 verilmelidir (b\u00f6ylece g\u00fc\u00e7leri her zaman korku uyand\u0131racak bir duruma geliyorsa) bunlar\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yok etmek ve oturanlar\u0131 ba\u015fka yerlere aktarmak gerekir.
\nXXXVI. \u2014 Kral\u0131n yabanc\u0131 bir kad\u0131nla evlenmesine izin verilmeyecektir, ancak kendi ailesinden ya da bir yurtta\u015f\u0131n ailesinden se\u00e7ilen bir k\u0131zla evlenebilecektir; bir yurtta\u015f\u0131n k\u0131z\u0131yla evlenmesi ko\u015fuluyla k\u0131zla kanba\u011f\u0131 bulunan ki\u015filer hi\u00e7bir kamu i\u015fiyle u\u011fra\u015famayacaklard\u0131r.
\nXXXVII. \u2014 \u0130ktidar b\u00f6l\u00fcnmez olmal\u0131d\u0131r. Buna g\u00f6re kral bir\u00e7ok \u00e7ocu\u011fa sahipse, do\u011fal hukuk gere\u011fi, yerine ge\u00e7ecek olan en b\u00fcy\u00fck \u00e7ocuktur. Krall\u0131\u011f\u0131n bu \u00e7ocuklar aras\u0131nda b\u00f6l\u00fcnmesine de krall\u0131\u011f\u0131n t\u00fcm \u00e7ocuklar ya da birka\u00e7 \u00e7ocuk aras\u0131nda b\u00f6l\u00fcnmemesine de yana\u015fmamak gerekir ve hele devletin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn bir k\u0131za \u00e7eyiz olarak verilmesine hi\u00e7 izin verilmemelidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc k\u0131zlar hi\u00e7bir nedenle iktidar kal\u0131t\u00e7\u0131s\u0131 olmamal\u0131d\u0131rlar.
\nXXXVIII. \u2014 Kral erkek \u00e7ocuk b\u0131rakmadan \u00f6l\u00fcrse, bir yabanc\u0131yla evlenmi\u015f olmas\u0131 ve bu kad\u0131ndan bo\u015fanmak istememesi durumu d\u0131\u015f\u0131nda kral\u0131n en yak\u0131n akrabas\u0131 iktidara kal\u0131t\u00e7\u0131 olacakt\u0131r.
\nXXIX. \u2014 Her yurtta\u015f 3. b\u00f6l\u00fcm\u00fcn V. paragraf\u0131 gere\u011fi kral\u0131n t\u00fcm emirlerine, yani b\u00fcy\u00fck kurul taraf\u0131ndan yay\u0131mlanm\u0131\u015f t\u00fcm buyrultulara uymakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr, bunlar\u0131 sa\u00e7ma bulsa da vs her yurtta\u015f yasal a\u00e7\u0131dan bunlara kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kma hakk\u0131na sahip olacakt\u0131r. .Mutlak y\u00f6netim d\u00fczeninde bir devletin :te- mel ilkeleri, kal\u0131c\u0131 olmak i\u00e7in dayanmas\u0131 gereken temeller bunlard\u0131r, bu devleti bundan sonraki b\u00f6l\u00fcmde tan\u0131tlayaca\u011f\u0131z.
\nXL. \u2014 Din konusuna gelince, tapmaklar kent harcamalar\u0131yla yapt\u0131r\u0131lmamak gerekir, bir kentte inan\u00e7 \u00fczerine temellenmi\u015f yasalar da bulunmak gerekir, yeter ki bu yasalar k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 olmas\u0131nlar ve sitenin temellerini y\u0131kmas\u0131nlar. Kendilerine dinsel bir tabuyu kamusal olarak kullanma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc tan\u0131nm\u0131\u015f :>lan ki\u015filer kendileri i\u00e7in isterlerse tapmaklar yapabilirler. Krala gelince, saray\u0131nda istedi\u011fi dini uygulayabilece\u011fi kendine ait bir tap\u0131na\u011f\u0131 bulunacakt\u0131r.
\nYED\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM
\nSoyluluk devletinde \u00e7ok say\u0131da patrisyen olmas\u0131 gerekti\u011fi \u00fczerine; soyluluk devletinin \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc \u00fczerine; soyluluk devletinin, mutlak devlete, mutlak y\u00f6netim d\u00fczenindeki devletten daha yak\u0131n oldu\u011fu, bu y\u00fczden de \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn korunmas\u0131na daha uygun d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc \u00fczerine.
\nI. \u2014 Buraya kadar mutlak y\u00f6netim d\u00fczenindeki devleti inceledik. \u015eimdi de bir soyluluk devleti ayakta kalmak i\u00e7in nas\u0131l \u00f6rg\u00fctlenmelidir, bunu g\u00f6relim. B\u00f6yle bir devlete soyluluk devleti diyoruz, \u00e7\u00fcnk\u00fc iktidar tek ki\u015finin de\u011fil, halktan se\u00e7ilmi\u015f ve daha sonra Patrisyen ad\u0131n\u0131 verece\u011fimiz birka\u00e7 ki\u015finin elindedir. Se\u00e7ilmi\u015f s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bile bile s\u00f6yledim, soyluluk devletiyle demokratik devlet aras\u0131ndaki ba\u015fl\u0131ca ayr\u0131m buradad\u0131r da onun i\u00e7in; bir soyluluk devletinde y\u00f6netime kat\u0131lma hakk\u0131 ancak se\u00e7imle elde edilir, oysa bir demokraside bu, do\u011fumla birlikte kazan\u0131lan ya da kurayla elde edilen bir hakt\u0131r (yeri gelince bundan s\u00f6z edece\u011fiz). B\u00f6ylece t\u00fcm halk\u0131n patrisyen say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir devlette bile, kal\u0131t hakk\u0131 da genel bir yasa gere\u011fi ba\u015fkalar\u0131na aktar\u0131lan bir hak da s\u00f6z konusu de\u011filse, o devlet soyluluk devleti olarak kal\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc ancak se\u00e7imle patrisyenlere kat\u0131l\u0131nmaktad\u0131r. Oysa yaln\u0131zca iki patrisyen bulunsayd\u0131, bunlardan biri \u00f6b\u00fcr\u00fcnden g\u00fc\u00e7l\u00fc olmaya \u00e7al\u0131\u015facak ve her ikisinin de b\u00fcy\u00fck g\u00fcc\u00fc bulundu\u011fundan devlet iki par\u00e7aya ya da iktidar\u0131 ellerinde tutanlar \u00fc\u00e7, d\u00f6rt ya da be\u015f ki\u015fiyseler \u00fc\u00e7, d\u00f6rt ya da be\u015f par\u00e7aya b\u00f6l\u00fcnecekti. B\u00f6l\u00fc\u015fenlerin say\u0131s\u0131 ne kadar \u00e7ok olursa bu par\u00e7alar da o kadar g\u00fc\u00e7s\u00fcz olacaklard\u0131r. Buna g\u00f6re bir soyluluk devletinin kal\u0131c\u0131 olabilmesi i\u00e7in olabildi\u011fince az say\u0131da patrisyen bulunacakt\u0131r, patrisyenlerin say\u0131s\u0131 zorunlu olarak devletin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutularak saptanacakt\u0131r.
\nII. \u2014 Pek b\u00fcy\u00fck olmayan bir devlette \u00f6b\u00fcrlerinden \u00fcst\u00fcn durumda bulunan y\u00fcz ki\u015fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn; t\u00fcm g\u00fc\u00e7 onlar\u0131n egemenli\u011fine b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f olsun, dolay\u0131s\u0131yla i\u00e7lerinden biri \u00f6l\u00fcnce, yerine ge\u00e7ecek meslekta\u015flar\u0131n\u0131 patrisyenler aras\u0131ndan se\u00e7mek haklan olsun. Bunlar var g\u00fc\u00e7leriyle \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n ya da yak\u0131nlar\u0131n\u0131n kal\u0131t\u00e7\u0131 olmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015facaklard\u0131r; demek ki iktidar mutlu bir rastlant\u0131 sonucu patrisyenlerin \u00e7ocuklar\u0131 ya da yak\u0131nlar\u0131 olanlar\u0131n elinde bulunacakt\u0131r her zaman. Oysa rastlant\u0131 sonucu sayg\u0131nl\u0131k kazanm\u0131\u015f bu y\u00fcz adamdan yetene\u011fiyle, ayd\u0131nl\u0131k bak\u0131\u015f\u0131yla sivrilen \u00fc\u00e7 ki\u015fi \u00e7\u0131kar en \u00e7ok. Demek ki iktidar y\u00fcz ki\u015finin de\u011fil, herkesi kolayca kendilerine \u00e7ekebilecek durumda olan, d\u00fc\u015f\u00fcnce y\u00f6n\u00fc y\u00fcksek \u00fc\u00e7 ki\u015finin elinde bulunacakt\u0131r ve bunlar insanda do\u011fal olarak bulunan bir tutkuyla mutlak y\u00f6netim yolunu tutacaklard\u0131r. B\u00f6ylece, hesab\u0131m\u0131z do\u011fruysa, b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc en az y\u00fcz yetenekli insan gerektiren bir devlette en az be\u015f bin patrisyen bulunmal\u0131d\u0131r. Ger\u00e7ekte y\u00fcksek kavray\u0131\u015fl\u0131 y\u00fcz insan bulmak hi\u00e7 de zor bir \u015fey de\u011fildir, y\u00fcksek g\u00f6revlere g\u00f6z diken ve bunlar\u0131 elde eden elli ki\u015fi aras\u0131nda devleti daha iyilere b\u0131rakmayacak biri her zaman \u00e7\u0131kar, b\u00f6ylece \u00f6tekiler en iyilerin erdemini \u00f6yk\u00fcn- meye \u00e7al\u0131\u015fsalar da.
\nIII. \u2014 T\u00fcm patrisyenlerin, devletin ba\u015fkenti olan ve Site’ye ya da Cumhuriyet’e ad\u0131n\u0131 veren ayn\u0131 kentten gelmeleri al\u0131\u015fkanl\u0131k olmu\u015ftur, eskiden Roma’nm durumu buydu, bug\u00fcn de Venedik’in, Cenova’n\u0131n durumu budur. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Hollanda Cumhuriyeti ad\u0131n\u0131 t\u00fcm eyaletlerden al\u0131r, bu da bu devletin uyruklar\u0131 i\u00e7in daha b\u00fcy\u00fck bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck anlam\u0131 ta\u015f\u0131r. Ama bir soyluluk devletinin dayanmas\u0131 gereken temel ilkeleri belirlemeden \u00f6nce, tek ki\u015fiye b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f bir iktidarla olduk\u00e7a kalabal\u0131k bir Meclis’e verilmi\u015f iktidar aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131 belirlemek gerekir. \u00c7ok b\u00fcy\u00fck bir ayr\u0131md\u0131r bu. Her \u015feyden \u00f6nce, bir ki\u015finin g\u00fcc\u00fc t\u00fcm devleti elde tutmakta iyice yetersiz kal\u0131r (bunu bir \u00f6nceki b\u00f6l\u00fcm\u00fcn I. paragraf\u0131nda belirttik). Ayn\u0131 \u015feyi bir Meclis i\u00e7in s\u00f6ylersek sa\u00e7ma olur, yeter ki bu kalabal\u0131k\u00e7a bir Meclis olsun: bir Meclis’te \u00e7ok ki\u015fi var demek bu Meclis’in devleti elde tutacak yetenekte oldu\u011funu s\u00f6ylemektir. Demek ki bir kral kesinlikle dan\u0131\u015fmanlar\u0131 olsun isteyecektir, oysa bir Meclis b\u00f6yle bir \u015feye gerek duymaz. Ayr\u0131ca krallar \u00f6l\u00fcml\u00fcd\u00fcr, Meclisler’se uzun zaman varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrler; buna g\u00f6re iktidar bir kere bir Meclis’e aktar\u0131ld\u0131 m\u0131yd\u0131 bir daha kitleye d\u00f6nmeyecek demektir, oysa bir \u00f6nceki b\u00f6l\u00fcm\u00fcn XXV. paragraf\u0131nda g\u00f6rd\u00fck, mutlak y\u00f6netim d\u00fczeninde durum b\u00f6yle de\u011fildir. \u00dcstelik kral\u0131n g\u00fcc\u00fc \u00e7o\u011fu kez s\u00f6zde kal\u0131r; ya ya\u015f\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnden, ya hastal\u0131\u011f\u0131ndan, ya ihtiyarl\u0131\u011f\u0131ndan ya da ba\u015fka bir nedenden \u00f6t\u00fcr\u00fc. Oysa bir Meclis’in g\u00fcc\u00fc dura\u011fand\u0131r. Bundan ba\u015fka bir insan\u0131n istemi de\u011fi\u015fken ve karars\u0131zd\u0131r, bu y\u00fczden mutlak y\u00f6netim d\u00fczeninde her yasa kral\u0131n ortaya konmu\u015f bir istemidir (bir \u00f6nceki b\u00f6l\u00fcm\u00fcn I. paragraf\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi) ama kral\u0131n her istemi yasa g\u00fcc\u00fcnde olmamal\u0131d\u0131r, oysa yeterince kalabal\u0131k bir Meclis’in istemi \u00fczerine ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6yleyemeyiz. Meclis dan\u0131\u015fmana gerek duymad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re (bunu az \u00f6nce g\u00f6sterdik) ortaya koydu\u011fu her istem elbette yasa g\u00fcc\u00fcnde olacakt\u0131r. Demek ki, olduk\u00e7a kalabal\u0131k bir Meclis’e verilen iktidar mutlakt\u0131r ya da mutlaka \u00e7ok yak\u0131nd\u0131r. Mutlak bir g\u00fc\u00e7 varsa bu ancak t\u00fcm halk\u0131n g\u00fcc\u00fc olabilir.
