{"id":729,"date":"2009-04-26T18:19:43","date_gmt":"2009-04-26T15:19:43","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2009\/04\/26\/tiyatro-yapilari-walter-gropius\/"},"modified":"2009-04-26T18:19:43","modified_gmt":"2009-04-26T15:19:43","slug":"tiyatro-yapilari-walter-gropius","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/tiyatro-yapilari-walter-gropius\/","title":{"rendered":"Tiyatro Yap\u0131lar\u0131 | Walter Gropius"},"content":{"rendered":"![](\"images\/stories\/tiyatro.jpg\")
1920’da Weimar’da Bauhaus’u kuran Walter Gropius, \u00e7a\u011f\u0131m\u0131za kadarki tiyatro yap\u0131lar\u0131n\u0131n bir bile\u015fimini olu\u015fturan “temel tiyatro” yap\u0131s\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131yla \u00f6ne \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Piscator i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen, ancak Nazi y\u00f6netimince yasaklamaya u\u011frayarak, hi\u00e7bir zaman ger\u00e7ekle\u015ftirilememi\u015f olan bu tiyatro yap\u0131s\u0131n\u0131n ama\u00e7, ilke, i\u015flev ve teknik yap\u0131s\u0131n\u0131, Gropius, a\u015fa\u011f\u0131daki yaz\u0131s\u0131nda a\u00e7\u0131k\u00e7a anlat\u0131rken, tiyatro mimarisinin tiyatro eyleminin kendisi i\u00e7in ne denli \u00f6nemli oldu\u011funu da belirtmekte, tiyatro yap\u0131lar\u0131n\u0131n, sahne tasar\u0131mlar\u0131n\u0131n dramaturjik asal \u00f6nemini vurgulayarak ve “bir mimar, tiyatronun, i\u00e7ine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f oldu\u011fu donmu\u015fluktan kurtulmas\u0131n\u0131 nas\u0131l sa\u011flayabilir?” diye sorarak, tiyatro yap\u0131lar\u0131n\u0131n sanatsal yarat\u0131c\u0131 g\u00f6rev ve i\u015flevini ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n
Bir tiyatronun yap\u0131s\u0131 ve mimarisi, dramatik eylemin b\u00fct\u00fcn\u00fc i\u00e7in bir k\u0131l\u0131f olu\u015fturur ve ancak sahne sanat\u0131n\u0131n kendisinden kaynaklanan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ko\u015fullardan yola \u00e7\u0131k\u0131larak ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir.<\/p>\n
Materyalist makine \u00e7a\u011f\u0131nda insanlar\u0131n duygu d\u00fcnyas\u0131yla ili\u015fkisini yitirmi\u015f olan tiyatroda bir ar\u0131nma ve yenilenme, ge\u00e7mi\u015fteki y\u00fcksek k\u00fclt\u00fcrlerden fark\u0131 olarak, san\u0131r\u0131m tiyatroya ili\u015fkin b\u00fct\u00fcn kapsaml\u0131 sorunlar\u0131n ancak kuramsal ve pratik etkileriyle birlikte ele al\u0131narak temelden a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131yla ve toplumlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyalar\u0131yla birlik i\u00e7inde oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, ger\u00e7ek ya\u015fam\u0131n bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r tiyatro. Ve ancak, s\u0131n\u0131rl\u0131 bir ayd\u0131nlar \u00e7evresini a\u015farak, halk\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fcn ruhunu ate\u015fleyecek sihirli bir form\u00fcl bulursa herkesin sesi haline gelebilir. K\u00f6kenine bak\u0131lacak olursa, tiyatro, metafizik bir \u00f6zlemden do\u011fmu\u015ftur; yani, tiyatro duyular\u00fcst\u00fc bir d\u00fc\u015f\u00fcncenin, duyular\u0131n alg\u0131layaca\u011f\u0131 bir bi\u00e7ime d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesini sa\u011flar. Buna g\u00f6re dinleyicinin ve izleyicinin ruhu \u00fczerindeki etkisinin g\u00fcc\u00fc, duyularla alg\u0131lanabilir bir bi\u00e7ime (s\u00f6ze, sese ve mek\u00e2na) d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesindeki ba\u015far\u0131ya ba\u011fl\u0131d\u0131r. Tiyatro yap\u0131s\u0131nda aranacak ko\u015fullar\u0131 belirleyen d\u00fc\u015f\u00fcnceleri y\u00f6nlendiren ancak oyunculuk edimi ve onun mek\u00e2nla olan ili\u015fkileridir; yaz\u0131nsal metnin ve m\u00fcziksel \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n bu y\u00f6nlendirmede bir rol\u00fc yoktur.<\/p>\n
Mek\u00e2n olgusu sonsuz bo\u015fluktaki sonlu s\u0131n\u0131rlamalara, mekanik ya da organik cisimlerin bu s\u0131n\u0131rlanm\u0131\u015f mek\u00e2ndaki hareketlerine ve \u0131\u015f\u0131kla sesin yine bu mek\u00e2ndaki dalgalanmalar\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Hareketli, ya\u015fayan, yani sanatsal bir mek\u00e2n\u0131n yarat\u0131labilmesi i\u00e7in, statik, mekanik, optik ve akustik bilimlerinin b\u00fct\u00fcn do\u011fal gereklerinin hakk\u0131yla yerine getirilebilmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir \u00f6nko\u015fuldur.<\/p>\n
