{"id":733,"date":"2010-01-25T01:00:00","date_gmt":"2010-01-24T22:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2010\/01\/25\/osmanlida-yeniceri-bektasi-iliskisi-ve-etkileri-erdogan-aydin\/"},"modified":"2010-01-25T01:00:00","modified_gmt":"2010-01-24T22:00:00","slug":"osmanlida-yeniceri-bektasi-iliskisi-ve-etkileri-erdogan-aydin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/25\/osmanlida-yeniceri-bektasi-iliskisi-ve-etkileri-erdogan-aydin\/","title":{"rendered":"Osmanl\u0131’da Yeni\u00e7eri – Bekta\u015fi \u0130li\u015fkisi ve Etkileri | Erdo\u011fan AYDIN"},"content":{"rendered":"

Ba\u015fka halklar\u0131n birikimi ve topraklar\u0131na el koyma siyaseti temelinde geli\u015fen Osmanl\u0131, devletle\u015fme gereksinimleri \u00e7er\u00e7evesinde iki alanda kurumsalla\u015fmaya y\u00f6nelecekti. Bunlardan birincisi devletin ideolojik ayg\u0131t\u0131 olarak dinsel aland\u0131 ve Medrese gelene\u011fi \u00fczerinden kurumsalla\u015ft\u0131r\u0131lacakt\u0131. \u0130kincisi ise profesyonel bir silahl\u0131 g\u00fc\u00e7 olarak Yeni\u00e7eri te\u015fkil\u00e2t\u0131n\u0131n kurulmas\u0131 yoluna gidecekti. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta ordusu d\u00e2hil kendi halk\u0131yla i\u00e7 i\u00e7e olan Osmanl\u0131, kurumsalla\u015fma \u00e7er\u00e7evesinde kendi halk\u0131na kar\u015f\u0131 da k\u00f6kl\u00fc bir ayr\u0131\u015fma s\u00fcrecine giriyordu.<\/p>\n

Halk\u0131n\u0131n geleneksel yap\u0131s\u0131ndan koparak yeni bir \u00f6rg\u00fctlenmeye y\u00f6nelmesi, do\u011fal olarak bir dizi tepkiye neden olacakt\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu yeni \u00f6rg\u00fctlenmeyle, halk\u0131n konumunda cidd\u00ee bir de\u011fi\u015fiklik ger\u00e7ekle\u015fiyordu. \u015e\u00f6yle ki, devletle\u015fen ve kendi halk\u0131na yabanc\u0131la\u015fmaya ba\u015flayan hanedan;<\/p>\n

1) gaza \u00f6nderlerini, eski kabile demokrasisi i\u00e7inde karar yetkisinde ikincil beyler olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131p emir alt\u0131nda komutanlar konumuna indirgiyordu;<\/p>\n

2) gazalardan elde edilen mallar\u0131n sava\u015f\u00e7\u0131lar aras\u0131nda payla\u015f\u0131m\u0131 yerine, artan oranda merkeze b\u0131rak\u0131lmas\u0131 politikas\u0131na y\u00f6neliyordu;<\/p>\n

3) gaza mallar\u0131n\u0131 do\u011frudan paylasan ve g\u00f6\u00e7ebe gelenekten gelen \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere sahip olan halk, emredilen yerlere yerle\u015ftirilerek hareket \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinden yoksun b\u0131rak\u0131yordu;<\/p>\n

4) fethedilen topraklar\u0131n do\u011frudan sahipli\u011finden yoksun b\u0131rak\u0131lan bu halk, \u00f6rg\u00fctlenen t\u0131mar sisteminin sadece \u00fcretimden ge\u00e7inecek reayas\u0131 konumuna zorunlu k\u0131l\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n

\u0130\u015fte bu k\u00f6kl\u00fc d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme tepkileri azaltman\u0131n bir di\u011fer arac\u0131 olarak da halk\u0131n i\u00e7inde sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ve etkinli\u011fi olan, olabilecek olan kurumlardan azam\u00ee yararlanma politikas\u0131 izlenecekti. Bu ba\u011flamda, halk\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun heterodoks dinsel tercihleriyle \u00f6rt\u00fc\u015fen, bu niteli\u011fiyle halktan sayg\u0131 g\u00f6ren kurumlardan biri olan Bekta\u015f\u00ee Derg\u00e2h\u0131\u2019na da bu s\u00fcrecin \u00f6rg\u00fctlendirilmesi ve halk nezdinde me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda sorumluluk y\u00fckleniyordu. Bu yolla, ayn\u0131 zamanda, k\u00f6k\u00fc Baba \u0130shak Ayaklanmas\u0131\u2019nda ve bizzat tepkilerin kayna\u011f\u0131 halkta olan, dolay\u0131s\u0131yla muhalif potansiyel ta\u015f\u0131yan g\u00fc\u00e7lerden baz\u0131lar\u0131n\u0131n da sisteme kazan\u0131lmas\u0131 ama\u00e7lan\u0131yordu. Bekta\u015f\u00ee Derg\u00e2h\u0131 veya Bekta\u015f\u00ee dedelerin bir kesimi, merkezdeki en \u00f6nemli Bekta\u015f\u00ee \u00d6nderi Abdal Musa\u2019ya ra\u011fmen, Osmanl\u0131\u2019n\u0131n girdi\u011fi yabanc\u0131la\u015fma s\u00fcrecinin i\u015f birlik\u00e7isi konumunu se\u00e7ecek veya buna boyun e\u011fecek, bilin\u00e7li ya da bilin\u00e7siz Osmanl\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcne ortak olacak, onun hem Balkanlar\u2019\u0131n kolonizasyonunda hem de Yeni\u00e7eri\u2019nin e\u011fitiminde sivil uzant\u0131s\u0131 olma rol\u00fcn\u00fc kabullenecekti.<\/p>\n

Bu noktada Osmanl\u0131 tarih yaz\u0131n\u0131nda Yeni\u00e7eri te\u015fkilat\u0131n\u0131 kurma izninin bizzat Hac\u0131 Bekta\u015f\u2019tan(*) al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylencesi geli\u015ftirilir.[1] Oysa bu do\u011fru de\u011fildir; hem Bekt\u00e2\u015f-\u0131 Veli bu karardan \u00e7ok \u00f6nce 1271\u2019de \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr hem de karar, ona ihtiya\u00e7 duyan Osmanl\u0131 Saray\u0131\u2019n\u0131n do\u011frudan kendi tasarrufudur. A\u015f\u0131kpa\u015fazade ise \u201ciznin\u201d Abdal Musa taraf\u0131ndan verildi\u011fini s\u00f6yler ki bu yarg\u0131, birazdan g\u00f6rece\u011fimiz gibi Abdal Musa a\u00e7\u0131s\u0131ndan da yanl\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte Bekta\u015f\u00ee Derg\u00e2h\u0131\u2019n\u0131n s\u00fcrece eklemlenmesi bir realitedir ve bu durum do\u011fald\u0131r ki g\u00fcn\u00fcm\u00fczde pek \u00e7ok Alevi-Bekta\u015f\u00ee\u2019yi rahats\u0131z etmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu Yeni\u00e7eri ordusu sonraki s\u00fcre\u00e7lerde ya\u015fanacak Alev\u00ee ve T\u00fcrkmen k\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n da temel arac\u0131 olacakt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla Alev\u00ee halk\u0131n i\u00e7inden \u00e7\u0131kan, \u00fcstelik Alev\u00ee gelene\u011fin en sayg\u0131n isimlerinden birinin ad\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren bu derg\u00e2h\u0131n \u201cOsmanl\u0131 i\u015f birlik\u00e7isi\u201d, daha \u00f6tesi kendi insanlar\u0131n\u0131n katline ara\u00e7 \u00fcretmi\u015f olmas\u0131 kolay kald\u0131r\u0131labilir bir g\u00f6lge de\u011fildir.<\/p>\n

Di\u011fer yandan \u201c72 milleti (dini) bir (e\u015fit)\u201d g\u00f6ren, \u201celine beline diline h\u00e2kim olmay\u0131\u201d temel d\u00fcstur yapan, \u201cincinsen de incitme\u201d diyen, egemen dini gelene\u011fi reddederek \u201cHararet nardad\u0131r, sacda de\u011fildir \/ Keramet h\u0131rkada, ta\u00e7ta de\u011fildir \/ Her ne ararsan kendinde ara \/ Kud\u00fcs\u2019te, Mekke\u2019de, Hac\u2019da de\u011fildir\u201d diyen bir \u00f6nderin Derg\u00e2h\u0131\u2019n\u0131n yay\u0131lmac\u0131 ve talanc\u0131 bir despotizme payanda olmas\u0131n\u0131n da kabul edilebilir bir yan\u0131 yoktur. Bundand\u0131r ki Alev\u00ee yazarlar\u0131 soruna dair ka\u00e7amak yorumlar geli\u015ftirmek yoluna gitmektedirler; k\u00e2h Yeni\u00e7eri\u2019nin kurulu\u015ftan sonra Bekta\u015f\u00ee Derg\u00e2h\u0131\u2019yla ili\u015fkilerinin koptu\u011fu[2], k\u00e2h Bekta\u015f\u00eeli\u011fin Yeni\u00e7eri\u2019yle hi\u00e7 ili\u015fkisi olmad\u0131\u011f\u0131[3] gibi anla\u015f\u0131l\u0131r, ama do\u011fru olmayan yorumlarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n