\nIV. \u2014 Bununla birlikte soylulu\u011fun elde tuttu\u011fu bir iktidar (daha \u00f6nce g\u00f6sterdi\u011fimiz gibi) halk kitlesine hi\u00e7bir zaman d\u00f6nmedi\u011fine g\u00f6re ve bunun tart\u0131\u015f\u0131lacak bir yan\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, Meclis’in her istemi mutlak olarak yasa g\u00fcc\u00fcnde oldu\u011funa g\u00f6re bu iktidar mutlak diye al\u0131nmal\u0131d\u0131r, dolay\u0131s\u0131yla bu iktidar\u0131n temelleri ancak Meclis’in istemindedir, buyru\u011fundad\u0131r, halk kitlesinin ileri g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc halk kitlesi kurullara girmemekte ve se\u00e7ime kat\u0131lmas\u0131 istenmemektedir. Demek ki uygulamada iktidar\u0131n mutlak olmamas\u0131na yol a\u00e7an neden halk kitlesinin iktidar\u0131 elinde bulunduranlara korkutucu g\u00f6z\u00fckmesidir; halk gene de bir \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6zg\u00fcrd\u00fcr; bu \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn yasal anlat\u0131m\u0131 yoktur ama sessiz bir bi\u00e7imde de olsa istenmi\u015f ve elde edilmi\u015ftir.
\nV. \u2014 Buna g\u00f6re soyluluk devleti, kendisini mutlak bir devlete en \u00e7ok yakla\u015ft\u0131racak kurumlara sahip oldu\u011fu zaman en iyi durumda olacakt\u0131r, yani halk kitlesi olabildi\u011fince az korkutucu oldu\u011fu zaman ve devletin kurulu\u015fu gere\u011fi kendisine verilen \u00f6zg\u00fcrl\u00fck d\u0131\u015f\u0131nda \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc bulunmad\u0131\u011f\u0131 zaman en iyi durumda olacakt\u0131r; bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fck halk kitlesinden \u00e7\u00f6kt\u00fcm devletin hakk\u0131d\u0131r, onu yaln\u0131zca \u00fcst\u00fcn durumda olanlar savunur ve korur. Bir \u00f6nceki paragraftan da anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi ve kendili\u011finden g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, b\u00f6ylece uygulama ve kuram tam anlam\u0131yla uyu\u015fur; \u00e7\u00fcnk\u00fc iktidar patrisyenlerin elinden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde pleb kendine daha \u00e7ok hak tan\u0131nmas\u0131n\u0131 isteyecektir; G\u00fcney Almanya’da, g\u00fcndelik dilde G\u00fcden ad\u0131 verilen zanaat\u00e7\u0131 birliklerinin durumu budur.
\nVI. \u2014 Meclis’e mutlak bir g\u00fc\u00e7 verilmi\u015f olsun, bu plebin k\u00f6le durumuna d\u00fc\u015fmekten korkmas\u0131 i\u00e7in bir neden olamaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc olduk\u00e7a kalabal\u0131k bir Meclis’in istemini ak\u0131ldan \u00e7ok istek belirleyecektir, duygular insanlar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc \u015fu yana bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc bu yana \u00e7eker ve insanlar ancak istekleri iyiye ya da hi\u00e7 olmazsa g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte iyiye y\u00f6neldi\u011fi zaman ortak y\u00f6netici d\u00fc\u015f\u00fcnceye sahip olabilirler.
\nVII. \u2014 Demek ki bir soyluluk devletinin temel ilkelerini belirlerken her \u015feyden \u00f6nce bu ilkelerin yaln\u0131zca bu y\u00fcce Meclis’in istemine ve g\u00fcc\u00fcne dayanmas\u0131n\u0131 g\u00f6zetmek gerekir; bu \u00f6yle ko\u015fullarda ger\u00e7ekle\u015fmelidir ki Meclis elden geldi\u011fince kendi kendisinin efendisi olsun ve halktan korkmas\u0131 i\u00e7in bir neden bulunsun. Bu ilkeleri belirleyebilmek i\u00e7in ancak mutlak y\u00f6netim d\u00fczenindeki bir devlete uygulanabilen ve soyluluk y\u00f6netimine yabanc\u0131 olan bar\u0131\u015f ilkelerini g\u00f6zden ge\u00e7irelim. mutlak y\u00f6netime \u00f6zg\u00fc bu ilkelerin yerine ayn\u0131 sa\u011flaml\u0131kta ve soyluluk y\u00f6netimine uygun ilkeler koyarsak ve daha \u00f6nce ortaya koydu\u011fumuz belirlemelerin ge\u00e7erlili\u011fini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrsek t\u00fcm ayaklanma nedenleri elbette kalkacakt\u0131r ve soyluluk devleti mutlak y\u00f6netim d\u00fczenindeki devlet kadar g\u00fcvenli olacakt\u0131r, hatta daha g\u00fcvenli olacakt\u0131r, bar\u0131\u015fa ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe dokunmadan mutlak y\u00f6netim d\u00fczenindeki mutlak devlete yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde durumu daha iyi olacakt\u0131r. Ger\u00e7ekte devlet bi\u00e7imi akl\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi yolla ne kadar uyu\u015fursa mutlak y\u00f6neticinin hukuku o kadar b\u00fcy\u00fck olur, dolay\u0131s\u0131yla bar\u0131\u015f\u0131n ve \u00f6zg\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn korunmas\u0131n\u0131 o \u00f6l\u00e7\u00fcde kabul eder. Buna g\u00f6re, soyluluk devletine uymayan ilkeleri atmak i\u00e7in, alt\u0131nc\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcn IX. paragraf\u0131nd\u0131 ortaya Koydu\u011fumuz ilkeleri yeniden ele alal\u0131m ve ona uyan ilkeleri belirleyelim.
\nVIII. \u2014 Her \u015feyden \u00f6nce bir ya da birka\u00e7 kent kurulmal\u0131 ve bunlar g\u00fc\u00e7lendirilmelidir, bu noktada herkes birle\u015fir. Ama devletin ba\u015fkenti ve daha sonra s\u0131n\u0131rlarda yer alan kentler \u00f6ncelikle g\u00fc\u00e7lendirilmeli- d\u0131r. B\u00fct\u00fcn devletin ba\u015f\u0131nda bulunan ve hukuku en b\u00fcy\u00fck olan kent \u00f6b\u00fcr kentlerden daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olmal\u0131d\u0131r. \u00d6te yandan kentlilerin klanlara b\u00f6l\u00fcnmesinde hi\u00e7bir yarar yoktur.
\nIX. \u2014 Silahl\u0131 g\u00fcc\u00fc olu\u015fturanlara gelince, soyluluk devletinde e\u015fitlik herkes i\u00e7in de\u011fil, yaln\u0131zca patrisyenler i\u00e7in ge\u00e7erli oldu\u011funa g\u00f6re ve \u00f6zellikle de patrisyenlerin g\u00fcc\u00fc plebin g\u00fcc\u00fcnden b\u00fcy\u00fck oldu\u011funa g\u00f6re, bu devletin yasalar\u0131 ya da temel hukuklar\u0131 elbette milisin yaln\u0131zca uyruklardan meydana gelmesini zorunlu k\u0131lamaz. Ama hi\u00e7 kimse askerlik sanat\u0131 konusunda iyice bilgi sahibi olmadan patrisyenlere kat\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Baz\u0131lar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi, uyruklar\u0131n ordunun d\u0131\u015f\u0131nda kalmas\u0131n\u0131 istemek bir \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131kt\u0131r. Ayr\u0131ca ordu \u00f6dene\u011fi uyruklara \u00f6dendi\u011fi zaman \u00fclkede kal\u0131r, oysa yabanc\u0131lara \u00f6denirse bu \u00fclke i\u00e7in bir kay\u0131p olur, bu da devletin ba\u015fl\u0131ca g\u00fcc\u00fcn\u00fc zay\u0131flatacakt\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc pro aris et focis olmak \u00fczere d\u00f6\u011f\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcnce e\u015fsiz bir erdemle d\u00f6\u011f\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcr elbette. Buradan anl\u0131yoruz, \u00f6nderlerin, tribunuslar’\u0131n, centuriolar’\u0131n t\u00fcm\u00fc yaln\u0131zca patrisyenlerden se\u00e7ilmelidir. T\u00fcm y\u00fckselme umudundan ve t\u00fcm \u015fereflerden uzak kalm\u0131\u015f askerlerden nas\u0131l y\u00fcreklilik bekleyebiliriz? Oysa zorunlu oldu\u011fu halde yabanc\u0131 bir askeri sava\u015fa sokmay\u0131 patrisyenlere yasak eden bir yasa ortaya koymak, patrisyenlerin kendilerini korumalar\u0131 ve ayaklanmalar\u0131 bast\u0131rmalar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan da ba\u015fka herhangi bir durum a\u00e7\u0131s\u0131ndan da ak\u0131ll\u0131ca bir tutum olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn III., IV. ve V. paragraflar\u0131nda s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz \u015feye, patrisyenlerin y\u00fcce hakk\u0131na ters d\u00fc\u015fer. Ordunun ya da t\u00fcm silahl\u0131 g\u00fcc\u00fcn ba\u015fkomutan\u0131na gelince, bu ba\u015fkomutan bu g\u00f6reve yaln\u0131zca sava\u015f zaman\u0131nda atanmal\u0131, yaln\u0131zca patrisyenler aras\u0131ndan se\u00e7ilmeli, kumandanl\u0131k g\u00f6revlerinin ba\u015f\u0131nda ancak bir y\u0131l kalmal\u0131, bu g\u00f6revde ne daha uzun zaman tutulmal\u0131 ne de bu g\u00f6revlere yeniden \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\nBu hukuk kural\u0131 bir mutlak y\u00f6netimden \u00e7ok bir soyluluk devletinde g\u00f6sterir kendini. Ger\u00e7ekten, yukarda da s\u00f6yledi\u011fimiz gibi, tek ki\u015finin iktidar\u0131n\u0131 ba\u015fkas\u0131na aktarmak \u00f6zg\u00fcr bir Meclis’in iktidar\u0131n\u0131 tek ki\u015fiye aktarmaktan \u00e7ok daha kolayd\u0131r, ama gene de patrisyenler s\u0131k s\u0131k generallerinin kurban\u0131 olurlar, cumhuriyet y\u00f6netiminin en k\u00f6t\u00fc yan\u0131 da budur. Bir mutlak y\u00f6netici devrilince iktidar bir zorbadan \u00f6b\u00fcr\u00fcne ge\u00e7mi\u015f olur, ba\u015fka bir \u015fey de\u011fil, oysa bir soyluluk y\u00f6netiminde devlet y\u0131k\u0131lmadan ve en yetenekli insanlar yok edilmeden b\u00f6yle bir \u015fey ger\u00e7ekle\u015ftirilemez. Roma bu t\u00fcr devrimlerin en \u00fcz\u00fcc\u00fc \u00f6rneklerini vermi\u015ftir. \u00d6te yandan, mutlak y\u00f6netimi incelerken, silahl\u0131 g\u00fc\u00e7 \u00f6deneksiz hizmet etmelidir demi\u015ftik, bunu s\u00f6ylememize yol a\u00e7an neden ortadan kalkm\u0131\u015f bulunuyor. Uyruklar kurullara giremediklerine g\u00f6re ve oy kullanmaya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmad\u0131klar\u0131na g\u00f6re, yabanc\u0131 ki\u015filermi\u015f gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidirler, onlara orduya al\u0131nm\u0131\u015f yabanc\u0131lardan daha k\u00f6t\u00fc davranmak da gerekmez. Onlar\u0131n kendilerini g\u00f6stermelerinden, kurullar yard\u0131m\u0131yla \u00f6b\u00fcrlerinden daha \u00e7ok y\u00fckselmelerinden de korkmamak gerekir. Ayr\u0131ca, askerler yapt\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6zlerinde \u00e7ok b\u00fcy\u00fctmesinler diye patrisyenlerin, askeri hizmetler i\u00e7in \u00f6denek vermeleri yerinde olur.
\nX. \u2014 Patrisyenlerin d\u0131\u015f\u0131nda herkes yabanc\u0131 say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in tarlalar\u0131n, evlerin ve t\u00fcm \u00fclkenin korkusuzca kamu mal\u0131 durumuna getirilmesi ve oturanlara y\u0131ll\u0131k kira kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 verilmesi olanaks\u0131zd\u0131r. Uyruklar\u0131n mallar\u0131n\u0131 istedikleri gibi ta\u015f\u0131malar\u0131na izin verilirse, kendilerine iktidarda yer olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in verimsiz y\u0131llarda kentleri kolayca b\u0131rak\u0131p giderler. Demek ki tarlalar\u0131 ve topraklan uyruklara kiralamak de\u011fil satmak gerekir, \u015fu ko\u015fulla ki, uyruklar y\u0131ll\u0131k \u00fcr\u00fcn \u00fczerinden her y\u0131l bir vergi \u00f6demelidirler, Hollanda’da kural budur.
