{"id":7164,"date":"2018-09-12T14:37:04","date_gmt":"2018-09-12T11:37:04","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/"},"modified":"2025-04-28T14:39:57","modified_gmt":"2025-04-28T11:39:57","slug":"gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/","title":{"rendered":"Ge\u00e7mi\u015f Zamanlara \u0130lk Gezi – \u0130nsan Nas\u0131l \u0130nsan Oldu | M.\u0130lin – E. Segal"},"content":{"rendered":"

\"\"Ge\u00e7mi\u015f Zamanlara \u0130lk Gezi<\/em><\/p>\n

Bizon ve mamut avc\u0131lar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 yerlerde en \u00e7ok iki ta\u015f alete rastlan\u0131r. Bunlardan biri, iki ucu sivri bir \u00fc\u00e7gen, di\u011feriyse yar\u0131m daire \u015feklinde keskin bir levhad\u0131r. Bu aletlerin ba\u015fka ba\u015fka i\u015flerde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 besbellidir. Yoksa bu kadar farkl\u0131 olmazlard\u0131. Bu aletlerle ne i\u015fler g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc nas\u0131l anlamal\u0131? Aletler g\u00f6zden ge\u00e7irilince baz\u0131 \u015feyler anla\u015f\u0131labilir, ama en iyisi zihnen ta\u015f devrine d\u00f6n\u00fcp insanlar\u0131n ta\u015f aletlerle neleri ve nas\u0131l i\u015flediklerini g\u00f6rmektir. Romanlarda s\u0131k s\u0131k: \u201cOn y\u0131l geriye d\u00f6nelim\u201d gibi s\u00f6zlere rastlan\u0131r. Romanc\u0131lara kim ne diyebilir? \u0130stedikleri \u015fekilde d\u00f6nebilirler. \u00dcstelik kahramanlar\u0131 hakk\u0131nda da istediklerini yazmakta serbesttirler.<\/p>\n

Peki, yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu ger\u00e7ek hik\u00e2yede biz nas\u0131l hareket etmeliyiz? Uydurmaya hakk\u0131m\u0131z yok. Sonra bizim on y\u0131l de\u011fil, on binlerce y\u0131l geriye d\u00f6nmemiz gerekiyor. Yine de, Ta\u015f Devri’ne d\u00f6nmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ta\u015f Devri’ne gitmek isterseniz, her \u015feyden \u00f6nce yan\u0131n\u0131za uzak yolculuklarda gerekli olan \u015feyleri almal\u0131s\u0131n\u0131z. Ba\u015fta \u00e7ad\u0131r gelir. \u00c7ad\u0131r; katlanabilir bambu de\u011fnekler, yere ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 kaz\u0131klar ve bunlar\u0131 \u00e7akacak \u00e7eki\u00e7le birlikte, k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7antaya s\u0131\u011far. \u00c7ad\u0131rdan ba\u015fka daha bir y\u0131\u011f\u0131n \u015fey gerekir: Ba\u015f\u0131n\u0131z\u0131 g\u00fcne\u015ften koruyacak bir \u015fapka, balta, tencere, gazoca\u011f\u0131, matara, ka\u015f\u0131k, pusula ve harita. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 bir bavula yerle\u015ftirip yan\u0131n\u0131za silah da ald\u0131ktan sonra (Ta\u015f Devri’nde avlanmadan ge\u00e7inilemez) en yak\u0131n limana gidip gemiye bilet almak kal\u0131r.<\/p>\n

Ancak bilet al\u0131rken Ta\u015f Devri’ne gidece\u011finizi s\u00f6ylemeyin. S\u00f6ylerseniz, gemiye bineyim derken t\u0131marhaneye d\u00fc\u015fersiniz. Bilette: \u201cTa\u015f Devri’ne gidi\u015f-geli\u015f\u201d s\u00f6zleri yerine, basbaya\u011f\u0131 ba\u015fka bir yaz\u0131 olacak: \u201cMelbourne\u201d. Bu biletle Avustralya’ya giden transatlanti\u011fe binebilirsiniz. Birka\u00e7 hafta sonra gemi sizi gezinizin amac\u0131 olan yerlere ula\u015ft\u0131racak. B\u00fct\u00fcn mesele \u015fu ki, XX. yy.’da bile insanlar baz\u0131 yerlerde, mesela Avustralya’da, ta\u015f aletler kullan\u0131rlar. Uzak ge\u00e7mi\u015f zamanlara gidilemeyece\u011fine g\u00f6re, d\u00fcnyam\u0131zda bug\u00fcn de ayn\u0131 \u015fartlarda ya\u015fanan bir yere gidilebilir. Bilginler insanlar\u0131n eski \u00e7a\u011flarda nas\u0131l ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek istedikleri zaman b\u00f6yle yaparlar. Avustralya’da bug\u00fcne kadar ta\u015f aletleri kullanan insanlar ya\u015famaktad\u0131r.<\/p>\n

Bunlar\u0131n nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6rebilmek i\u00e7in, ya\u015fad\u0131klar\u0131 yerlere gitmeliyiz. Avustralyal\u0131 avc\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 yerlere giden yol, yer yer dikenli \u00e7al\u0131l\u0131klarla kapl\u0131, susuz, \u00e7orak steplerden ge\u00e7ip k\u0131tan\u0131n i\u00e7erilerine do\u011fru g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Irmak k\u0131y\u0131lar\u0131nda bulunan a\u011fa\u00e7lar\u0131n alt\u0131nda, a\u011fa\u00e7 kabu\u011fu ve dallardan yap\u0131lm\u0131\u015f kul\u00fcbeler g\u00f6rece\u011fiz. Kul\u00fcbelerin yan\u0131nda \u00e7ocuklar oyna\u015f\u0131r, kad\u0131n ve erkekler \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Sa\u00e7\u0131 sakal\u0131 uzam\u0131\u015f bir ihtiyar, avda vurulmu\u015f bir kangurunun derisini y\u00fczer. \u0130htiyar\u0131n elinde \u00fc\u00e7gen \u015feklinde bir ta\u015f b\u0131\u00e7ak g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Bize bu uzun geziyi yapt\u0131ran \u015fey de i\u015fte bu ta\u015f aletin ta kendisidir.<\/p>\n