***<\/p>\n

Oru\u00e7 Bey tarihine g\u00f6re, Bekta\u015f\u00eelerle s\u0131k\u0131 bir ba\u011f i\u00e7inde olup dervi\u015f ya\u015fam\u0131 s\u00fcrerek y\u00f6netim yetkilerinden feragat etmi\u015f olan Orhan Gazi\u2019nin karde\u015fi Ali (Al\u00e2eddin) Pa\u015fa, Yeni\u00e7eri Oca\u011f\u0131\u2019n\u0131n Bekta\u015f\u00ee Derg\u00e2h\u0131\u2019na ba\u011flanmas\u0131nda temel bir i\u015flev g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u201cEy karde\u015f -demi\u015ftir Ali Pa\u015fa karde\u015fi Orhan\u2019a- B\u00fct\u00fcn askerin k\u0131z\u0131l b\u00f6rk giysinler. Sen ak b\u00f6rk giy. Sana ait kullar da ak b\u00f6rk giysinler. Bu da \u00e2leme ni\u015fan olsun demi\u015fti. Orhan Gazi de bu s\u00f6z\u00fc kabul edip adam g\u00f6nderdi. Amasya\u2019da Horasanl\u0131 Hac\u0131 Bek ta\u015f\u2019tan izin al\u0131p ak b\u00f6rk getirtti\u201d[4] Yeni\u00e7eri\u2019nin kendisinin olmasa bile ilk \u00e7ekirde\u011finin kurulu\u015funa ili\u015fkin bu \u00f6yk\u00fcy\u00fc aktard\u0131ktan sonra Irene Melikof, \u201cMuhtemel olarak XIII. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda (gelene\u011fe g\u00f6re 1271) \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131rsa, Hac\u0131 Bekta\u015f\u2019\u0131n buradaki bizzat varl\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00fcpheli olmak gerekir; fakat bununla birlikte, yeni\u00e7eri ordusunun Bekta\u015f\u00eeler Tarikat\u0131\u2019na ba\u011flanm\u0131\u015f oldu\u011fu kesindir.\u201d[5] demektedir.<\/p>\n

Di\u011fer yandan bu d\u00f6nemde Osmanl\u0131 Saray\u0131, Derg\u00e2h\u2019la da yak\u0131n ilgi i\u00e7inde olacakt\u0131r. Yeni\u00e7eri\u2019nin, Derg\u00e2h\u2019a ba\u011flanmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra ve bununla paralel olarak; \u201cVeli\u2019nin makam\u0131na, Osmanl\u0131lar\u0131n g\u00f6sterdikleri ilgi de bilinmektedir. Vilayetname\u2019ye g\u00f6re, t\u00fcrbe, b\u00fcy\u00fck atas\u0131 Gazi Osman ile yak\u0131nl\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131 Hac\u0131 Bekta\u015f\u2019\u0131n an\u0131s\u0131na i\u00e7ten ba\u011fl\u0131 olan I. Murat taraf\u0131ndan, Yanko Madyan adl\u0131 bir mimara yapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u0130lk Osmanl\u0131lar, bu t\u00fcrbeye g\u00f6sterdikleri ilgiyi hi\u00e7 kesmediler. II. Murat, t\u00fcrbe alem\u2019inin yald\u0131z\u0131 i\u00e7in bin alt\u0131 y\u00fcz ak\u00e7e alt\u0131n d\u00f6kt\u00fcrd\u00fc; II. Bayezit derg\u00e2h\u0131 ziyaret etti ve Vilayetname\u2019ye g\u00f6re kubbesini kur\u015funla kaplatt\u0131. Bu ba\u011f\u0131\u015flar, II. Bayezit\u2019tan sonra son buldu\u201d[6]<\/p>\n

Sorun hem Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin kendi militarizmini nas\u0131l \u00f6rg\u00fctledi\u011fi hem de Bekta\u015f\u00ee tarikat\u0131na ba\u011f\u0131 nedeniyle olduk\u00e7a \u00f6nemlidir ve \u00fczerinde \u00f6zellikle durulmas\u0131 gerekmektedir:<\/p>\n

Osmanl\u0131\u2019n\u0131n kurucu piri ve Osman Bey\u2019in kay\u0131n babas\u0131 Ede Bali yan\u0131 s\u0131ra kurulu\u015fta yer alan kimi dervi\u015fler, Hace Bekt\u00e2\u015f gibi Baba \u0130lyas Halifeleri ve Baba\u00ee Ayaklanmas\u0131\u2019n\u0131n Sel\u00e7uklu k\u0131r\u0131m\u0131ndan kurtulmu\u015f “k\u0131l\u0131\u00e7 art\u0131klar\u0131d\u0131r”. Birbirlerini tan\u0131malar\u0131, s\u00f6z konusu dervi\u015f ve gazilerin Osmanl\u0131 geni\u015fleme alan\u0131na akmalar\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran bir i\u015flev g\u00f6rmektedir. Bizzat A\u015f\u0131kpa\u015fazade ve di\u011fer vakan\u00fcvislerden \u00f6\u011frendi\u011fimize g\u00f6re, bunlardan g\u00f6rece gen\u00e7 ve Bekt\u00e2\u015f-\u0131 Veli\u2019nin halifesi durumundaki Abdal Musa, hatta evl\u00e2tl\u0131\u011f\u0131 Seyit Ali Sultan, Geyikli Baba ve benzerleri Osmanl\u0131\u2019n\u0131n ilk sava\u015flar\u0131nda etkin olarak yer alacaklard\u0131r. K\u00e2h Osmanl\u0131 bunlar\u0131n toplumsal etki alan\u0131ndan, k\u00e2h bunlar Osmanl\u0131\u2019n\u0131n siyasal ve ekonomik etki alan\u0131ndan faydalanarak yerle\u015fimlerini geni\u015fleteceklerdi. Dolay\u0131s\u0131yla kimi Alev\u00ee yazarlar\u0131n, bu abdal ve babalar\u0131n gaza sava\u015flar\u0131na kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 yollu itiraz\u0131[7] ger\u00e7eklerle \u00f6rt\u00fc\u015fmemektedir. Bunlar\u0131n S\u00fcnn\u00ee ulema gibi cihat k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle ve “g\u00e2vur” d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131yla davranmad\u0131klar\u0131, H\u0131ristiyanlar\u0131, H\u0131ristiyan olma hasebiyle d\u00fc\u015fman g\u00f6rmedikleri do\u011frudur; ama Rum yerlilerin yerle\u015fim alanlar\u0131na sava\u015flarla el koyma s\u00fcrecine bir \u015fekilde kat\u0131ld\u0131klar\u0131 da a\u00e7\u0131kt\u0131r. Sonu\u00e7ta, Anadolu\u2019ya ekonomik gereksinimler temelinde yay\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6\u00e7er topluluklardan s\u00f6z ediyoruz ki bizzat Ertu\u011frul-Osman\u2019\u0131n a\u015fireti de b\u00f6yledir.<\/p>\n

\u0130\u015fte bunlarla yerle\u015fikler aras\u0131ndaki \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 s\u00f6z konusudur. Belli bir \u00f6zg\u00fcven ve siyasal kurumla\u015fma sa\u011flamay\u0131 takiben Rumlar aleyhine bir yay\u0131lma harek\u00e2t\u0131na giri\u015ftikleri, talan yapt\u0131klar\u0131 ve tabi\u00ee bunu ba\u015fta a\u015firetin \u015feyhi Baba \u0130lyas m\u00fcridi bir Vefa\u00ee olan Ede Bali olmak \u00fczere di\u011fer \u015feyhler ve K\u0131z\u0131lba\u015f halk\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131yla yapt\u0131klar\u0131, tart\u0131\u015fma d\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla ortada, 72 inanc\u0131 bir g\u00f6rme ve eline, beline, diline h\u00e2kim olma \u015feklindeki Alev\u00ee felsefesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan, bir yabanc\u0131la\u015fma ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 kesindir. Bununla birlikte Alev\u00ee inan\u00e7 gelene\u011fi b\u00fct\u00fcn\u00fcyle terk edilmedi\u011fi m\u00fcddet\u00e7e, bu kesimlerin Osmanl\u0131 ile zaman i\u00e7inde sorun ya\u015famaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 da bilinmektedir. Nitekim bu ayr\u0131\u015fman\u0131n ilk \u00f6rnekleri, Osmanl\u0131\u2019n\u0131n devletle\u015fmesi ve halka kar\u015f\u0131 devlet ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n\u0131 peki\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ilk d\u00f6nemlerde belirginle\u015fmeye ba\u015flayacakt\u0131.<\/p>\n

Her \u015feyden \u00f6nce bunlar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z etkinlikleri Osmanl\u0131 kurumla\u015fmas\u0131 i\u00e7in sorundur. \u00d6rne\u011fin Geyikli Baba\u2019n\u0131n \u0130neg\u00f6l \u00e7evresinde bizzat kendi fethetti\u011fi K\u0131z\u0131l Kilise\u2019de ya\u015farken, k\u0131sa zamanda \u00e7o\u011falan, \u00f6yle ki Osmanl\u0131\u2019n\u0131n kurulu\u015f d\u00f6nemi \u00f6nemli beylerinden olup \u0130neg\u00f6l\u2019\u00fc koruyan Turgut Alp\u2019i de i\u00e7eren bir m\u00fcrit toplulu\u011fu olu\u015fturmas\u0131 b\u00f6ylesi bir sorundur. Abdal Musa\u2019n\u0131n bizzat Yeni\u00e7erinin \u00f6n \u00e7ekirde\u011fi i\u00e7indeki etkisi ha keza. \u00d6yle ki dervi\u015flerin etki alan\u0131 bizzat merkez \u00e7ekirde\u011fin i\u00e7ine kadar uzanacakt\u0131r; nitekim Orhan Bey\u2019in karde\u015fi Ali Pa\u015fa bile, bu atmosfer i\u00e7inde bir dervi\u015f olacakt\u0131r. Ancak dervi\u015flerin bu \u015fekilde giderek artan bir etkinlik alan\u0131 olu\u015fturmalar\u0131, devletle\u015fen Osmanl\u0131 i\u00e7in de bir kayg\u0131 nedenine d\u00f6n\u00fc\u015fecek, dolay\u0131s\u0131yla taraflar aras\u0131nda k\u00e2h \u00f6tekini kullanan ve birle\u015fen, k\u00e2h onunla m\u00fccadele edip etkisizle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fan karma\u015f\u0131k bir ili\u015fki olu\u015facakt\u0131r. \u00d6rne\u011fin Geyikli Baba, Orhan Bey\u2019in kendisini kontrole y\u00f6nelik \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131 kabul etmeyece\u011fi gibi, onun kendisini ziyaret etme iste\u011fini de “Orhan dahi gelmesin, buraya gelerek beni g\u00fcnaha sokmas\u0131n” diyerek geri \u00e7evirecektir. Daha sonra Geyikli Baba\u2019n\u0131n Bursa Saray\u0131 kap\u0131s\u0131na bir kavak a\u011fac\u0131 dikmesine kar\u015f\u0131l\u0131k, Orhan\u2019\u0131n da ona \u0130neg\u00f6l havalisini verme giri\u015fimi, Geyikli Baba\u2019n\u0131n kabul etmemesine ra\u011fmen ili\u015fkilerin g\u00f6rece d\u00fczeldi\u011fini g\u00f6stermektedir[8] Ancak bir k\u0131s\u0131m dervi\u015f ile ger\u00e7ekle\u015fen bu uzla\u015f\u0131 ve b\u00fct\u00fcnle\u015fmelere ra\u011fmen, genel olarak dervi\u015flerle s\u00fcren bu ili\u015fki sorunludur ve kurumla\u015fan Osmanl\u0131 b\u00fcrokrasisinin, bu tip babalar\u0131n temsil etti\u011fi e\u015fitlik\u00e7i ve disipline gelmez etkinlikleri kontrol alt\u0131na al\u0131p, kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na ba\u011flama giri\u015fimleri artarak s\u00fcrecektir.<\/p>\n

