![](\"http:\/\/d.ufkumuzhaber.com\/news\/61450.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
\u00d6l\u00fcm mes\u2019elesi gerek felsef\u00ee, gerek ruh\u00e2n\u00ee (spiritual), gerek itikad\u00ee, gerek psikolojik, gerek t\u0131bb\u00ee ve tabii ki, gerekse masonik a\u00e7\u0131lardan \u00e7ok ilgin\u00e7 bir ara\u015ft\u0131rma ve tefekk\u00fcr mevzuudur.Esas\u0131nda hayatta oldu\u011fumuzun ne kadar fark\u0131nday\u0131z? Bir hastal\u0131k, \u00f6l\u00fcm tehdidi veya sevilenin vefat\u0131 kap\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7almad\u0131k\u00e7a \u00f6l\u00fcm\u00fc hi\u00e7 akl\u0131m\u0131za getirmeyiz. H\u00e2lbuki \u00f6l\u00fcm hayat\u0131n en b\u00fcy\u00fck ger\u00e7e\u011fi, h\u00e2tt\u00e2 ta kendisidir!En temel i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel d\u00fcrt\u00fclerimiz Eros (ya\u015fama ve ya\u015fatma) ve Th\u00e1natos (\u00f6lme ve \u00f6ld\u00fcrme) evrimsel program d\u00e2hilinde genlerimizde yaz\u0131l\u0131d\u0131r. Ya\u015famak i\u00e7in \u00f6ld\u00fcr\u00fcr, bir g\u00fcn \u00f6lmek i\u00e7in de ya\u015far\u0131z; bu son c\u00fcmleyi edeb\u00ee de\u011fil, samimi anlam\u0131yla if\u00e2de ediyorum.<\/p>\n
\u00d6l\u00fcmbilimin (Thanatology) kurucusu, 24 A\u011fustos 2004\u2019te vefat eden Elisabeth K\u00fcbler-Ross (1926\u20132004), \u00f6l\u00fcm\u00fc \u201cb\u00fcy\u00fcmenin en son safhas\u0131\u201d diye niteler (1974). \u00d6l\u00fcme mahk\u00fbmiyetin \u015fuuruna varm\u0131\u015f kanser gibi hastal\u0131klar\u0131 olanlarda ve onlar\u0131n sevenlerinde \u015fu safhalar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir: 1) \u015eok ve ink\u00e2r safhas\u0131, 2) \u0130syan, \u00f6fke ve \u201cneden ben\u201d safhas\u0131, 3) Pazarl\u0131k safhas\u0131, 4) Depresyon safhas\u0131, 5) Kab\u00fblleni\u015f ve tecrit olu\u015f safhas\u0131\u2026<\/p>\n
Ama b\u00fct\u00fcn bu safhalarda hep bir \u015feyin korundu\u011funu m\u00fc\u015fahede ederiz: \u00dcmit!<\/p>\n
\u00d6l\u00fcms\u00fczl\u00fck \u00f6zlemiyle, \u00f6l\u00fcp de \u00e7ileden kurtulmak e\u011filimi aras\u0131nda ya\u015far\u0131z \u00e7o\u011fu zaman. Romal\u0131 \u015f\u00e2ir ve filozof Lucrecius\u2019un \u015fu s\u00f6zleri \u00e7ok m\u00e2nidard\u0131r: \u201c\u00d6lm\u00fc\u015f bir adam mutsuz edilemez\u201d!<\/p>\n
TIBB\u00ce A\u00c7IDAN \u00d6L\u00dcM<\/p>\n
\u00d6l\u00fcm t\u0131bben de h\u00e2l\u00e2 bir muamm\u00e2d\u0131r. Son nefesle hayat biter san\u0131r\u0131z, bu asl\u0131nda s\u00e2dece v\u00fccudun ana organlar\u0131 i\u00e7in do\u011frudur. Mesel\u00e2 b\u00fct\u00fcn v\u00fccut k\u0131llar\u0131 ve t\u00fcyleri, keza t\u0131rnaklar klinik \u00f6l\u00fcmden sonra g\u00fcnlerce uzamaya devam eder. Kalb adalesi ve en ilginci de rahimdeki d\u00fcz h\u00fccreler g\u00fcnlerce canl\u0131 kal\u0131r. Tarih \u201c\u00f6ld\u00fc\u201d raporu tutulmu\u015f ve morga g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcrken, h\u00e2tt\u00e2 morgda, dahas\u0131 g\u00f6m\u00fcl\u00fcrken mezarda \u00e2niden kendine gelen ki\u015filerin trajikomik hik\u00e2yeleriyle doludur. S\u0131rf bunun gibi sarih sebeplerle t\u0131b erb\u00e2b\u0131 klinik \u00f6l\u00fcm yerine, beyin \u00f6l\u00fcm\u00fc kavram\u0131na tevecc\u00fch etmi\u015flerdir.<\/p>\n
Beyin \u00d6l\u00fcm\u00fc<\/p>\n
\u00d6l\u00fcm geleneksel olarak, kardiyak i\u015flevlerin ve solunumun kal\u0131c\u0131 olarak durmas\u0131d\u0131r. Ancak modern t\u0131bb\u0131n geli\u015fmesi ile birlikte solunum ve kardiyak deste\u011fin sa\u011flanabilmesi nedeniyle \u00f6l\u00fcm bir ba\u015fka boyut kazanm\u0131\u015f ve beyin \u00f6l\u00fcm\u00fc kavram\u0131 kab\u00fbl g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Beyin \u00f6l\u00fcm\u00fc g\u00fcn\u00fcm\u00fczde b\u00fct\u00fcn beyin i\u015flevlerinin geri d\u00f6n\u00fc\u015fs\u00fcz kayb\u0131 ile karakterize kafa i\u00e7i dola\u015f\u0131m\u0131n durdu\u011fu klinik durum olarak t\u00e2rif edilmektedir. Beyin \u00f6l\u00fcm\u00fc kavram\u0131, 1960\u2019l\u0131\u00a0 y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda h\u0131z kazanan organ transplantasyonu nedeniyle daha fazla anlam kazanm\u0131\u015ft\u0131r (Murat G\u00fcnd\u00fcz ve Dilek \u00d6zcengiz 2005).<\/p>\n
\u015eimdi yazacaklar\u0131m\u0131 hekim olmayanlar\u0131 s\u0131kabilecek teknik bilgilerdir\u2026<\/p>\n