\u00c7a\u011fda\u015f Avustralya yerlileri elbette ilkel de\u011filler. \u0130lkel insanlarla aralar\u0131nda binlerce ku\u015fak var. Kulland\u0131klar\u0131 ta\u015f aletler, ge\u00e7mi\u015fin kal\u0131nt\u0131lar\u0131 olup bize bir\u00e7ok \u015feyi ayd\u0131nlatabilir. Avustralya yerlilerinin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na dikkat edilirse, ta\u015f \u00fc\u00e7genin avc\u0131 silah\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u00dc\u00e7gen bi\u00e7imli b\u00f6yle b\u0131\u00e7aklarla avda hayvan \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcyor, derisi y\u00fcz\u00fcl\u00fcp ba\u011f\u0131rsaklar\u0131 temizleniyor. \u0130kinci eski alet, yani yar\u0131m daire \u015feklindeki b\u0131\u00e7a\u011f\u0131 g\u00f6rebilmek i\u00e7in daha da uzaklara, Avustralya’n\u0131n g\u00fcneyindeki Tazmanya Adas\u0131’na gitmek gerek. Orada kad\u0131nlar b\u00f6yle b\u0131\u00e7aklarla, pek uzak olmayan bir ge\u00e7mi\u015fe kadar elbise bi\u00e7er, deri y\u00fczer ve keserlerdi. Aletler aras\u0131ndaki bu i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc, insanlar aras\u0131ndaki i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc g\u00f6sterir ki bu, daha avc\u0131l\u0131kla ge\u00e7inen ilkel insanlarla ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Daha \u00e7ok i\u015f \u00e7\u0131karabilmek i\u00e7in, bir i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc gerekiyordu. Erkekler avlan\u0131rken, kad\u0131nlar bo\u015f durmuyor, kul\u00fcbe kuruyor, elbise dikiyor, k\u00f6k topluyor, yiyecek haz\u0131rl\u0131yorlard\u0131. Ya\u015fl\u0131larla gen\u00e7ler aras\u0131nda da i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc vard\u0131r. Bin Y\u0131ll\u0131k Okul
\nHer i\u015f ustal\u0131k ister. Ama onu bir kimseden \u00f6\u011frenmek gerekir. E\u011fer her d\u00fclger baltay\u0131, b\u0131\u00e7k\u0131 ve rendeyi kendisi bulmak, \u00fcstelik bunlarla nas\u0131l i\u015flemek gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek zorunda olsayd\u0131 d\u00fcnyada tek bir d\u00fclger bulunmazd\u0131. Co\u011frafya \u00f6\u011frenmek i\u00e7in herkesin d\u00fcnyay\u0131 dola\u015fmas\u0131, Amerika’y\u0131 yeniden ke\u015ffetmesi, Afrika’y\u0131 incelemesi, Everest Tepesi’ne t\u0131rmanmas\u0131 gerekseydi ve b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 birer birer anlatsayd\u0131, buna bir insan\u0131n \u00f6mr\u00fc yetmezdi. \u0130nsanlar\u0131n gittik\u00e7e daha \u00e7ok \u015fey \u00f6\u011frenmesi gerekiyor. \u0130ki y\u00fcz y\u0131l \u00f6nce on alt\u0131 ya\u015f\u0131nda profes\u00f6r olanlar vard\u0131. Sovyetler Birli\u011fi’nde yaln\u0131z lise \u00f6\u011frenimi tam on y\u0131ld\u0131r. Ve ileride daha uzun s\u00fcre okumak zorunlulu\u011fu ba\u015f g\u00f6sterecek herhalde. \u00c7\u00fcnk\u00fc her yeni y\u0131l, bilime bir\u00e7ok yenilik getiriyor. \u00dcstelik bilimlerin say\u0131s\u0131 da art\u0131yor. Bir zamanlar yaln\u0131zca fizik vard\u0131. Oysa \u015fimdi jeofizik, astrofizik var. \u00d6nceleri yaln\u0131z kimya vard\u0131, bug\u00fcnse jeokimya, biyokimya ve ziraat m\u00fchendisli\u011fi de var. Yeni bulu\u015flar\u0131n etkisiyle bilimler, canl\u0131 h\u00fccreler gibi geli\u015fip \u00e7o\u011fal\u0131yorlar.<\/p>\n

Ta\u015f Devri’nde bilim diye bir \u015fey yoktu. \u0130nsan tecr\u00fcbesi yeni yeni birikmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. \u0130nsan\u0131n eme\u011fi de \u015fimdiki gibi bile\u015fik de\u011fildi. Bunun i\u00e7in, \u00f6\u011frenmeye az zaman harcan\u0131yordu. Ama o zaman da \u00f6\u011frenmek gerekliydi. Vah\u015fi hayvanlar\u0131n izini g\u00fctmek, vurulan hayvan\u0131n derisini y\u00fczmek, kul\u00fcbe kurmak, ta\u015f b\u0131\u00e7ak yapmak, b\u00fct\u00fcn bunlar h\u00fcner ve ustal\u0131k isterdi. H\u00fcner, ustal\u0131k nereden al\u0131n\u0131rd\u0131? \u0130nsan, usta olarak do\u011fmaz, ustal\u0131k sonradan \u00f6\u011frenilir. \u0130nsan\u0131n hayvandan ne kadar uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131, ondan ne kadar farkl\u0131 oldu\u011fu as\u0131l burada g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n

Hayvanlar, derilerinin rengi ya da g\u00f6vdelerinin \u015fekli gibi, do\u011fal aletleri ve bunlar\u0131 kullanma yetisini de ana babalar\u0131ndan soya\u00e7ekim yoluyla al\u0131rlar. Domuzun toprak kazmay\u0131 \u00f6\u011frenmesine l\u00fczum yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc burnu bu i\u015fe elveri\u015fli bir \u015fekilde do\u011far. Kemirgenler de a\u011fa\u00e7 kemirmeyi ve kesmeyi kolayca \u00f6\u011frenirler. \u00c7\u00fcnk\u00fc kemirmeye ve kesmeye elveri\u015fli di\u015fleri vard\u0131r. Bunun i\u00e7in hayvanlar\u0131n ne aletleri vard\u0131r, ne de okullar\u0131. \u00d6rdek yavrusu yumurtadan \u00e7\u0131kar \u00e7\u0131kmaz, sinek ve yenge\u00e7 avlamaya ba\u015flar.<\/p>\n

Oysa bunu kendisine kimse \u00f6\u011fretmemi\u015ftir. Yabanc\u0131 ku\u015flar\u0131n yuvalar\u0131nda, ana babadan uzak b\u00fcy\u00fcyen guguk ku\u015fu yavrular\u0131, sonbaharda yaln\u0131z ba\u015flar\u0131na yola \u00e7\u0131kar ve Afrika yolunu elleriyle koymu\u015f gibi bulurlar. Hayvanlar, ana babalar\u0131ndan birtak\u0131m bilgiler al\u0131rlarsa da bunlar i\u00e7in okul, \u015f\u00fcphesiz s\u00f6z konusu olamaz. \u0130nsana gelince i\u015f de\u011fi\u015fir. \u0130nsan, aletlerini kendisi yapar, onlarla do\u011fmaz. Bunun i\u00e7in de onlar\u0131 kullanma yetisini, ana babas\u0131ndan miras olarak de\u011fil, \u00f6\u011fretmenlerinden ve tecr\u00fcbe sahibi insanlardan al\u0131r. \u0130nsan, gramer kurallar\u0131n\u0131 ve aritmetik problemlerini \u00e7\u00f6zme usullerini do\u011fu\u015ftan bilseydi, bu tembellerin pek ho\u015funa giderdi herhalde. O zaman insanlar\u0131n okula ihtiya\u00e7lar\u0131 kalmazd\u0131, ama bu da insan\u0131n pek yarar\u0131na olmazd\u0131. Okulsuz hi\u00e7bir \u015fey \u00f6\u011frenilemez. \u0130nsana \u00f6zg\u00fc h\u00fcner ve yeti, bir noktada donup kal\u0131r, bir sincab\u0131nkinden farks\u0131z olurdu. Bereket versin insan, haz\u0131r h\u00fcner ve yetilerle do\u011fmaz. \u00d6\u011frenir ve \u00f6\u011fretir: Her ku\u015fak, insanl\u0131\u011f\u0131n ortak tecr\u00fcbe hazinesine yeni bir \u015feyler katar. B\u00f6ylece tecr\u00fcbe gittik\u00e7e artar.<\/p>\n

\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n bilgi s\u0131n\u0131rlar\u0131 gittik\u00e7e geni\u015fliyor.<\/em><\/p>\n