Olay\u0131n b\u00f6yle ortaya konmas\u0131, tiyatroya yeni bir bi\u00e7im kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 giri\u015fildi\u011finde tutulacak yolu da belirler: Bunun i\u00e7in mek\u00e2na, insan v\u00fccuduna, bi\u00e7ime, renge, \u0131\u015f\u0131\u011fa; harekete ve sese ili\u015fkin tek tok b\u00fct\u00fcn sorunlar\u0131n\u0131n pratik a\u00e7\u0131dan ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, oyuncular\u0131n v\u00fccudunun organik ve mekanik hareketler bak\u0131m\u0131ndan e\u011fitilmesi; konu\u015fma, m\u00fczik ve g\u00fcr\u00fclt\u00fc bi\u00e7imindeki sesler konusunda beceri kazand\u0131r\u0131lmas\u0131, sahne oylumunun ve i\u00e7indeki de\u011fi\u015febilir \u00f6\u011felerin olu\u015fturulmas\u0131, sahne fig\u00fcrlerinin yap\u0131lmas\u0131 ve sahne \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 tekni\u011finin olgunla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerektir. Oyundaki karakterler, ister ahlak dersi verecek, isterse e\u011flendirip g\u00fcld\u00fcrecek gibi se\u00e7ilmi\u015f olsunlar, oynanan oyun ister bir dram, isterse bir varyete par\u00e7as\u0131 olsun, mek\u00e2na ili\u015fkin optik, akustik ve mekanik kurallar her \u00e7e\u015fit sahne yap\u0131t\u0131nda ayn\u0131 bi\u00e7imde ge\u00e7erlidir.<\/p>\n
Sahne yap\u0131t\u0131, yap\u0131s\u0131 g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutulursa, bir toplumsal sanat yap\u0131t\u0131d\u0131r. \u0130\u00e7erdi\u011fi sanatsal sorunlar\u0131n \u00e7oklu\u011fu da kollektif yap\u0131s\u0131na uygundur. Bu sanatsal sorunlar\u0131n her birinin kendine \u00f6zg\u00fc ayr\u0131 sanatsal bir d\u00fcnyas\u0131 vard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc, as\u0131l oynanan yap\u0131t\u0131n etkisi, oyuncular\u0131n, m\u00fczik\u00e7ilerin, dans\u00e7\u0131lar\u0131n, sahne tasar\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131n, \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 ve mekanik donan\u0131mlar\u0131 kullanan teknisyenlerin katk\u0131lar\u0131n\u0131n, sahneye koyucunun y\u00f6netimi alt\u0131nda biraraya gelmesiyle ortaya \u00e7\u0131kar. B\u00fct\u00fcn bu sanat\u00e7\u0131lar i\u00e7in bir sahne yap\u0131t\u0131n\u0131n temeli olan metin ya da beste, sadece kendi ki\u015fisel yaratma g\u00fc\u00e7lerini ortaya koyabilmek i\u00e7in bir f\u0131rsatt\u0131r. Yani, onlar\u0131n yapt\u0131klar\u0131 kendi ba\u015f\u0131na bir anlam ta\u015f\u0131maz, ancak hepsi- bir araya geldi\u011finde anla\u015f\u0131l\u0131r olur ve ya\u015fam kazan\u0131r.<\/p>\n
Tiyatro sanat\u0131n\u0131n i\u00e7erdi\u011fi sorunlar\u0131n \u00e7oklu\u011fu, sanat\u0131n b\u00fct\u00fcn yarat\u0131m alanlar\u0131na evrensel nitelikteki yetene\u011fiyle egemen olmas\u0131 beklenen yetkin bir sahneye koyucunun ne kadar az bulundu\u011funu da a\u00e7\u0131klar. Sahneye koyucunun ufku \u00e7ok geni\u015f olmal\u0131d\u0131r. Oyununda en se\u00e7me sanat\u00e7\u0131larla uzmanlar\u0131 bir araya getirmi\u015f de olsa, ortaya koyduklar\u0131n\u0131n de\u011feri yine de kendi yetene\u011fiyle becerisinin ne oranda t\u00fcmel bir nitelik ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Tek tek \u00f6\u011feleri kayna\u015ft\u0131rarak tiyatro yap\u0131t\u0131n\u0131 bir b\u00fct\u00fcn haline getiren sadece onun d\u00fc\u015fg\u00fcc\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
Bana g\u00f6re, g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki tiyatro mimar\u0131n\u0131n g\u00f6revi, b\u00f6yle evrensel nitelikteki bir y\u00f6netmene, istedi\u011fi gibi bi\u00e7imlendirebilece\u011fi \u0131\u015f\u0131k ve mek\u00e2n olanaklar\u0131 sa\u011flamakt\u0131r; yapaca\u011f\u0131 yap\u0131 esnek ve de\u011fi\u015fken olmal\u0131, y\u00f6netmeni s\u0131n\u0131rlamad\u0131\u011f\u0131 gibi, onun d\u00fc\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00fcn uzant\u0131lar\u0131n\u0131 da kar\u015f\u0131layabilmelidir. K\u0131sacas\u0131, bu, i\u00e7erdi\u011fi mek\u00e2nla d\u00fc\u015f\u00fcnceleri de\u011fi\u015ftirebilen, onlar\u0131 yenileyebilen bir yap\u0131 olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Peki, bir mimar, tiyatronun, i\u00e7ine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f oldu\u011fu donmu\u015fluktan kurtulmas\u0131n\u0131 nas\u0131l sa\u011flayabilir, sahne mimarisinin yeniliklere kapal\u0131 kalmas\u0131ndan zarar g\u00f6ren sahneye koyma sanat\u0131na nas\u0131l yeni bir canl\u0131l\u0131k kazand\u0131rabilir?<\/p>\n
Tiyatro yap\u0131s\u0131n\u0131n kalbi sahnedir. Sahnenin bi\u00e7imi ve izleyici b\u00f6l\u00fcm\u00fcyle olan ili\u015fkisi, oyunun mek\u00e2nsal ak\u0131\u015f\u0131 ve izleyiciyi etkilemesi bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemlidir. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn tiyatro mek\u00e2n\u0131 i\u00e7in bu noktadan yola \u00e7\u0131k\u0131lmal\u0131d\u0131r. Tarihte en ba\u015ftan bug\u00fcne kadar \u00fc\u00e7 tane temel sahne bi\u00e7imi olagelmi\u015ftir. Bunlardan birincisi ve ilk ortaya \u00e7\u0131kan\u0131, merkezde yer alan yuvarlak sahnedir ve eskilerin d\u00f6v\u00fc\u015f g\u00f6sterileri yapt\u0131\u011f\u0131 arenadan t\u00fcremi\u015ftir. Bu sahne bi\u00e7iminde, ortadaki \u00e7ember alanda oynanan oyun istenen her y\u00f6ne do\u011fru yay\u0131labiliyordu; bir huniye benzeyen izleyici b\u00f6l\u00fcm\u00fc ise, e\u015fmerkezli s\u0131ralar halinde sahneyi sar\u0131yordu. Oyuncu, burada, bir insan kitlesinin, merkezde yer alan hareketli bir par\u00e7as\u0131yd\u0131; o kitleyle bir b\u00fct\u00fcn olu\u015fturuyordu, ayn\u0131 bir Romal\u0131 gladyat\u00f6r\u00fcn, bir vaizin, bir halk hatibinin, ya da bir sanat\u00e7\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda bulundu\u011fu insan kitlesinin ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu gibi… Bu \u00fc\u00e7boyutlu sahne bi\u00e7imine bug\u00fcn sadece spor g\u00f6sterileriyle bo\u011fa g\u00fcre\u015flerinde ve sirklerde rastlamaktay\u0131z. Baz\u0131 Asya halklar\u0131nda, \u00fcst\u00fcnde dans\u00e7\u0131lar\u0131n g\u00f6steri yapt\u0131\u011f\u0131 y\u00fckselti, \u00e7evresini izleyicilerin sard\u0131\u011f\u0131 basit bir sahne halinde kullan\u0131lmaktad\u0131r; ama, Avrupa tiyatrosunda sahne, hemen t\u00fcm\u00fcyle y\u00fckse\u011fe al\u0131nm\u0131\u015f ve bir perdenin gerisine saklanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u0130kinci sahne bi\u00e7imi, Eski Yunan’daki klasik sahnedir. Burada, izleyici s\u0131ralar\u0131, yar\u0131m \u00e7ember bi\u00e7iminde d\u00fczenlenmi\u015fti, \u00f6nde de ileriye do\u011fru \u00e7\u0131kan bir \u00f6n sahne vard\u0131. Ortadan ikiye b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f bir arenaya benzeyen bu tiyatroda oyun, tam yuvarlak sahnede oldu\u011fu gibi her y\u00f6ne do\u011fru de\u011fil, sadece \u00f6ne ve iki yanlara do\u011fru yay\u0131labiliyordu; geride ise, oyuncular\u0131n sahneye girip \u00e7\u0131kmas\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lan kap\u0131lar\u0131n bulundu\u011fu sabit duvar yer al\u0131yordu. Gerekti\u011finde \u00fczerine “deus ex machine” ad\u0131 verilen d\u00fczene\u011fin de ald\u0131\u011f\u0131 bu duvar, oyuncunun serbest mek\u00e2n i\u00e7indeki hareketini k\u0131s\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc, oyunda mek\u00e2n i\u00e7indeki her hareket, oyuncunun att\u0131\u011f\u0131 her ad\u0131m, yapt\u0131\u011f\u0131 her davran\u0131\u015f art\u0131k bu sabit duvarla s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. \u0130lerde bu duvar daha geli\u015ferek, sahnenin yan kanatlar\u0131n\u0131, dekoru ve hatta perdeyi de do\u011furacakt\u0131.<\/p>\n
Bu sabit duvar\u0131n \u00f6n\u00fcndeki a\u00e7\u0131k sahne mek\u00e2n\u0131 zamanla izleyiciden uzakla\u015farak geriye do\u011fru \u00e7ekilmesiyle, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve sonuncu (g\u00fcn\u00fcm\u00fcz tiyatrosunda da en yayg\u0131n) temel sahne bi\u00e7im olan kutu sahne ya da \u00e7er\u00e7eve sahne olu\u015ftu. Art\u0131k t\u00fcm\u00fcyle yeni mek\u00e2nsal bir varl\u0131k do\u011fmu\u015ftu. Ger\u00e7ek mek\u00e2n, yani izleyicilerin d\u00fcnyas\u0131, d\u00fc\u015fler d\u00fcnyas\u0131ndan, yani sahne mek\u00e2n\u0131ndan ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u0130zleyici oturdu\u011fu koltuktan, perdenin a\u00e7\u0131lmas\u0131yla, bir pencere \u00e7er\u00e7evesinden \u00f6b\u00fcr yana bakar gibi, sahnedeki de\u011fi\u015fip duran yan\u0131lsamalara bakmaktayd\u0131 art\u0131k. Bu sahnenin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc boyutu, t\u0131pk\u0131 bir foto\u011fraf makinesinin buzlu cam\u0131 \u00fcst\u00fcndeki g\u00f6r\u00fcnt\u00fcde oldu\u011fu gibi, derinli\u011fini kaybetmi\u015f, oyunun ak\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde hareketin izleyiciyle art\u0131k duygusal ve mek\u00e2nsal bir ili\u015fkisi kalmam\u0131\u015ft\u0131. Oyunla olan mek\u00e2nsal ba\u011flar\u0131n b\u00f6ylece kopmas\u0131 sonucu, sahnenin beri yan\u0131ndaki izleyicinin etkinli\u011fi de azalm\u0131\u015ft\u0131; o art\u0131k oyunun i\u00e7inde de\u011fil, yan\u0131ndayd\u0131. Bu iki d\u00fcnyan\u0131n (yani izleyici yeri ile oyun yerinin) mek\u00e2nsal olarak birbirinden ayr\u0131lmas\u0131 (teknik bak\u0131mdan bir\u00e7ok yeniliklerin gelmesine yol a\u00e7m\u0131\u015f da olsa) ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir sonu\u00e7tur ve oyunu izleyen izleyici, akl\u0131n\u0131n k\u00f6pr\u00fcs\u00fcnden ge\u00e7erek ya\u015fant\u0131lar\u0131n\u0131n d\u00fcnyas\u0131na do\u011fru yol almaya zorlanmaktayd\u0131. B\u00f6ylece, yava\u015f yava\u015f, oyuna etken bi\u00e7imde kat\u0131lan kitlelerin tiyatrosundan saray tiyatrosu do\u011fdu. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde de ge\u00e7erli olan bu tiyatronun localar\u0131, parterinde yumu\u015fak koltuklar\u0131 galerisinde de tahtadan s\u0131ralar\u0131 vard\u0131 ve bunlar t\u0131pk\u0131 sahne ile izleyici yeri aras\u0131ndaki gibi bir farkl\u0131la\u015fman\u0131n, izleyici yerinin i\u00e7inde de ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. \u0130nsanlar\u0131n, tiyatroda bulunmay\u0131 bir t\u00fcr g\u00f6steri\u015f gibi g\u00f6rmeleri, sahne yap\u0131t\u0131n\u0131n bir t\u00fcr estetik e\u011flence d\u00fczeyine inmesi sonucunu do\u011furdu. Egemen s\u0131n\u0131f\u0131n g\u00fcd\u00fcm\u00fcndeki toplumsal s\u0131n\u0131fla\u015fmaya \u015fimdi bir de paran\u0131n getirdi\u011fi s\u0131n\u0131fla\u015fma eklenmi\u015fti; saray tiyatrosu ad\u0131 alt\u0131ndaki ticari tiyatro, halk\u0131n tiyatroya besledi\u011fi duygular\u0131n gittik\u00e7e kaybolmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Sonunda, \u00e7a\u011fda\u015f insan\u0131n art\u0131k tiyatroya gereksinimi kalmad\u0131\u011f\u0131, onun yerini, d\u0131\u015f d\u00fcnya ile daha yak\u0131n ba\u011flar\u0131 olan sineman\u0131n doldurabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeye ba\u015flad\u0131. Bu sahne bi\u00e7imi etkisini yitirmi\u015fti, onunla birlikte b\u00fct\u00fcn\u00fcyle tiyatronun da etkisini yitirdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. K\u0131sacas\u0131 kurunun yan\u0131nda ya\u015f da yanm\u0131\u015ft\u0131. Tiyatro ba\u015flang\u0131\u00e7ta sahip oldu\u011fu mek\u00e2nsal olanaklar\u0131 yeniden elde etmeye ve mek\u00e2n arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla izleyiciyi yeniden yakalay\u0131p etkin hale getirmeye y\u00f6netmezse, en g\u00fc\u00e7l\u00fc etkileme ara\u00e7lar\u0131ndan b\u00eerinden olacak ve izleyicisini sinemaya kapt\u0131racak, demektir.<\/p>\n
Ama, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn tiyatro y\u00f6netmeni hangi t\u00fcr sahneyi ister? Her ne kadar her sahne bi\u00e7imi tarihteki belli olaylardan yola \u00e7\u0131k\u0131larak yarat\u0131lm\u0131\u015f, her \u00e7a\u011f kendi gerek duydu\u011fu dramatik anlat\u0131m bi\u00e7imini olu\u015fturmu\u015fsa da, antik d\u00fcnyan\u0131n anfitiyatrosu, ge\u00e7 klasik d\u00f6nemin Trentius sahnesi, orta\u00e7a\u011f\u0131n e\u015fzamanl\u0131 sahnesi, Meistersinger’lerin tiyatrosu, Elizabet d\u00f6nemi \u0130ngiliz sahnesi ve (Barok d\u00f6nemin) saray tiyatrosu gibi bi\u00e7imler, kendi \u00e7a\u011flar\u0131n\u0131n da d\u0131\u015f\u0131na ta\u015fm\u0131\u015flard\u0131r ve birbirleriyle kayna\u015f\u0131p birle\u015ferek, gelece\u011fin tiyatrosunun yeni mek\u00e2n birli\u011fini yaratacaklard\u0131r. U\u00e7 klasik sahne bi\u00e7imi tek ba\u015flar\u0131na de\u011fil, \u00fc\u00e7\u00fc birle\u015ferek gelece\u011fin tiyatrosunun olaylar \u00fczerine kuruludur; metnin, m\u00fczi\u011fin, dans\u0131n, spor yar\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n ve sineman\u0131n t\u00fcm ger\u00e7ek ve a\u015fk\u0131n etkileyici olanaklar\u0131n\u0131 sahne mek\u00e2n\u0131n\u0131 da hareket ge\u00e7irerek, kitleleri sarsacak ve etkileyecek bir tiyatrodur.<\/p>\n
Gelece\u011fin tiyatrosunun bi\u00e7imi ve ondan beklenenler \u015f\u00f6yle s\u0131ralanabilir:
Mek\u00e2n olu\u015fturucu b\u00fct\u00fcn \u00f6\u011feler mimari bak\u0131mdan ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r; bu \u00f6\u011felerin amaca ve hedefe y\u00f6nelik bir bi\u00e7imde bir araya getirilmesiyle insani bir bile\u015fim, yani halk\u0131 birle\u015ftiren bir toplum tiyatrosu, kitlelerin ya\u015fayan d\u00fc\u015f\u00fcncesinin bir merkezi ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Oyun yeri ile izleyici yeri kayna\u015fmal\u0131d\u0131r; bu bir eklemlenme olmal\u0131d\u0131r, bir ayr\u0131\u015fma de\u011fil.<\/p>\n
\u0130zleyiciyi sarsalay\u0131p tartaklayarak i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc kafaca ilgisizlikten s\u0131y\u0131rmak ve oyunun bir par\u00e7as\u0131 haline getirmek i\u00e7in b\u00fct\u00fcn mek\u00e2nsal \u00e7areler harekete ge\u00e7irilmelidir:<\/p>\n
Bunun i\u00e7in sahne ile izleyici yeri birbiriyle, ayn\u0131 bir zincirin halkalar\u0131 gibi i\u00e7i\u00e7e ge\u00e7melidir; oyunda ge\u00e7enler izleyici yerine ta\u015f\u0131r\u0131larak, izleyicilerin \u00f6n\u00fcne, \u00e7evresine ve aras\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fclmeli, b\u00f6ylelikle izleyicinin de oyun mek\u00e2n\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 haline gelmesi sa\u011flanmal\u0131, oyun perdenin arkas\u0131na saklanmamal\u0131d\u0131r; bunun i\u00e7in de izleyiciler etken bir bi\u00e7imde oyuna kat\u0131lmal\u0131d\u0131r; mek\u00e2nsal g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler eklenmeli ve b\u00fct\u00fcn tiyatroya, sadece derinliksiz bir “dekor” yerine, \u00fc\u00e7boyutlu bir mek\u00e2nla canl\u0131l\u0131k kazand\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r; mek\u00e2n i\u00e7inde her \u00fc\u00e7 y\u00f6ne de hareket edebilen mekanik d\u00fczenekler ve \u0131\u015f\u0131k birimleri yap\u0131lmal\u0131d\u0131r; sahneye koyucu bunlar\u0131 kullanarak, karart\u0131lm\u0131\u015f oyun yeri i\u00e7inde hayalindeki her t\u00fcrl\u00fc de\u011fi\u015fken mek\u00e2n\u0131 yaratabilmelidir; bir projeksiyon ve film makineleri sistemi kurularak, sahneye koyucunun bunlar\u0131n yard\u0131m\u0131yla izleyici yerindeki b\u00fct\u00fcn duvar ve tavan y\u00fczeyler \u00fczerine sinemadaki gibi hareketli sahneler yans\u0131tarak, mek\u00e2nsal s\u0131n\u0131rlan yok edebilmesine, \u0131\u015f\u0131kla \u00e7e\u015fitli yeni mek\u00e2nlar yaratabilmesine ve her t\u00fcrl\u00fc aksesuarla boyama dekoru en aza indirebilmesine olanak sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Tek tek projeksiyon y\u00fczeylerinin yanyana gelip birle\u015fmesiyle bir projeksiyon mek\u00e2n\u0131 do\u011facak; tiyatro yap\u0131s\u0131, de\u011fi\u015fken bir yan\u0131lsama mek\u00e2n\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fecek ve as\u0131l oyun yeri haline gelecektir.<\/p>\n