1-Hasta derin komada olmal\u0131 ve koman\u0131n nedeni ay\u0131rt edilebilmedir. 2-\u015eiddetli elektrolit, asid baz ve endokrin bozukluklar gibi klinik tabloyu taklit edecek t\u0131bb\u00ee durumlar olmamal\u0131d\u0131r. 3-Hipotermi merkez\u00ee siniri sistemi i\u015flevini bast\u0131rd\u0131\u011f\u0131ndan ve hatal\u0131 beyin \u00f6l\u00fcm\u00fc tan\u0131s\u0131na neden oldu\u011fundan, merkez\u00ee v\u00fccut \u0131s\u0131s\u0131 320 C\u2019in \u00fczerinde olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Ayr\u0131ca 1-Glaskow Koma Skalas\u0131 (GKS) skoru 3 olmal\u0131d\u0131r. 2-A\u011fr\u0131l\u0131 uyarana kar\u015f\u0131 ekstremite veya y\u00fcz kaslar\u0131nda motor yan\u0131t olmamal\u0131d\u0131r. 3-I\u015f\u0131\u011fa direkt ve endirekt cevab\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 fikse ve dilate pupillerin varl\u0131\u011f\u0131. Pupillerin geni\u015fli\u011fi 4\u20139 mm aras\u0131nda de\u011fi\u015fmektedir. 4-Ok\u00fclosefalik refleks olmamal\u0131d\u0131r. Bu reflekse ba\u015f\u0131n her iki tarafa orta hattan 90 derece h\u0131zla \u00e7evrilmesi ile bak\u0131l\u0131r. Norm\u00e2lde ba\u015f\u0131n \u00e7evrildi\u011fi taraf\u0131n aksi y\u00f6n\u00fcne g\u00f6z deviasyonuyla sonu\u00e7lan\u0131r. G\u00f6z hareketinin olmamas\u0131 bu refleksin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. 5-Ok\u00fclovestib\u00fcler refleks olmamal\u0131d\u0131r. Bu test, ba\u015f 30 derece elevasyondayken her iki timpanik zar\u0131n 50 ml buzlu su ile irrigasyonuyla ger\u00e7ekle\u015ftirilir. Uygulay\u0131c\u0131 enjeksiyondan sonra 1 dk beklemelidir. Ve her iki taraf i\u00e7in de uyar\u0131lar aras\u0131 en az 5 dakika s\u00fcre ge\u00e7melidir. Norm\u00e2lde g\u00f6zlerin so\u011fuk kalorik uyar\u0131ya do\u011fru tonik deviasyonuyla sonu\u00e7lan\u0131r. G\u00f6z hareketinin olmamas\u0131 bu refleksin de olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. 6-Kornea refleksi olmamal\u0131d\u0131r. Kornea k\u00f6\u015fesine ucunda pamuk bulunan bir \u00e7ubukla yeterli uyar\u0131 olu\u015fturarak yap\u0131l\u0131r. 7-\u00d6\u011f\u00fcrme refleksi olmamal\u0131d\u0131r. Posterior farinksin uyar\u0131lmas\u0131yla yan\u0131t al\u0131nmaz. 8-\u00d6ks\u00fcr\u00fck refleksi olmamal\u0131d\u0131r. Endotrakeal t\u00fcp i\u00e7erisinde yap\u0131lan bron\u015f aspirasyonuyla bu refleks al\u0131nmaz. 9-Apne testi sonucu pozitif olmal\u0131d\u0131r. Hasta %100 oksijenle 10 dk olarak ventile edilirken PaCO2 40 mm Hg olacak \u015fekilde mekanik ventilasyon ayarlan\u0131r. \u0130lk kan gaz \u00f6rne\u011fi al\u0131nd\u0131ktan sonra hasta ventilat\u00f6rden ayr\u0131larak hipoksiyi \u00f6nlemek amac\u0131yla O2 6 L\/dk olacak \u015fekilde trakeal kateter yard\u0131m\u0131yla ins\u00fcfle edilir. Hastan\u0131n ventilat\u00f6rden ayr\u0131lmas\u0131ndan 10 dk sonra ikinci kan gaz\u0131 \u00f6rne\u011fi al\u0131n\u0131r ve hasta ventilat\u00f6re ba\u011flan\u0131r. PaCO2\u2019deki art\u0131\u015f 20 mm Hg\u2019n\u0131n \u00fczerinde ise apne testi pozitif olarak yorumlan\u0131r. Apne testi s\u0131ras\u0131nda hipotansiyon, kardiyak aritmi ve desat\u00fcrasyon geli\u015fti\u011fi halde PaCO2\u2019deki art\u0131\u015f 20 mm Hg\u2019n\u0131n alt\u0131nda ise apne testine son verilip destekleyici test uygulanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u015eu bulunan durumlar beyin \u00f6l\u00fcm\u00fc tan\u0131s\u0131n\u0131 ekarte ettirmez: a) Derin tendon reflekslerinin al\u0131nmas\u0131, b) Y\u00fczeysel reflekslerin al\u0131nmas\u0131, c) Babinski refleksi al\u0131nmas\u0131, d) Solunum benzeri hareketler al\u0131nmas\u0131, (omuz elevasyon ve add\u00fcksiyonu, \u00f6nemli tidal vol\u00fcm de\u011fi\u015fikli\u011fi olmaks\u0131z\u0131n interkostal geni\u015fleme), e) Patolojik fleksiyon ve ekstensiyon cevab\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki spontan ekstremite hareketleri.<\/p>\n