\nXI. \u2014 Bu belirlemelerden soma y\u00fcce Meclis’in sa\u011flam bir bi\u00e7imde dayanmas\u0131 gereken ilkelere ge\u00e7iyorum. Bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn E. paragraf\u0131nda g\u00f6rd\u00fck, pek b\u00fcy\u00fck olmayan bir devlette Meclis \u00fcyeleri be\u015f bin kadar olmal\u0131d\u0131r. Demek ki iktidar\u0131n daha az ki\u015finin eline d\u00fc\u015fmemesini, tersine devlet b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e iktidar\u0131 ellerinde, bulunduranlar\u0131n da orant\u0131l\u0131 olarak artmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in hangi yola ba\u015fvurmak gerekir ve patrisyenler aras\u0131nda e\u015fitli\u011fi nas\u0131l korumal\u0131d\u0131r; i\u015fler kurullarda nas\u0131l zaman yitirmeden ele al\u0131nabilir; kamu yarar\u0131 nas\u0131l g\u00f6zetilebilir ve son olarak patrisyenlerin ve Meclis’in g\u00fcc\u00fc halk kitlesinin g\u00fcc\u00fcnden daha b\u00fcy\u00fck duruma nas\u0131l getirilebilir ve halk\u0131n gene de
\nbu durumdan ac\u0131 duymamas\u0131 nas\u0131l sa\u011flan\u0131r, bunlar\u0131 ara\u015ft\u0131rmak gerekiyor.
\nXII. \u2014 \u00d6ncelikle g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutmam\u0131z gereken \u015fey en b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fcn k\u0131skan\u00e7l\u0131ktan do\u011fdu\u011fudur. Daha \u00f6nce de belirtti\u011fimiz gibi insanlar do\u011falar\u0131 gere\u011fi birbirlerine d\u00fc\u015fmand\u0131rlar ve onlar\u0131 biraraya getiren ve birle\u015ftiren yasalara kar\u015f\u0131n do\u011falar\u0131n\u0131 korurlar. San\u0131yorum, bu y\u00fczden demokratik devletler soyluluk devletlerine, soyluluk devletleri de mutlak y\u00f6netimlere d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Ben, soyluluk devletlerinden \u00e7o\u011funun demokratik devletler olarak kurulduklar\u0131na inan\u0131yorum: yerle\u015fecek \u00fclke arayan bir halk b\u00f6yle bir toprak bulup i\u015fleyince t\u00fcm hukukunu koruyacakt\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc hi\u00e7 kimse iktidar\u0131 bir ba\u015fkas\u0131na aktarmak istemez. Bir insan\u0131n ba\u015fkas\u0131 \u00fczerinde ne \u00f6l\u00e7\u00fcde hukuku varsa \u00f6b\u00fcr\u00fcn\u00fcn de bu insan \u00fczerinde o kadar hukuku vard\u0131r demek adaletlilik say\u0131l\u0131r da kurulmu\u015f bir topluma kat\u0131lmak isteyen yabanc\u0131lar\u0131n, emeklerini ve kanlar\u0131n\u0131 ortaya koyarak \u00fclkeye yerle\u015fmi\u015f bulunan insanlarla devlet i\u00e7inde ayn\u0131 haklara sahip olmas\u0131 ho\u015f g\u00f6r\u00fclmez. Yabanc\u0131lar bundan yak\u0131nmazlar bile, onlar iktidarda bulunmak i\u00e7in de\u011fil kendi i\u015fleriyle u\u011fra\u015fmak i\u00e7in g\u00f6\u00e7 etmi\u015flerdir ve i\u015flerini g\u00fcvenlik i\u00e7inde g\u00f6rme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc tan\u0131ns\u0131n ba\u015fka bir \u015fey istemezler. Bununla birlikte yabanc\u0131lar\u0131n say\u0131s\u0131 gidecek artar, bunlar kendilerini kabul eden ulusun t\u00f6relerine yava\u015f yava\u015f al\u0131\u015f\u0131rlar, b\u00fcy\u00fck g\u00f6revlere y\u00fckselme haklar\u0131n\u0131n olmay\u0131\u015f\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda \u00f6b\u00fcr insanlardan, ayr\u0131 bir yanlar\u0131 kalmay\u0131ncaya kadar. Ancak yabanc\u0131lar\u0131n say\u0131s\u0131 artarken bir\u00e7ok nedenden \u00f6t\u00fcr\u00fc yurtta\u015flar\u0131n say\u0131s\u0131 azal\u0131r. Ger\u00e7ekte aileler yok olup gitmektedir. Toplumun d\u0131\u015f\u0131na at\u0131lm\u0131\u015f caniler vard\u0131r ve bunlar\u0131n \u00e7o\u011fu yoksulluk \u00e7ektikleri i\u00e7in kamu i\u015flerini umursamazlar, oysa bu arada en g\u00fc\u00e7l\u00fc ki\u015filer saltanat s\u00fcrmekten ba\u015fka bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnmemektedir. B\u00f6ylece iktidar yava\u015f yava\u015f birka\u00e7 ki\u015finin eline ge\u00e7er ve bir darbeyle sonunda tek ki\u015fiye b\u0131rak\u0131l\u0131r. Bu nedenlere bu t\u00fcr devletleri y\u0131kabilecek g\u00fc\u00e7te olan ba\u015fka nedenler de eklenebilir, ama bunlar bilinen \u015feyler, bu konu \u00fczerinde daha \u00e7ok durmayaca\u011f\u0131m ve burada s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz devlet t\u00fcr\u00fcn\u00fcn hangi yasalarla ayakta tutulmas\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6sterece\u011fim.
\nXIII. \u2014 B\u00f6yle bir devletin ilk yasas\u0131, patrisyenlerin say\u0131s\u0131yla halk kitlesi aras\u0131nda ili\u015fki kuran bir yasa olmal\u0131d\u0131r. Bu ili\u015fki \u00f6yle olmal\u0131d\u0131r ki kitle b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e patrisyenlerin say\u0131s\u0131 da orant\u0131l\u0131 olarak arts\u0131n. Ve bu b\u00f6l\u00fcnen II. paragraf\u0131nda belirtti\u011fimiz gibi bu oran a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 bir’e elli olmal\u0131d\u0131r, yani bu say\u0131n\u0131n alt\u0131na d\u00fc\u015fmemelidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc patrisyenlerin say\u0131s\u0131 kitlenin say\u0131s\u0131ndan \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck olabilir. Ancak patrisyenlerin say\u0131s\u0131 \u00e7ok az olursa tehlike ba\u015fg\u00f6sterir. .. Bu yasan\u0131n dokunulmaz bir yasa durumuna nas\u0131l getirilece\u011fini az sonra yerinde g\u00f6sterece\u011fim.
\nXIV. \u2014 Patrisyenler belirli yerlerde oturan belirli ailelerden se\u00e7ilir. Ama bu durumu kesin bir yasayla d\u00fczenlemek daha iyi olur. Ayr\u0131ca aileler s\u0131k s\u0131k ortadan silinirler, ailenin su\u00e7suz olan \u00f6b\u00fcr bireyleri d\u0131\u015fta tutulamayaca\u011f\u0131 i\u00e7in patrisyenlik onurunun kal\u0131tsal olmas\u0131 durumu bu devlet bi\u00e7imiyle tersle\u015fir. Ama bu devlet bi\u00e7imi bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn XII. paragraf\u0131nda tan\u0131tlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z demokratik devlete yakla\u015f\u0131r gibidir; b\u00f6yle bir devlette az say\u0131da insan yurtta\u015flar\u0131 egemenlikleri alt\u0131nda tutar. \u00d6te yandan patrisyenlerin o\u011fullar\u0131n\u0131 ve kanda\u015flar\u0131n\u0131 se\u00e7melerine, ve dolay\u0131s\u0131yla baz\u0131 ailelerin y\u00f6netim hakk\u0131n\u0131 ellerinde tutmalar\u0131na engel olmak olanaks\u0131zd\u0131r, hatta sa\u00e7mad\u0131r, bunu bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn XXXIX. paragraf\u0131nda g\u00f6sterece\u011fim. Ama bu durum kesin bir yasayla ger\u00e7ekle\u015ftirilmemeli ve \u00f6b\u00fcrleri d\u0131\u015fta tutulmamal\u0131d\u0131r (yeter ki bu ki\u015filer devletin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde do\u011fmu\u015f olsunlar, ulusal dili konu\u015fsunlar, bir yabanc\u0131yla evlenmi\u015f olmas\u0131nlar, namussuz bilinmesinler, k\u00f6le ya da \u015farap ya da bira t\u00fcccar\u0131 gibi a\u015fa\u011f\u0131 say\u0131lan bir meslekten olmas\u0131nlar; bununla birlikte devlet bi\u00e7imini korur ve patrisyenlerle halk kitlesi aras\u0131nda varolmas\u0131 gereken ili\u015fki s\u00fcrer.
\nXV. \u2014 \u00c7ok gen\u00e7 insanlar\u0131n se\u00e7ilemeyecekleri ayr\u0131ca bir yasayla saptanm\u0131\u015fsa \u00e7ok az say\u0131da ailenin iktidara gelmesi hi\u00e7bir zaman olmayacak bir \u015feydir; dolay\u0131s\u0131yla yasa en az otuz ya\u015f\u0131nda olmayan bir ki\u015finin aday listesinde yer alamayaca\u011f\u0131n\u0131 kesinle\u015ftirmelidir.
\nXVI. \u2014 Ayr\u0131ca t\u00fcm patrisyenler belirli tarihlerde kentin belirli bir yerinde toplanmal\u0131 ve kusurlu olanlar, hastal\u0131k durumlar\u0131 ya da ivedi kamu i\u015fleri d\u0131\u015f\u0131nda, olduk\u00e7a a\u011f\u0131r bir para cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu d\u00fczenleme olmazsa bir\u00e7ok ki\u015fi kendi ki\u015fisel i\u015fleriyle u\u011fra\u015fmaktan devlet i\u015flerini savsaklayacakd\u0131r.
\nXVII . \u2014 Bu Meclisin g\u00f6revi yasalar yapmak ya da yasalar\u0131 y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131rmak, patrisyenler aras\u0131ndan yeni meslekta\u015flar se\u00e7mek ve t\u00fcm devlet memurlar\u0131m atamakt\u0131r. Y\u00fcce g\u00fcc\u00fc elinde bulunduran ki\u015fi biz Meclis’in b\u00f6yle bir g\u00fcce sahip oldu\u011funu kabul etmi\u015ftik yasa yapmak ve yasalar\u0131 y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131rmak hukukunu bir ba\u015fkas\u0131na versin de, gene de bu iktidar\u0131 verdi\u011fi ki\u015fi yarar\u0131na hukukundan ge\u00e7mesin, bu olacak \u015fey de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc yasa yapmak ve yasalar\u0131 kald\u0131rmak olanakl\u0131 olursa bir g\u00fcn devlet bi\u00e7imini de b\u00fct\u00fcn\u00fcyle de\u011fi\u015ftirmek olanakl\u0131 olmaz m\u0131? Y\u00fcce g\u00fcc\u00fc elden b\u0131rakmaks\u0131z\u0131n, g\u00fcndelik i\u015fleri varolan yasalara uyarak y\u00f6netmek g\u00f6revini ba\u015fkalar\u0131na vermekse olanakl\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca devlet memurlar\u0131 patrisyenler taraf\u0131ndan de\u011fil de ba\u015fka kimseler taraf\u0131ndan se\u00e7ilselerdi, bu Meclis’in \u00fcyelerine patrisyenden \u00e7ok
\ng\u00f6zbebe\u011fi demek yara\u015f\u0131rd\u0131.
\nXVIII. \u2014 Baz\u0131 halklar patrisyenler toplulu\u011funun ba\u015f\u0131na ya Venedik’te oldu\u011fu gibi ya\u015fam boyu ya da Cenova’da oldu\u011fu gibi belli bir s\u00fcre i\u00e7in bir devlet ba\u015fkan\u0131 ya da bir \u00f6nder getirmeyi al\u0131\u015fkanl\u0131k edinmi\u015flerdir, ama alman \u00f6nlemler o kadar b\u00fcy\u00fckt\u00fcr ki bu durumun devlet i\u00e7in tehlikeli oldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bu yolun mutlak y\u00f6netime gitti\u011finden de ku\u015fku yok. Tarihten anlayabildi\u011fimiz kadar\u0131yla bu al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n biricik k\u00f6keni \u015fudur: patrisyenlik kurumunun ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131ndan \u00f6nce bu devletler sanki bir kral taraf\u0131ndan y\u00f6netiliyorlarm\u0131\u015f gibi bir devlet ba\u015fkan\u0131 ya da bir site \u00f6nderi taraf\u0131ndan y\u00f6netiliyorlard\u0131, yani bir devlet ba\u015fkan\u0131n\u0131n se\u00e7ilmesi ulus taraf\u0131ndan isteniyordu, ama bu mutlak oldu\u011fu kabul edilen soyluluk devleti i\u00e7in gerekli de\u011fildir.
\nXIX. \u2014 Y\u00fcce g\u00fc\u00e7 patrisyenler meclisi \u00fcyelerinin her birine de\u011fil de meclisin b\u00fct\u00fcn\u00fcne ba\u011fl\u0131 oldu\u011funa g\u00f6re (b\u00f6yle olmazsa patrisyenler ba\u015f\u0131bozuk bir kalabal\u0131k durumuna d\u00fc\u015fer), yasalar t\u00fcm patrisyenleri ortak bir d\u00fc\u015f\u00fcncenin y\u00f6netti\u011fi birlikli bir b\u00fct\u00fcn olu\u015fturmaya zorlamal\u0131d\u0131r. Ama yasalar da yeterli g\u00fcce sahip de\u011fildir ve bu yasalar\u0131n koruyucular\u0131 durumunda bulunan ki\u015filer de onlar\u0131 \u00e7i\u011fnerlerse kolayca bozulurlar ve bu ki\u015filerin isteklerini dizginlemenin tek yolu kendilerine meslekta\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan verilen cezad\u0131r, bu da tam anlam\u0131yla sa\u00e7mal\u0131kt\u0131r; demek ki devlet d\u00fczeninin ve yasalar\u0131n\u0131n, patrisyenlerin t\u00fcm\u00fc taraf\u0131ndan korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak \u00f6zg\u00fcl bir yol aramak yerinde olur, ayn\u0131 zamanda, patrisyenler aras\u0131nda e\u015fitli\u011fi olabildi\u011fince korumaya \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r.