Sahnenin teknik bak\u0131mdan, bir b\u00fcy\u00fck fabrikan\u0131n montaj salonuna benzer bi\u00e7imde, bir tak\u0131m mekanik i\u015flevlerin titizlikle yerine getirilebildi\u011fi bir makine oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bu, her t\u00fcrl\u00fc hareket ve \u0131\u015f\u0131k olana\u011f\u0131n\u0131n bir tabla \u00fczerindeki \u00e7e\u015fitli d\u00fc\u011fmelerle denetlendi\u011fi, olabildi\u011fince basit, ama yine olabildi\u011fince \u00e7ok olana\u011fa sahip bir kumanda merkezine ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Depolar\u0131n yeri saptan\u0131rken, \u0131\u015f\u0131k yan\u0131lsamas\u0131yla yarat\u0131lamayan dekor par\u00e7alar\u0131n\u0131n do\u011frudan do\u011fruya raylar ya da tekerlekli platformlar \u00fcst\u00fcnde oyunda kullan\u0131lacaklar\u0131 yerlere kolayca ta\u015f\u0131nabilmesi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Oyuncular\u0131n tek tek ya da gruplar halinde oyun yerine her y\u00f6nden rahat\u00e7a gelip gidebilmeli, yanlardaki kap\u0131lar sahneye giri\u015f \u00e7\u0131k\u0131\u015fa olanak vermelidir.<\/p>\n
Tek tek her koltuktan oyun yerinde ge\u00e7enlerin iyi g\u00f6r\u00fclmesi ve iyi duyulmas\u0131 kitle tiyatrosu i\u00e7in de ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir ko\u015fuldur. Bu ko\u015ful, izleyici b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn derinli\u011finin, Avrupa’da var olan b\u00fcy\u00fck opera yap\u0131lar\u0131n\u0131n derinli\u011finden daha fazla olmamas\u0131 gere\u011fini de birlikte getirir. Tabii, bu s\u0131n\u0131rlama, oyun yerinin eninin geli\u015fimini de s\u0131n\u0131rlamamal\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlarla var\u0131lan mant\u0131ksal sonu\u00e7, izleyici yerinin bir \u00e7ember par\u00e7as\u0131 bi\u00e7iminde olmas\u0131 gereklili\u011fidir.<\/p>\n
Dik bir g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n olumsuz yanlar\u0131ndan ka\u00e7\u0131nmak ve izleyici kitlesini b\u00f6lmemek i\u00e7in en fazla bir balkon kat\u0131 yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u0130zleyici kitlesinin \u00e7abuk girip \u00e7\u0131kmas\u0131 sa\u011flanmal\u0131, \u00e7\u0131k\u0131\u015f kap\u0131lar\u0131na k\u0131sa yollardan ula\u015f\u0131lmal\u0131, trafik kesi\u015fmesi olmamal\u0131 ve merdivenlerden ka\u00e7\u0131n\u0131larak, bunlar\u0131n yerine balkon kat\u0131na ramplar ve y\u00fcr\u00fcyen merdivenlerle ula\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Vestiyer bankosunun eni olabildi\u011fince geni\u015f tutulmal\u0131d\u0131r. Ana giri\u015f hol\u00fc ile fuaye, perde aralar\u0131nda kullan\u0131lacak tek bir b\u00fcy\u00fck toplanma salonu bi\u00e7iminde birle\u015ftirilmelidir.<\/p>\n
Peki, bu yeni tiyatronun mimarisi nas\u0131l olacakt\u0131r? \u00c7a\u011f\u0131m\u0131zdaki yeni konstr\u00fcksiyon olanaklar\u0131n\u0131n ve yap\u0131 malzemelerinin g\u00f6rkemli bir g\u00f6sterisi olmal\u0131d\u0131r bu; demir, cam, beton ve metalden, malzemenin b\u00fct\u00fcn orant\u0131, ritim, renk ve yap\u0131 yasalar\u0131 g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutularak bi\u00e7imlendirilmelidir. S\u00fcsl\u00fc d\u0131\u015f cephelerden uzak, avizelerin, kadife perdelerin ve localar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6rkeme s\u0131\u011f\u0131nmayan, soyut ile somut aras\u0131ndaki ili\u015fkinin kuruldu\u011fu bir mek\u00e2n olmal\u0131, i\u00e7inde oynanan draman\u0131n g\u00fc\u00e7leri i\u00e7in uygun bir k\u0131l\u0131f olu\u015fturmal\u0131d\u0131r. Bu y\u00f6nden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, tiyatroyu bi\u00e7imlendiren her \u015feyden \u00f6nce mimard\u0131r, oyunu da sahnenin bi\u00e7imi yarat\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc, nas\u0131l ruh v\u00fccudu olu\u015fturursa, yap\u0131 da ruhu bi\u00e7imlendirir, yazar\u0131n mek\u00e2n konusundaki d\u00fc\u015fg\u00fcc\u00fcne zenginlik katar.<\/p>\n