M. Akda\u011f\u2019\u0131n \u015fu yarg\u0131s\u0131 bu gerilime i\u015faret etmekte: “Daha Orhan zaman\u0131nda, bol imaretler tesis olunmas\u0131ndan ve ulema ile \u015feyhlere pek ziyade h\u00fcrmet g\u00f6sterilmesinden dolay\u0131, yeni fethedilen Marmara sahas\u0131na do\u011frudan pek \u00e7ok dervi\u015f gelerek tekkeler kurmu\u015f ve cihet\u2019ler elde etmi\u015flerdi. Fakat Bat\u0131nili\u011fin mahiyeti icab\u0131, bunlar derh\u00e2l halk aras\u0131nda propagandaya giri\u015fip, bir tak\u0131m fesat hareketlerin tertibine \u00e7al\u0131\u015fmaktan kendilerini alamad\u0131lar. B\u00f6ylece Bursa-\u0130znik vesair muhitlerde siyas\u00ee ve i\u00e7tima\u00ee d\u00fczen tehlikeye maruz kald\u0131. Sultan Orhan\u201a \u2018I\u015f\u0131klar\u2019 denilen b\u00fct\u00fcn abdallar\u0131 yakalatarak \u015furaya buraya s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Kemal Pa\u015fazade\u2019nin ifadesine g\u00f6re, \u0130neg\u00f6l civar\u0131nda tekkesi olan \u2018Geyikli Baba\u2019, Turgut Alp ad\u0131ndaki gazinin (\u0130neg\u00f6l\u2019e t\u0131mar \u00fczere sahipti) d\u00fcr\u00fcstl\u00fc\u011f\u00fcne \u015fahitli\u011fi sayesinde kendini kurtard\u0131 ve hatta yeniden taltif olundu. Anla\u015f\u0131l\u0131yor ki vaktiyle Sel\u00e7uklular devrinde tehlikeli isyanlar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz Bat\u0131niler, Osmanl\u0131 rejiminin ilk ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 yerlere daha yay\u0131larak, ayn\u0131 hareketi tekrarlamak istemi\u015flerdi…” [9]<\/p>\n

Tabi\u00ee “Bat\u0131nili\u011fin mahiyeti icab\u0131 kendilerini alamad\u0131klar\u0131 bir tak\u0131m fesat hareketleri” ifadesinin ger\u00e7ek anlam\u0131, e\u015fitlik\u00e7i ve ayr\u0131cal\u0131ks\u0131z g\u00f6\u00e7ebe gelene\u011fin tasfiyesine kar\u015f\u0131 halk\u0131n muhalefetidir. Burada hem gazilerin kendi kat\u0131ld\u0131klar\u0131 gazalardan \u00f6nceleri alabildikleri pay\u0131 art\u0131k alamamalar\u0131n\u0131n hem de aristokratik kurumla\u015fmas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde devletin kendine ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 pay\u0131n ve iktidar tekelinin her seferinde daha da artmas\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 tepkiler s\u00f6z konusudur. \u00d6zetle ayr\u0131\u015fma, fetih siyaseti nedeniyle de\u011fil, bu siyasetin rant\u0131n\u0131 payla\u015fma ve bunun \u00fczerinden geli\u015fen siyasal \u015fekillenme temelinde ger\u00e7ekle\u015fiyor; bu ise K\u0131z\u0131lba\u015f halk\u0131 ve onun s\u00f6zc\u00fcs\u00fc \u00f6nderlerini ayr\u0131\u015ft\u0131rmaya ba\u015fl\u0131yordu. Geli\u015fmeden paylanan veya onun yaratt\u0131\u011f\u0131 otoriteye boyun e\u011fenler s\u00fcrece eklemlenerek K\u0131z\u0131lba\u015f gelene\u011fe yabanc\u0131la\u015f\u0131r ve Osmanl\u0131 devletle\u015fmesiyle birlikte Osmanl\u0131la\u015f\u0131rken, yeni s\u00fcre\u00e7 ve dayatmalar\u0131na boyun e\u011fmeyenler, merkezden \u00e7evreye do\u011fru d\u0131\u015flan\u0131yorlard\u0131. Nitekim ayn\u0131 gelenekten gelen ki\u015filer aras\u0131nda Ede Bali, yeni devletin piri olur ve Bilecik kentinin gelirine konar, Geyikli Baba ya\u015fanan gerilimler ve \u0130neg\u00f6l\u2019\u00fc kabul etmemesi sonras\u0131nda kenara d\u00fc\u015ferken, Abdal Musa ve benzerleri, Osmanl\u0131\u2019n\u0131n belirginle\u015fen d\u00fczeniyle uzla\u015fmay\u0131p, onun egemenlik alan\u0131n\u0131 terk edecekti.<\/p>\n

\u00c7\u00fcnk\u00fc Osmanl\u0131\u2019n\u0131n kurumla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bu s\u00fcre\u00e7, ayn\u0131 zamanda kendi ge\u00e7mi\u015f demokratik ve e\u015fitlik\u00e7i ili\u015fkilerine yabanc\u0131la\u015fmayla s\u0131n\u0131fla\u015fman\u0131n, e\u015fitsizli\u011fin ve en \u00f6nemlisi otoritenin in\u015fas\u0131 anlam\u0131na geliyordu. Bu noktadan sonra kendi “milli” de\u011ferlerine yabanc\u0131la\u015fma, onu yenisiyle de\u011fi\u015ftirme ve eskide inat edenleri d\u0131\u015flama s\u00fcreci ba\u015fl\u0131yordu. T\u00fcm T\u00fcrk devletle\u015fmelerinde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz devletle halk\u0131n kavgas\u0131, iste bu ayr\u0131\u015fma temelinde bi\u00e7imleniyor ve giderek Osmanl\u0131\u2019n\u0131n da topraklar\u0131nda boy vermeye ba\u015fl\u0131yordu. Baba\u00ee Ayaklanmas\u0131\u2019n\u0131n art\u0131klar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131 yeni devletle\u015fmeyle \u00f6zde\u015fle\u015fir ve de\u011fi\u015firken, di\u011fer k\u0131sm\u0131 da d\u0131\u015flanmaya ve ele\u015ftirmeye ba\u015fl\u0131yordu. \u00d6zetle Osmanl\u0131; kendi kuruldu\u011fu tarihsel-ideolojik temele yabanc\u0131la\u015ft\u0131k\u00e7a, bu temelin devamc\u0131lar\u0131na y\u00f6nelik hem ideolojik (S\u00fcnn\u00eele\u015ftirme) hem de fiili k\u0131r\u0131mlara y\u00f6nelecekti.<\/p>\n

Bu ayr\u0131\u015fma ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131; \u00e7\u00fcnk\u00fc K\u0131z\u0131lba\u015f inan\u00e7, gazan\u0131n sistematizasyonuna ve \u00f6tekinin d\u00fc\u015fmanla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na uygun olmad\u0131\u011f\u0131 bir yana, as\u0131l \u00f6nemlisi, y\u00f6neticilerin aristokratla\u015fmas\u0131 (ak budun haline gelmesi) ve s\u0131n\u0131f ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n\u0131 yasalla\u015ft\u0131r\u0131p peki\u015ftirmesine de uygun de\u011fildi. Oysa devletle\u015fme ayn\u0131 zamanda kendi otorite ve ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n\u0131n halk nezdinde peki\u015ftirilmesi, kabile e\u015fitlik\u00e7ili\u011finden halk\u0131n tebaala\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve kulla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yeni bir ili\u015fkiye ge\u00e7i\u015f anlam\u0131na geliyordu. Kabile e\u015fitlik\u00e7ili\u011fiyle \u00f6rt\u00fc\u015fen K\u0131z\u0131lba\u015fl\u0131k bu yeni duruma uygun olmad\u0131\u011f\u0131ndan, devletle\u015fmeyi m\u00fcteakip Osmanl\u0131\u2019n\u0131n K\u0131z\u0131lba\u015f gelenekten S\u00fcnn\u00ee gelene\u011fe, baba-ozan \u015feyhlerden ulema-\u015feriat\u00e7\u0131 \u015feyhlere do\u011fru tercihte bulunmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131.<\/p>\n