\u0130nsan\u0131 insan yapan, ona bilim, teknik, sanat ve k\u00fclt\u00fcr veren, hep o bin y\u0131ll\u0131k okul, yani emek okuludur. \u0130nsan bin y\u0131ll\u0131k okulda \u00f6\u011frenime ta\u015f devrinde ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Tecr\u00fcbeli avc\u0131lar, gen\u00e7lere zor avc\u0131l\u0131k mesle\u011fini, yani yabani hayvanlar\u0131n toprak \u00fczerinde b\u0131rakt\u0131klar\u0131 izleri tan\u0131may\u0131, \u00fcrk\u00fctmeden ava nas\u0131l yakla\u015fmak gerekti\u011fini \u00f6\u011fretegelmi\u015flerdir. Av ustal\u0131k ister ama \u015fimdi avc\u0131 olmak daha kolayd\u0131r. Bunun bir nedeni art\u0131k avc\u0131lar\u0131n silahlar\u0131n\u0131 kendilerinin yapmamalar\u0131d\u0131r. Ta\u015f Devri’ndeyse topuzundan b\u0131\u00e7a\u011f\u0131na ve m\u0131zrak u\u00e7lar\u0131na kadar her \u015feyi kendileri yaparlard\u0131. Bu i\u015fte ya\u015fl\u0131 bir usta, gen\u00e7lere \u00e7ok \u015fey \u00f6\u011fretebilirdi.<\/p>\n

Ev i\u015flerinde de bilgi ve tecr\u00fcbe gerekti. Kad\u0131n, ev i\u015flerinden ba\u015fka, kul\u00fcbe kurmay\u0131 da becermeliydi. Odun kesmeyi de, terzili\u011fi de. Her insan toplulu\u011funda, \u00f6m\u00fcrleri boyunca edindikleri i\u015f tecr\u00fcbelerini gen\u00e7lere aktaran, bilgili, ya\u015fl\u0131 erkekler ve kad\u0131nlar olmu\u015ftur. Peki, ama kendi ustal\u0131\u011f\u0131n\u0131, bilgi ve tecr\u00fcbesini, insan ba\u015fkas\u0131na nas\u0131l verebilir? G\u00f6stermek ve anlatmakla. Bunun i\u00e7inse dil gereklidir. Hayvanlar\u0131n yavrular\u0131na, do\u011fal birer alet olan pen\u00e7e ve di\u015flerinden faydalanmay\u0131 \u00f6\u011fretmeleri gerekmez. Bunun i\u00e7in de hayvanlar\u0131n konu\u015fmay\u0131 becermeleri hi\u00e7 de gerekli de\u011fildir. \u0130nsan i\u00e7in konu\u015fmak zorunluydu. Dil, hem ortakla\u015fa \u00e7al\u0131\u015fma, hem de ya\u015fl\u0131lar\u0131n tecr\u00fcbe ve ustal\u0131klar\u0131n\u0131 gen\u00e7lere \u00f6\u011fretmeleri i\u00e7in gerekliydi.
\nPeki, Ta\u015f Devri insan\u0131 nas\u0131l konu\u015furdu?<\/p>\n

Dilsiz Dil<\/em><\/p>\n

Ma\u011faralar\u0131n derinliklerinde, ilk insan\u0131n avlan\u0131rken ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerlerde, \u00e7o\u011fu zaman insan\u0131n kendisi de, daha do\u011frusu kal\u0131nt\u0131lar\u0131 da bulunur. 1924 y\u0131l\u0131nda, Simferopol \u015fehri yak\u0131nlar\u0131ndaki Kiik-Koba adl\u0131 ma\u011farada Sovyet arkeologlar\u0131, ilkel bir insan\u0131n kemiklerini buldular. Bu insan, ma\u011faran\u0131n ortas\u0131nda e\u015fkenar d\u00f6rtgen bi\u00e7imli bir mezara g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Yine ayn\u0131 ma\u011farada, geyik kemikleri ve ta\u015f aletler de bulundu. Ta\u015f Devri’nin ba\u015flang\u0131c\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f olan insanlara ait b\u00f6yle bir konut, \u00d6zbekistan’daki Te\u015fik Ta\u015f ma\u011faras\u0131nda da bulunmu\u015ftu.<\/p>\n

\u0130lk avc\u0131lar burada bir da\u011f ge\u00e7idinin yamac\u0131na yerle\u015fmi\u015flerdi. Ba\u015fl\u0131ca avlar\u0131 kolay kolay yakalanamayan da\u011f ke\u00e7isi oldu\u011funa g\u00f6re bunlar \u00e7ok \u00e7evik ve atik olmal\u0131lard\u0131. Te\u015fik Ta\u015f ma\u011faras\u0131nda, ta\u015f alet ve hayvan kemiklerinden ba\u015fka sekiz ya\u015flar\u0131nda bir \u00e7ocu\u011fun kafatas\u0131yla kemikleri de bulunmu\u015ftu. Ta\u015f Devri’nin ba\u015flar\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f olan insanlar\u0131n kal\u0131nt\u0131lar\u0131 yaln\u0131z Sovyetler Birli\u011fi’nde de\u011fil bir\u00e7ok yerde, Amerika k\u0131tas\u0131 hari\u00e7 b\u00fct\u00fcn k\u0131talarda bulunmu\u015ftur. Bu devre ait kal\u0131nt\u0131lardan biri Neander Irma\u011f\u0131 vadisinde bulundu\u011fu i\u00e7in, bilim adamlar\u0131 devrin insanlar\u0131na \u201cNeandertal insan\u0131\u201d derler.<\/p>\n

Kahraman\u0131m\u0131za biz de \u201cNeandertal insan\u0131\u201d diyece\u011fiz. Kendisine yeni bir ad vermek gerekiyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc onu pithecanthropus erectus’tan ay\u0131ran y\u00fcz binlerce y\u0131l i\u00e7inde de\u011fi\u015fmi\u015ftir. Beli do\u011frulmu\u015f, elleri daha \u00e7evikle\u015fmi\u015f, y\u00fcz\u00fc insan y\u00fcz\u00fcne daha \u00e7ok benzemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Yazarlar kahramanlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015flerini b\u00fct\u00fcn ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla, \u015funlara benzer s\u00f6zlerle tasvir ederler: \u201cAlev alev yanan g\u00f6zler\u201d, \u201cma\u011frur kartal burnu\u201d, \u201ckarga kanad\u0131 gibi kara sa\u00e7lar\u201d. Kahraman\u0131n kafatas\u0131 hacmi \u00fczerinde durmak ak\u0131llar\u0131ndan bile ge\u00e7mez.<\/p>\n

Bizim tutumumuzsa bamba\u015fka. Kahraman\u0131m\u0131z\u0131n kafatas\u0131 hacmi bizim i\u00e7in birinci derecede \u00f6nemlidir, bizi g\u00f6zlerinin renginden ve sa\u00e7lar\u0131n\u0131n par\u0131lt\u0131s\u0131ndan daha \u00e7ok ilgilendirir. Neandertal insan\u0131n\u0131n kafatas\u0131 \u00fczerinde yap\u0131lan incelemeler beyninin,
\npithecanthropus erectus’unkine oranla b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f, geli\u015fmi\u015f oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. \u0130nsan\u0131n bin y\u0131llar boyunca yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bo\u015fa gitmemi\u015f, kendisini, hele ellerini ve kafatas\u0131n\u0131 ba\u015ftan ba\u015fa de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc hep kafa buyurmu\u015f, eller \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u0130nsan, bir ta\u015f par\u00e7as\u0131na keski bi\u00e7imini vermeye u\u011fra\u015f\u0131rken, kendisi fark\u0131na varmadan parmaklar\u0131 da de\u011fi\u015fiyor, daha \u00e7evikle\u015fiyor, daha ustala\u015f\u0131yordu. Ayn\u0131 zamanda beyni de de\u011fi\u015fe de\u011fi\u015fe bile\u015fik bir \u015fekil al\u0131yordu. Neandertal insan\u0131na bir g\u00f6z atsayd\u0131n\u0131z, maymun oldu\u011fu akl\u0131n\u0131za gelmezdi. Oysa yine de maymuna \u00e7ok benzerdi. Dar aln\u0131, bir siper gibi g\u00f6zlerinin \u00fczerine sarkm\u0131\u015ft\u0131. E\u011fri di\u015fleri ileriye do\u011fru \u00e7\u0131k\u0131kt\u0131. Neandertal insan\u0131n\u0131 \u00e7a\u011fda\u015f insandan ay\u0131ran, aln\u0131 ve \u00e7enesiydi. Aln\u0131 arkaya
\ndo\u011fru e\u011fik, \u00e7enesiyse var m\u0131, yok mu belli de\u011fildi.<\/p>\n