\nXX. \u2014 Bir ba\u015fkan ya da bir \u00f6nder kurulda oy verdi\u011fi zaman b\u00fcy\u00fck bir e\u015fitsizlik ortaya \u00e7\u0131kar, \u00e7\u00fcnk\u00fc kendisine i\u015fini iyi y\u00fcr\u00fctebilmesi i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir g\u00fc\u00e7 tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Buna g\u00f6re durumu iyi de\u011ferlendirirsek, hi\u00e7bir \u015fey belli say\u0131da patrisyenden olu\u015fmu\u015f ikinci bir kurul kadar ortak esenli\u011fe yararl\u0131 de\u011fildir; bu kurul y\u00fcce Meclis’e ba\u011f\u0131ml\u0131 bulunacak ve g\u00f6revi yaln\u0131zca kurullarla ve devlet memurlar\u0131yla ilgili temel yasalar\u0131n bozulmadan kalmas\u0131n\u0131 g\u00f6zetmek olacakt\u0131r. Bu ikinci kurulun \u00fcyeleri yasaya ayk\u0131r\u0131 bir davran\u0131\u015fta bulunan t\u00fcm devlet memurlar\u0131n\u0131 mahkemeye \u00e7a\u011f\u0131rmak ve \u00e7\u0131karmak ve varolan yasalara g\u00f6re mahkum etmek g\u00fcc\u00fcne sahip olmal\u0131d\u0131rlar. Bu kurulun \u00fcyelerine bundan b\u00f6yle temsilci diyece\u011fiz.
\nXXI. \u2014 Bu temsilciler ya\u015fam boyu g\u00f6rev yapmak i\u00e7in se\u00e7ilmelidirler. \u00c7\u00fcnk\u00fc belli bir s\u00fcre i\u00e7in se\u00e7ilirlerse, daha sonra ba\u015fka devlet g\u00f6revleriyle g\u00f6revlendirilebilecek bi\u00e7imde se\u00e7ilirlerse, (XIX. paragrafta belirtti\u011fimiz sa\u00e7mal\u0131\u011fa d\u00fc\u015feriz yeniden. Ama uzun s\u00fcreli bir yetki onlar\u0131 kibirlerinden yanlar\u0131na yakla\u015f\u0131lmaz insanlar etmesin diye, temsilcilik g\u00f6revlerine ancak altm\u0131\u015f ya\u015fma ula\u015fm\u0131\u015f ve senat\u00f6rl\u00fck yapm\u0131\u015f (bu konuyla ilgili olarak bundan sonraki paragrafa bak\u0131n\u0131z) insanlar se\u00e7ilmelidir.
\nXXII. \u2014 Bu temsilcilerin say\u0131s\u0131n\u0131 kolayca belirleyebiliriz; bunun i\u00e7in de \u015fu noktay\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutmal\u0131y\u0131z: temsilcilerin patrisyenlere oran\u0131 t\u00fcm patrisyenlerin halk kitlesine oran\u0131 kadar olmal\u0131d\u0131r, nas\u0131l ki patrisyenler say\u0131lan daha az oldu\u011funda y\u00f6neticilik edemiyorlarsa. B\u00f6ylece temsilcilerin say\u0131s\u0131 patrisyenlerin say\u0131s\u0131 kadar olacakt\u0131r, patrisyenlerin halk kitlesi kar\u015f\u0131s\u0131ndaki say\u0131s\u0131 kadar, yani bir’e elli olacakt\u0131r.
\nXXIII. \u2014 Temsilciler kurulunun g\u00f6revini g\u00fcvenlik i\u00e7inde yerine getirebilmesi i\u00e7in bu kurula buyruklar\u0131n\u0131 yerine getirecek bir b\u00f6l\u00fcm silahl\u0131 g\u00fc\u00e7 ayr\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\nXXIV. \u2014 T\u00fcm temsilcilere ve t\u00fcm devlet memurlar\u0131na sabit bir \u00fccret de\u011fil, hesaplanm\u0131\u015f bir \u00fccret \u00f6demek gerekir; bu \u00fccret \u00f6yle hesaplanmal\u0131d\u0131r ki kimse b\u00fcy\u00fck zarar g\u00f6rmeden kamu yarar\u0131na k\u00f6t\u00fc hizmet edemesin. Soyluluk devletinde memurlar\u0131n maa\u015f ald\u0131klar\u0131 kesindir, \u00e7\u00fcnk\u00fc halk\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc pleb’den olu\u015fmaktad\u0131r, plebin g\u00fcvenli\u011fini de patrisyenler g\u00f6zetirler, oysa plebin kendi i\u015fiyle u\u011fra\u015fmaktan ba\u015fka yapt\u0131\u011f\u0131 bir \u015fey yoktur. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k her ki\u015fi ba\u015fkas\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131 ancak kendi \u00e7\u0131karma katk\u0131s\u0131 olaca\u011f\u0131na inand\u0131\u011f\u0131 zaman savunmakta oldu\u011fundan, i\u015fleri \u00f6yle d\u00fczenlemek gerekir ki devlet g\u00f6revini \u00fcstlenenler ortak esenli\u011fi \u00f6zenle g\u00f6zettiklerinde kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na en iyi bi\u00e7imde hizmet etmi\u015f olsunlar.
\nXXV. \u2014 Temsilcilere verilecek \u00f6denek -daha \u00f6nce de g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi, temsilcilerin g\u00f6revi yasalar\u0131n bozulmadan kalmas\u0131n\u0131 g\u00f6zetmektir- \u015fu yoldan hesaplanmal\u0131d\u0131r: Devletin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde oturan her aile babas\u0131 her y\u0131l \u00e7ok az bir para, \u00f6rne\u011fin bir g\u00fcm\u00fc\u015f \u00e7eyrek \u00f6demelidir, b\u00f6ylece oturanlar\u0131n say\u0131s\u0131 ve bunlardan ne kadar\u0131n\u0131n patrisyenleri olu\u015fturdu\u011fu \u00f6\u011frenilecektir. Ayr\u0131ca her yeni patrisyen se\u00e7ildikten sonra temsilcilere tutar\u0131 b\u00fcy\u00fck olan bir para, \u00f6rne\u011fin yirmi ya da yirmi be\u015f g\u00fcm\u00fc\u015f lira \u00f6demelidir. Meclis toplant\u0131lar\u0131na kat\u0131lmayan patrisyenlerin ceza olarak \u00f6dedikleri paralarla bir su\u00e7 i\u015flemi\u015f memurlar\u0131n varl\u0131klar\u0131ndan bir b\u00f6l\u00fcm temsilcilere verilecektir; bu memurlar temsilcilerin \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kmak zorunda olacaklar ve t\u00fcm varl\u0131klar\u0131na el konulmas\u0131na kadar gidecek bir para cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131lacaklard\u0131r. Bununla birlikte bu durumdan t\u00fcm temsilciler de\u011fil, yaln\u0131zca her g\u00fcn g\u00f6revleri ba\u015f\u0131nda bulunan ve g\u00f6revi temsilciler kurulunu toplant\u0131ya \u00e7a\u011f\u0131rmak olan ki\u015filer yararlanacaklard\u0131r. \u00d6te yandan temsilciler kurulundan her zaman ayn\u0131 say\u0131da \u00fcye bulunmas\u0131 i\u00e7in y\u00fcce Meclis kararla\u015ft\u0131r\u0131lan tarihte topland\u0131\u011f\u0131 zaman, her t\u00fcrl\u00fc sorundan \u00f6nce eksik kalan \u00fcyelikleri tamamlaya-, \u00e7akt\u0131r. Meclis’i se\u00e7ime \u00e7a\u011f\u0131rmak temsilciler taraf\u0131ndan unutulursa, bu gecikmeyle ilgili olarak y\u00fcce Meclis’i uyarmak, temsilcilerin ba\u015fkan\u0131ndan susmalar\u0131n\u0131n nedenini sormak ve y\u00fcce Meclis’in g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc almak senato ba\u015fkan\u0131na d\u00fc\u015fer (Senato’dan az sonra s\u00f6z edece\u011fiz). Senato ba\u015fkam da bir \u015fey s\u00f6ylemiyorsa, konu Y\u00fcksek Mahkeme ba\u015fkan\u0131 taraf\u0131ndan yeniden ele al\u0131n\u0131r, o da ayn\u0131 bi\u00e7imde davran\u0131yorsa sorun, temsilcilerin ba\u015f- kanma, Senato ba\u015fkan\u0131na, Y\u00fcksek Mahkeme ba\u015fkan\u0131na niye sustuklar\u0131n\u0131 soran bir patrisyen taraf\u0131ndan da ele al\u0131nabilir. Son olarak, \u00e7ok gen\u00e7 ki\u015filerin patrisyenlere kat\u0131lmas\u0131n\u0131 yasak eden yasaya uyulmas\u0131 i\u00e7in otuz ya\u015fma gelmi\u015f ve yasal a\u00e7\u0131dan y\u00f6netimin d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131lmam\u0131\u015f t\u00fcm ki\u015filerin adlar\u0131n\u0131 temsilcilerin \u00f6n\u00fcnde listelere yazd\u0131rtmalar\u0131 ve belli bir tutar kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda yeni sayg\u0131nl\u0131klar\u0131yla ilgili simgeyi almalar\u0131 gerekir; yaln\u0131zca kendilerine verilen bir ni\u015fan ta\u015f\u0131malar\u0131na izin verilecektir; bu da onlar\u0131n tan\u0131nmalar\u0131n\u0131 ve ba\u015fkalar\u0131ndan daha \u00e7ok sayg\u0131 g\u00f6rmelerini sa\u011flayacakt\u0131r.
\nSe\u00e7imler yap\u0131l\u0131rken, listede ad\u0131 bulunmayan birini se\u00e7meyi t\u00fcm patrisyenlere yasak eden bir yasa \u00e7\u0131kar\u0131lacakt\u0131r ve bunun cezas\u0131 \u00e7ok a\u011f\u0131r olacakt\u0131r. Ayr\u0131ca devletin temel yasalar\u0131 bozulmadan kals\u0131n diye, y\u00fcce Meclis \u00fcyelerinden biri temel yasalarda de\u011fi\u015fiklik \u00f6nerirse, \u00f6rne\u011fin ordu komutan\u0131n\u0131n yetki s\u00fcresinin bir y\u0131l\u0131n \u00fczerine \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131, patrisyen say\u0131s\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131n\u0131 ve buna benzer \u015feyleri \u00f6nerirse, vatana ihanetle su\u00e7lanacakt\u0131r; bu ki\u015fiyi \u00f6l\u00fcme mahkum etmek ve t\u00fcm mallar\u0131na el koymak yetmez, ayr\u0131ca onun i\u015fledi\u011fi cinayetin anas\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrecek bir an\u0131t dikilmelidir. Kamu hukukuyla ilgili \u00f6b\u00fcr ilkelerin kal\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in \u015f\u00f6yle bir kural koymak yeter: \u00d6ncelikle temsilciler kurulunun, sonra da y\u00fcce Meclis’in d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fc uygun bulmadan ne bir yasa y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131labilir ne de yeni bir yasa \u00e7\u0131kar\u0131labilir.
\nXXVI. \u2014 Y\u00fcce Meclis’i toplant\u0131ya \u00e7a\u011f\u0131rmak ve Meclis’e hangi i\u015flerin sunulaca\u011f\u0131na karar vermek hakk\u0131 temsilcilerin elindedir; Meclis’te ilk g\u00f6rev de onlara verilmi\u015ftir, ancak oylamalara kat\u0131lamazlar. Bununla birlikte Meclis’e her geli\u015flerinde, y\u00fcce Meclis’in selameti ve halk\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in yurdun temel yasalar\u0131n\u0131 bozmadan koruyacaklar\u0131na ve ortak esenli\u011fi g\u00f6zeteceklerine yemin etmelidirler. Bundan sonra temsilcilerin yazmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapan bir memur g\u00fcndeme getirilen i\u015fleri Meclis’e sunacakt\u0131r.
\nXXVII. \u2014 Al\u0131nacak kararlarda ve memurlar\u0131n se\u00e7iminde t\u00fcm patrisyenler e\u015fit hakka sahip olsunlar ve i\u015fler zaman yitirilmeden ele al\u0131ns\u0131n diye Venedik’te uygulanan y\u00f6ntemi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde benimsemek yerinde olacakt\u0131r. Devlet memurlar\u0131m se\u00e7mek i\u00e7in \u00f6nce kurul \u00fcyeleri aras\u0131ndan ad listesini, yani kamu g\u00f6revlerine aday olanlar\u0131n adlar\u0131n\u0131 okuyacak birka\u00e7 ki\u015fi kurayla se\u00e7ilir ve her patrisyen her aday i\u00e7in g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc bildirir, yani bir oy pusulas\u0131yla \u00f6nerilen aday\u0131 kabul ya da red etti\u011fini belirtir, \u00f6yle ki daha sonra kimin ne oy verdi\u011fi anla\u015f\u0131lmas\u0131n. B\u00f6ylece t\u00fcm yurtta\u015flar aras\u0131nda e\u015fitlik korunmu\u015f ve i\u015fler k\u0131sa s\u00fcrede ele al\u0131nm\u0131\u015f olmakla kalmaz, ayn\u0131 zamanda herkes tam bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck i\u00e7inde bulunur, bu da en gerekli olan \u015feydir, \u00e7\u00fcnk\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc bildirmesi ona kin duyulmas\u0131na yol a\u00e7mayacakt\u0131r.