Ancak Osmanl\u0131, T\u00fcrkmen ve onlar\u0131n etkisiyle din de\u011fi\u015ftiren b\u00f6lge halk\u0131 \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck etkisi olan Bekta\u015f\u00eelikten ve dervi\u015flerden de d\u0131\u015flanmak istemiyordu; \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00fcy\u00fck etki alanlar\u0131yla bu dervi\u015fler; ya hen\u00fcz yeni kurumla\u015fan devletin halk \u00fczerinde yeri doldurulamaz toplumsal kontrol arac\u0131 olacaklard\u0131 ya da tam tersine, onun kurumla\u015fmas\u0131 ve ayr\u0131cal\u0131k dayatmas\u0131na kar\u015f\u0131 halk direni\u015finin dinamikleri. Onlar\u0131n en ba\u015ftan tav\u0131r alaca\u011f\u0131 bir Osmanl\u0131\u2019n\u0131n kurumla\u015fmas\u0131 \u00e7ok daha zor veya imk\u00e2ns\u0131zd\u0131. Bu dervi\u015flerin bir imparatorlu\u011fu bile sallayabilecek bir potansiyele sahip oldu\u011funun somut g\u00f6stergesi olan Sel\u00e7uklu d\u00f6nemi Baba\u00ee Ayaklanmas\u0131\u2019n\u0131n an\u0131lar\u0131 hen\u00fcz tazedir. Dahas\u0131 ba\u015fta Ede Bali olmak \u00fczere Osmanl\u0131\u2019n\u0131n kurucu akl\u0131, bizzat o ayaklanman\u0131n k\u0131l\u0131\u00e7 art\u0131klar\u0131n\u0131 da i\u00e7erdi\u011finden, baba ve dedelerince kullan\u0131lm\u0131\u015f sil\u00e2h\u0131n d\u00f6n\u00fcp, kendilerini vurmas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 bilin\u00e7 sahibidirler.<\/p>\n

Dolay\u0131s\u0131yla kurumla\u015fma ve ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n\u0131 halka kabul ettirmek i\u00e7in sadece S\u00fcnn\u00ee hukuka y\u00f6nelmek ve halk\u0131 tebaala\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir inan\u00e7 olarak S\u00fcnn\u00eeli\u011fi yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmakla yetinmeyecek; ayn\u0131 zamanda \u00e7o\u011funlu\u011fu olu\u015fturan bu heterodoks inan\u00e7 alan\u0131n\u0131n da bir \u015fekilde devlete ba\u011flanmas\u0131 ve kontrol edilmesine y\u00f6nelinecekti. Bu nedenle kurumla\u015fmas\u0131n\u0131n gereksinimlerine ba\u011fl\u0131 olarak kendisi S\u00fcnn\u00eele\u015fir ve adalet mekanizmas\u0131 medrese hocalar\u0131na verilirken, ordu kurumla\u015fmas\u0131 da babalar ve \u00f6zellikle bu heterodoks inanc\u0131n en etkili kesimi olan Bekta\u015f\u00eelikle ili\u015fkilendirilecekti. Bu i\u015f de kendisiyle \u00f6zde\u015fle\u015fen, ikna edilen veya sat\u0131n al\u0131nan dervi\u015fler \u00fczerinden ger\u00e7ekle\u015ftirilecek, dolay\u0131s\u0131yla Bekta\u015f\u00eelikteki ilk b\u00f6l\u00fcnme de bu d\u00f6nemde ya\u015fanacakt\u0131.<\/p>\n

***<\/p>\n

Bu noktada Ali (Alaattin) Pa\u015fa gibi hem dervi\u015f hem de merkezin organik par\u00e7as\u0131 olanlar, bizzat Oru\u00e7 Bey\u2019den \u00f6\u011frendi\u011fimiz gibi bu s\u00fcre\u00e7te temel bir rol oynayacakt\u0131r. Kroni\u011fe g\u00f6re, Ali Pa\u015fa, d\u00fcnya islerini b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 karde\u015fi Orhan\u2019a, kendisini k\u0131z\u0131l b\u00f6rk giyen askerlerden (halktan) ay\u0131rmak i\u00e7in ak b\u00f6rk giymesini ve “\u00e2leme ni\u015fan olsun diye” ak b\u00f6rk giyen kullardan (askerlerden) olu\u015fan bir ordu kurmas\u0131n\u0131 istiyor. Hac\u0131 Bekta\u015f\u2019tan izin al\u0131nmas\u0131 \u00f6yk\u00fcs\u00fc de bu mizansenin olmazsa olmaz\u0131 olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. Elbette yar\u0131m as\u0131rdan \u00e7ok zaman \u00f6nce \u00f6lm\u00fc\u015f birinden izin almak fiilen olanaks\u0131zd\u0131r (kald\u0131 ki b\u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131 di\u011fer bir kronik, A\u015f\u0131kpa\u015fazade\u2019de de belirtilir). Ama bu yakla\u015f\u0131m, o d\u00f6nemde s\u00fcrmekte olan m\u00fccadelede dervi\u015f birikimi \u00fczerinde ideolojik hegemonya kurmak \u00fczere sergilenen yakla\u015f\u0131m\u0131n yans\u0131mas\u0131 olarak \u00e7\u0131k\u0131yor kar\u015f\u0131m\u0131za. Nitekim ayn\u0131 d\u00f6nemin sonunda ak b\u00f6rk giyilerek kendini k\u0131z\u0131l b\u00f6rkl\u00fc halktan ay\u0131rman\u0131n kurumla\u015fmas\u0131 ve sil\u00e2hl\u0131 g\u00fcvencesi olan Yeni\u00e7eri, dervi\u015f a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 nezdinde kendini me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131rken, Bekta\u015f\u00eelerin \u00f6nemli ismi Abdal Musa** Osmanl\u0131\u2019y\u0131 terk edip Antalya\u2019ya gidecekti. Abdal Musa\u2019n\u0131n bu tavr\u0131, Osmanl\u0131 ile b\u00fct\u00fcnle\u015fen dervi\u015flere kar\u015f\u0131 az\u0131nl\u0131k kalma veya Osmanl\u0131\u2019n\u0131n ku\u015fat\u0131c\u0131 bask\u0131s\u0131na dayanamaman\u0131n sonucuydu. Bekta\u015f\u00eeli\u011fin, Bitinya\u2019da yay\u0131lmas\u0131 ve \u00f6rg\u00fctlenmesinde \u00f6nemli bir i\u015fleve sahip olan Abdal Musa, Osmanl\u0131\u2019dan ayr\u0131l\u0131rken, geride kalan ve Yeni\u00e7eri \u00fczerinden Osmanl\u0131 ile b\u00fct\u00fcnle\u015fenlerin Bekta\u015f\u00eeli\u011fi ise bir ba\u015fka “Bekta\u015f\u00eelik” olacakt\u0131.<\/p>\n

Dahas\u0131 bu ili\u015fkilendirme, Yeni\u00e7eri ordusunun Bekta\u015f\u00ee Derg\u00e2h\u0131\u2019n\u0131n inisiyatifi ve anlay\u0131\u015f\u0131na b\u0131rak\u0131lmas\u0131 \u015feklinde olmayacakt\u0131. Kald\u0131 ki bu d\u00f6nemde kurumla\u015fm\u0131\u015f bir derg\u00e2h da hen\u00fcz yoktur; sadece yayg\u0131n ve b\u00fcy\u00fck \u00e7ekim g\u00fcc\u00fcyle geni\u015fleyen bir etki alan\u0131d\u0131r s\u00f6z konusu olan; i\u015fte bu etki alan\u0131 k\u00e2h i\u00e7erilerek k\u00e2h d\u0131\u015flanarak kontrol alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Her \u015fey devletin denetiminde olacak, ama Osmanl\u0131 ile b\u00fct\u00fcnle\u015fen Bekta\u015f\u00ee dervi\u015f ve motifleri sayesinde g\u00f6r\u00fcnt\u00fc-imaj kurtar\u0131lm\u0131\u015f, bir ta\u015fla pek \u00e7ok ku\u015f vurulmu\u015f olacakt\u0131. Bu sayede bu \u00e7ok \u00f6nemli heteredoks tarikat\u0131n halk \u00fczerindeki etkisi devlete yedeklenirken, tarikat\u0131n devlet sistemi i\u00e7ine al\u0131narak kontrol\u00fc sa\u011flanm\u0131\u015f oluyordu. Di\u011fer yandan bu tercihi takiben dev\u015firilen H\u0131ristiyan \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n “M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131” \u00e7ok daha kolayla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, dolay\u0131s\u0131yla devlet a\u00e7\u0131s\u0131ndan K\u0131z\u0131lba\u015f-heterodoks inan\u00e7, ge\u00e7i\u015f a\u015famas\u0131n\u0131n sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zen, yolu d\u00fczleyen bir fonksiyon y\u00fcklenmi\u015f oluyordu. \u0130lgin\u00e7tir ayn\u0131 uygulama, Balkanlar\u0131n kolonizasyonunda Bekta\u015f\u00eelere y\u00fcklenen merkezi sorumlulukta da kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. Nitekim Balkanlar, bu muvazaal\u0131 Bekta\u015f\u00eelik a\u00e7\u0131s\u0131ndan geni\u015f bir yay\u0131lma alan\u0131 olurken, Anadolu\u2019da Alev\u00eeler ve boyun e\u011fmeyen, kendini devlete ara\u00e7 etmeyen Bekta\u015filer a\u011f\u0131r bir bask\u0131 alt\u0131nda tutulacaklard\u0131. Yeni\u00e7eri tasfiyesine kadar \u0130stanbul\u2019daki bu resmi Bekta\u015f\u00ee derg\u00e2hlar\u0131 tam bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck i\u00e7inde kurumla\u015f\u0131rken, Anadolu\u2019da K\u0131z\u0131lba\u015flar ve onunla \u00f6rt\u00fc\u015fen Bekta\u015fi, Kalenderi, Hurufi, vb. tarikatlar yo\u011fun bir S\u00fcnn\u00eele\u015ftirme bask\u0131s\u0131na u\u011frayacak, inanc\u0131nda direnenler ise haklar\u0131nda defter tutulup katledileceklerdi.<\/p>\n

Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn hen\u00fcz ba\u015flar\u0131nda, kendisi S\u00fcnn\u00ee ortodoksiden uzak oldu\u011fu halde topluma cami ve devlete S\u00fcnn\u00ee hukuk \u00f6rg\u00fctlenmesini ba\u015flatan Orhan Bey d\u00f6neminde Abdal Musa\u2019nin Bursa\u2019y\u0131 terketmesi, F. K\u00f6pr\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fcn ifadesiyle, “S\u00fcnn\u00eeligin pek tabi\u00ee galebesinin” sonucudur. Osmanl\u0131 merkezinin bu S\u00fcnn\u00ee tercihi sonrasinda Abdal Musa, “ananesi eskiden beri K\u0131z\u0131lba\u015f, daha do\u011frusu heteredoks T\u00fcrk oymaklar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Ayd\u0131n taraflar\u0131na hicret etmi\u015f ve yine o vas\u0131ta ile en koyu bir K\u0131z\u0131lba\u015f merkezi olan Teke eyaletine girerek orada kuvvetli bir surette yerle\u015fmi\u015ftir.” (F. K\u00f6pr\u00fcl\u00fc)<\/p>\n