Hemen hemen al\u0131ns\u0131z olan bu kafatas\u0131nda, \u00e7a\u011fda\u015f insan\u0131n beyin k\u0131s\u0131mlar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131 eksikti. Alt \u00e7ene de hen\u00fcz konu\u015fmaya elveri\u015fli de\u011fildi. B\u00f6yle bir alna ve \u00e7eneye sahip olan insan, \u015fimdiki insan gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp konu\u015famazd\u0131. Neandertal insan\u0131n\u0131n da konu\u015fmas\u0131 gerekiyordu. Bunu gerektiren, benzerleriyle ortakla\u015fa \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc insanlar birlikte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 zaman, i\u015fle ilgili \u015feylerde hi\u00e7 olmazsa biraz olsun birbirlerini anlamal\u0131yd\u0131lar. \u0130nsan, \u00e7enealt\u0131 b\u00f6lgesinin ve \u00e7enesinin geli\u015fip konu\u015fmaya elveri\u015fli hale gelmesini bekleyemezdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu, binlerce y\u0131l isterdi. Peki, ama insanlar nas\u0131l anla\u015f\u0131yorlard\u0131?<\/p>\n

T\u00fcm v\u00fccutlar\u0131yla. Hen\u00fcz bir \u00f6zel konu\u015fma organlar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, b\u00fct\u00fcn v\u00fccutlar\u0131 konu\u015furdu; y\u00fcz\u00fcn\u00fcn adaleleri, omuzlar, ayaklar ve en \u00e7ok da eller. K\u00f6pekle hi\u00e7 konu\u015ftu\u011fumuz olmu\u015f mudur? K\u00f6pek, sahibine bir \u015feyler anlatmak istedi\u011fi zaman, onun g\u00f6zlerine bakar, onu burnuyla iter, ayaklar\u0131n\u0131 dizlerine koyar, kuyru\u011funu sallar, gerinir, esner. K\u00f6pek konu\u015fmay\u0131 beceremez, bunun i\u00e7in de burnundan kuyru\u011funun ucuna kadar b\u00fct\u00fcn v\u00fccuduyla konu\u015fmak zorunda kal\u0131r.
\n\u0130lk insanlar da s\u00f6zlerle konu\u015fmay\u0131 bilmezlerdi. Ama ba\u015fka insanlarla anla\u015fmaya yard\u0131m eden elleri vard\u0131.<\/p>\n

\u0130nsan, \u201ckes\u201d diyece\u011fine bu anlam\u0131 ifade eden bir \u015fekilde elini sallard\u0131; \u201cver\u201d diyece\u011fine avucunu uzat\u0131r; \u201cburaya, beriye gel\u201d yerine de parma\u011f\u0131n\u0131 k\u0131v\u0131rarak i\u015faret ederdi. Sesi de ellerine yard\u0131m eder, kar\u015f\u0131s\u0131ndakinin dikkatini jestlerine \u00e7ekmek i\u00e7in ba\u011f\u0131r\u0131r, b\u00f6\u011f\u00fcr\u00fcrd\u00fc. \u0130yi, ama bunlar\u0131 nereden biliyoruz? Toprak alt\u0131nda bulunan her ta\u015f alet par\u00e7as\u0131, ge\u00e7mi\u015fin bir k\u0131sm\u0131d\u0131r. Ama jestlerin \u201cpar\u00e7alar\u0131\u201dn\u0131, yani kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 nerede bulmal\u0131? \u00c7oktan \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f olan ellerin hareketlerini nas\u0131l tasavvur etmeli? Atalar\u0131m\u0131z olan eski insanlar, biz \u00e7a\u011fda\u015f insanlara az \u00e7ok bir \u015feyler miras b\u0131rakmam\u0131\u015f olsalard\u0131, bu elbette imk\u00e2ns\u0131z olurdu.<\/p>\n

Jestlerle \u0130fade Edilen Anlamlar<\/em><\/p>\n

Bir zamanlar Leningrad’a bir K\u0131z\u0131lderili gelmi\u015fti. \u201cDelik burunlar\u201d anlam\u0131na gelen, Nemepu adl\u0131 kabileye mensup olan K\u0131z\u0131lderili, d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcnde Fenimor Kuper’in, sava\u015f baltalar\u0131yla silahl\u0131 K\u0131z\u0131lderililerine benzemiyordu. Amerikal\u0131 misafir ne makosen ayakkab\u0131 giymi\u015f, ne de ba\u015f\u0131n\u0131 ku\u015f t\u00fcyleriyle s\u00fcslemi\u015fti. S\u0131rt\u0131nda herkesin giydi\u011fi gibi elbiseler vard\u0131. K\u0131z\u0131lderili lisan\u0131n\u0131 zaten biliyor ve \u0130ngilizceyi de ana dili gibi m\u00fckemmel konu\u015fuyordu. Bu iki dilden ba\u015fka, K\u0131z\u0131lderililer aras\u0131nda kullan\u0131lan \u00e7ok eski zamanlardan kalm\u0131\u015f \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir dil de biliyordu.<\/p>\n