Destekleyici olarak 1-Elektrofizyolojik \u00d6l\u00e7\u00fcmler: Elektroensefalografi, s\u00e2bit potansiyeller, sensoriyel uyar\u0131lm\u0131\u015f potansiyellerin. 2-Serebral Kan Ak\u0131m\u0131 \u00d6l\u00e7\u00fcmleri: Anjiyografi, ekoensefalografi, transkranial doppler ultrasonografi, intrakraniyal bas\u0131n\u00e7 ve serebral perf\u00fczyon bas\u0131nc\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc. 3-Serebral Metabolizma \u00d6l\u00e7\u00fcmleri: Oksijenin serebral metabolik h\u0131z\u0131, juguler ven\u00f6z oksijen sat\u00fcrasyonu, pozitron emisyon tomografi. 4-Patomorfolojik \u00f6l\u00e7\u00fcmler: Bilgisayarl\u0131 tomografi, manyetik rezonans g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme, beyin omurilik s\u0131v\u0131s\u0131 sitolojisi. 5-Atropin testi: Beyin sap\u0131 fonksiyon bozuklu\u011funu ve vagal tonusun yoklu\u011funu g\u00f6stermek i\u00e7in 2 mg atropin s\u00fclfat\u2019\u0131n intraven\u00f6z olarak verilmesinden sonra kalb at\u0131m h\u0131z\u0131nda art\u0131\u015f olmamas\u0131 testin pozitif y\u00e2ni beyinsap\u0131 i\u015flevlerinin bozuldu\u011funu g\u00f6sterir.<\/p>\n
FELSEF\u00ce A\u00c7IDAN \u00d6L\u00dcM<\/p>\n
\u00d6l\u00fcm\u00fcn felsef\u00ee t\u00e2rifi hi\u00e7 de kolay de\u011fildir (Stanford Encyclopedia 2006):<\/p>\n
Birincisi, bir insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc ne te\u015fkil eder? Hayatlar\u0131 sona erdi\u011finde insanlar\u0131n \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc \u00e2\u015fik\u00e2rd\u0131r da, birisinin hayat\u0131n\u0131n sona ermesini neyin te\u015fkil etti\u011fi daha az bellidir.<\/p>\n
\u0130kincisi, zarar g\u00f6rme tezi a\u00e7\u0131s\u0131ndan, \u00f6l\u00fcm \u00f6len ki\u015fiye zarar verir. Bir ferdin \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra v\u00e2ki olan zararlar tezi a\u00e7\u0131s\u0131ndan, vefat\u0131 m\u00fcteakip cereyan edecek h\u00e2diseler h\u00e2l\u00e2 o ferde zarar verebilir mi?<\/p>\n
A. Simetri arg\u00fcman\u0131na g\u00f6re, \u00f6l\u00fcm\u00fcn bizim i\u00e7in k\u00f6t\u00fc olmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi irrasyoneldir. \u00c7\u00fcnk\u00fc mevcudiyetimiz ortadan kalkt\u0131ktan sonra cereyan edecekler bizim n\u00e2mevcut olmam\u0131z\u0131n birer aynas\u0131 gibidir.<\/p>\n
B. \u00d6l\u00fcm\u00fcn zamanlamas\u0131 bulmacas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan da ayn\u0131 \u015feyler s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n
C. Ferdin \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra v\u00e2ki olan zararlar tezi yanl\u0131\u015ft\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6l\u00fcm bizi zarar g\u00f6rmeye kar\u015f\u0131 muaf tutar, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k kazand\u0131r\u0131r.<\/p>\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, bu gibi zararlar\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn zaman\u0131 ile ili\u015fkisi de ayn\u0131 \u015fekilde ele al\u0131nabilir. Hangi \u00f6l\u00fcm\u00fcn zaman\u0131nda, hangisinin zamans\u0131z oldu\u011funun, \u00f6len i\u00e7in \u00f6nemi kalmaz.<\/p>\n
D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, ferdin \u00f6ld\u00fckten sonra g\u00f6rebilece\u011fi zararlar hakk\u0131nda hi\u00e7bir somut bilgimiz yoktur.<\/p>\n
Be\u015fincisi, hangi \u00f6l\u00fcm\u00fcn t\u00e2lihsizce, hangisinin t\u00e2lihlice oldu\u011funun \u00f6len i\u00e7in \u00f6nemi yoktur. Z\u00e2ten hepimiz f\u00e2niyiz!<\/p>\n
Sonu\u00e7ta, \u00f6l\u00fcm\u00fcn verdi\u011fi zararlar\u0131n azalt\u0131lmas\u0131 veya artmas\u0131n\u0131n \u00f6len i\u00e7in hi\u00e7bir \u00f6nemi yoktur.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bu s\u00f6ylenenler do\u011fru mu?<\/p>\n
\u00d6l\u00fcm\u00fc bir yokolu\u015f olarak g\u00f6r\u00fcrsek, varolurken neyiz su\u00e2linin cevab\u0131n\u0131 vermek gerekir ki, bunun cevab\u0131 yoktur. Varolu\u015fsal a\u00e7\u0131dan \u00f6l\u00fcm s\u00e2dece bir h\u00e2l (state) de\u011fi\u015fmesidir. \u00d6len ferdin hayattaykenki vas\u0131flar\u0131, ili\u015fkileri, serveti, duygusal yat\u0131r\u0131mlar\u0131 ve ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131\u2026 Hepsi \u00e7ok izaf\u00eedir ve s\u00e2dece \u201ckalanlar\u201d i\u00e7in b\u00fct\u00fcn bunlar \u00e7ok \u015fey if\u00e2de eder.<\/p>\n
Asl\u0131nda felsef\u00ee a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, hi\u00e7 kimse \u00f6l\u00fcm\u00fcn ne oldu\u011funu bilemez \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6l\u00fcmden sonras\u0131 t\u00e2rif edilmedik\u00e7e, s\u00e2dece \u201chayatta olman\u0131n \u00f6l\u00fcm olmamas\u0131\u201d t\u00e2rifi de zavall\u0131ca bir antinomidir.<\/p>\n