Kurumla\u015fman\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na uygun olarak d\u00f6n\u00fc\u015fmeyen heterodoks dini \u00f6nderleri y\u00f6netim d\u0131\u015f\u0131 tutan, ama toplumsal etkileri nedeniyle k\u00fcst\u00fcrmek de istemeyen Orhan Bey, onlar\u0131 pasif bir dini hayata y\u00f6nlendiriyordu. Bu ba\u011flamda Bursa kapl\u0131calar\u0131na yak\u0131n yerde kendisine tekke teklif edilecek olan Abdal Musa, bunu reddedecektir. Vel\u00e2yetnamesinde, K\u0131z\u0131lba\u015f gelene\u011fin \u00f6nemli s\u00f6zleri aras\u0131na girecek olan \u00f6\u011f\u00fcd\u00fcnde, bu dayatmaya a\u00e7\u0131k bir tav\u0131rla; “Zahir padi\u015fah\u0131na kar\u0131p (yak\u0131n) olma. D\u00fcnyal\u0131k i\u00e7in ehl-i mans\u0131ba varma (mevki sahibi kimselere y\u00fczsuyu d\u00f6kme), me\u011fer ki ir\u015fat ola (ayd\u0131nlanm\u0131\u015f ola). Maslahat (d\u00fcnya i\u015fleri) i\u00e7\u00fcn vezir ve ricalin kapusuna varma. Elden geldik\u00e7e yaln\u0131zca nimet yeme; Tarikat pirda\u015f\u0131n\u0131 ve kar\u0131nda\u015f\u0131n\u0131 ayru g\u00f6rme. Kalla\u015f ve pirsiz adamlarla yolda\u015f olma!” [11] tavsiyesinde bulunacakt\u0131r.<\/p>\n

Abdal Musa\u2019n\u0131n, Osmanl\u0131\u2019daki de\u011fi\u015fime Geyikli Baba gibi boyun e\u011fmemesi bir yana, gidi\u015fi de d\u00fcnyaya k\u00fcsen bir tav\u0131rla da ger\u00e7ekle\u015fmeyecekti. Ba\u015fta Tahtac\u0131lar olmak \u00fczere Batini T\u00fcrkmen a\u015firetlerinin yo\u011fun olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Antalya-Elmal\u0131\u2019ya yerle\u015fecek, Ayd\u0131no\u011flu Gazi Umur Bey\u2019e destek verecek, askerlerine k\u0131z\u0131l b\u00f6rk giydirip Hac\u0131 Bekt\u00e2\u015f evl\u00e2d\u0131 K\u0131z\u0131l Deli\u2019yi (Seyit Ali Sultan) yan\u0131na verecek, Teke Beyi ile sava\u015f\u0131p Genceli\u2019ni ondan alarak Beyli\u011fe onun o\u011flunu ge\u00e7irecek, Rodos cemaati ile iyi ili\u015fkiler geli\u015ftirecek, \u00f6zetle aktif bir siyasal hayat s\u00fcrecektir. [12]<\/p>\n

Dikkat edilirse ayr\u0131\u015fma, Osmanl\u0131\u2019n\u0131n K\u0131z\u0131lba\u015f gelenekten ayr\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n sonucudur ve bu ayr\u0131\u015fma, ayn\u0131 zamanda onunla \u00e7\u0131kar birli\u011fi eden bir k\u0131s\u0131m K\u0131z\u0131lba\u015f \u00f6nderin de kendi geleneklerine yabanc\u0131la\u015fmalar\u0131yla bi\u00e7imlenmektedir. Bunu kabullenenler t\u0131pk\u0131 Osmanl\u0131\u2019n\u0131n kendisi gibi de\u011fi\u015fime u\u011frayacak, etmeyenler ise asimile edilmeye ve ezilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacakt\u0131. Bu s\u00fcre\u00e7, Osmanl\u0131\u2019n\u0131n iktidar \u00e7\u0131karlar\u0131 temelinde Ortodoks \u0130sl\u00e2m\u2019a y\u00f6nelmesi ve kurumsalla\u015fmas\u0131n\u0131 artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 oranda daha da belirginle\u015fecek ve 15.yy.dan sonra katliamlara d\u00f6n\u00fc\u015fecekti. Bu s\u00fcre\u00e7 bizzat Osmanl\u0131lar i\u00e7in, fetih, payla\u015f\u0131m ve egemenlik anlam\u0131nda \u00e7\u0131karlar\u0131na uygun bir dinsel tercihe y\u00f6nelmelerini getirirken, giderek S\u00fcnn\u00eele\u015ftirilecek olan T\u00fcrkmenler ve Rumlar i\u00e7in de “dinin gereklerinin \u00f6\u011fretilmesi-\u00f6\u011frenilmesi” olacakt\u0131.<\/p>\n

Bizzat F. K\u00f6pr\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fcn de ifadesiyle, “T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131n\u0131n \u015fahs\u00ee inan\u00e7 ve e\u011filimleri ne olursa olsun, siyas\u00ee \u00e7\u0131karlar\u0131 ancak bu suretle hareket etmelerini zorunlu k\u0131l\u0131yordu.” [13] Ayn\u0131 yerde s\u00f6yledi\u011fi gibi, “ara\u015ft\u0131rmalar T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131n\u0131n S\u00fcnn\u00ee taraftarl\u0131\u011f\u0131na sahip olduklar\u0131 sonucu \u00e7\u0131karmamak l\u00e2z\u0131m geldi\u011fini g\u00f6sterdi\u011fini”, ancak bununla birlikte t\u0131pk\u0131 “Gaznelilerin, Karahanl\u0131lar\u0131n, Sel\u00e7uklular\u0131n S\u00fcnn\u00eeli\u011fi savunduklar\u0131 gibi”, Osmanl\u0131lar\u0131n da S\u00fcnn\u00eeli\u011fi savunmaya, kurumla\u015fmalar\u0131n\u0131 bu y\u00f6nde yapmaya ba\u015flamalar\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131. Esasen Osmanl\u0131lar d\u00e2hil T\u00fcrk boylar\u0131n\u0131n yava\u015f yava\u015f kabul etti\u011fi \u0130sl\u00e2miyet, ger\u00e7ekte “g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde \u0130sl\u00e2m cil\u00e2s\u0131 alt\u0131nda eski ulusal geleneklerinin ve \u00f6nceki dinlerinin etkisi alt\u0131nda bulunuyorlard\u0131. \u0130sl\u00e2m f\u0131k\u0131hlar\u0131n\u0131n kendilerine \u00e7ok kar\u0131\u015f\u0131k ve s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 gelen telkinlerinden ziyade, kendi kam (ozan)lar\u0131n\u0131n n\u00fcfuzuna ba\u011fl\u0131 idiler.”[14] \u00d6zetle ortakla\u015f\u0131c\u0131 ya\u015famdan devletle\u015fme, s\u0131n\u0131fla\u015fma, gaza gelirlerinin payla\u015f\u0131m\u0131, \u00f6tekilerle ili\u015fkilerin nas\u0131l d\u00fczenlenece\u011fi gibi karma\u015f\u0131k problemler a\u015famas\u0131na y\u00fckseldikleri andan itibaren T\u00fcrk k\u00f6kenli devletler, kendi eski geleneklerini terk etmeye, S\u00fcnn\u00ee hukukun yaz\u0131l\u0131 kaynaklar\u0131n\u0131 esas almaya ba\u015fl\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n

B\u00f6ylece Osmanl\u0131, e\u015fitlik\u00e7i kanda\u015f topluluktan devlete y\u00fckselirken, buna uygun olarak dinsel tercihini de netle\u015ftirmi\u015f oluyordu. Yani a\u015firet yerini devlete, halk\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fcn sil\u00e2hl\u0131 olmas\u0131 yerini \u00f6zel orduya, ortakla\u015fa ya\u015famdan vergi toplama tekeli elde etmeye ge\u00e7erken, geleneksel inan\u00e7 atmosferi de yerini kendi devlet hukukunu geli\u015ftirmi\u015f olan S\u00fcnn\u00ee \u0130sl\u00e2m\u2019a b\u0131rak\u0131yordu. Esasen “devlet gelene\u011finde Anadolu Sel\u00e7uklu Sultanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n devam\u0131 olmay\u0131 benimsemi\u015f, hatta Sultan Alaattin Keykubat\u2019a ula\u015fan bir ba\u011f kurmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f olanlar, elbette ayn\u0131 dini siyaseti de s\u00fcrd\u00fcrecekti.” [15]<\/p>\n

\u00d6zetle devletle\u015fme a\u015famas\u0131n\u0131n gerisinde e\u015fitlik\u00e7i bir kanda\u015f topluluk ideolojisi durumunda olan K\u0131z\u0131lba\u015fl\u0131\u011f\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olmakla birlikte, “mevcudiyetleri ihmal edilemeyecek miktarda”[16] oldu\u011fundan b\u00fct\u00fcn\u00fcyle g\u00f6zden \u00e7\u0131kar\u0131lmalar\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Bu kapsamda K\u0131z\u0131lba\u015f \u00f6nderler y\u00f6netimin d\u0131\u015f\u0131nda tutuluyor, ancak onlar\u0131n k\u00fcst\u00fcr\u00fclmemesine de \u00f6zel \u00f6zen g\u00f6steriliyordu. \u0130\u015fte gerek say\u0131sal gerek gazadaki etkinlikleri, gerekse de d\u00f6nemin inan\u00e7 atmosferini belirleyici etkileri nedeniyle “mevcudiyetleri ihmal edilemeyecek” olan bu heteredoks g\u00fcc\u00fcn \u00f6z\u00fcmsenmesi, dahas\u0131 sorun olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde Yeni\u00e7eri te\u015fkil\u00e2t\u0131n\u0131n Bekta\u015f\u00ee bir rit\u00fcel ile kurulmas\u0131 yoluna gidiliyordu.<\/p>\n