Bu dil, d\u00fcnyan\u0131n en basit dilidir. Bunu \u00f6\u011frenmek i\u00e7in gramer kurallar\u0131n\u0131 bilmeye gerek yok. Bu dilde, \u00e7o\u011fumuza g\u00fc\u00e7 gelen fiil \u00e7ekimlerinin ad\u0131 bile yoktur. Telaffuzu \u00f6\u011frenme i\u015fi de yok, \u00e7\u00fcnk\u00fc dilde kelime yok. Misafir K\u0131z\u0131lderili’nin konu\u015ftu\u011fu dil, esas dili de\u011fil, i\u015faret yani hareket diliydi. Bu dilin bir s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapmay\u0131 deneseydiniz, a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 \u015f\u00f6yle bir \u015fey \u00e7\u0131kard\u0131 ortaya.
\nJest S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcnden Bir Sayfa
\nOk – Bir el, g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcnmeyen bir yay\u0131 tutar, \u00f6b\u00fcr el de yay\u0131n g\u00f6r\u00fcnmez kiri\u015fini \u00e7ekiyormu\u015f gibi i\u015faretler yapar.
\nVigvam (K\u0131z\u0131lderili evi) – Kenetlenmi\u015f parmaklardan meydana gelen iki tarafl\u0131, sivri dam.
\nBeyaz insan – Al\u0131ndaki teri siler gibi hareket ki, bir \u015fapkan\u0131n kenar\u0131n\u0131 ifade eder.
\nKurt – Elin iki parma\u011f\u0131, iki kula\u011fa benzetilerek ileriye do\u011fru uzat\u0131l\u0131r.
\nTav\u015fan – Bir elin iki parma\u011f\u0131 ileri do\u011fru uzat\u0131l\u0131r, \u00f6b\u00fcr elle bir kavis \u00e7izilir ki, iki uzun kulak ve tav\u015fan\u0131n yuvarlak v\u00fccudunu g\u00f6sterir.
\nBal\u0131k – Avu\u00e7, dikine durumda sa\u011fa sola hareket ettirilir. Bu, y\u00fczen bal\u0131\u011f\u0131 hat\u0131rlat\u0131r.
\nKurba\u011fa – Parmaklar birle\u015ftirilip z\u0131plar gibi a\u00e7\u0131l\u0131p kapan\u0131r.
\nBulut – \u0130ki yumruk ba\u015f\u0131n \u00fczerine kald\u0131r\u0131l\u0131r. Bu jest, g\u00f6\u011f\u00fc kaplam\u0131\u015f bulutlar\u0131 temsil eder.
\nKar – Yine ayn\u0131 jest. Yaln\u0131z bu kez yumruklar, kar taneciklerinin d\u00f6ne d\u00f6ne ya\u011fmas\u0131n\u0131 taklit edercesine yava\u015f\u00e7a a\u00e7\u0131l\u0131r.
\nYa\u011fmur – Yine ayn\u0131 jest. Yumruklar a\u00e7\u0131larak birdenbire yere do\u011fru indirilir.
\nY\u0131ld\u0131z – \u0130ki parmak ba\u015f\u0131n \u00fczerinde b\u00fck\u00fcl\u00fcp a\u00e7\u0131l\u0131r. Bu hareket y\u0131ld\u0131zlar\u0131n titreyi\u015fini g\u00f6sterir.
\nBurada her jest, her hareket havada elle \u00e7izilmi\u015f bir tablodur.
\nEn eski yaz\u0131lar\u0131n harf de\u011fil resim olmalar\u0131 gibi, en eski diller de herhalde hareketlerle \u00e7izilen birer resimdir.
\n\u00c7a\u011fda\u015f K\u0131z\u0131lderililerin kulland\u0131\u011f\u0131 i\u015faret dili, elbette ilk insanlar\u0131n konu\u015ftuklar\u0131 dil de\u011fildir. K\u0131z\u0131lderililerin dilinde, eski jestlerden ba\u015fka, ilk insanlarda bulunmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayanlar da vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin K\u0131z\u0131lderililerin diline son zamanlarda girmi\u015f jestlerden birka\u00e7\u0131n\u0131 alal\u0131m:
\nOtomobil – \u0130ki el, ilkin tekerleklerin d\u00f6nmesini taklit eder, sonra direksiyonu \u00e7eviriyormu\u015f gibi yapar.
\nKatar – Yine d\u00f6nen iki tekerlek hareketi ve lokomotifin bacas\u0131ndan duman \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 taklit eden el hareketleri.
\nBu jestlerin yak\u0131n zamanlarda do\u011fdu\u011fu \u015f\u00fcphesizdir. S\u00f6zl\u00fckte bunlarla yan yana, ilk insanlardan kalm\u0131\u015f olduklar\u0131 pek muhtemel olan jestler de buluyoruz. \u00d6rnek:
\nAte\u015f – El a\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131ya do\u011fru sa\u011fa sola haraket ettirilir. Bu y\u00fckselen duman\u0131 g\u00f6sterir.
\n\u0130\u015f – Havay\u0131 dikine yaran el hareketi.
\nKim bilir, belki ilk insanlar elleriyle havay\u0131 yard\u0131klar\u0131 zaman, \u201c\u00e7al\u0131\u015f\u201d demek isterlerdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc insan\u0131n ilk aleti ayn\u0131 hareketi yapan keskiydi ve \u00e7al\u0131\u015fmak, bir \u015feyi yarmaktan ibaretti.<\/p>\n

Kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u0130\u015faret Dili<\/em><\/p>\n

Jestlerle konu\u015fma dilinden bug\u00fcn de faydalan\u0131r\u0131z.
\n\u201cEvet\u201d demek istedi\u011fimiz zaman, \u00e7o\u011fu halde bir ba\u015f hareketiyle yetiniriz.
\n\u201cOrada\u201d ve \u201coraya\u201d demek istedi\u011fimiz zaman parma\u011f\u0131m\u0131zla i\u015faret ederiz. Hatta bunun i\u00e7in, \u201ci\u015faret parma\u011f\u0131\u201d dedi\u011fimiz, konu\u015fan \u00f6zel bir parma\u011f\u0131m\u0131z var.
\nSelamla\u015f\u0131rken ba\u015f\u0131m\u0131z\u0131 e\u011feriz. Ba\u015f\u0131m\u0131z\u0131 sallar\u0131z, omuz silkeriz, \u00e7aresizlik ifadesi olarak ellerimizi a\u00e7ar\u0131z, ka\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7atar\u0131z, dudak \u0131s\u0131r\u0131r\u0131z, dudak b\u00fckeriz, elle tehdit ederiz, yumrukla masaya vururuz, aya\u011f\u0131m\u0131z\u0131 yere vururuz, el sallar\u0131z, ba\u015f\u0131m\u0131z\u0131 iki elimizin aras\u0131na al\u0131r\u0131z, elimizi kalbimize g\u00f6t\u00fcr\u00fcr\u00fcz, kucaklama anlam\u0131nda ellerimizi yana a\u00e7ar\u0131z, elimizi uzat\u0131r\u0131z, vedala\u015f\u0131rken havadan \u00f6p\u00fcc\u00fckler g\u00f6ndeririz.
\n\u0130\u015fte size i\u00e7inde tek bir s\u00f6z olmayan bir konu\u015fma.
\nVe bu \u201cdilsiz dil\u201d, jest dili hi\u00e7 unutulmuyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu dilin baz\u0131 avantajlar\u0131 var. Bazen uzun bir konu\u015fmayla anlat\u0131lamayan bir\u00e7ok \u015fey tek bir hareketle anlat\u0131labilir. \u0130yi bir akt\u00f6r bazen yar\u0131m saat tek bir s\u00f6z s\u00f6ylemez, ama ka\u015flar\u0131, g\u00f6zleri, dudaklar\u0131 y\u00fczlerce s\u00f6z\u00fc anlat\u0131r.
\nBayraklar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla iki gemi aras\u0131nda nas\u0131l konu\u015fuldu\u011funu g\u00f6rm\u00fc\u015fs\u00fcn\u00fczd\u00fcr. Bu konu\u015fma usul\u00fc olmasayd\u0131, r\u00fczg\u00e2r\u0131n ve dalgalar\u0131n u\u011fultusunu, bazen de top seslerini bast\u0131rabilmek i\u00e7in ne g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ses gerekirdi. Kald\u0131 ki, b\u00f6yle hallerde kula\u011f\u0131n da insana pek faydas\u0131 olmaz. O zaman i\u015f g\u00f6zlere d\u00fc\u015fer.
\nBinlerce y\u0131l ya\u015fad\u0131\u011f\u0131na ve insanlara bug\u00fcn de gerekli oldu\u011funa g\u00f6re, i\u015faret dilinin hi\u00e7 de k\u00f6t\u00fc bir dil olmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor.
\nSesli dil, eski i\u015faret dilinden \u00fcst\u00fcn gelmi\u015f, ama onu b\u00fcsb\u00fct\u00fcn s\u00f6k\u00fcp atamam\u0131\u015ft\u0131r. Ma\u011flup olan dil, \u00fcst\u00fcn gelenin hizmetine girmi\u015ftir. Bir\u00e7ok halkta i\u015faret dilinin, u\u015faklar gibi ba\u015fkalar\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131 olanlar\u0131n dili olarak kalmas\u0131 sebepsiz de\u011fildir.
\nKafkasya’da, baz\u0131 Ermeni k\u00f6ylerinde devrime kadar kad\u0131nlar\u0131n yabanc\u0131 erkeklerle, bildi\u011fimiz ses dilinde konu\u015fmaya haklar\u0131 yoktu. Meramlar\u0131n\u0131 ancak el i\u015faretiyle anlatabilirlerdi.
\n\u0130\u015faret dili Suriye’de, \u0130ran’da ve daha ba\u015fka yerlerde de g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.
\n\u0130ran \u015eah\u0131’n\u0131n saray\u0131nda u\u015faklar hareketlerle dertlerini anlatabilir, sadece kendi seviyelerindeki kimselerle s\u00f6zl\u00fc konu\u015fabilirlerdi. Bu zavall\u0131lar, kelimenin ger\u00e7ek anlam\u0131nda \u201ckonu\u015fma hakk\u0131ndan\u201d yoksundular.
\nG\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, \u00e7oktan kaybolan ge\u00e7mi\u015fin kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131, izlerini bug\u00fcnk\u00fc hayat\u0131m\u0131zda da buluyoruz.<\/p>\n