B\u00f6yle lisan antinomilerine \u00fc\u00e7 \u00f6rnek verelim (Hilmi Ziya \u00dclken 2008): 1) Giritli Epimenides\u2019in \u201cb\u00fct\u00fcn Giritliler yalanc\u0131d\u0131r\u201d antinomisi. Bu durumda kendisi de yalanc\u0131d\u0131r, bu da en az\u0131ndan bir Giritli\u2019nin do\u011frucu olaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir, bu da ilk if\u00e2deye ters d\u00fc\u015fer; 2) Berber antinomisi: Bir kasaban\u0131n belediye meclisi kendi kendini t\u0131ra\u015f etmeyen her kasabal\u0131n\u0131n kasaba berberi taraf\u0131ndan t\u0131ra\u015f edilmesini, ayn\u0131 zamanda berberin kendi kendini t\u0131ra\u015f etmeyen bir kasabal\u0131y\u0131 t\u0131ra\u015f etmemesini emreder. Bu tam bir dilemmad\u0131r: Berber kendisini t\u0131ra\u015f etmezse kendisini t\u0131ra\u015f etmek zorundad\u0131r; kendisini t\u0131ra\u015f ederse, kendisini t\u0131ra\u015f etmekten men edilmi\u015ftir; 3) Allah kald\u0131ramayaca\u011f\u0131 bir ta\u015f yaratabilir mi antinomisi: Evet deseniz Allah k\u00e2dir-i mutlak olmaktan \u00e7\u0131kar, hay\u0131r derseniz de Allah\u2019\u0131n en az\u0131ndan bir \u015feyi yapamayaca\u011f\u0131 demektir ki, gene k\u00e2dir-i mutlak olmaktan \u00e7\u0131kar. Bunun cevab\u0131 yoktur. 4) Allah, ba\u015fka bir Allah yaratabilir mi antinomisi (rahmetli pederim Prof. Dr. Recep Doksat\u2019a \u00e2ittir): Cevab\u0131 verilemez.<\/p>\n
Bilimsel a\u00e7\u0131dan, \u00f6l\u00fcmden sonra \u00f6lene ne olup olmad\u0131\u011f\u0131 bilinmemektedir. Ruh \u00e7a\u011f\u0131rma seanslar\u0131 ve benzeri tatbikat\u0131n hi\u00e7bir ilm\u00ee temeli olmay\u0131p, ya\u015fananlar da s\u00e2dece dissosiyatif ya\u015fant\u0131lard\u0131r. \u00d6l\u00fcmden d\u00f6nenlerin anlatt\u0131\u011f\u0131 bembeyaz bir \u0131\u015f\u0131k g\u00f6rme ve hayat\u0131n\u0131n g\u00f6zlerinin \u00f6n\u00fcnden ak\u0131p ge\u00e7mesi, \u00f6lm\u00fc\u015f sevdiklerinin kendisini \u00e7a\u011f\u0131rmas\u0131 gibi ya\u015fant\u0131lar\u0131n ise tamamen beynin belli b\u00f6lgelerindeki \u015fiddetli endorfin salg\u0131lanmas\u0131na ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bu konuda s\u00e2dece inan\u00e7lar ve felsefeler s\u00f6z s\u00f6yler.<\/p>\n
Ezoterik S\u00f6zl\u00fck\u2019te (Helmut Werner 2005, s.611) \u201c\u00f6l\u00fcm \u00e2n\u0131, d\u00fcnyev\u00ee hayat\u0131n sona ermesi, teozofik ve spirit\u00fcel anlamda astral bedenin d\u00fcnyev\u00ee bedenden ayr\u0131lmas\u0131d\u0131r. Kat\u0131 ok\u00fclt g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re \u00f6l\u00fcm, d\u00fcnyev\u00ee ve astral beden aras\u0131nda bant g\u00f6revi yapan ve yok olarak ruhu serbest b\u0131rakan, hayat s\u00fcrecinin \u0131\u015f\u0131k g\u00f6vde d\u00e2hilinde sona ermesidir\u201d.<\/p>\n
\u00d6L\u00dcM\u00dcN D\u0130N\u00ce ve M\u0130ST\u0130K Y\u00d6N\u00dc<\/p>\n
Ruhun \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcne inanmak \u00e7ok yayg\u0131nd\u0131r. Peki, ruh nedir?<\/p>\n
\u0130nsanl\u0131k tarihinin belki de ilk d\u00f6nemlerine kadar uzanan ve insanlar\u0131 \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmeye sevk eden ruh kavram\u0131n\u0131n do\u011fu\u015funu ilk insan\u0131n Allah\u2019tan vahiy alan bir peygamber olmas\u0131yla izah etmek dinen m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ama rasyonel de\u011fildir; ilk Homo sapiens sapiens\u2019in lisan ve tefekk\u00fcr becerisi herh\u00e2lde bu seviyede de\u011fildi! Ruh, insanlar\u0131n vahiy \u00e7izgisinden sapmalar g\u00f6sterip, putperest y\u00f6neli\u015flere meyletmeleriyle birlikte, de\u011fi\u015fik anlamlar\u0131 i\u00e7eren ve tap\u0131nma, korku, \u00fcmit gibi hisleri harekete ge\u00e7iren bir tabiat\u00fcst\u00fc varl\u0131k h\u00e2linde tasavvur edildi. Putperest dinlerde cans\u0131z, donuk cisimlerden yap\u0131lan \u015fekil verilmi\u015f putlar veya kutsal say\u0131lan di\u011fer cans\u0131z varl\u0131klar, hareketsiz olduklar\u0131 ve yerlerinden k\u0131m\u0131ldamaya g\u00fc\u00e7 yettiremeyecekleri bilindi\u011fi h\u00e2lde onlara tap\u0131n\u0131l\u0131r ve onlardan isteklerde bulunulurdu; asl\u0131nda onlar\u0131n temsil ettikleri esrarengiz g\u00fc\u00e7lere tap\u0131l\u0131yordu. \u00c7a\u011fda\u015f putperest toplumlarda da devam eden bir davran\u0131\u015f \u015fekli olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. \u0130nsanlar\u0131n b\u00f6yle bir yola sapmalar\u0131n\u0131n sebebi, tap\u0131nd\u0131klar\u0131 bu cisimlerde ruh\u00ee bir kuvvetin ve yapt\u0131r\u0131m g\u00fcc\u00fcn\u00fcn var oldu\u011funa inan\u0131lmas\u0131d\u0131r. Mesel\u00e2 put kelimesi Buda\u2019dan gelir. Dinler tarihinin ilm\u00ee ve sistematik bir \u015fekilde tetkiki b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 ortaya koyar ve \u00e7ok g\u00fczel eserler yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r (Mircea Eliade 2000\u201320007, Cavit Sunar 2003).<\/p>\n