A\u015f\u0131kpa\u015fazade\u2019de ge\u00e7en, “Abdal Musa\u2019n\u0131n Orhan Gazi zaman\u0131nda baz\u0131 sava\u015flara kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131, bir sava\u015fta ba\u015f\u0131ndan tac\u0131n\u0131n d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc, Yeni\u00e7eri\u2019nin birinden b\u00f6rk\u00fcn\u00fc al\u0131p ba\u015f\u0131na ge\u00e7irdi\u011fi ve bundan sonra Yeni\u00e7erilerin kendilerini Hac\u0131 Bekt\u00e2\u015f Veli\u2019ye ba\u011fl\u0131 sayd\u0131klar\u0131” \u015feklindeki aktar\u0131m, Yeni\u00e7eri gelene\u011finin daha Orhan Bey zaman\u0131ndan ba\u015flayarak Bekta\u015f\u00ee Derg\u00e2h\u0131 ile kurdu\u011fu manev\u00ee ba\u011fa i\u015faret etmektedir. Ku\u015fkusuz i\u015fin i\u00e7ine efsane ve yanl\u0131\u015f bilgiler de girmi\u015ftir. Ama bu yanl\u0131\u015flar sonraki d\u00f6nemde, “her s\u0131n\u0131f ve sanat\u0131n bir piri olmak akidesine istinaden” [17] Oca\u011f\u0131n Bekta\u015f\u00ee Derg\u00e2h\u0131na ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fini g\u00f6lgelemiyor. Kavanin-i Yeni\u00e7eriyan\u2019da, “Yeni\u00e7erilerin durmada ve oturmada kanun ve kaidelerinin Hac\u0131 Bekt\u00e2\u015f Fukaras\u0131n\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 kanunlar oldu\u011fu yaz\u0131lmaktad\u0131r”. Esasen “Yeni\u00e7erilerin Bekta\u015f\u00eelikle al\u00e2kalar\u0131 ocaklar\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131na kadar s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc” g\u00f6r\u00fclecek ve t\u00fcm bu s\u00fcre\u00e7te “Bunlar\u0131n ocaklar\u0131na\u201a \u2018Oca\u011f-\u0131 Bekta\u015f\u00eeyan\u2019 ve kendilerine de \u2018Taife-i Bekta\u015f\u00eeye\u2019, \u2018G\u00fcruh-i Bekta\u015f\u00eeye\u2019 denirdi”.[18]<\/p>\n

Bu noktada di\u011fer kaynaklardan da Yeni\u00e7erilere, Hac\u0131 Bekt\u00e2\u015f K\u00fb\u00e7ekleri, Yeni\u00e7eri Ocak a\u011falar\u0131na San\u00e2did-i (yi\u011fit, kahraman) Bekta\u015f\u00eeyan, Oca\u011fa da D\u00fbdman-\u0131 Bekta\u015f\u00eeyye dendi\u011fini \u00f6\u011freniyoruz.<\/p>\n

***<\/p>\n

So\u011fukkanl\u0131 bir egemenlik ayg\u0131t\u0131 taraf\u0131ndan k\u00f6klerinden \u00e7ekilip al\u0131nan zavall\u0131 insanlardan olu\u015fturulan gayri insan\u00ee bir yap\u0131ya sahip olan Yeni\u00e7eri, bizzat g\u00fcvencesi oldu\u011fu gayri insan\u00ee d\u00fczenin ba\u015f\u0131na bel\u00e2 kesilecektir. 1826\u2019ya gelindi\u011finde ise art\u0131k vadesi dolmu\u015ftu, tasfiye edilecekti; hem de kendi yapt\u0131\u011f\u0131 zul\u00fcmleri aratacak bir so\u011fukkanl\u0131l\u0131k ve vah\u015fetle ezilecekti. B\u00f6ylece 500 y\u0131ll\u0131k koca ordu, son bireylerine varana dek imha edilecek; \u00fcst\u00fcne t\u00fcy dikmek bab\u0131ndan katliama bir de isim tak\u0131lacakt\u0131: Vaka-i Hayriye (hay\u0131rl\u0131 olay)!<\/p>\n

Yeni\u00e7eri katliam\u0131n\u0131n s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 ge\u00e7meden Saraydaki \u015feriat\u00e7\u0131 ulema ve \u00f6zellikle Nak\u015fibend\u00ee, Mevlev\u00ee ve Halvet\u00ee tarikatlar\u0131 \u00f6nderleri, daha \u00f6nce Yeni\u00e7eri nedeniyle dokunamad\u0131klar\u0131 \u201csapk\u0131n\u201d Bekta\u015f\u00ee tarikat\u0131n\u0131n da tasfiyesi f\u0131rsat\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmeye y\u00f6neleceklerdi. Bu \u201csapk\u0131n\u201d anlay\u0131\u015f\u0131n devletin merkezinde bu kadar y\u00fczy\u0131l varl\u0131\u011f\u0131na dayanm\u0131\u015flard\u0131, ama art\u0131k yeterdi! Bu \u00e7er\u00e7evede Sultan Mahmut ikna edildi veya o da zaten b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. \u015eeyh\u00fclisl\u00e2m Tahir Efendi\u2019den fetva al\u0131nd\u0131 ve Bekta\u015f\u00ee tarikat\u0131 tasfiye edilerek t\u00fcm mallar\u0131na el konuldu.<\/p>\n

Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n ifadesiyle; \u201cBekta\u015f\u00eeler, peygamberlik iddias\u0131ndan sonra, kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011fa yatk\u0131n olan halk\u0131n kalbini \u00e7elip k\u00f6t\u00fcl\u00fcklere s\u00fcr\u00fcklediler. \u00d6zellikle cahil insanlara ve yeni\u00e7erilere sokulup i\u015fledikleri k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerle onlar\u0131 da ba\u015ftan \u00e7\u0131kar\u0131p isyan edecek duruma soktular. Osmanl\u0131 topraklar\u0131n\u0131n her yerinde \u00f6ncesi ve sonras\u0131 kanun yolu ile idam edilmeleri, devleti sevenlerin amac\u0131 idi. Allah\u2019\u0131n l\u00fctfu ile bunun zaman\u0131 gelmi\u015fti. 2 Zilhicce (Arab\u00ee 12. ay) g\u00fcn\u00fc padi\u015fah saray\u0131 i\u00e7inde bulunan cami-i \u015ferif\u2019te Sadr-\u0131 azam, eski ve yeni \u015feyh\u00fclisl\u00e2mlar, sudur-u kiram, Nak\u015fibend\u00ee tarikat\u0131 \u015feyhlerinden (…) Mevlev\u00ee \u015feyhlerinden (…), Halvet\u00eelerden (…) Padi\u015fah da kafes arkas\u0131ndan g\u00f6zetleyip dinledikleri halde g\u00f6r\u00fc\u015fmelere ba\u015fland\u0131.\u201d [19]<\/p>\n

Osmanl\u0131 Devleti y\u00f6neticileri ve \u201cOsmanl\u0131 Devleti yolundaki\u201d \u015feyhlerin karar\u0131 sonucunda 4 Zilhicce g\u00fcn\u00fc \u00f6nemli Bekta\u015f\u00ee \u00f6nderleri idam, di\u011ferleri s\u00fcrg\u00fcn edilecek; Bekta\u015f\u00ee tekkelerinin \u00e7o\u011fu y\u0131k\u0131l\u0131p yak\u0131lacak, geri kalanlar camiye \u00e7evrilecek, yani daha \u00f6nce kiliselere yap\u0131lan uygulamaya t\u00e2bi tutulacak; t\u00fcm mallar\u0131na el konulacak; bir tek Hac\u0131 Bekt\u00e2\u015f Tekkesi a\u00e7\u0131k b\u0131rak\u0131lacak, ama onun da ba\u015f\u0131na Bekta\u015f\u00ee d\u00fc\u015fman\u0131 Nak\u015fibend\u00ee \u015feyhi getirilecekti. Kalan Bekta\u015f\u00ee halk\u0131n da ehl-i S\u00fcnnet yap\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde genel bir seferberlik ba\u015flat\u0131lacakt\u0131.[20] B\u00f6ylece Osmanl\u0131, kurulu\u015funda temel rol oynam\u0131\u015f olan heterodoks gelene\u011fin son \u00f6\u011felerini de \u00fcstelik y\u00fczy\u0131llard\u0131r tasfiye etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 K\u0131z\u0131lba\u015f halka s\u0131rt\u0131n\u0131 d\u00f6n\u00fcp, kendisiyle i\u015f birli\u011fi yapt\u0131rd\u0131ktan sonra tasfiye edilecekti.<\/p>\n