\u0130nsan Ak\u0131l Sahibi Oluyor<\/em><\/p>\n

Ormanda ya\u015fayan her hayvan, her yandan gelen binlerce sese kulak verir ve binlerce i\u015fareti izler.
\nBir dal \u00e7at\u0131rdamas\u0131, d\u00fc\u015fman\u0131n yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131na i\u015faret olabilir. Ka\u00e7maya ya da kendini savunmak i\u00e7in direnmeye haz\u0131rlanmak gereklidir.
\nG\u00f6k g\u00fcrledi ya da a\u011fa\u00e7lar\u0131n yapraklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcren bir yel estiyse, bir deli\u011fe ya da yuvaya gidip yakla\u015fan f\u0131rt\u0131nadan saklanmak gereklidir.
\n\u00c7\u00fcr\u00fck yaprak ve mantar kokan topraktan bir hayvan kokusu geldiyse, koku duyulur duyulmaz av\u0131 izleyip yakalamal\u0131d\u0131r.
\nHer h\u0131\u015f\u0131rt\u0131, her koku, ot \u00fczerindeki her iz, her \u00e7\u0131\u011fl\u0131k ya da \u0131sl\u0131k bir \u015fey anlat\u0131r, bir \u015fey ifade eder ve bir \u015fey yap\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirir.
\n\u0130lk insan da do\u011fadan gelen seslere kulak verirdi. \u00c7ok ge\u00e7meden bu seslerden ba\u015fka, kendi toplulu\u011fundan insanlar\u0131n g\u00f6nderdi\u011fi sesleri de anlamaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.
\nBir avc\u0131 ormanda geyik izi bulursa, arkas\u0131ndan gelen \u00f6b\u00fcr avc\u0131lara bunu el sallayarak bildirirdi. Arkadakiler geyi\u011fi daha g\u00f6rmemi\u015f olsalar bile verilen i\u015faret, avc\u0131lar\u0131n silahlar\u0131na daha s\u0131k\u0131 sar\u0131lmalar\u0131n\u0131 ve kar\u015f\u0131lar\u0131nda geyi\u011fin \u00e7atall\u0131
\nboynuzlar\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015f gibi tetikte davranmalar\u0131n\u0131 gerektirirdi.
\nHayvan\u0131n yerdeki izi de bir i\u015farettir.
\nBir iz bulundu\u011funu bildiren el sallay\u0131\u015f da i\u015fareti haber veren i\u015faretti.
\nAvc\u0131lardan biri yerde bir iz buldu\u011fu ya da yakla\u015fan hayvan\u0131n \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 h\u0131\u015f\u0131rt\u0131y\u0131 i\u015fitti\u011fi her defas\u0131nda, toplulu\u011fun \u00f6b\u00fcr \u00fcyelerine bunu bildiren bir i\u015faret verirdi.
\nB\u00f6ylece, do\u011fadan insana gelen i\u015faretlere bir de s\u00f6z, yani insan toplulu\u011funun insana iletti\u011fi \u201ci\u015faretleri haber veren i\u015faret\u201d eklendi.
\n\u0130van Petrovi\u00e7 Pavlov bir kitab\u0131nda, insan s\u00f6z\u00fcn\u00fc \u201ci\u015faretleri haber veren i\u015faret\u201d olarak niteler.
\nBa\u015flang\u0131\u00e7ta \u201ci\u015faretleri haber veren i\u015faret\u201d, sadece jest ve ba\u011fr\u0131\u015flard\u0131. G\u00f6z ve kulaklar\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 bu \u201ci\u015faretleri haber veren i\u015faretler\u201d, bir telefon merkezine gider gibi insan\u0131n beynine giderdi. Beyin, \u201ci\u015fareti haber veren i\u015fareti\u201d, yani \u201cbir hayvan yakla\u015f\u0131yor\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc kap\u0131nca hemen; ellere, karg\u0131y\u0131 daha sa\u011flam tutun; g\u00f6zlere, yapraklara daha dikkatle bak\u0131n; kulaklara, orman\u0131n \u00e7at\u0131rt\u0131 ve h\u0131\u015f\u0131rt\u0131lar\u0131na daha iyi kulak as\u0131n diye emrederdi.
\nHayvan daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcrlerde yoktu, ama insan onu kar\u015f\u0131lamaya haz\u0131rd\u0131.
\nB\u00f6yle i\u015faretler, hareketler ve ba\u011fr\u0131\u015flar artt\u0131k\u00e7a ve beyine gelen \u201ci\u015faretleri haber veren i\u015faretler\u201d s\u0131kla\u015ft\u0131k\u00e7a, insan\u0131n kafas\u0131nda bulunan bu \u201cmerkez istasyon\u201dun i\u015fi de o derece art\u0131yordu. Beyinde yeni yeni h\u00fccreler meydana geliyordu. Beyin geli\u015fiyor, hacmi b\u00fcy\u00fcyordu.
\nNeandertal insan\u0131n\u0131n kafatas\u0131 hacmi, pithecanthropus erectus’unkinden 400-500 cm3 daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. \u0130nsan\u0131n beyni geli\u015fiyor, insan d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi \u00f6\u011freniyordu.
\n\u0130nsan, g\u00fcne\u015fi hat\u0131rlatan bir i\u015fareti g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc zaman, gece bile olsa g\u00fcne\u015fi d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015fl\u0131yordu.
\nGidip m\u0131zra\u011f\u0131 getirmesini i\u015faret ettiklerinde, m\u0131zrak yak\u0131nda olmay\u0131p g\u00f6r\u00fcnmese bile, onu d\u00fc\u015f\u00fcnebilir olmu\u015ftu.
\nOrtakla\u015fa \u00e7al\u0131\u015fma insana konu\u015fmay\u0131, konu\u015fma da d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi \u00f6\u011fretmi\u015fti.
\n\u0130nsan, akl\u0131n\u0131 do\u011fadan bir arma\u011fan olarak almam\u0131\u015f, kendi eme\u011fiyle kazanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Dilden Dile<\/em><\/p>\n