\nXXVIII. \u2014 Temsilciler kurulunda da \u00f6b\u00fcr kurullarda da ayn\u0131 kurallar\u0131 izlemek, yani oy pusulalar\u0131yla oy kullanmak gerekir. Ama temsilciler kurulunu toplant\u0131ya \u00e7a\u011f\u0131rmak ve g\u00fcndemi d\u00fczenlemek hakk\u0131 ba\u015fkan\u0131n elinde bulunmal\u0131d\u0131r; ba\u015fkan on ya da daha \u00e7ok temsilciyle plebin yak\u0131nd\u0131\u011f\u0131 \u015feyleri ve memurlarla ilgili gizli su\u00e7lamalar\u0131 \u00f6\u011frenecek, gerekiyorsa davac\u0131lar\u0131 g\u00fcvenli bir yerde tutacak ve patrisyenler meclisini ola\u011fan\u00fcst\u00fc toplant\u0131ya \u00e7a\u011f\u0131rmak s\u00f6z konusu oldu\u011fu zaman i\u015fin ivedi olup olmad\u0131\u011f\u0131na karar verecektir. Bu ba\u015fkan ve onunla birlikte \u00e7al\u0131\u015fan k\u00fc\u00e7\u00fck kurul y\u00fcce Meclis taraf\u0131ndan se\u00e7ilmeli ve temsilcilerle ayn\u0131 say\u0131da olmal\u0131d\u0131r. Ama bunlar ya\u015fam boyu g\u00f6rev yapmak i\u00e7in de\u011fil, alt\u0131 ay i\u00e7in se\u00e7ilmeli ve ancak \u00fc\u00e7 ya da d\u00f6rt y\u0131l sonra yeniden se\u00e7ilebilmelidirler. Daha \u00f6nce belirtti\u011fimiz gibi, el konulan mallar ve para cezalar\u0131ndan sa\u011flanan gelir ya da bu gelirin belirli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc bu ki\u015filere verilecektir. Temsilcilerle ilgili kurallar\u0131 yeri gelince belirtece\u011fiz.
\nXXIX. \u2014 Gene y\u00fcce Meclis’e ba\u011f\u0131ml\u0131 olan ikinci bir kurula Senato ad\u0131n\u0131 verece\u011fiz; bu kurulun g\u00f6revi kamu i\u015flerini y\u00fcr\u00fctmektir, \u00f6rne\u011fin devletin yasalar\u0131m yay\u0131mlamak, yasan\u0131n buyurdu\u011fu bi\u00e7imde kentlerin g\u00fc\u00e7lendirilmesini d\u00fczenlemek, orduya y\u00f6nerge vermek, uyruklardan vergi istemek ve bu verginin kullan\u0131m bi\u00e7imini belirlemek, yabanc\u0131 el\u00e7ileri yan\u0131tlamak ve nerelere el\u00e7i g\u00f6ndermenin yerinde olaca\u011f\u0131na karar vermek gibi. Ama el\u00e7ileri se\u00e7mek hakk\u0131 y\u00fcce Meclis’in elindedir. Patrisyenler Senato’nun kay\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nlar diye kimsenin, y\u00fcce Meclis d\u0131\u015f\u0131nda, ba\u015fkas\u0131 taraf\u0131ndan bir kamu g\u00f6revine getirilemeyece\u011fi uyulmas\u0131 gereken temel bir kural olacakt\u0131r. Ayr\u0131ca \u015feylerin d\u00fczenine herhangi bir de\u011fi\u015fiklik getiren t\u00fcm i\u015fler, \u00f6rne\u011fin sava\u015fla ve bar\u0131\u015fla ilgili buyrultular y\u00fcce Meclis’e g\u00f6nderilmelidir. Senato’nun sava\u015f ve bar\u0131\u015fla ilgili kararlar\u0131n\u0131n kesinlik kazanmas\u0131 i\u00e7in y\u00fcce Meclisin onay\u0131ndan ge\u00e7mesi gerekir. Ve bu y\u00fczden yeni vergiler koymak hakk\u0131 Senato’nun de\u011fil y\u00fcce Meclis’in elinde olmal\u0131 diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.
\nXXX. \u2014 Senat\u00f6rlerin say\u0131s\u0131n\u0131 saptamak i\u00e7inse \u015fu \u00f6neriler akla geliyor: \u00f6nce t\u00fcm patrisyenler senat\u00f6rler aras\u0131na kat\u0131lmak konusunda ayn\u0131 umudu ta\u015f\u0131yabilmelidir; \u0130kincisi, temsilcilikleri sona eren senat\u00f6rler \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcre sonra yeniden se\u00e7ilebilmelidir, bundan ama\u00e7 iktidar\u0131 her zaman deneyli ve yetenekli insanlar\u0131n elde tutmas\u0131d\u0131r. Son olarak, senat\u00f6rler i\u00e7in de bilgeli\u011fi ve erdemi y\u00fcksek bir\u00e7ok insan bulunmal\u0131d\u0131r. Bu ko\u015fullar\u0131 yerine getirmek, yasa diliyle konu\u015facak olursak, ancak \u015fu yolla olanakl\u0131d\u0131r: kimse elli ya\u015fma gelmeden senat\u00f6rler aras\u0131na kat\u0131lmamal\u0131 ve d\u00f6rt y\u00fcz patrisyen yani toplam say\u0131n\u0131n hemen hemen on ikide biri bir y\u0131l i\u00e7in se\u00e7ilmeli ve iki y\u0131l aradan sonra yemden se\u00e7ilebilmelidir; buna g\u00f6re patrisyenlerin on ikide biri her zaman senat\u00f6rl\u00fck g\u00f6revlerini yerine getireceklerdir, ama olduk\u00e7a k\u0131sa zaman aral\u0131klar\u0131yla. Bu say\u0131y\u0131 temsilci ad\u0131 verilen patrisyenlerin say\u0131s\u0131na ekleyince elli ya\u015fma gelmi\u015f patrisyen say\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7ok alt\u0131na d\u00fc\u015f\u00fclmedi\u011fi g\u00f6r\u00fclecektir. B\u00f6ylece t\u00fcm patrisyenler senat\u00f6r ya da temsilci d\u00fczeyine ula\u015fmak konusunda \u00e7ok umutlu olacaklard\u0131r, bununla birlikte bu senat\u00f6r ve temsilciler de olduk\u00e7a k\u0131sa aral\u0131klarla senat\u00f6r sandalyesine oturacaklard\u0131r, i\u015f konusunda zekice davranan ve bilgili olan ki\u015filer Senato’da hi\u00e7 bir zaman eksik olmayacakt\u0131r. Bu yasa bir\u00e7ok senat\u00f6r\u00fcn k\u0131skan\u00e7l\u0131\u011f\u0131n\u0131 uyand\u0131rmadan bozulamaz, bu y\u00fczden bu yasan\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte kalmas\u0131 i\u00e7in \u00f6nlem almak gerekmez; yaln\u0131z senat\u00f6rl\u00fck ya\u015fma gelmi\u015f her patrisyen kendini temsilcili\u011fe lay\u0131k g\u00f6r\u00fcrse i\u015f de\u011fi\u015fir. Temsilciler Senato adaylar\u0131n\u0131n listesine adlar\u0131n\u0131 yazarlar ve onu y\u00fcce Meclis \u00f6n\u00fcnde okurlar, buna g\u00f6re se\u00e7ilebilecek durumda olan adaylar kendilerine g\u00f6sterilen ve \u00f6b\u00fcr senat\u00f6rlerin Senato’da bulundu\u011fu yerin yan\u0131nda bulunan yeri al\u0131rlar.
\nXXXI. \u2014 Senat\u00f6rlerin \u00fccreti \u00f6yle olmal\u0131d\u0131r ki onlara sava\u015ftan \u00e7ok bar\u0131\u015f yarar sa\u011flas\u0131n, bunun i\u00e7in \u00f6b\u00fcr \u00fclkelere ihra\u00e7 edilen mallar\u0131n y\u00fczde biri ya da ellide biri onlara b\u0131rak\u0131lacakt\u0131r. Elbette bu ko\u015fullarda bar\u0131\u015f\u0131 ellerinden geldi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde korumaya \u00e7al\u0131\u015facaklar ve hi\u00e7 bir zaman sava\u015f \u00e7\u0131karmak istemeyeceklerdir. Ticaretle u\u011fra\u015fan senat\u00f6rler de bu paydan yararlanmal\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc yararlanmalar\u0131 yasak edilirse bu ticaret i\u00e7in b\u00fcy\u00fck y\u0131k\u0131m olur, san\u0131yorum kimse bunu yads\u0131yamaz. Ayr\u0131ca \u015f\u00f6yle bir kural da koymak gerekir: senat\u00f6r ya da eski senat\u00f6r durumundaki ki\u015filer orduda g\u00f6rev alamazlar, bir de kimse g\u00f6rev yapan bir senat\u00f6r\u00fcn ya da \u0130ki y\u0131ldan az bir s\u00fcredir senat\u00f6rl\u00fck yetkisi ta\u015f\u0131yan bir patrisyenin o\u011flu ya da torunu oldu\u011fu halde bir ordunun komutanl\u0131\u011f\u0131na atanamaz (bu da ancak sava\u015f zaman\u0131 s\u00f6z konusu olabilir). Elbette senat\u00f6r olmayan patrisyenler de bu yasalar\u0131 var g\u00fc\u00e7leriyle savunacaklard\u0131r ve b\u00f6ylece senat\u00f6rler bar\u0131\u015f d\u00f6nemlerinde sava\u015f d\u00f6nemlerine g\u00f6re her zaman daha y\u00fcksek bir \u00fccret alacaklar ve sava\u015f yapma fikrini ancak devlet i\u00e7in mutlak bir zorunluluk ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zaman benimseyeceklerdir. Temsilciler ve senat\u00f6rler b\u00fcy\u00fck \u00fccretler al\u0131rlarsa soyluluk devleti uyruklar i\u00e7in herhangi bir mutlak y\u00f6netim kadar masrafl\u0131 olmaz m\u0131 bi\u00e7iminde bir ele\u015ftiri y\u00f6neltilebilir. Ama kral saray\u0131n\u0131n bar\u0131\u015f\u0131 korumaya hizmet etmeyen ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir harcama nedeni olmas\u0131 ve bar\u0131\u015f\u0131n ancak \u00e7ok b\u00fcy\u00fck harcamalarla elde edilebilmesi bir yana, mutlak y\u00f6netim d\u00fczeninde b\u00fct\u00fcn bu paralar tek ki\u015finin ya da bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n eline ge\u00e7er, oysa bir soyluluk devletinde bu paralar b\u00fcy\u00fck bir toplulu\u011fun hizmetine sunulmu\u015ftur. Ayr\u0131ca kral ve hizmetindekiler devlet harcamalar\u0131n\u0131 uyruklar gibi \u00fcstlenmezler, oysa soyluluk devletinde durum bunun tersidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc her zaman en zengin ki\u015filerden se\u00e7ilen patrisyenler kamu harcamalar\u0131na b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde katk\u0131da bulunmaktad\u0131r. Son olarak bir mutlak y\u00f6netimdeki parasal harcamalar krala ba\u011flanan harcamalardan \u00e7ok, gizli tutulan harcamalardan gelmektedir. Bar\u0131\u015f\u0131 ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc korumak i\u00e7in yurtta\u015flara y\u00fcklenen devlet harcamalar\u0131ysa, b\u00fcy\u00fck tutarda da olsalar yurtta\u015flar\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc a\u015fmaz ve bunlara bar\u0131\u015f u\u011fruna katlan\u0131lmaktad\u0131r. Hangi ulus HollandalIlar kadar \u00e7ok ve a\u011f\u0131r vergi \u00f6demi\u015ftir? Bununla birlikte Hollanda ulusu batmam\u0131\u015ft\u0131r, tersine herkesi k\u0131skand\u0131racak kadar zengin bir ulustur. Demek ki mutlak y\u00f6netim devletinin harcamalar\u0131 bar\u0131\u015f i\u00e7in kullan\u0131lmayd\u0131 yurtta\u015flar ezilmeyeceklerdi; ama daha \u00f6nce de s\u00f6yledi\u011fim gibi bu t\u00fcr bir devlette uyruklar\u0131 ezen gizli harcama nedenleri vard\u0131r. Bir kral\u0131n de\u011feri \u00f6zellikle sava\u015fta belli olur ve saltanat s\u00fcrmekten ba\u015fka bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnmeyenler uyruklar\u0131n\u0131n yoksul kalmas\u0131na b\u00fcy\u00fck \u00f6zen g\u00f6sterirler diyen d\u00fc\u015f\u00fcnceli bir HollandalIn\u0131n (Van Hove) belirlemeleri i\u00e7in herhangi bir \u015fey s\u00f6ylemeyece\u011fim, \u00e7\u00fcnk\u00fc onun s\u00f6ylediklerinin benim tasar\u0131mla ilgisi yok; ben yaln\u0131zca herhangi bir y\u00f6netimin alabilece\u011fi en iyi bi\u00e7imi kan\u0131tlamak istiyorum.