\u00d6zetle Bekta\u015f\u00ee Derg\u00e2h\u0131\u2019n\u0131n Yeni\u00e7eri Ordusu ile olan ili\u015fkisi, ordunun kurulu\u015funda da tasfiyesinde de dramatik bir muhteva ta\u015f\u0131yacakt\u0131. Osmanl\u0131\u2019ya hizmet, bu dev\u015firme hanedan\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131nca belirlenmi\u015f ve bu ihtiya\u00e7 bitince de sadece Yeni\u00e7eri de\u011fil, K\u0131z\u0131lba\u015f halk\u0131n sisteme boyun e\u011fdirilmesi ve Yeni\u00e7eri\u2019nin e\u011fitiminde temel i\u015flev g\u00f6ren Derg\u00e2h da tasfiye edilmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc gelinen noktada Devlet, boyun e\u011fmi\u015f de olsa bu heteredoks \u00f6rg\u00fctlenme ve yoruma tahamm\u00fcl edemeyecek denli ortodoks bir zihniyet\u00e7e fethedilmi\u015ftir. Esasen \u00e7ok daha \u00f6nceleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen bu tasfiye, Yeni\u00e7eri\u2019nin sil\u00e2hl\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fcn derg\u00e2h\u0131 koruyan \u015femsiyesi nedeniyle, Yeni\u00e7eri\u2019nin tasfiyesi sonras\u0131na sark\u0131t\u0131lmak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Yeni\u00e7eri\u2019nin bu kanl\u0131 tasfiyesi ku\u015fkusuz, Osmanl\u0131\u2019n\u0131n niteli\u011finde bir de\u011fi\u015fim anlam\u0131na gelmiyor. Kap\u0131kulu devleti, kendi topyek\u00fbn \u00e7\u00fcr\u00fcmesine \u00e7are ararken, en \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f par\u00e7as\u0131n\u0131, art\u0131k kendisi i\u00e7in ta\u015f\u0131namaz bir y\u00fck haline gelen bir uzvunu kesip at\u0131yordu ve sorun bundan ibaretti. Ancak bu tasfiyeyle birlikte Bekta\u015f\u00ee Derg\u00e2h\u0131\u2019n\u0131n da tasfiye edilmesi, sonradan girilecek reformlar s\u00fcreci a\u00e7\u0131s\u0131ndan olumsuz bir katk\u0131 yapacakt\u0131r. Nitekim Bekta\u015f\u00ee Derg\u00e2h\u0131\u2019n\u0131n tasfiyesiyle onun tuttu\u011fu toplumsal ve siyasal etki alan\u0131n\u0131n di\u011fer S\u00fcnn\u00ee tarikatlara verilmesi, daha sonra Batinin zoru veya ona \u00f6yk\u00fcnerek yap\u0131lacak reformlar\u0131n toplumsal ve siyasal temelinin zay\u0131flamas\u0131 sonucunu yaratacakt\u0131. Oysa tam tersine Bekta\u015f\u00eeli\u011fin \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f olsayd\u0131, T\u00fcrkiye daha sonra girdi\u011fi Bat\u0131l\u0131la\u015fma y\u00f6neliminde, en az\u0131ndan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir toplumsal-k\u00fclt\u00fcrel dinami\u011fe sahip olacakt\u0131.<\/p>\n

Sorunun de\u011ferlendirilmesi gereken \u00e7ok \u00f6nemli bir di\u011fer yan\u0131 ise Osmanl\u0131\u2019da Yeni\u00e7eri-Bekta\u015f\u00ee ili\u015fkilerinin, bizzat Alev\u00ee tarih bilincinde yaratt\u0131\u011f\u0131 tahribatt\u0131r ki buna ili\u015fkin ya \u00e7ok az s\u00f6z s\u00f6ylendi veya s\u00f6ylenenler de sorunun \u00f6z\u00fcne inmekten uzak kald\u0131.<\/p>\n

***<\/p>\n

Osmanl\u0131\u2019n\u0131n Alev\u00ee k\u0131r\u0131mlar\u0131 d\u00e2hil Osmanl\u0131 olmayan toplumlar\u0131n diz \u00e7\u00f6kt\u00fcr\u00fclmesinde temel bir i\u015flev y\u00fcklenen Yeni\u00e7eri Ordusu, yukar\u0131da da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi Bekta\u015f\u00ee Derg\u00e2h\u0131\u2019na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu ise \u00f6zellikle Alev\u00ee tarih yaz\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok cidd\u00ee bir ideolojik probleme tekab\u00fcl etmektedir. Bekta\u015f\u00eeli\u011fin genel olarak bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l\/pasifist bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc olmas\u0131na, hatta K\u0131z\u0131lba\u015f gelene\u011findeki ayaklanmac\u0131, direnmeci k\u00fclt\u00fcr\u00fc zay\u0131flatacak denli bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l\/pasifist bir felsefenin olu\u015fturucusu olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, bir sava\u015f ayg\u0131t\u0131 olan Yeni\u00e7eri, ideolojik g\u0131das\u0131n\u0131 Bekta\u015f\u00ee tekkelerinden alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7ok cidd\u00ee problem; Yeni\u00e7eri\u2019nin, Alev\u00ee k\u0131r\u0131mlar\u0131nda oynad\u0131\u011f\u0131 rol ile birle\u015fince daha da dramatik bir h\u00e2l al\u0131yor.<\/p>\n

Bekta\u015f\u00eelik, bu sorun \u00f6zg\u00fcl\u00fcnde, bir yandan bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 kutsar ve \u00e7ok da iyi bir \u015fey yaparken, di\u011fer yandan talan ve k\u0131r\u0131mlar\u0131n arac\u0131 bir mekanizman\u0131n ideolojik bi\u00e7imlendirilmesiyle ili\u015fkili olman\u0131n a\u011f\u0131r y\u00fck\u00fc alt\u0131na girmektedir. Kald\u0131 ki salt Yeni\u00e7eri ile \u00f6zde\u015fle\u015fme problemi de\u011fildir bu; Osmanl\u0131\u2019n\u0131n kurulu\u015fu ve geli\u015fiminin, di\u011fer T\u00fcrkmen Beylikleri ve di\u011fer halklar\u0131n birikiminin talan\u0131 pahas\u0131na geli\u015fti\u011fi ger\u00e7e\u011fi, problemin daha derinlerde sorgulanmas\u0131n\u0131 gerektiriyor. Bunun bilincine varamayan bir Alev\u00eeli\u011fin, iktidar olana\u011f\u0131 buldu\u011funda, ba\u015fka halklar ve inan\u00e7lar aleyhine yozla\u015fma potansiyelini i\u00e7inden silip atmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayacakt\u0131r. Ki bunun g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ko\u015fullar\u0131ndaki tezah\u00fcr\u00fc de Alev\u00eeli\u011fi salt bir inan\u00e7-ibadet hakk\u0131 ve folklora indirgeyip, bu haklar u\u011fruna egemen g\u00fc\u00e7lerle i\u015f birli\u011fine girilmesidir.<\/p>\n

***<\/p>\n

Oysa Alev\u00eeli\u011fi Alev\u00eelik yapan, yani ideolojik \u015fekillenmesini sa\u011flayan \u015fey, bizzat onun kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ezilme ili\u015fkileridir. Arap ordular\u0131n\u0131n, ba\u015fta T\u00fcrkler olmak \u00fczere zorla egemen olduklar\u0131 di\u011fer halklara dayatt\u0131klar\u0131 \u0130sl\u00e2miyet\u2019in, revizyondan ge\u00e7irilerek h\u00fcmanist bir kal\u0131ba d\u00f6k\u00fclmesidir, Alev\u00eelik. Bunun devam\u0131 olarak da \u201ckendilerinden\u201d \u00e7\u0131kan Sel\u00e7uklu ve Osmanl\u0131 egemenlerin vergi ve askere alma, tebaa yapma ve S\u00fcnn\u00eele\u015ftirme dayatmas\u0131na ve bunu izleyen bask\u0131 ve d\u0131\u015flanmaya kar\u015f\u0131 direni\u015fleri s\u00fcrecinin \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak olgunla\u015fm\u0131\u015f bir dinsel k\u00fclt\u00fcrd\u00fcr, Alev\u00eelik.<\/p>\n

Ku\u015fkusuz T\u00fcrkmenler ve T\u00fcrkmen Beyliklerinin ba\u015flang\u0131\u00e7 d\u00f6nemindeki g\u00f6\u00e7 ve yerle\u015fimler s\u0131ras\u0131nda ger\u00e7eklesen sald\u0131r\u0131 ve savunma sava\u015flar\u0131 ve bu s\u0131rada ger\u00e7eklesen talanlar anla\u015f\u0131labilir ekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel nedenlere dayan\u0131yordu. Hatta bu ilk d\u00f6nemler i\u00e7in Alev\u00ee ve H\u0131ristiyan halk\u0131n k\u0131sa zamanda i\u00e7 i\u00e7e girmesi, evlenmesi, benze\u015fmesi, ayn\u0131 k\u00f6yleri kendine mek\u00e2n tutmas\u0131 da hep bu s\u00fcrecin kendi do\u011fall\u0131\u011f\u0131, kendili\u011findenli\u011fi, dolay\u0131s\u0131yla tarihi olarak masumlu\u011funun yans\u0131malar\u0131d\u0131r. Ancak bu i\u015fin daha sistematik, \u00f6rg\u00fctl\u00fc ve politik \u00e7izgi (gaza ideolojisi) haline getirilmesine ba\u011fl\u0131 olarak, s\u00f6z konusu bu mazeret art\u0131k ge\u00e7ersizdir. Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n birikimlerinin talan\u0131 \u00fczerine oturan bir gelene\u011fin, bunun bir devlet politikas\u0131 olarak uygulanmas\u0131n\u0131n, hele ki anne babalar\u0131ndan zorla el konulmu\u015f gayrim\u00fcslim \u00e7ocuklardan bir sava\u015f ayg\u0131t\u0131 yarat\u0131lmas\u0131na ideolojik yatakl\u0131k yapman\u0131n kabul edilebilir hi\u00e7bir yani olamaz.<\/p>\n

\u00d6zetle bir yandan Osmanl\u0131\u2019ya, Sel\u00e7uklu\u2019ya ve t\u00fcm ezme ili\u015fkilerine kar\u015f\u0131 bi\u00e7imlenmi\u015f bir T\u00fcrkmen Alev\u00eeli\u011fi, di\u011fer yandan, bu ezme ili\u015fkilerinin ilk olu\u015fumuna do\u011frudan kat\u0131lm\u0131\u015f bir ba\u015fka T\u00fcrkmen Alev\u00eeli\u011fi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z ve her ikisi de ger\u00e7ektir. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcmleme a\u00e7\u0131s\u0131ndan, Alev\u00eeli\u011fin de tarih i\u00e7inde bi\u00e7imlendi\u011fi, bu s\u00fcre\u00e7te do\u011fal olarak zigzaglar \u00e7izdi\u011fi, b\u00f6l\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc ger\u00e7e\u011fini kabul etmeliyiz.<\/p>\n