Ruh konusunda tarih boyunca temelde iki ak\u0131m s\u00fcrekli kar\u015f\u0131t doktrinler geli\u015ftirerek d\u00fc\u015f\u00fcncelerini ispatlamaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Bunlardan biri, madd\u00ee \u00e2lemin d\u0131\u015f\u0131nda maddesiz, m\u00e2nev\u00ee bir \u00e2lemin ve bu \u00e2leme mensup varl\u0131klar\u0131n mevcudiyetini kab\u00fbl edenlerin olu\u015fturdu\u011fu grup, di\u011feri de madde d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka bir varl\u0131\u011f\u0131 tan\u0131mayan, Maddiyy\u00fcn denilen Materyalistler\u2019in olu\u015fturdu\u011fu ekol. Ancak ruhun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kab\u00fbl eden din ve d\u00fc\u015f\u00fcnceler, onun tan\u0131mlanmas\u0131 ve m\u00e2hiyeti hakk\u0131nda birbirinden olduk\u00e7a farkl\u0131 anlay\u0131\u015flara s\u00e2hip olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Ruh kelimesinin bir de g\u00fcndelik kullan\u0131mda bir \u015feyin \u00f6z\u00fc, esas\u0131 anlam\u0131 vard\u0131r: \u201cKanunun ruhu\u201d gibi\u2026<\/p>\n
Eski M\u0131s\u0131rl\u0131lar\u2019da ve \u00c7inliler\u2019de ikili bir ruh inanc\u0131 h\u00e2kimdi. M\u0131s\u0131rl\u0131lar, \u00f6l\u00fcmden sonra nefs\u00ee olan ruhun birinin cesedin yan\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131na, ruh\u00ee olan di\u011ferinin de \u00f6l\u00fcler diy\u00e2r\u0131na gitti\u011fine inanmaktayd\u0131lar. \u00c7inliler ise insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcyle birlikte kaybolan bir ruh yan\u0131nda, \u00f6l\u00fcmden sonra da ya\u015fayan ve kendisine tap\u0131n\u0131lmas\u0131 gereken \u00fcst\u00fcn bir ruhun (Hun) varl\u0131\u011f\u0131na inanmaktayd\u0131lar. Hintler ise \u00f6ld\u00fcrd\u00fckleri d\u00fc\u015fman sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n sa\u011f ellerini keserlerdi. B\u00f6ylece inan\u00e7lar\u0131na g\u00f6re \u00f6l\u00fcm sonras\u0131 hayatlar\u0131nda sil\u00e2h kullanmalar\u0131 engellenmi\u015f olurdu.<\/p>\n
Yunan felsefesinde ruh mefhumunun anlam\u0131 d\u00f6nemlere ve felsefe ak\u0131mlar\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fiklikler g\u00f6stermi\u015ftir. Epikuros\u00e7ular ruhun beden gibi atomlardan meydana geldi\u011fini ileri s\u00fcrerlerken, Platoncular ise, ruhu il\u00e2hlarla soy birli\u011fine s\u00e2hip, madde ve cisimden soyut bir m\u00e2nev\u00ee ilke olarak kab\u00fbl ediyorlard\u0131.<\/p>\n
Ruhun \u00f6ld\u00fckten sonra yeniden ba\u015fka bir canl\u0131da, h\u00e2tt\u00e2 cans\u0131z mahl\u00fbkatta bulunmas\u0131 inanc\u0131na metempsychose, ba\u015fka bir insanda tekrar d\u00fcnyaya gelmesi inanc\u0131na ise reenkarnasyon denir. Eski Bat\u0131 toplumlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu reenkarnasyon inanc\u0131na s\u00e2hip olmu\u015flard\u0131r. Antik Yunan filozoflar\u0131ndan Pythagoras reenkarnasyona inanmakta, Platon ise bilginin \u0130dealar \u00c2lemi\u2019nden kalan bir birikim oldu\u011fu iddias\u0131n\u0131 desteklemek i\u00e7in reenkarnasyonu delil olarak ileri s\u00fcrmekteydi.<\/p>\n
B\u00e2z\u0131lar\u0131na g\u00f6re ruhlar l\u00e2tif cisimlerdirler ve v\u00fccuttaki damarlar vas\u0131tas\u0131yla bedende dola\u015fan ve ona hayatiyet kazand\u0131ran hava\u00ee varl\u0131klard\u0131rlar. Pneuma denilen ve madd\u00ee olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen ruh (pn\u00f6monik ruh tel\u00e2kkisi), bir\u00e7ok felsefi ekole g\u00f6re bedeni s\u00e2dece ayakta tutan hayat kuvvetinden ib\u00e2ret say\u0131lmay\u0131p, bizzat nefsin kendisidir (Paul Janet-Gabriel Seailles 1978, Ali et-Tehanev\u00ee, 1984). Bununla birlikte \u00e7ok eskilerden beri, madd\u00ee \u00f6zelliklerden tamamen soyutlanm\u0131\u015f bir ruh mefhumunun varl\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015fik topluluk ve k\u00fclt\u00fcrlerce kab\u00fbl g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130nsanl\u0131k