\nXXXII. \u2014 Y\u00fcce Meclis taraf\u0131ndan atanm\u0131\u015f birka\u00e7 temsilci Senato’da bulunmal\u0131 ama oylamalara kat\u0131lmamal\u0131d\u0131r; bunlar\u0131n g\u00f6revi devletin temel yasalar\u0131na uyulmas\u0131n\u0131 g\u00f6zetmek olacakt\u0131r ve Senato’nun kararlar\u0131yla ilgili olarak zaman, zaman y\u00fcce Meclis’i ayd\u0131nlatmak da onlara d\u00fc\u015fecektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc daha \u00f6nce de s\u00f6yledi\u011fimiz gibi y\u00fcce Meclis’i toplant\u0131ya \u00e7a\u011f\u0131rmak ve Meclis’in kendi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc bildirmesi gereken konularda ona uymak temsilcilerin g\u00f6revidir. Ama oylamaya gidilmeden \u00f6nce Senato ba\u015fkan\u0131 sorunun durumunu, Senato’nun sorunla ilgili g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ve Senato g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn
\nnedenlerini a\u00e7\u0131klar; bundan sonra saptanan d\u00fczene g\u00f6re oylama yap\u0131lacakt\u0131r.
\nXXXIII. \u2014 T\u00fcm Senato her g\u00fcn de\u011fil t\u00fcm \u00f6b\u00fcr kurullar gibi belirli tarihlerde toplanmal\u0131d\u0131r. Bununla birlice kamu i\u015fleri toplant\u0131lar aras\u0131ndaki s\u00fcre i\u00e7inde de ele al\u0131nmak gerekti\u011finden bu ama\u00e7la se\u00e7ilen birka\u00e7 senat\u00f6r Senato’nun yerini tutacakt\u0131r. Bu kurulun g\u00f6revi gerekti\u011finde Senato’yu toplant\u0131ya \u00e7a\u011f\u0131rmak, al\u0131nm\u0131\u015f kararlar\u0131 uygulamak, Senato’ya ve y\u00fcce Meclis’e yaz\u0131lm\u0131\u015f mektuplar\u0131 okumak ve son olarak da Senato’ya sunulacak i\u015fleri g\u00f6r\u00fc\u015fmektir. Ama b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 ve Senato’nun izledi\u011fi yolu daha anla\u015f\u0131l\u0131r k\u0131lmak i\u00e7in anlatt\u0131klar\u0131m\u0131 daha da a\u00e7aca\u011f\u0131m.
\nXXXIV. \u2014 Daha \u00f6nce s\u00f6yledi\u011fim gibi bir y\u0131l i\u00e7in se\u00e7ilmi\u015f bulunan senat\u00f6rler d\u00f6rt ya da alt\u0131 b\u00f6l\u00fc\u011fe ayr\u0131lacakt\u0131r; bunlardan birincisi ilk iki ya da \u00fc\u00e7 ay \u00f6ncelik hakk\u0131na sahip olacakt\u0131r, bundan sonra s\u0131ra \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcye gelecek ve bu b\u00f6yle s\u00fcrecektir; ilk aylarda birinci durumda bulunan b\u00f6l\u00fck ondan sonraki ay sonuncu olacakt\u0131r. Ne kadar b\u00f6l\u00fck varsa o kadar ba\u015fkan ve ayr\u0131ca gerekli durumlarda ba\u015fkan\u0131n yerini tutacak ikinci ba\u015fkan se\u00e7ilecektir, yani her b\u00f6l\u00fck iki senat\u00f6r se\u00e7melidir, bunlardan biri hem b\u00f6l\u00fc\u011f\u00fcn hem de b\u00f6l\u00fck Senato’da \u00f6nceli\u011fe sahip oldu\u011fu s\u00fcre boyunca Senato’nun ba\u015fkam olacak, \u00f6b\u00fcr\u00fcyse ikinci ba\u015fkan s\u0131fat\u0131yla ba\u015fkas\u0131 b\u00fct\u00fcnleyecektir. Sonra ilk b\u00f6l\u00fckten birka\u00e7 senat\u00f6r, Senato toplanmad\u0131\u011f\u0131 zaman Senato’nun yerini tutsunlar diye ba\u015fkanlar\u0131 ve ikinci ba\u015fkanlar\u0131yla birlikte kurayla ya da oy \u00e7oklu\u011fuyla atanacaklard\u0131r ve bu durum b\u00f6l\u00fck \u00f6ncelik sahibi oldu\u011fu s\u00fcrece s\u00fcrecektir, bundan sonra s\u0131ra gene kurayla ya da oy \u00e7oklu\u011fuyla atanan ikinci b\u00f6l\u00fckten ayn\u0131 say\u0131da senat\u00f6re gelecek ve bu b\u00f6ylece s\u00fcrecektir. Kurayla ya da oy \u00e7oklu\u011fuyla atanm\u0131\u015f olan ve daha sonra kons\u00fcl ad\u0131n\u0131 verece\u011fimiz ki\u015filerin iki \u00fc\u00e7 ay i\u00e7in ge\u00e7erli olan se\u00e7imlerini y\u00fcce Meclis’in yapmas\u0131na hi\u00e7 gerek yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn XXIX. paragraf\u0131nda g\u00f6sterdi\u011fimiz neden burada uygulanamaz, hele XVII. paragrafta g\u00f6sterdi\u011fimiz neden hi\u00e7 uygulanamaz. Bu se\u00e7imin Senato taraf\u0131ndan yap\u0131lmas\u0131 ve temsilcilerin bu toplant\u0131lara kat\u0131lmas\u0131 yeterlidir.
\nIXXXV \u2014 Se\u00e7ilen bu ki\u015filerin say\u0131s\u0131n\u0131 tam olarak belirleyemem. Kesin olan bunlar\u0131n kolayca sat\u0131n alma- mamalar\u0131 i\u00e7in olduk\u00e7a kalabal\u0131k olmalar\u0131 gerekti\u011fidir; tek ba\u015flar\u0131na karar alamamalar\u0131na ra\u011fmen Senato’yu etkileyebilirler ya da daha k\u00f6t\u00fcs\u00fc hi\u00e7 \u00f6nemi bulunmaya sorunlarla oyalayarak ve en ciddi sorunlar\u0131 ge\u00e7i\u015ftirerek, \u00e7ok az say\u0131da olmalar\u0131 durumunda kamu i\u015flerinin kald\u0131ramayaca\u011f\u0131 bir gecikmeden s\u00f6z bile etmeyerek Senato’yu yan\u0131ltabilirler. Tam tersine, bu kurullar, b\u00fcy\u00fck kurullar her g\u00fcn kamu i\u015fleriyle u\u011fra\u015famazlar diye kurulduklar\u0131na g\u00f6re, zorunlu olarak bir yol aramak ve say\u0131lar\u0131n\u0131n azl\u0131\u011f\u0131n\u0131 temsilciliklerinin k\u0131sal\u0131\u011f\u0131ya gidermek gerekir. Demek ki otuz kadar kurul \u00fcyesi iki \u00fc\u00e7 ay i\u00e7in atan\u0131rsa b\u00f6ylesine k\u0131sa bir s\u00fcrede kendilerini satamayacak kadar kalabal\u0131k olacaklard\u0131r. Bu y\u00fczden ard\u0131llar\u0131n ancak g\u00f6revde olmalar \u00e7ekildikleri anda atanmalar\u0131n\u0131 istiyorum.
\nXXXVI. \u2014 Daha \u00f6nce de s\u00f6yledi\u011fimiz gibi bu kons\u00fcllerin g\u00f6revi az say\u0131da da olsalar, yarar g\u00f6rd\u00fckleri zaman Senato’yu toplant\u0131ya \u00e7a\u011f\u0131rmak ve Senato’ya i\u015fleri sunmak, sonra Senato’yu tatil etmek ve onun kamu i\u015fleriyle ilgili kararlar\u0131n\u0131 uygulamakt\u0131r. i\u015fler uzun s\u00fcre gecikmesin diye bu dan\u0131\u015fman\u0131n ne gibi bir y\u00f6ntemle ger\u00e7ekle\u015fmesi gerekti\u011fini k\u0131saca s\u00f6yleyece\u011fim. Kons\u00fcller Senato’ya sunulacak konu \u00fczerinde g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcrler ve hepsi de ayn\u0131 bi\u00e7imde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsa Senato toplan\u0131nca ve sorun ortaya konunca g\u00f6r\u00fc\u015fleri hakk\u0131nda bilgi verirler ve ba\u015fka bir g\u00f6r\u00fc\u015f ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 beklemeden saptanan s\u0131ray\u0131 izleyerek oylar\u0131n\u0131 kullan\u0131rlar. Ama kons\u00fcllerin g\u00f6r\u00fc\u015flerinde ayr\u0131l\u0131k varsa Senato’da \u00f6nce \u00e7o\u011funlu\u011fun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ortaya konulacakt\u0131r ve bu g\u00f6r\u00fc\u015f Senato’nun ve kons\u00fcllerin \u00e7o\u011funlu\u011funun onay\u0131n\u0131 almazsa ve herkesin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc oy pusulalar\u0131yla izledi\u011fi bir oylamada \u00e7ekimserlerin ya da kar\u015f\u0131tlar\u0131n say\u0131s\u0131 daha \u00e7ok olursa bu dununda en \u00e7ok kons\u00fcl\u00fcn kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f- \u00e7o\u011funlu\u011fu olu\u015fturmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00f6zenle ortaya konulmal\u0131d\u0131r ve dikkatle incelenmelidir, \u00f6b\u00fcr g\u00f6r\u00fc\u015fler de \u00f6yle. Herhangi bir g\u00f6r\u00fc\u015f Senato’nun onay\u0131n\u0131 alamazsa bu g\u00f6r\u00fc\u015f ertesi g\u00fcn ya da daha ileri bir tarihte yeniden g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclecektir ve senat\u00f6rler bu zaman\u0131 Senato’nun onaylayabilece\u011fi ba\u015fka bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu bulup bulamayacaklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmekle ge\u00e7ireceklerdir. Hi\u00e7 bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu bulamazlarsa ya da bulduklar\u0131 yol Senato \u00e7o\u011funlu\u011funun onay\u0131n\u0131 alamazsa, o zaman her g\u00f6r\u00fc\u015f tek tek Senato’ya sunulacakt\u0131r ve hi\u00e7bir g\u00f6r\u00fc\u015fe kat\u0131lma olmazsa oy pusulalar\u0131yla yeniden bir oylama yap\u0131lacakt\u0131r. Bu oylamada, bundan \u00f6nceki oylamada oldu\u011fu gibi, yaln\u0131zca olumlu oylar\u0131n say\u0131m\u0131 yap\u0131lmakla kalmayacak, ayn\u0131 zamanda \u00e7ekimser ve kar\u015f\u0131t oylar da say\u0131lacakt\u0131r; \u00e7ekimser ve kar\u015f\u0131t oylardan daha \u00e7ok olumlu oy varsa, oylara sunulmu\u015f bulunan g\u00f6r\u00fc\u015f kabul edilmi\u015f say\u0131lacak, tersine kar\u015f\u0131 oylar \u00e7ekimser ve olumlu oylardan \u00e7oksa bu g\u00f6r\u00fc\u015f b\u0131rak\u0131lacakt\u0131r. Ama b\u00fct\u00fcn g\u00f6r\u00fc\u015fler aras\u0131nda \u00e7ekimser oylar kar\u015f\u0131 ve olumlu oylardan \u00e7oksa temsilciler kurulu da Senato’ya eklenecek ve oylamaya kat\u0131lacakt\u0131r, bu durunca yaln\u0131zca olumlu ve kar\u015f\u0131t oylan g\u00f6steren pusulalar say\u0131lacak, \u00e7ekimser pusulalar g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulmayacakt\u0131r. Senato’nun y\u00fcce Meclis \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 i\u015fler konusunda da ayn\u0131 yol izlenecektir. Senato’ya ilgili s\u00f6yleyeceklerim burada bitiyor.
\nXXXVII. \u2014 Mahkemeye ya da adalet divan\u0131na gelince, mutlak y\u00f6netim i\u00e7in uygundur diye ortaya koydu\u011fumuz ilkelerle burada yetinemeyiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0131rklar\u0131 ya da klanlar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutmak burada s\u00f6z konusu olan soyluluk devletinin ilkelerine ters d\u00fc\u015fer; bir de \u015fu var: yarg\u0131\u00e7lar yaln\u0131zca patrisyenler aras\u0131ndan se\u00e7ilirse, ger\u00e7ekte bunlar kendilerinden sonra gelecek patrisyenlerin korkusundan patrisyenlere kar\u015f\u0131 adaletsiz bir karar vermeye \u00e7ekinecekler ve belki de onlar\u0131 hak ettikleri bir cezaya \u00e7arpt\u0131rmay\u0131 g\u00f6ze alamayacaklard\u0131r, ama buna kar\u015f\u0131l\u0131k pleblerin \u00fcst\u00fcne \u00fcst\u00fcne gitmeye kalk\u0131\u015facaklar ve zengin plebler s\u00fcrekli bi\u00e7imde bunlar\u0131n y\u0131rt\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n kurban\u0131 olacakt\u0131r. Biliyorum bu y\u00fczden Genova Patrisyenler Meclisi \u00e7ok be\u011fenilir, yarg\u0131\u00e7lar\u0131 kendi i\u00e7lerinden de\u011fil yabanc\u0131lardan se\u00e7tikleri i\u00e7in. Ama her \u015feyi kendi yap\u0131s\u0131 i\u00e7inde ele al\u0131nca yasalar\u0131 yorumlamak i\u00e7in patrisyenleri de\u011fil de yabanc\u0131lar\u0131 g\u00f6revlendirmek sa\u00e7ma g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Yarg\u0131\u00e7 yasa yorumcusu de\u011fildir de nedir? San\u0131yorum Cenoval\u0131lar bu konuda soyluluk devletinin yap\u0131s\u0131ndan \u00e7ok kendi uluslar\u0131n\u0131n \u00f6zelli\u011fini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tuttular. Sorunu kendi yap\u0131s\u0131, i\u00e7inde ele alan bizlerse bu y\u00f6netim bi\u00e7imiyle en iyi uyu\u015fan \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc bulmak zorunday\u0131z.