Tiyatro alan\u0131nda kararl\u0131 at\u0131l\u0131mlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi \u00f6rnekler olduk\u00e7a azd\u0131r. Van de Velde’nin 1914’te K\u00f6ln’de yapt\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7 par\u00e7al\u0131 \u00e7er\u00e7eve sahne, Perret’nin 1925’te Paris’teki Uygulamal\u0131 Sanatlar Sergisi’nde bunu ilerletip geli\u015ftirmesi ve Reinhardt’\u0131n B\u00fcy\u00fck Tiyatro’sundaki \u00e7er\u00e7eve sahnenin \u00f6n\u00fcne d\u0131\u015fa ta\u015fan \u00f6n sahneyi getirerek Poelzig’in yapt\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015fiklik, donup kalm\u0131\u015f \u00e7er\u00e7eve sahne bi\u00e7imini ferahlatmak, dekoru derinliksizlikten kurtarmak ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc boyutu yeniden ortaya \u00e7\u0131karmak i\u00e7in giri\u015filmi\u015f az say\u0131daki denemelerdir.<\/p>\n
Viyana’da Strnard’\u0131n, Rusya’da Vesnin karde\u015fler ile Golozov’un, ABD’de Kiesler ile Kastner’in, Berlin’de Zdenko’nun, Strizic’in, Traugott M\u00fcller’in, ayr\u0131ca benim haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z temelinden yeni, cesur tiyatro planlar\u0131 uygulanmak i\u00e7in zamanlar\u0131n\u0131n gelmesini bekliyor.<\/p>\n
Anlatt\u0131klar\u0131ma \u00f6rnek olarak tipik bir tiyatro projesini, kendi haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir kitle tiyatrosu tasar\u0131m\u0131n\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak a\u00e7\u0131klamak istiyorum, ilk ba\u015fta Erwin Piscator i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f oldu\u011fum “t\u00fcmel tiyatro” projemde, sahneye koyucunun basit, anlaml\u0131 d\u00fczenekler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla tek bir mek\u00e2nda iste\u011fine g\u00f6re her \u00fc\u00e7 klasik sahne bi\u00e7imi de (\u00e7er\u00e7eve sahne, \u00f6n sahneli sahne ve yuvarlak sahne) kullanabilece\u011fi de\u011fi\u015fken bir tiyatro yaratmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n
Tiyatronun plan\u0131 bir elips bi\u00e7imindedir, kesiti ise iyi bir akustik sa\u011flamak \u00fczere parabolik bir e\u011fri \u00e7izmektedir. Yani yap\u0131, ortas\u0131ndan uzunlamas\u0131na ikiye b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f bir yumurtaya benzemekte, bunun bas\u0131k ucunda da \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcml\u00fc bir \u00e7er\u00e7eve sahne yer almaktad\u0131r. \u0130ki s\u0131ra halinde arka arkaya s\u0131ralanm\u0131\u015f, yanlara da s\u00fcr\u00fclebilen ve \u00e7er\u00e7eve sahnenin ortadaki par\u00e7as\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki dekor arabalar\u0131 ile bir d\u00f6ner sahne birlikte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak \u00e7ok say\u0131da d\u00fczenleme yap\u0131labilmektedir. Dekor arabalar\u0131, gerekirse \u00fczerlerinde koroyu da ta\u015f\u0131yarak, izleyici yerinin \u00e7evresindeki koridorda hareket edebilmektedir. \u0130zleyici yeri locas\u0131z bir amfi bi\u00e7iminde y\u00fckselmekte, \u00e7er\u00e7eve sahnenin \u00f6n\u00fcnde bulunan yuvarlak \u00d6n sahneyi yanlardan bir k\u0131ska\u00e7 gibi sarmaktad\u0131r? Yukar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 kalk\u0131p inebilen bu \u00f6n sahne de, yine \u00e7ember bi\u00e7imli ve ekseni \u00e7evresinde d\u00f6nebilen daha b\u00fcy\u00fck bir d\u00fczlemin \u00fcst\u00fcnde, ona i\u00e7ten te\u011fet olarak yer almaktad\u0131r. Bu d\u00fczlemin, \u00f6n sahneden bo\u015f kalan yerlerinde izleyici s\u0131ralar\u0131 bulunmaktad\u0131r. \u00d6n sahnedeki bir oyuncu a\u015fa\u011f\u0131 inerek, \u00e7e\u015fitli ge\u00e7itlerden izleyicilerin aras\u0131na girebilmekte, ya da o yollardan gelerek \u00f6n sahnenin \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kabilmektedir. Oyunlarda kullan\u0131labilecek \u00fc\u00e7 tane de \u00e7ember koridor vard\u0131r; bunlardan biri yuvarlak \u00f6n sahneyi, ikincisi \u00fczerinde \u00f6n sahnenin ve bir b\u00f6l\u00fcm izleyici s\u0131ralar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu yuvarlak d\u00fczlemin \u00e7evresinin sarmakta, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc de t\u00fcm izleme yerini (\u00e7at\u0131y\u0131 ta\u015f\u0131yan s\u00fctunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndan olmak \u00fczere) \u00e7epe\u00e7evre dolanmaktad\u0131r. B\u00fcy\u00fck yuvarlak d\u00fczlemin 180o d\u00f6nd\u00fcr\u00fclmesiyle tiyatronun d\u00fczeni t\u00fcmden de\u011fi\u015fmektedir. Bu durumda, yuvarlak d\u00fczleme i\u00e7ten te\u011fet olan \u00f6n sahne, tam ortaya gelerek, her yan\u0131ndan amfi bi\u00e7imindeki izleyici s\u0131ralar\u0131yla \u00e7evrili bir arena sahnesi haline d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. D\u00f6nd\u00fcrme i\u015flemi, oyun oynand\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada da yap\u0131labilmektedir. Oyuncular, ortadaki bu sahneye ya alttaki merdivenlerden, ya (\u015fimdi geride kalm\u0131\u015f olan) \u00e7er\u00e7eve sahneye do\u011fru uzanan iki koridordan ge\u00e7erek, ya da tavandan a\u015fa\u011f\u0131 sark\u0131t\u0131lan merdiven ve ba\u015fka d\u00fczeneklerden inerek ula\u015fabilmektedir. Tepeden sark\u0131t\u0131lan merdivenler oyunun sahne d\u00fczleminden d\u00fc\u015feye (yani \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc boyuta) yay\u0131lmas\u0131na da olanak sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n