tarihi boyunca, cisman\u00ee cesetten farkl\u0131, onun i\u00e7ine yerle\u015fmi\u015f maddesiz ve \u00f6l\u00fcms\u00fcz bir varl\u0131\u011f\u0131n bulundu\u011funa inan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Ruh kelimesi \u0130branice ruah\u2019tan gelir; hava ve soluk anlam\u0131ndad\u0131r ve Arap\u00e7a\u2019da ruh olarak yerini bulmu\u015ftur. Frans\u0131zca\u2019da l\u2019Ame, Essence, Esprit, \u0130ngilizce\u2019de Soul ve Spirit, Almanca\u2019da Seele, Essens ve Geist kelimeleri kullan\u0131l\u0131r. Asl\u0131nda felsef\u00ee anlamda hepsinin farklar\u0131 vard\u0131r. \u0130l\u00e2hiyat a\u00e7\u0131s\u0131ndan beden \u00f6ld\u00fckten sonra da ya\u015famaya devam eden bir \u00f6z (esence) iken, tasavvufta ve Bat\u0131n\u00ee izahlarda Ruh bizzat Tanr\u0131\u2019d\u0131r. T\u00fcrkler\u2019deki tin veya t\u0131n kelimesi s\u00e2dece ses \u00e7\u0131karmakla ili\u015fkilidir (h\u00e2l\u00e2 t\u0131nlamak ve t\u0131n\u0131 if\u00e2deleri kullan\u0131l\u0131r); teknik olarak psi\u015fe (psyche) kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Araplar gene solumak k\u00f6k\u00fcnden nefs\u2019i (nefes bu k\u00f6kten gelir) kullan\u0131r ve psikoloji kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda da \u201cilm-i nefs\u201d derler. F\u0131k\u0131h\u00e7\u0131lar ve \u00e7o\u011fu Kel\u00e2mc\u0131 Kur\u2019\u00e2n\u2019da ruhun s\u00e2dece hayatta iken canl\u0131l\u0131\u011f\u0131 temsil eden bir mefhum oldu\u011funu s\u00f6ylerler; \u00c2hiret G\u00fcn\u00fc\u2019ne kadar ne olaca\u011f\u0131, Berzah \u00c2lemi\u2019yle ve \u00c2raf\u2019la ilgilenmezler. Taoizm\u2019de de \u201cChi\u201d hem ruh, hem hava, hem de koku demektir.<\/p>\n
Ruhtan genel olarak anla\u015f\u0131lanlar \u015f\u00f6yle \u00f6zetlenebilir: \u0130nsana hayat veren ve onu, d\u00fc\u015f\u00fcnen, anlayan, idrak eden bir ki\u015fi haline sokan madd\u00ee olmayan, \u00f6l\u00fcms\u00fcz varl\u0131k. Can, nefes, \u00f6z, nefis, ilham, vahiy, Cebrail vs. anlamlar\u0131 vard\u0131r. Animizm\u2019de ise her \u015fey ruhtur, Animalizm\u2019de atalar\u0131n ruhlar\u0131na tap\u0131l\u0131r, muhtelif Uzakdo\u011fu dinlerinde ise sonsuz ruh\u00e2n\u00ee tek\u00e2m\u00fcl z\u00e2ten her \u015feyin temelidir.<\/p>\n
Musev\u00eelik\u2019te ruh YHV\u2019n\u0131n ruhundan \u00fcfleyerek can bulan insana bah\u015fedilmi\u015ftir. Tevrat\u2019ta \u00f6l\u00fcm sonras\u0131 ve ruhun ne olaca\u011f\u0131 \u00fczerinde hemen hi\u00e7 durulmaz. Yahudi mistisizmi ise muazzam derinlikte tefsirlere dalar.
Hristiyanl\u0131k\u2019ta da \u201cSoul is God\u201d diye ge\u00e7er. Y\u00e2ni, Allah ruh olarak tel\u00e2kki edilir ve Ruh-\u00fcl-Kud\u00fcs (Cebrail), teslis inanc\u0131n\u0131n bir unsuru olarak tel\u00e2kki edildi\u011fi i\u00e7in \u0130sl\u00e2m\u00ee bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na g\u00f6re Allah\u2019a \u015firk ko\u015fulmaktad\u0131r. Bu Katolik inanc\u0131 Pavlos\u2019un kuram\u0131na g\u00f6re MS 325 senesinde \u0130znik Kons\u00fcl\u00fc\u2019nde uydurulmu\u015ftur. \u0130nsanlara \u00e2it ruhlar konusunda da birtak\u0131m iddialar ortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Mesel\u00e2, \u0130ncil\u2019de \u201cRuh, r\u00fczg\u00e2r gibi, istedi\u011fi yere eser. Rab ile birle\u015fen onunla bir ruh olur\u201d denilmektedir.<\/p>\n
Bahsetti\u011fim gibi, b\u00e2z\u0131 dinlerde \u00f6l\u00fcms\u00fcz olan ruhlar\u0131n bir bedenden ba\u015fka bir bedene ge\u00e7ti\u011fine inan\u0131lmaktad\u0131r. reenkarnasyon ad\u0131yla an\u0131lan bu inan\u0131\u015fa g\u00f6re, \u00f6len bir kimsenin ruhu tekrar ba\u015fka bir bedenle d\u00fcnyaya d\u00f6ner ve bu sonsuza dek b\u00f6ylece s\u00fcr\u00fcp gider. Hint inan\u00e7lar\u0131nda yer etmi\u015f olan bu d\u00fc\u015f\u00fcnce eski M\u0131s\u0131r\u2019da da olduk\u00e7a yayg\u0131nd\u0131. Onlara g\u00f6re, k\u00f6t\u00fc ruhlar hayvan bedenlerine hul\u00fbl ettirilerek iyile\u015fip iyile\u015fmedikleri denenir, iyi ruhlar ise \u00fc\u00e7 bin y\u0131ll\u0131k bir cennet hayat\u0131ndan sonra yeniden d\u00fcnyaya d\u00f6nerler. Cesetlerin mumyalanmas\u0131n\u0131n sebebi, yeniden d\u00fcnyaya d\u00f6necek olan ruhlar\u0131n kendi bedenlerini bulmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r. Bu reenkarnasyon inanc\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de kendisine taraftar bulabilmekte ve b\u00e2z\u0131 toplumlarda kitle inanc\u0131 \u015feklinde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. H\u00e2tt\u00e2 b\u00e2z\u0131 Yeni\u00e7a\u011f dinlerinde \u201cfotonlara m\u00e2ruziyetle kromozomlar\u0131n de\u011fi\u015fece\u011fi ve yepyeni bir hayat\u0131n ba\u015flayaca\u011f\u0131\u201d \u015feklinde tamamen hezeyan\u00ee ve ak\u0131l hastalar\u0131nca ortaya konan tefsirler \u00e7ok da sofistike insanlarca benimsenebilmekte, \u00fclkemizde de taraftar bulabilmektedir (Vedia B\u00fclent \u00c7orak 2000).<\/p>\n