\nXXXVIII. \u2014 Yarg\u0131\u00e7lar\u0131n say\u0131s\u0131na gelince, burada \u00f6zel bir durum yok: bir mutlak y\u00f6netim devletinde oldu\u011fu gibi her \u015feyden \u00f6nce yarg\u0131\u00e7lar \u00e7ok say\u0131da olmal\u0131lar, bu durumda bir uyru\u011fun onlar\u0131 sat\u0131n alma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 kalmaz. Ger\u00e7ekte bunlar\u0131n g\u00f6revi birinin ba\u015fkas\u0131na zarar vermesiyle ilgilenmektir; demek ki uyruklar, patrisyenler ya da plebler aras\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 d\u00fczeltmek ve herkesin uymas\u0131 gereken yasalar \u00e7i\u011fnendi\u011finde su\u00e7lular\u0131 cezaland\u0131rmak zorundad\u0131rlar – su\u00e7lular patrisyenler toplulu\u011fundan, temsilciler kurulundan ya da Senato’dan olsalar da. Devleti olu\u015fturan kentler aras\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 d\u00fczeltmekse y\u00fcce Meclis’e d\u00fc\u015fer.
\nXXXIX. \u2014 Yarg\u0131\u00e7lara tan\u0131nan vekillik s\u00fcresi her devlette ayn\u0131d\u0131r ve her y\u0131l bunlardan bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn \u00e7ekilmesi gerekir, son olarak bu yarg\u0131\u00e7lar\u0131n ayr\u0131 klanlardan olmalar\u0131 gerekmese de akraba olan iki ki\u015finin ayn\u0131 zamanda bir arada bulunmamas\u0131 zorunludur. Ama bu kural \u00f6b\u00fcr kurullarda g\u00f6zetilmelidir, y\u00fcce Meclis’de de\u011fil; y\u00fcce Meclis’de yasa her \u00fcyeye yak\u0131nlar\u0131ndan birini \u00f6ne s\u00fcrmesini ya da \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015fse oylamada yer almas\u0131n\u0131 ve ayr\u0131ca se\u00e7ilecek bir memur s\u00f6z konusu oldu\u011funda kuraya akraba durumundaki iki ki\u015finin kat\u0131lmas\u0131n\u0131 yasak etse yeterlidir. Bu kadar kalabal\u0131k olan ve \u00fcyeleri \u00f6denek almayan bir Meclis’de bu yeterlidir bence. Burada devletin ku\u015fkulanmas\u0131 gereken bir durum yoktur, \u00f6yle ki bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn XIV. paragraf\u0131nda s\u00f6yledik, t\u00fcm patrisyenlerin yak\u0131nlar\u0131n\u0131 y\u00fcce Meclis’in d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rakan bir yasa \u00e7\u0131karmak sa\u00e7ma olurda. Ger\u00e7ekte bu sa\u00e7mal\u0131k a\u00e7\u0131k\u00e7a ortadad\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu yasa patrisyenler kendi istekleriyle haklar\u0131ndan vazge\u00e7meden \u00e7\u0131kar\u0131lamaz, dolay\u0131s\u0131yla. bu yasan\u0131n savunucular\u0131 patrisyenler de\u011fil plebler olabilir, bu da bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn V. ve VI. paragraflar\u0131na do\u011frudan kar\u015f\u0131tt\u0131r. Patrisyenler toplulu\u011fuyla halk kitlesi aras\u0131nda s\u00fcrekli bir ili\u015fki kuran devlet yasas\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca amac\u0131 patrisyenlerin hukukunu ve g\u00fcc\u00fcn\u00fc korumakt\u0131r; halk\u0131 y\u00f6netebilmek i\u00e7in bu XL. \u2014 Yarg\u0131\u00e7lar y\u00fcce Meclis’te patrisyenler aras\u0131ndan yani yasa koyucular aras\u0131ndan se\u00e7ilmelidir ve hukukla ilgili kararlar da ceza hukukuyla ilgili kararlar da ancak yasal bi\u00e7imler g\u00f6zetilirse ve yarg\u0131\u00e7lar yans\u0131z olurlarsa ba\u011flay\u0131c\u0131 olur. Bu konuda yetkili olmak, bir yarg\u0131da bulunmak ve bir karar almak temsilcilere d\u00fc\u015fer.
\nXXKXI. \u2014 Yarg\u0131\u00e7lar\u0131n \u00fccreti VI. b\u00f6l\u00fcm\u00fcn XXIX. paragraf\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi olmal\u0131d\u0131r, yani medeni hukuk davalar\u0131nda yarg\u0131\u00e7lar yitiren yandan anla\u015fmazl\u0131\u011fa orant\u0131l\u0131 bir para alacaklard\u0131r. Cinayetle ilgili olarak verilmi\u015f kararlara gelince, bunlar\u0131n tek ayr\u0131 yan\u0131 \u015fudur: el konulan mallar\u0131n ve k\u00fc\u00e7\u00fck su\u00e7lar i\u00e7in bildirilen para cezalar\u0131n\u0131n tutar\u0131 yaln\u0131zca yarg\u0131\u00e7lara verilecektir; ancak \u015fu ko\u015fulla ki itiraf ettirmek i\u00e7in i\u015fkenceye ba\u015fvurmalar\u0131na hi\u00e7 bir zaman g\u00f6z yumulmayacakt\u0131r; b\u00f6ylece yarg\u0131\u00e7lar pleblere kar\u015f\u0131 adaletsiz olmas\u0131nlar ve korka nedeniyle patrisyenlere \u00e7ok yumu\u015fak davranmas\u0131nlar diye yeterli \u00f6nlemler al\u0131nm\u0131\u015f olur. Ayr\u0131ca bu korkunun k\u00f6keni adalet rengine b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f a\u00e7g\u00f6zl\u00fcl\u00fcktedir, yarg\u0131\u00e7lar \u00e7ok say\u0131dad\u0131rlar ve g\u00f6r\u00fc\u015flerini a\u00e7\u0131k\u00e7a de\u011fil oy pusulalar\u0131yla bildirirler, bu y\u00fczden bir h\u00fck\u00fcml\u00fc ho\u015fnut de\u011filse yarg\u0131\u00e7lardan birini sorumlu tutmas\u0131 olanaks\u0131zd\u0131r. Yarg\u0131\u00e7lar\u0131n sa\u00e7ma bir karar vermelerine ya da hile yapmalar\u0131na engel olan bir \u015fey de temsilcilere duyulan sayg\u0131d\u0131r, ayr\u0131ca bu kadar kalabal\u0131k bir mahkemede meslekta\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan adaletsiz diye nitelendirilebilecek bir iki yarg\u0131\u00e7 her zaman bulunur. Pleblere gelince, temsilcilere ba\u015fvurmak haklar\u0131 bulunursa yeterince g\u00fcvenceye kavu\u015fmu\u015f olacaklard\u0131r; temsilciler sorunlar\u0131 kavrayabilecek, onlar\u0131 de\u011ferlendirebilecek ve bir karar verebilecek yetenektedirler. Elbette temsilciler bir\u00e7ok patrisyene tiksindirici g\u00f6r\u00fcnmekten kurtulamayacaklar, buna kar\u015f\u0131l\u0131k pleblerin g\u00f6z\u00fcnde iyi olacaklard\u0131r; temsilciler ellerinden geldi\u011fince pleblerin yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanmaya \u00e7al\u0131\u015facaklard\u0131r. Bu ama\u00e7la temsilciler olanak bulduk\u00e7a yasalara ters d\u00fc\u015fen kararlar\u0131 yetersiz saymaktan, herhangi bir yarg\u0131c\u0131 sorguya \u00e7ekmekten ve onu adaletsiz davranm\u0131\u015fsa cezaland\u0131rmaktan geri durmayacaklard\u0131r. Hi\u00e7 bir \u015fey halk kitlesini bundan daha \u00e7ok etkileyemez. Bu t\u00fcr \u00f6rneklerin az g\u00f6r\u00fclmesi k\u00f6t\u00fc bir \u015fey de\u011fildir, tersine yararl\u0131d\u0131r: Bir sitede s\u00fcrekli olarak su\u00e7lular\u0131 yarg\u0131lamak gerekiyorsa bu durum sitenin yap\u0131sal bir eksikli\u011fin ac\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fini kan\u0131tlar ve kamuoyunda en \u00e7ok yank\u0131 uyand\u0131ran \u015fey az g\u00f6r\u00fclen olaylard\u0131r.
\nXLII. \u2014 Kentlere ya da eyaletlere g\u00f6nderilen y\u00f6neticiler senat\u00f6rler s\u0131n\u0131f\u0131ndan se\u00e7ilmelidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc istihkamlarla, para i\u015fleriyle, milisle vb ilgilenmek senat\u00f6rlerin g\u00f6revidir.
\nAma olduk\u00e7a uzak b\u00f6lgelere g\u00f6nderilen senat\u00f6rler Senato toplant\u0131lar\u0131na kat\u0131lamazlar.
\nBu y\u00fczden ulusal topraklar \u00fczerinde kurulan kentlerin y\u00f6neticili\u011fine getirilenler ancak senat\u00f6rler aras\u0131ndan se\u00e7ilebilir. \u00c7ok daha uzak yerlere g\u00f6nderilecek olanlar Senato’ya giri\u015f i\u00e7in saptanan ya\u015fa ula\u015fm\u0131\u015f insanlardan se\u00e7ilmelidir. Ama kom\u015fu kentler oy hakk\u0131ndan b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yoksun olsalard\u0131 bu d\u00fczenleme t\u00fcm devletin dinginli\u011fini g\u00fcvence alt\u0131na alamazd\u0131, yeter ki bu kentler zay\u0131fl\u0131klar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc a\u00e7\u0131k\u00e7a horg\u00f6r\u00fclemesinler, bu da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclecek \u015fey de\u011fildir. Demek ki kom\u015fu kentlerin site hukukundan yararlanmas\u0131 ve her kentten yirmi otuz ya da k\u0131rk yurtta\u015f\u0131n (yurtta\u015f say\u0131s\u0131 kentin \u00f6nemiyle orant\u0131l\u0131 olmal\u0131d\u0131r) patrisyenlere kat\u0131lmas\u0131 zorunludur; bunlar aras\u0131ndan her y\u0131l \u00fc\u00e7 d\u00f6rt ya da be\u015f patrisyen senat\u00f6r se\u00e7ilecek ve biri ya\u015fam boyu g\u00f6rev yapmak \u00fczere temsilcili\u011fe atanacakt\u0131r. Bir temsilciyle birlikte kendilerini se\u00e7mi\u015f bulunan kente g\u00f6nderilecek ki\u015filer Senato’ya giren bu ki\u015filerdir.
\nXLIII. \u2014 Yarg\u0131\u00e7lar her kentte o y\u00f6renin patrisyenleri aras\u0131ndan atanmal\u0131d\u0131r. Ama onlar\u0131n uzun uzun s\u00f6z\u00fcn\u00fc etmekte yarar yok, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu konu soyluluk devletinin temel ilkeleriyle ilgili de\u011fil.