\u0130zleyiciyi g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutan bu davran\u0131\u015f, yani onu oyun s\u0131ras\u0131nda yerinden oynatarak, beklemedi\u011fi bir bi\u00e7imde oyunun merkezini de\u011fi\u015ftirmek, al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f baz\u0131 kavramlar\u0131 ortadan kald\u0131rmakta; izleyicide psikolojik olarak yeni bir mek\u00e2n bilincinin olu\u015fmas\u0131n\u0131 ve onun da olay\u0131n bir par\u00e7as\u0131 haline gelmesini sa\u011flamaktad\u0131r. \u0130\u00e7 mek\u00e2n karart\u0131larak sineman\u0131n olanaklar\u0131ndan da yararlan\u0131lmakta, kubbe bi\u00e7imindeki tavanla izleyici s\u0131ralar\u0131n\u0131 saran duvarlar dev bir sinema perdesi gibi. kullan\u0131larak bunlar\u0131n \u00fcst\u00fcne merkezdeki ve \u00e7evredeki projeksiyon makineleri yard\u0131m\u0131yla g\u00f6r\u00fcnt\u00fc yans\u0131t\u0131labilmektedir. \u0130zleyici bir anda kendini bulutlar ve y\u0131ld\u0131zlarla kapl\u0131 bir g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn alt\u0131nda, dalgalar\u0131n ortas\u0131nda, ya da d\u00f6rt bir y\u00f6nden \u00fczerine do\u011fru ko\u015fan insan kitlelerinin aras\u0131nda bulabilir; bir yandan da ortadaki yuvarlak sahnede ge\u00e7en olaylar\u0131n etkisi alt\u0131ndad\u0131r. Oyun \u0130le izleyici aras\u0131ndaki ayr\u0131m ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6zlerin, \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n ve m\u00fczi\u011fin art\u0131k sabit yerleri yoktur. Y\u00f6netmen ger\u00e7ekten y\u00f6netici olmu\u015ftur art\u0131k, oyunun de\u011fi\u015fimlerine g\u00f6re ilginin ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 istedi\u011fi gibi y\u00f6nlendirebilir. Oyunun yerini, mek\u00e2n\u0131n bi\u00e7imini istedi\u011fi gibi de\u011fi\u015ftirebilir; izleyiciyi istedi\u011fi gibi, kendi d\u00fc\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn egemenli\u011fi alt\u0131na alabilir.<\/p>\n
Bu “t\u00fcmel tiyatro”nun hedefi izleyiciyi etki alt\u0131na almakt\u0131r. B\u00fct\u00fcn teknik olanaklar bu tiyatronun hizmetindedir, ama bunlar hi\u00e7bir zaman da as\u0131l ama\u00e7 olmamal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc, teknik olanaklar ne kadar yal\u0131n ve s\u0131n\u0131rl\u0131 kullan\u0131l\u0131rsa, yarat\u0131c\u0131 b\u00eer sahneye koyucu onlara o derece egemen olur. Sahne tekni\u011fine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak, onu a\u015f\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcde kullanmak kadar yanl\u0131\u015f bir \u015feydir, iyi ve d\u00f6n\u00fc\u015fme olanaklar\u0131 bulunan bir tiyatroya yap\u0131lacak masraf, bu mek\u00e2n\u0131n sahne oyunlar\u0131, toplant\u0131lar, konserler, sinema ve spor g\u00f6sterileri gibi \u00e7ok \u00e7e\u015fitli ama\u00e7lara y\u00f6nelik olarak kullan\u0131labilmesinin sa\u011flayaca\u011f\u0131 avantajla zaten fazlas\u0131yla kar\u015f\u0131lanacakt\u0131r.<\/p>\n
“T\u00fcmel tiyatro”, kitle tiyatrosunun yeni bir bi\u00e7imini olu\u015fturmaktad\u0131r. K\u00fc\u00e7\u00fck tiyatro t\u00fcr\u00fc, t\u00fcmel tiyatrodan temelde de\u011fil, sadece derece bak\u0131m\u0131ndan ayr\u0131l\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc, ayn\u0131 kurallar, ayn\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler ve ayn\u0131 mek\u00e2n anlay\u0131\u015f\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fck tiyatro i\u00e7in de ge\u00e7erlidir.<\/p>\n
Peki, yeni tiyatro yap\u0131lar\u0131 yap\u0131lmadan nas\u0131l ilerleyece\u011fiz? Kim yapt\u0131racak yeni tiyatrolar\u0131? Bana g\u00f6re, bu, en \u00f6nce devletin g\u00f6revidir; \u00e7\u00fcnk\u00fc donmu\u015f kalm\u0131\u015f tiyatro yap\u0131s\u0131na mimarl\u0131k y\u00f6n\u00fcnden yeni bir at\u0131l\u0131m kazand\u0131rmak, halk\u0131n k\u00fclt\u00fcr ya\u015fam\u0131n\u0131n koruyucusu olan devlete d\u00fc\u015fer. Bug\u00fcn\u00fcn ticari tiyatrosu ile o g\u00fcn\u00fcn kent devletinin destekledi\u011fi klasik Yunan tiyatrosu aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir u\u00e7urum vard\u0131r. Ticari tiyatrodan yeni bir \u015fey \u00e7\u0131kamaz. Ben, devletin deste\u011finde bir deneysel tiyatro istiyorum. Ya\u015fam\u0131n, devletin ve ekonomi bi\u00e7imlerinin de\u011fi\u015fti\u011fi \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda, tiyatronun geli\u015fmesini daha da ileriye g\u00f6t\u00fcrmeyi ama\u00e7 edinmi\u015f insanlar\u0131n bir araya gelmesi gerekmez mi? \u0130\u015fte burada o ki\u015filer, bizim aram\u0131zda. Tiyatro \u00f6ld\u00fc, ya\u015fas\u0131n tiyatro.<\/p>\n
T\u00fcrk\u00e7esi: Hasan KURUYAZICI<\/p>\n
\u00d6zg\u00fcn metin: Walter Gropius, “Apollo in der Demokrat\u0131e”, 1934.