Daha aletler azken ve insan\u0131n tecr\u00fcbesi k\u0131tken, bu tecr\u00fcbeyi ba\u015fkas\u0131na iletmek i\u00e7in en basit i\u015faretler yetiyordu.
\n\u00c7al\u0131\u015fma toplumsalla\u015ft\u0131k\u00e7a, jestler de toplumsalla\u015f\u0131yordu: Her \u015feyi tam olarak anlatabilecek ayr\u0131 ayr\u0131 jestler gerekmi\u015fti. Bu zorunluluk, hareketlerle ifade edilen anlamlar do\u011furdu. \u0130nsan, jestleriyle hayvan\u0131n, silah\u0131n, a\u011fac\u0131n resmini havada \u00e7izmeye ba\u015flad\u0131.
\n\u0130nsan oklu kirpinin \u015feklini \u00e7izerken, sadece \u00e7izmekle yetinmeyip bir an i\u00e7in kendisi de oklu kirpiymi\u015f gibi bir hal al\u0131yordu. Kirpinin topra\u011f\u0131 nas\u0131l kaz\u0131p att\u0131\u011f\u0131n\u0131, i\u011fnelerini nas\u0131l dikti\u011fini hareketlerle tasvir etmeye ba\u015fl\u0131yordu.
\nB\u00f6yle bir pantomim i\u00e7in, zaman\u0131m\u0131zda, ancak ger\u00e7ek sanat\u00e7\u0131larda rastlan\u0131lan derin bir g\u00f6zlem g\u00fcc\u00fcne sahip olmak gerekir.
\n\u201cSu i\u00e7iyorum\u201d dedi\u011fimiz zaman, s\u00f6zlerimizden suyu nas\u0131l i\u00e7ti\u011fimiz, bardaktan m\u0131, \u015fi\u015feden mi, avucumuzdan m\u0131 i\u00e7ti\u011fimiz anla\u015f\u0131lmaz.
\nO zaman jestlerle konu\u015fan insan, su i\u00e7me fikrini belirtmek i\u00e7in avucunu a\u011fz\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcr, g\u00f6r\u00fcnmeyen suyu kana kana i\u00e7iyormu\u015f gibi yapard\u0131. G\u00f6rene de su ger\u00e7ekten tatl\u0131, so\u011fuk ve susuzlu\u011fu gideriyor gibi gelirdi.
\nBiz yaln\u0131z, \u201cavlanmak\u201d deriz. \u0130lk insansa i\u015faret ve hareketlerle ba\u015f\u0131ndan sonuna kadar t\u00fcm av sahnelerini tasvir ederdi.
\n\u0130\u015faret dili hem fakir, hem de zengindi. Zengindi, \u00e7\u00fcnk\u00fc e\u015fya ve olaylar\u0131 canl\u0131 bir \u015fekilde tasvir edebilirdi. Fakirdi, \u00e7\u00fcnk\u00fc jestle, mesela sol g\u00f6z de sa\u011f g\u00f6z de g\u00f6sterilebilirdi, ama g\u00f6z anlam\u0131n\u0131 ifade etmek \u00e7ok g\u00fc\u00e7t\u00fc.
\nJestlerle bir \u015feyin asl\u0131nda az \u00e7ok uygun tam bir tasviri yap\u0131labilirdi, ama soyut bir kavram hi\u00e7bir jestle anlat\u0131lamazd\u0131.
\n\u0130\u015faret dilinin ba\u015fka yetersizlikleri de vard\u0131. Geceleri bu dille konu\u015fulamazd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc karanl\u0131kta el hareketleri g\u00f6r\u00fclmezdi. G\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda da i\u015faret diliyle konu\u015fmak her zaman m\u00fcmk\u00fcn olmuyordu.
\nK\u0131rda insanlar jestlerle kolayca anla\u015fabiliyorlard\u0131. Fakat a\u011fa\u00e7tan bir duvar\u0131n avc\u0131lar\u0131 birbirlerinden ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ormanlarda, jest ve i\u015faretlerle konu\u015fmak imk\u00e2ns\u0131zla\u015f\u0131yordu.
\n\u0130\u015fte o zaman sesten medet ummak gerekmi\u015fti.
\n\u0130lk zamanlarda dil ve bo\u011faz, sahibinin iradesine pek tabi olmuyordu. \u0130nsan\u0131n dilinden, bo\u011faz\u0131ndan kendisinin \u00e7\u0131karmak istedi\u011fi sesler yerine ba\u015fka sesler \u00e7\u0131k\u0131yordu. Bunlar birbirine kar\u0131\u015farak ba\u011f\u0131rma, b\u00f6\u011f\u00fcrme ve \u00e7\u0131\u011fl\u0131k \u015feklini al\u0131yordu. \u0130nsan\u0131n kendi diline h\u00e2kim olup a\u00e7\u0131k\u00e7a anla\u015f\u0131lacak bir \u015fekilde konu\u015fmaya ba\u015flayabilmesi \u00e7ok uzun s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc.
\nDilin a\u011f\u0131z bo\u015flu\u011fundaki hareketleri, jestlerin en g\u00f6ze \u00e7arpmayan\u0131yd\u0131. Fakat bunlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir avantaj\u0131 vard\u0131 ki o da i\u015fitilebilmeleriydi.
\nEve kabilesinin dilinde bildi\u011fimiz \u201cy\u00fcr\u00fcmek\u201d yerine \u015fu \u015fekiller kullan\u0131l\u0131r: \u201cZu dze dze\u201d emin ad\u0131mlarla y\u00fcr\u00fcmek; \u201czo bula bula\u201d hangi yolda oldu\u011funa bakmadan acele y\u00fcr\u00fcmek; \u201czo pia pia\u201d k\u00fc\u00e7\u00fck ad\u0131mlarla y\u00fcr\u00fcmek; \u201czo govu govu\u201d ba\u015f\u0131n\u0131 \u00f6ne do\u011fru e\u011fip hafif\u00e7e topallayarak y\u00fcr\u00fcmek.
\nSesle ifade edilen birer resim bi\u00e7iminde olan bu s\u00f6zler, basbaya\u011f\u0131 emin ad\u0131mlarla y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc, dizlerini b\u00fckmeden y\u00fcr\u00fcyen bir insan\u0131n emin ad\u0131mlarla y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc b\u00fct\u00fcn ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla belirtiyor.
\nK\u0131sacas\u0131 ka\u00e7 \u00e7e\u015fit y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f varsa, o kadar da ifade g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.
\nJestlerle \u00e7izilen resmin yerini, art\u0131k s\u00f6zle ifade edilen anlamlar alm\u0131\u015ft\u0131r.
\n\u0130\u015fte insan \u00f6nce jestlerle, sonra da s\u00f6zlerle konu\u015fmaya b\u00f6yle al\u0131\u015f\u0131yordu.<\/p>\n

\u0130nsan\u0131 Emek Yaratt\u0131<\/em><\/p>\n

Bir insan, bir \u0131rma\u011f\u0131n ak\u0131nt\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 giderek sonunda nas\u0131l kayna\u011fa var\u0131rsa, biz de insan tecr\u00fcbesinin kayna\u011f\u0131na geldik.
\nBu kaynakta hem insan toplumunun, hem dilin, hem de d\u00fc\u015f\u00fcncenin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 bulduk.
\nBir \u0131rma\u011fa d\u00f6k\u00fclen kollarla \u0131rma\u011f\u0131n daha da geni\u015flemesi ve sular\u0131n\u0131n artmas\u0131 gibi, insan tecr\u00fcbesinin \u0131rma\u011f\u0131 da gittik\u00e7e geni\u015fleyip derinle\u015fiyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc her yeni ku\u015fak, t\u00fcm tecr\u00fcbelerini bu \u0131rma\u011fa ak\u0131t\u0131yordu.
\nKu\u015faklar birbiri ard\u0131ndan ge\u00e7mi\u015fe kar\u0131\u015f\u0131yordu. \u0130nsanlar ve kabileler iz b\u0131rakmadan yok oluyor, \u015fehir ve k\u00f6ylerin yerinde yeller esiyordu. Zaman\u0131n y\u0131k\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fcne hi\u00e7bir \u015fey dayanamayacak gibiydi. Fakat insanl\u0131\u011f\u0131n tecr\u00fcbeleri kaybolmuyor, bilimde ya\u015famaya devam ediyordu. Dilde her s\u00f6z, \u00e7al\u0131\u015fmadaki her hareket, bilimdeki her kavram, ku\u015faklar\u0131n bir yere toplanm\u0131\u015f tecr\u00fcbesidir.
\nIrma\u011fa akan sular \u0131rmakta kaybolmad\u0131\u011f\u0131 gibi, eski ku\u015faklar\u0131n tecr\u00fcbeleri de bo\u015fa gitmemi\u015ftir. Bir zamanlar ya\u015fam\u0131\u015f olan insanlar\u0131n eme\u011fi, insanl\u0131k
\ntecr\u00fcbesinin \u0131rma\u011f\u0131nda, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz insanlar\u0131n\u0131n eme\u011fiyle kayna\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.
\nIrma\u011f\u0131n kayna\u011f\u0131na, her \u015feyin ba\u015flang\u0131c\u0131na i\u015fte b\u00f6yle vard\u0131k. \u00c7al\u0131\u015fan, konu\u015fan, d\u00fc\u015f\u00fcnen bir varl\u0131k olan insan i\u015fte b\u00f6yle do\u011fdu.
\nMaymun de\u011fi\u015fe de\u011fi\u015fe insan haline gelinceye kadar ge\u00e7mi\u015f olan binlerce y\u0131la g\u00f6z atarken, Friedrich Engels’in, insan\u0131 eme\u011fin yaratt\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131ndaki s\u00f6zlerini hat\u0131rlamamak imk\u00e2ns\u0131z.<\/p>\n