\nX LIV. \u2014 Kurullar\u0131n yazmanlar\u0131 ve \u00f6b\u00fcr g\u00f6revliler oy kullanan bulunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in plebden se\u00e7ilecektir. Ama bu ki\u015filer ele alman i\u015fler konusunda derin bir bilgiye sahip olduklar\u0131ndan, onlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerine gere\u011finden \u00e7ok \u00f6nem verildi\u011fi olur; \u00f6yle ki bunlar b\u00fct\u00fcn devletlerde b\u00fcy\u00fck etkiye sahiptirler; bu a\u015f\u0131r\u0131l\u0131k Hollanda’n\u0131n zarar\u0131na olmu\u015ftur. B\u00f6yle bir durum en iyiler aras\u0131nda k\u0131skan\u00e7l\u0131k yaratmakta gecikmeyecektir ve bir Senato’da senat\u00f6rlerin de\u011fil de y\u00f6netimle ilgili memurlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnceleri egemen oluyorsa bu Senato’nun etkisiz \u00fcyelerden olu\u015ftu\u011funa ku\u015fku yoktur ve i\u015fleri bu yola d\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015f bir devletin durumu bana g\u00f6re bir avu\u00e7 kral dan\u0131\u015fman\u0131n\u0131n y\u00f6netti\u011fi bir mutlak y\u00f6netim’in durumundan daha iyi de\u011fildir. Ama ger\u00e7ekte bir devlet \u00e7ok iyi ya da \u00e7ok eksikli kurumlara sahip oldu\u011fu \u00d6l\u00e7\u00fcde bu k\u00f6t\u00fcl\u00fckle daha az ya da daha \u00e7ok kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelecektir. Yeterince sa\u011flam temellere dayanmayan bir devletin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc tehlikeyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmaks\u0131z\u0131n korunamaz. Bu tehlikeye d\u00fc\u015fmemek i\u00e7in patrisyenler plebden \u00fcn pe\u015finde ko\u015fan hizmetkarlar se\u00e7erler; bunlar durum tersine d\u00f6n\u00fcnce \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr, bunlar \u00f6zg\u00fcrl\u00fck d\u00fc\u015fmanlar\u0131n\u0131n \u00f6fkesini yat\u0131\u015ft\u0131rmaya kurban olmu\u015flard\u0131r. Ya da tersine toplumun temelleri \u00e7ok sa\u011flamd\u0131r, patrisyenler de onu korumak \u015ferefini elde etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar ve bunu \u00f6yle ger\u00e7ekle\u015ftirirler ki kamu i\u015flerinin ele al\u0131nmas\u0131nda belirleyici tek \u015fey kendi d\u00fc\u015f\u00fcnceleri olur. Bu iki noktay\u0131 iki temel ilkemizi ortaya koyarak g\u00f6z \u00f6n\u00fcne ald\u0131k: bu y\u00fczden de plebi meclislerin ve kurullar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda tuttuk ve on? hi\u00e7bir oy hakk\u0131 tan\u0131mad\u0131k, \u00f6yle ki y\u00fcce g\u00fc\u00e7 t\u00fcm patrisyenlerin alinde olsun, ama y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fc temsilcilerde ve Senato’da bulunsun istedik, Senato’yu toplant\u0131ya \u00e7a\u011f\u0131rmak ve Senato’dan se\u00e7ilmi\u015f kons\u00fcllere \u00f6nerilerde bulunmak hakk\u0131 Senato’da bulunsun istedik. Ayr\u0131ca bir Senato yazman\u0131n\u0131n ve \u00f6b\u00fcr kons\u00fcllerin yaln\u0131zca d\u00f6rt ya da be\u015f y\u0131l i\u00e7in atanmas\u0131 ve bunlara i\u015flerinin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc y\u00fcr\u00fctecek bir yard\u0131mc\u0131 verilmesi kural durumuna getirilirse ya da Senato’da tek de\u011fil bir\u00e7ok yazman bulunursa, bunlardan her biri bir ba\u015fka b\u00f6l\u00fcmden sorumlu olursa memurlar\u0131n g\u00fcc\u00fc hi\u00e7 bir zaman korkutucu olamayacakt\u0131r.
\nXLV. \u2014 Para i\u015flerinden sorumlu memurlar plebden se\u00e7ilecek ve bunlar hem Senato’ya hem de temsilcilere hesap vereceklerdir.
\nXLVI. \u2014 Dinsel konulara gelince, bunlar\u0131 \u00e7ok geni\u015f bir bi\u00e7imde Dinbilim- siyaset incelemesinde ele ald\u0131k. Bununla birlikte konumuzu ilgilendirmeyen birka\u00e7 noktaya dokunmadan ge\u00e7mi\u015ftik: t\u00fcm patrisyenler s\u00f6z konusu incelemede ortaya koydu\u011fumuz ayn\u0131 yal\u0131n ve evrensel dini benimsemelidir. Ger\u00e7ekte \u00f6nce patrisyenlerin tarikatlara b\u00f6l\u00fcnmemesini g\u00f6zetmek gerekir; bu durum patrisyenler aras\u0131nda bazen bir yana bazen de bir ba\u015fka, yana yarar getiren b\u00f6l\u00fcnmelerin do\u011fmas\u0131na yol a\u00e7ard\u0131; bundan ba\u015fka, patrisyenler k\u00f6r inan\u00e7lara ba\u011flanarak uyruklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yleme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnden yoksun b\u0131rakmaya \u00e7al\u0131\u015fmamal\u0131d\u0131rlar. Ayr\u0131ca herkes d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemekte \u00f6zg\u00fcr olsa da ba\u015fka bir dine inananlara b\u00fcy\u00fck toplant\u0131lar yapmay\u0131 yasak etmek gerekir; bu ki\u015filerin istedikleri kadar tapmak kurmalar\u0131na izin verilecektir, ama bunlar saptanan s\u0131n\u0131rlar\u0131 a\u015famayan k\u00fc\u00e7\u00fck boyutlu tapmaklar olmal\u0131 ve birbirlerinden uzakta bulunmal\u0131d\u0131r. Yurdun benimsedi\u011fi dine ayr\u0131lm\u0131\u015f bulunan tap\u0131naklar\u0131nsa \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ve g\u00f6steri\u015fli olmas\u0131, hatta daha da iyisi bu tap\u0131naklardaki dinsel ayinlere ancak patrisyenlerin vs senat\u00f6rlerin kat\u0131lmas\u0131na izin verilmesi \u00e7ok \u00f6nemlidir ve b\u00f6ylece ancak patrisyenler vaftiz edilebilecek, ancak onlar\u0131n evlilikleri onaylanacak ve ancak onlar kutsanabilecektir, genel olarak yurt dininin koruyucular\u0131 ve yorumcular\u0131, hatta bir anlamda tap\u0131naklar\u0131n rahipleri patrisyenler olacakt\u0131r. Bununla birlikte va\u0131zlar ve kilise paras\u0131n\u0131n y\u00f6netimi i\u00e7in Senato plebler aras\u0131ndan birka\u00e7 vekil se\u00e7ecektir ve bunlar Senato’ya hesap vermek zorunda olacaklard\u0131r.
\nXLVII. \u2014 Soyluluk devletinin ilkeleri bunlard\u0131r; bu ilkelere ikincil ama \u00f6nemli olan birka\u00e7 belirleme ekleyece\u011fim. Patrisyenler giydikleri \u00f6zel bir giysiyle \u00f6b\u00fcrlerinden ay\u0131rt edilmeli, kendilerine yemin ettirilerek yaln\u0131zca onlar\u0131n ta\u015f\u0131yaca\u011f\u0131 bir unvan verilmeli, t\u00fcm plebler onlara sayg\u0131 g\u00f6stermelidir ve bir patrisyen engel olamayaca\u011f\u0131 bir y\u0131k\u0131m sonucunda var\u0131m yo\u011funu yitirirse ve bunu a\u00e7\u0131k\u00e7a kan\u0131tlayabilirse devletin yard\u0131m\u0131yla sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yeniden kazanacakt\u0131r. Tersine varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir tak\u0131m savurganl\u0131klarla \u00e7ar\u00e7ur etmi\u015fse, g\u00f6steri\u015f i\u00e7in harcamalarda bulunarak kumarda, k\u00f6t\u00fc kad\u0131nlarla vb. t\u00fcketmi\u015fse ya da \u00f6deyebilece\u011finin \u00f6tesinde bor\u00e7lanm\u0131\u015fsa unvan\u0131 elinden al\u0131nacak ve her t\u00fcrl\u00fc \u015feref ve g\u00f6rev i\u00e7in de\u011fersiz say\u0131lacakt\u0131r. Kendi i\u015flerini y\u00f6netmeyi bilmeyen bir insan devlet i\u015flerini y\u00f6netmekte iyice yeteneksizdir.
\nXLVIII. \u2014 Yasan\u0131n yemin etmeye zorlad\u0131\u011f\u0131 ki\u015filerden yurdun esenli\u011fi ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck \u00fczerine ya da y\u00fcce Meclis \u00fczerine yemin etmeleri istenmi\u015fse yeminlerinden d\u00f6nmek onlar i\u00e7in Tanr\u0131 \u00f6n\u00fcnde yalan s\u00f6ylemekten daha korkutucu olmal\u0131d\u0131r. Tanr\u0131 \u00f6n\u00fcnde yemin eden ki\u015fi tek yarg\u0131c\u0131 oldu\u011fu kendi iyili\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f olur, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve yurdun esenli\u011fi i\u00e7in yemin eden ki\u015fiyse yarg\u0131c\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 ortak iyili\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f olur ve ki\u015fi yemininden d\u00f6nerse kendini yurdunun d\u00fc\u015fman\u0131 ilan etmi\u015f olur.
\nXLIX. \u2014 Devlet hesab\u0131na kurulmu\u015f \u00fcniversiteler zihni geli\u015ftirmekten \u00e7ok ko\u015fulland\u0131rmak i\u00e7in a\u00e7\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Oysa \u00f6zg\u00fcr bir cumhuriyette bilimleri ve sanatlar\u0131 geli\u015ftirmenin en iyi yolu herkese kendi paras\u0131yla ve \u00fcnden yoksun kalmak pahas\u0131na \u00f6\u011frenim yapmak \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tan\u0131makt\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

B\u0130R\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM I. \u2014 Filozoflar, i\u00e7imizde \u00e7arp\u0131\u015fan duygular\u0131, insanlar\u0131n yanl\u0131\u015flar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc k\u00f6t\u00fcl\u00fckler sayarlar, bu y\u00fczden de, duygular\u0131 hafife almak, a\u015fa\u011f\u0131 g\u00f6rmek, k\u0131namak, ya da daha ahlakl\u0131 g\u00f6z\u00fckmek gerekti\u011finde, yads\u0131mak al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndad\u0131rlar. B\u00f6yle yapt\u0131lar m\u0131, sanki Tanr\u0131 gibi davranm\u0131\u015f olurlar ve bilgeli\u011fin doru\u011funa \u00e7\u0131karlar; bu durumda, d\u00fcnyan\u0131n hi\u00e7bir yerinde varolmayan apayr\u0131 bir insana \u00f6vg\u00fcler d\u00fczmektedirler ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[44],"tags":[],"class_list":["post-7161","post","type-post","status-publish","format-standard","category-spinosizm"],"yoast_head":"\nSiyaset \u0130ncelemesi | Benedictus De Spinoza - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Siyaset \u0130ncelemesi | Benedictus De Spinoza\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"B\u0130R\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM I. \u2014 Filozoflar, i\u00e7imizde \u00e7arp\u0131\u015fan duygular\u0131, insanlar\u0131n yanl\u0131\u015flar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc k\u00f6t\u00fcl\u00fckler sayarlar, bu y\u00fczden de, duygular\u0131 hafife almak, a\u015fa\u011f\u0131 g\u00f6rmek, k\u0131namak, ya da daha ahlakl\u0131 g\u00f6z\u00fckmek gerekti\u011finde, yads\u0131mak al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndad\u0131rlar. B\u00f6yle yapt\u0131lar m\u0131, sanki Tanr\u0131 gibi davranm\u0131\u015f olurlar ve bilgeli\u011fin doru\u011funa \u00e7\u0131karlar; bu durumda, d\u00fcnyan\u0131n hi\u00e7bir yerinde varolmayan apayr\u0131 bir insana \u00f6vg\u00fcler d\u00fczmektedirler ve […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2018-09-09T09:53:57+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-04-28T11:45:55+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/spinoza2.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"539\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"450\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"105 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"Siyaset \u0130ncelemesi | Benedictus De Spinoza\",\"datePublished\":\"2018-09-09T09:53:57+00:00\",\"dateModified\":\"2025-04-28T11:45:55+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/\"},\"wordCount\":25185,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/spinoza2-150x150.jpg\",\"articleSection\":[\"Spinosizm\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/\",\"name\":\"Siyaset \u0130ncelemesi | Benedictus De Spinoza - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/spinoza2-150x150.jpg\",\"datePublished\":\"2018-09-09T09:53:57+00:00\",\"dateModified\":\"2025-04-28T11:45:55+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/spinoza2.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/spinoza2.jpg\",\"width\":539,\"height\":450},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Siyaset \u0130ncelemesi | Benedictus De Spinoza\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Siyaset \u0130ncelemesi | Benedictus De Spinoza - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Siyaset \u0130ncelemesi | Benedictus De Spinoza","og_description":"B\u0130R\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM I. \u2014 Filozoflar, i\u00e7imizde \u00e7arp\u0131\u015fan duygular\u0131, insanlar\u0131n yanl\u0131\u015flar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc k\u00f6t\u00fcl\u00fckler sayarlar, bu y\u00fczden de, duygular\u0131 hafife almak, a\u015fa\u011f\u0131 g\u00f6rmek, k\u0131namak, ya da daha ahlakl\u0131 g\u00f6z\u00fckmek gerekti\u011finde, yads\u0131mak al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndad\u0131rlar. B\u00f6yle yapt\u0131lar m\u0131, sanki Tanr\u0131 gibi davranm\u0131\u015f olurlar ve bilgeli\u011fin doru\u011funa \u00e7\u0131karlar; bu durumda, d\u00fcnyan\u0131n hi\u00e7bir yerinde varolmayan apayr\u0131 bir insana \u00f6vg\u00fcler d\u00fczmektedirler ve […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2018-09-09T09:53:57+00:00","article_modified_time":"2025-04-28T11:45:55+00:00","og_image":[{"width":539,"height":450,"url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/spinoza2.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"105 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"Siyaset \u0130ncelemesi | Benedictus De Spinoza","datePublished":"2018-09-09T09:53:57+00:00","dateModified":"2025-04-28T11:45:55+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/"},"wordCount":25185,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/spinoza2-150x150.jpg","articleSection":["Spinosizm"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/","name":"Siyaset \u0130ncelemesi | Benedictus De Spinoza - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/spinoza2-150x150.jpg","datePublished":"2018-09-09T09:53:57+00:00","dateModified":"2025-04-28T11:45:55+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/#primaryimage","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/spinoza2.jpg","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/spinoza2.jpg","width":539,"height":450},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/09\/siyaset-incelemesi-benedictus-de-spinoza\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Siyaset \u0130ncelemesi | Benedictus De Spinoza"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7161","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7161"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7161\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7787,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7161\/revisions\/7787"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7161"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7161"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7161"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}