Kaynak: Theater im 20. Jahrhundert, s. 161-69.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
1920’da Weimar’da Bauhaus’u kuran Walter Gropius, \u00e7a\u011f\u0131m\u0131za kadarki tiyatro yap\u0131lar\u0131n\u0131n bir bile\u015fimini olu\u015fturan “temel tiyatro” yap\u0131s\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131yla \u00f6ne \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Piscator i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen, ancak Nazi y\u00f6netimince yasaklamaya u\u011frayarak, hi\u00e7bir zaman ger\u00e7ekle\u015ftirilememi\u015f olan bu tiyatro yap\u0131s\u0131n\u0131n ama\u00e7, ilke, i\u015flev ve teknik yap\u0131s\u0131n\u0131, Gropius, a\u015fa\u011f\u0131daki yaz\u0131s\u0131nda a\u00e7\u0131k\u00e7a anlat\u0131rken, tiyatro mimarisinin tiyatro eyleminin kendisi i\u00e7in ne denli \u00f6nemli oldu\u011funu […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[64],"tags":[],"class_list":{"0":"post-729","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-tiyatro-uzerine"},"yoast_head":"\n
Tiyatro Yap\u0131lar\u0131 | Walter Gropius - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/tiyatro-yapilari-walter-gropius\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Tiyatro Yap\u0131lar\u0131 | Walter Gropius\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"1920’da Weimar’da Bauhaus’u kuran Walter Gropius, \u00e7a\u011f\u0131m\u0131za kadarki tiyatro yap\u0131lar\u0131n\u0131n bir bile\u015fimini olu\u015fturan “temel tiyatro” yap\u0131s\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131yla \u00f6ne \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Piscator i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen, ancak Nazi y\u00f6netimince yasaklamaya u\u011frayarak, hi\u00e7bir zaman ger\u00e7ekle\u015ftirilememi\u015f olan bu tiyatro yap\u0131s\u0131n\u0131n ama\u00e7, ilke, i\u015flev ve teknik yap\u0131s\u0131n\u0131, Gropius, a\u015fa\u011f\u0131daki yaz\u0131s\u0131nda a\u00e7\u0131k\u00e7a anlat\u0131rken, tiyatro mimarisinin tiyatro eyleminin kendisi i\u00e7in ne denli \u00f6nemli oldu\u011funu […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/tiyatro-yapilari-walter-gropius\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2009-04-26T15:19:43+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"300\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"90\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"20 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/tiyatro-yapilari-walter-gropius\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/tiyatro-yapilari-walter-gropius\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"Tiyatro Yap\u0131lar\u0131 | Walter Gropius\",\"datePublished\":\"2009-04-26T15:19:43+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/tiyatro-yapilari-walter-gropius\/\"},\"wordCount\":4041,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Tiyatro \u00dczerine\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/tiyatro-yapilari-walter-gropius\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/tiyatro-yapilari-walter-gropius\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/tiyatro-yapilari-walter-gropius\/\",\"name\":\"Tiyatro Yap\u0131lar\u0131 | Walter Gropius - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"datePublished\":\"2009-04-26T15:19:43+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/tiyatro-yapilari-walter-gropius\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/tiyatro-yapilari-walter-gropius\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/tiyatro-yapilari-walter-gropius\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Tiyatro Yap\u0131lar\u0131 | Walter Gropius\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Tiyatro Yap\u0131lar\u0131 | Walter Gropius - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/tiyatro-yapilari-walter-gropius\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Tiyatro Yap\u0131lar\u0131 | Walter Gropius","og_description":"1920’da Weimar’da Bauhaus’u kuran Walter Gropius, \u00e7a\u011f\u0131m\u0131za kadarki tiyatro yap\u0131lar\u0131n\u0131n bir bile\u015fimini olu\u015fturan “temel tiyatro” yap\u0131s\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131yla \u00f6ne \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Piscator i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen, ancak Nazi y\u00f6netimince yasaklamaya u\u011frayarak, hi\u00e7bir zaman ger\u00e7ekle\u015ftirilememi\u015f olan bu tiyatro yap\u0131s\u0131n\u0131n ama\u00e7, ilke, i\u015flev ve teknik yap\u0131s\u0131n\u0131, Gropius, a\u015fa\u011f\u0131daki yaz\u0131s\u0131nda a\u00e7\u0131k\u00e7a anlat\u0131rken, tiyatro mimarisinin tiyatro eyleminin kendisi i\u00e7in ne denli \u00f6nemli oldu\u011funu […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/tiyatro-yapilari-walter-gropius\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2009-04-26T15:19:43+00:00","og_image":[{"width":300,"height":90,"url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","type":"image\/png"}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"20 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/tiyatro-yapilari-walter-gropius\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/tiyatro-yapilari-walter-gropius\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"Tiyatro Yap\u0131lar\u0131 | Walter Gropius","datePublished":"2009-04-26T15:19:43+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/tiyatro-yapilari-walter-gropius\/"},"wordCount":4041,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"articleSection":["Tiyatro \u00dczerine"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/tiyatro-yapilari-walter-gropius\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/tiyatro-yapilari-walter-gropius\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/tiyatro-yapilari-walter-gropius\/","name":"Tiyatro Yap\u0131lar\u0131 | Walter Gropius - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"datePublished":"2009-04-26T15:19:43+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/tiyatro-yapilari-walter-gropius\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/tiyatro-yapilari-walter-gropius\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/04\/26\/tiyatro-yapilari-walter-gropius\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Tiyatro Yap\u0131lar\u0131 | Walter Gropius"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/729","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=729"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/729\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=729"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=729"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=729"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}