Ge\u00e7mi\u015f Zamanlara \u0130lk Gezi –\u00a0\u0130nsan Nas\u0131l \u0130nsan Oldu | M.\u0130lin – E. Segal<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ge\u00e7mi\u015f Zamanlara \u0130lk Gezi Bizon ve mamut avc\u0131lar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 yerlerde en \u00e7ok iki ta\u015f alete rastlan\u0131r. Bunlardan biri, iki ucu sivri bir \u00fc\u00e7gen, di\u011feriyse yar\u0131m daire \u015feklinde keskin bir levhad\u0131r. Bu aletlerin ba\u015fka ba\u015fka i\u015flerde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 besbellidir. Yoksa bu kadar farkl\u0131 olmazlard\u0131. Bu aletlerle ne i\u015fler g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc nas\u0131l anlamal\u0131? Aletler g\u00f6zden ge\u00e7irilince baz\u0131 \u015feyler anla\u015f\u0131labilir, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[177],"tags":[],"class_list":["post-7164","post","type-post","status-publish","format-standard","category-bilim-genel"],"yoast_head":"\nGe\u00e7mi\u015f Zamanlara \u0130lk Gezi - \u0130nsan Nas\u0131l \u0130nsan Oldu | M.\u0130lin - E. Segal - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Ge\u00e7mi\u015f Zamanlara \u0130lk Gezi - \u0130nsan Nas\u0131l \u0130nsan Oldu | M.\u0130lin - E. Segal\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ge\u00e7mi\u015f Zamanlara \u0130lk Gezi Bizon ve mamut avc\u0131lar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 yerlerde en \u00e7ok iki ta\u015f alete rastlan\u0131r. Bunlardan biri, iki ucu sivri bir \u00fc\u00e7gen, di\u011feriyse yar\u0131m daire \u015feklinde keskin bir levhad\u0131r. Bu aletlerin ba\u015fka ba\u015fka i\u015flerde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 besbellidir. Yoksa bu kadar farkl\u0131 olmazlard\u0131. Bu aletlerle ne i\u015fler g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc nas\u0131l anlamal\u0131? Aletler g\u00f6zden ge\u00e7irilince baz\u0131 \u015feyler anla\u015f\u0131labilir, […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2018-09-12T11:37:04+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-04-28T11:39:57+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/insan-nasil-insan-oldu.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"321\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"430\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"21 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"Ge\u00e7mi\u015f Zamanlara \u0130lk Gezi – \u0130nsan Nas\u0131l \u0130nsan Oldu | M.\u0130lin – E. Segal\",\"datePublished\":\"2018-09-12T11:37:04+00:00\",\"dateModified\":\"2025-04-28T11:39:57+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/\"},\"wordCount\":4964,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/insan-nasil-insan-oldu-150x150.jpg\",\"articleSection\":[\"Bilim ( Genel )\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/\",\"name\":\"Ge\u00e7mi\u015f Zamanlara \u0130lk Gezi - \u0130nsan Nas\u0131l \u0130nsan Oldu | M.\u0130lin - E. Segal - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/insan-nasil-insan-oldu-150x150.jpg\",\"datePublished\":\"2018-09-12T11:37:04+00:00\",\"dateModified\":\"2025-04-28T11:39:57+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/insan-nasil-insan-oldu.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/insan-nasil-insan-oldu.jpg\",\"width\":321,\"height\":430},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Ge\u00e7mi\u015f Zamanlara \u0130lk Gezi – \u0130nsan Nas\u0131l \u0130nsan Oldu | M.\u0130lin – E. Segal\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Ge\u00e7mi\u015f Zamanlara \u0130lk Gezi - \u0130nsan Nas\u0131l \u0130nsan Oldu | M.\u0130lin - E. Segal - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Ge\u00e7mi\u015f Zamanlara \u0130lk Gezi - \u0130nsan Nas\u0131l \u0130nsan Oldu | M.\u0130lin - E. Segal","og_description":"Ge\u00e7mi\u015f Zamanlara \u0130lk Gezi Bizon ve mamut avc\u0131lar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 yerlerde en \u00e7ok iki ta\u015f alete rastlan\u0131r. Bunlardan biri, iki ucu sivri bir \u00fc\u00e7gen, di\u011feriyse yar\u0131m daire \u015feklinde keskin bir levhad\u0131r. Bu aletlerin ba\u015fka ba\u015fka i\u015flerde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 besbellidir. Yoksa bu kadar farkl\u0131 olmazlard\u0131. Bu aletlerle ne i\u015fler g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc nas\u0131l anlamal\u0131? Aletler g\u00f6zden ge\u00e7irilince baz\u0131 \u015feyler anla\u015f\u0131labilir, […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2018-09-12T11:37:04+00:00","article_modified_time":"2025-04-28T11:39:57+00:00","og_image":[{"width":321,"height":430,"url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/insan-nasil-insan-oldu.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"21 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"Ge\u00e7mi\u015f Zamanlara \u0130lk Gezi – \u0130nsan Nas\u0131l \u0130nsan Oldu | M.\u0130lin – E. Segal","datePublished":"2018-09-12T11:37:04+00:00","dateModified":"2025-04-28T11:39:57+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/"},"wordCount":4964,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/insan-nasil-insan-oldu-150x150.jpg","articleSection":["Bilim ( Genel )"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/","name":"Ge\u00e7mi\u015f Zamanlara \u0130lk Gezi - \u0130nsan Nas\u0131l \u0130nsan Oldu | M.\u0130lin - E. Segal - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/insan-nasil-insan-oldu-150x150.jpg","datePublished":"2018-09-12T11:37:04+00:00","dateModified":"2025-04-28T11:39:57+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/#primaryimage","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/insan-nasil-insan-oldu.jpg","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/insan-nasil-insan-oldu.jpg","width":321,"height":430},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2018\/09\/12\/gecmis-zamanlara-ilk-gezi-insan-nasil-insan-oldu-m-ilin-e-segal\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ge\u00e7mi\u015f Zamanlara \u0130lk Gezi – \u0130nsan Nas\u0131l \u0130nsan Oldu | M.\u0130lin – E. Segal"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7164","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7164"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7164\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7781,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7164\/revisions\/7781"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7164"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7164"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7164"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}