\u0130sl\u00e2m\u00ee Kaynaklarda Ruh<\/p>\n
Bir tefsir: Allah, Hz. \u00c2dem\u2019le ba\u015flayan ve Hz. Muhammed ile son bulan vahiy s\u00fcreci i\u00e7erisinde insano\u011flunu bir\u00e7ok gayb\u00ee mes\u2019elede bilgilendirmi\u015ftir. Madde d\u0131\u015f\u0131 \u00e2leme d\u00e2ir bilinen bilgilerden sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve g\u00fcvenilir olan\u0131 s\u00e2dece, Allah\u2019\u0131n peygamberleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla insanlara ula\u015ft\u0131rm\u0131\u015f oldu\u011fu bilgilerdir. Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem\u2019de insan\u0131 canl\u0131 k\u0131lan anlamdaki ruhun m\u00e2hiyeti hakk\u0131nda hemen hemen hi\u00e7 bir bilgiye yer verilmemi\u015f olmas\u0131ndan hareketle, \u0130l\u00e2h\u00ee hikmetin, ruhun hakikatini, Allah\u2019\u0131n insano\u011fluna vermi\u015f oldu\u011fu ve b\u00fct\u00fcn bilginin yan\u0131nda \u00e7ok c\u00fcz\u2019\u00ee kalan mal\u00fbmat\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda tuttu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Ruh hakk\u0131nda \u00e2yet ve hadisler d\u0131\u015f\u0131nda ileri s\u00fcr\u00fclen b\u00fct\u00fcn g\u00f6r\u00fc\u015fler kab\u00fble ve redde a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc mutlak bilgi anlam\u0131nda bir ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131klar\u0131 bulunmamaktad\u0131r. \u201cSana ruh\u2019tan sorarlar. De ki, Ruh, Rabbimin emrindendir. Size ancak az bir bilgi verilmi\u015ftir\u201d (el-\u0130sra, 17\/85) \u00e2yetindeki ruhtan, insan\u0131 canl\u0131 k\u0131lan ruhun kastedilmedi\u011fini ve dolay\u0131s\u0131yla, insan\u0131n ruhu hakk\u0131nda \u00e2limlerin konu\u015fmalar\u0131n\u0131n c\u00e2iz oldu\u011funu ileri s\u00fcrenlerin, ruh hakk\u0131nda ortaya koymu\u015f olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler, hi\u00e7 bir zaman ruhun m\u00e2hiyetinin ger\u00e7ekli\u011fi hakk\u0131nda ne tatmin edici olmu\u015ftur ve ne de akl\u0131n ve hay\u00e2lin \u00fcr\u00fcn\u00fc olmaktan ileri gitmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bilgi verilmeyen konu, tamam\u0131yla gayb \u00e2lemiyle alakal\u0131d\u0131r ve gayba d\u00e2ir bilgileri de Allah\u2019tan ba\u015fka kimsenin bilmesi s\u00f6z konusu de\u011fildir.<\/p>\n
Ba\u015fka tefsirler: Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem\u2019de ruh kelimesi de\u011fi\u015fik bir ka\u00e7 anlamda kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Allah, Hz. \u00c2dem\u2019in cesedini topraktan \u015fekillendirdikten sonra ona kendi ruhundan \u00fcflemi\u015f ve b\u00f6ylece \u00c2dem hayat kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Yine, insan\u0131 ana rahminde yaratt\u0131ktan sonra, ona kendi ruhundan \u00fcflemi\u015f ve onu ruh s\u00e2hibi canl\u0131 bir insan h\u00e2line getirmi\u015ftir: \u201cHer \u015feyi en g\u00fczel \u015fekilde yaratan, insan\u0131 \u00f6nce bal\u00e7\u0131ktan var eden sonra insan soyunu \u00e2di bir suyun \u00f6z\u00fcnden yaratan, sonra \u015fekil verip d\u00fczelten, ona kendi ruhundan \u00fcfleyen\u2026 O\u2019dur\u201d (es-Secde, 32\/7\u20139); \u201cHani bir zaman Rabbin melekler: \u201cBen bal\u00e7\u0131ktan bir insan yarataca\u011f\u0131m; \u015eeklini tamamlay\u0131p ruhumdan \u00fcfledi\u011fim zaman hemen ona secde edin\u201d demi\u015fti\u201d (es-Sa\u2019d, 38\/71\u201372). Ana karn\u0131nda insan yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n a\u015famalar\u0131 ve ruhun ona \u00fcf\u00fcr\u00fcl\u00fc\u015f\u00fc hakk\u0131nda, \u0130sa\u2019n\u0131n babas\u0131z olarak yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131 anlat\u0131l\u0131rken de ruh, ayn\u0131 anlamda kullan\u0131l\u0131r: \u201cIrz\u0131n\u0131 koruyan Meryem\u2019i de hat\u0131rla. Biz ona ruhumuzdan \u00fcfledik\u2026\u201d (el-Enbiya, 21\/91: Ayr\u0131ca bk. Et-Tahrim, 66\/12). Hz. \u0130sa bundan dolay\u0131 ruhullah (Allah\u2019\u0131n ruhu) olarak da isimlendirilmi\u015ftir (bk. Buhar\u00ee, Tefsiru S\u00fbre, 2; Tevhid, 19; M\u00fcslim, \u0130man, 322; Ahmed b. Hanbel, III, 368).<\/p>\n
Yine ruh kelimesi Cebrail\u2019in kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu anlamda, \u201cRuh-\u00fcl-Kud\u00fcs\u201d ve \u201cRuh-\u00fcl-Emin\u201d terkipleri ile ge\u00e7mektedir: \u201cDe ki; \u201cKur\u2019\u00e2n\u0131, Ruh-\u00fcl-Kud\u00fcs (Cebrail), Rabbimin kat\u0131ndan hak olarak indirdi\u201d \u201c\u2026 Meryemo\u011flu \u0130sa\u2019ya da a\u00e7\u0131k mucizeler verdik ve onu Ruh-\u00fcl-Kud\u00fcs ile te\u2019yid ettik\u201d (el-Bakara, 2\/87, 253); \u201cUyar\u0131c\u0131lardan olas\u0131n diye, bu Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131 a\u00e7\u0131k bir Arap\u00e7a lisan\u0131yla senin kalbine, \u201cRuh-\u00fcl-Emin\u201d (Cebrail) indirmi\u015ftir\u201d (e\u015f-\u015euara, 26\/ 193\u2013195).<\/p>\n
B\u00e2z\u0131 \u00e2yetlerde de ruh kelimesi ile Allah\u2019\u0131n vahyi, y\u00e2ni \u00e2yetleri kastedilir: \u201cAllah meleklerini, vahyi (ruh) ile kullar\u0131ndan diledi\u011fine g\u00f6ndererek\u2026\u201d (en-Nahl, 16\/2; ayr\u0131ca bk. el-M\u00fc\u2019min, 40\/15; e\u015f-\u015e\u00fbra, 42\/52). D\u00f6rt \u00e2yette ruh, Allah\u2019\u0131n emrine ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r (el-\u0130sra, 17\/85; en-Nahl, 16\/2; el-M\u00fc\u2019min, 40\/15; e\u015f-\u015e\u00fbra, 42\/52). Ruhu Allah\u2019\u0131n emrine ba\u011flayan ve muhtevas\u0131ndan ruh ile neyin kastedildi\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a anla\u015f\u0131lmayan; \u201cEy Muhammed! Sana ruhtan sorarlar. De ki; \u201cRuh, Rabbimin emrindendir (O\u2019nun bildi\u011fi bir i\u015ftir) size ancak az bir bilgi verilmi\u015ftir\u201d (el-\u0130sra, 17\/85) me\u00e2lindeki \u00e2yet, ruh konusu \u00fczerindeki tart\u0131\u015fmalar\u0131n odak noktas\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. M\u00fcfessirler bu \u00e2yette ruhtan Cebrail\u2019in, \u0130sa\u2019n\u0131n Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n ve Hz. Ali\u2019ye isnat edilen ve fakat do\u011frulu\u011fu \u00e7ok \u015f\u00fcpheli say\u0131lan tuhaf bir yarat\u0131k k\u0131l\u0131\u011f\u0131ndaki bir mele\u011fin kastedildi\u011fi \u015feklinde de\u011fi\u015fik g\u00f6r\u00fc\u015fler ileri s\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Kel\u00e2mc\u0131lar\u0131n ve m\u00fcfessirlerin \u00e7o\u011funa g\u00f6re ise bu \u00e2yette sorulan ruh, cesede hayat veren \u015feydir (Kurtub\u00ee, el-Cami li Ahk\u00e2mil-Kur\u2019\u00e2n, Beyrut 1966, X, 323\u2013324; F\u00e2hreddin er-R\u00e2z\u00ee, Tefsir\u00fcl-Kebir, XXI, 36). Muhtelif m\u00fcfessirler, peygamberden, insan\u0131 canl\u0131 k\u0131lan bu ruhun m\u00e2hiyeti, insan bedeninde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc fonksiyonu, cisimle birle\u015fmesinin \u015fekli ve hayata olan ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131n soruldu\u011funu ileri s\u00fcrm\u00fc\u015fler ve i\u015fte bu \u015feyin Allah\u2019tan ba\u015fka hi\u00e7 bir kimse taraf\u0131ndan bu y\u00f6nlerinin bilinmedi\u011fini kab\u00fbl etmi\u015flerdir.<\/p>\n
al\u0131nt\u0131:\u00a0 www.keremdoksat.com\/<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u00d6l\u00fcm mes\u2019elesi gerek felsef\u00ee, gerek ruh\u00e2n\u00ee (spiritual), gerek itikad\u00ee, gerek psikolojik, gerek t\u0131bb\u00ee ve tabii ki, gerekse masonik a\u00e7\u0131lardan \u00e7ok ilgin\u00e7 bir ara\u015ft\u0131rma ve tefekk\u00fcr mevzuudur.Esas\u0131nda hayatta oldu\u011fumuzun ne kadar fark\u0131nday\u0131z? Bir hastal\u0131k, \u00f6l\u00fcm tehdidi veya sevilenin vefat\u0131 kap\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7almad\u0131k\u00e7a \u00f6l\u00fcm\u00fc hi\u00e7 akl\u0131m\u0131za getirmeyiz. H\u00e2lbuki \u00f6l\u00fcm hayat\u0131n en b\u00fcy\u00fck ger\u00e7e\u011fi, h\u00e2tt\u00e2 ta kendisidir!En temel i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[52],"tags":[],"class_list":{"0":"post-731","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-psikoloji"},"yoast_head":"\n