Bu durum Bekta\u015f\u00ee gelene\u011finde daha somuttur. Alev\u00ee gelene\u011finin teorize edilmesi, meden\u00eele\u015ftirilmesi ve \u00f6rg\u00fctlendirilmesi gibi olumlu kayg\u0131larla bi\u00e7imlenen y\u00f6nelim, ne yaz\u0131k ki egemenlere kar\u015f\u0131 kendini koruma ba\u015far\u0131s\u0131 g\u00f6sterememi\u015ftir. Nitekim Bekta\u015f\u00ee Derg\u00e2h\u0131\u2019n\u0131n, Hace Bekt\u00e2\u015f Veli sonras\u0131nda Osmanl\u0131 kurumla\u015fmas\u0131yla i\u015f birlik\u00e7ili\u011fe ba\u011fl\u0131 yozla\u015fmas\u0131 bunun bariz bir sonucudur. Bu a\u00e7\u0131dan, Y. N. \u00d6zt\u00fcrk\u2019\u00fcn, \u201cYeni\u00e7erilik Bekta\u015f\u00eelikten etkilenmemi\u015ftir, tersine Bekta\u015f\u00eelik ondan etkilenmi\u015ftir\u201d yarg\u0131s\u0131, Hoca Bekt\u00e2\u015f felsefesinin bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir felsefe oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde bize do\u011fru g\u00f6r\u00fcnmektedir. Bi\u00e7imsel olarak Yeni\u00e7eriler Bekta\u015f\u00ee olmu\u015ftur; ama muhteva olarak Bekta\u015f\u00eelik Yeni\u00e7erile\u015fmeye u\u011frayarak bozulmu\u015ftur. Bu yarg\u0131 ise baz\u0131 Alev\u00ee yazarlara ters gelmekte ve bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l karakteri nedeniyle Bekta\u015f\u00eeli\u011fin yeni\u00e7eri gelene\u011finden etkilenmi\u015f olamayaca\u011f\u0131 iddias\u0131yla reddedilmektedir. Oysa Osmanl\u0131\u2019n\u0131n Bekta\u015f\u00eelikten etkilenmesinin basit sonucu bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir y\u00f6nelime girmesi durumu ile de\u011fil, tam tersine Alev\u00eeli\u011fin kendi i\u00e7inde par\u00e7alanmas\u0131 ve bir par\u00e7as\u0131n\u0131n Osmanl\u0131\u2019n\u0131n sava\u015f\u00e7\u0131, bask\u0131c\u0131 ve kolonizat\u00f6r kimli\u011fine yedeklenmesi ger\u00e7e\u011fiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z.<\/p>\n

Etkilenmenin \u00f6rne\u011fini elbette ki Hoca Bekta\u015f\u2019ta aramamak gerekiyor; kald\u0131 ki O zaten Osmanl\u0131lar\u0131n kurulu\u015fundan \u00e7ok \u00f6nce (1271) \u00f6lm\u00fc\u015f bulunmaktad\u0131r. Etkilenen, etkilenmekten \u00f6te, onunla ve Osmanl\u0131 devlet gelene\u011fiyle b\u00fct\u00fcnle\u015fen, tarikat\u0131n sonraki s\u00fcrd\u00fcr\u00fcc\u00fcleridirler. \u00d6yle ki bunlar, Balkanlar ba\u015fta olmak \u00fczere Osmanl\u0131\u2019n\u0131n kolonizasyon politikas\u0131n\u0131n uygulay\u0131c\u0131lar\u0131 olmu\u015flard\u0131r. Ortodoks olmayan anlay\u0131\u015flar\u0131, H\u0131ristiyanlar\u0131n \u0130sl\u00e2mla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda kolayla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir i\u015flev g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

Zaten bizzat, I. Melikof\u2019un da belirtti\u011fi gibi; \u201c\u0130lk Osmanl\u0131 Sultanlar\u0131 taraf\u0131ndan fethedilen \u00fclkeleri T\u00fcrkle\u015ftirmek ve \u0130sl\u00e2mla\u015ft\u0131rmakla g\u00f6revli kolonizat\u00f6r dervi\u015fler olan Bekta\u015f\u00ee Tarikat\u0131, XIV. y\u00fczy\u0131lda Yeni\u00e7eriler ordusuna ba\u011fland\u0131. Osmanl\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fcn kolu ve se\u00e7kin ordusu Yeni\u00e7eriler, \u0130sl\u00e2m\u00ee kabul etmi\u015f H\u0131ristiyan \u00e7ocuklar aras\u0131ndan dev\u015firilmekte ve T\u00fcrk \u00e7evrelerde yeti\u015ftirilmekte idiler. Bu asker ocaklar\u0131n\u0131n, yeni al\u0131nan \u00fclkeleri \u0130sl\u00e2mla\u015ft\u0131rmakla g\u00f6revli bir dervi\u015fler tarikat\u0131na ba\u011flan\u0131\u015f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131 buradad\u0131r. B\u00f6ylece Bekta\u015f\u00eeler, yeni al\u0131nan \u00fclkelerde, Osmanl\u0131 propagandas\u0131n\u0131n arac\u0131 oldular. Tarikat\u0131n Balkanlar\u2019da ve Arnavutluk\u2019ta geli\u015fmesinin sebebi de budur.\u201d [21] Dolay\u0131s\u0131yla bu noktada Bekt\u00e2\u015f-\u0131 Veli\u2019nin kendisi ve Abdal Musa, Kalender \u00c7elebi gibi kimi takip\u00e7ileri ile Bekta\u015f\u00ee gelene\u011finin b\u00fct\u00fcn\u00fc, birbirinden ayr\u0131 de\u011ferlendirilmesi gerekmektedir.<\/p>\n

Di\u011fer yandan vurgulanmas\u0131 gereken bir durum da Bekta\u015f\u00ee Derg\u00e2h\u0131, \u201cBaba\u00eelik istitaleleri mahiyetinde olan sair m\u00fcmasil heterodoks tarikatlar\u0131 aras\u0131nda en m\u00fchimi de\u011fil (iken); bu ehemmiyetini, XIV-XVI. as\u0131rlar aras\u0131nda, yani di\u011fer heterodoks z\u00fcmreleri kendi i\u00e7ine al\u0131p erittikten sonra\u201d [22] kazand\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fidir. K\u00f6pr\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fcn de belirtti\u011fi gibi, Bekta\u015f\u00eelik di\u011fer heterodoks derg\u00e2hlar\u0131n ve halk\u0131n aleyhine Osmanl\u0131\u2019yla i\u015f birli\u011fi yapmas\u0131 ve<\/p>\n

Yeni\u00e7eri\u2019nin yata\u011f\u0131 olmas\u0131ndan sonra h\u0131zla b\u00fcy\u00fcyecektir. Ku\u015fkusuz bu yarg\u0131m\u0131z Hac\u0131 Bekta\u015f\u2019\u0131, onun Alev\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcncesinin sistematizasyonundaki \u00f6nemini, dolay\u0131s\u0131yla Alev\u00ee felsefesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir ilerleme ve olgunla\u015fma oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini en k\u00fc\u00e7\u00fck anlamda g\u00f6lgelemez; ancak eserleri ve \u00f6rg\u00fctlenmeleriyle Osmanl\u0131 bask\u0131s\u0131n\u0131 a\u015f\u0131p g\u00fcn\u00fcm\u00fcze gelememi\u015f olan Vefaiye, Kalender\u00eeye, Haydar\u00eeye, Huruf\u00eelik vb. di\u011fer heterodoks ak\u0131mlarla k\u0131yaslama \u015fans\u0131na da sahip de\u011filiz. Kesin olan bir \u015fey var ki o da, Bekta\u015f\u00ee Derg\u00e2h\u0131 Osmanl\u0131\u2019yla b\u00fct\u00fcnle\u015firken, di\u011fer Alev\u00ee derg\u00e2hlar\u0131 tasfiye edilmi\u015f, K\u0131z\u0131lba\u015f gelene\u011fini s\u00fcrd\u00fcren halk\u0131n ensesinde ise boza pi\u015firilmi\u015ftir. Bu Derg\u00e2h\u2019tan Kalender \u00c7elebi gibi, Abdal Musa gibi gelene\u011fe uygun K\u0131z\u0131lba\u015f \u00f6nderleri \u00e7\u0131km\u0131\u015f olsa da Derg\u00e2h\u2019\u0131n kendisi, Ba\u015fkent \u0130stanbul ve Balkanlardaki kurumlar\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere, Osmanl\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda a\u011f\u0131rl\u0131kla i\u015fbirlik\u00e7i bir tutum i\u00e7inde olmu\u015ftur.<\/p>\n

***<\/p>\n

\u00d6zellikle Anadolu\u2019daki ayaklanma ve k\u0131r\u0131mlar s\u00fcrecinde Derg\u00e2h\u2019\u0131n konumu, her zamankinden b\u00fcy\u00fck \u00f6nem kazanacakt\u0131r. 1501\u2019de \u00f6len M\u00fcrsel Bal\u00ee o\u011flu Yusuf Bal\u00ee\u2019nin yerine Dimetoka\u2019dan getirilerek Hac\u0131 Bekt\u00e2\u015f Derg\u00e2h\u0131\u2019n\u0131n ba\u015f\u0131na ge\u00e7irilen Resul Bali\u2019nin o\u011flu Bal\u0131m Sultan, 1516\u2019ya kadar Derg\u00e2h\u2019\u0131n ba\u015f\u0131nda kalacakt\u0131r. Bal\u0131m Sultan, Tarikat\u2019\u0131n tarihinde \u00e7ok \u00f6nemli bir isimdir. \u015eemsettin Sami\u2019nin K\u00e2m\u2019us\u00fc\u2019l-A\u2019lam\u2019\u0131nda da belirtildi\u011fi gibi Tarikat\u2019\u0131n ayin ve adab\u0131 Bal\u0131m Sultan taraf\u0131ndan konulmu\u015ftur. \u00d6yle ki pek \u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131, bu nedenle Onu Bekta\u015f\u00eeli\u011fin “esas kurucusu” olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r.[23] Bununla birlikte O, K\u0131z\u0131lba\u015fl\u0131k tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00fczerinde a\u011f\u0131r bir g\u00f6lge ta\u015f\u0131maktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc “II. Bayezit taraf\u0131ndan Anadolu\u2019daki K\u0131z\u0131lba\u015flar\u0131, \u015ei\u00ee-Safev\u00ee etkisinden kurtarmak i\u00e7in onu vazifelendirip Hac\u0131 Bekt\u00e2\u015f Derg\u00e2h\u0131\u2019n\u0131n ba\u015f\u0131na” [24] g\u00f6nderdi\u011fi bir “g\u00f6revli” durumundad\u0131r. Oysa bu d\u00f6nem, Anadolu K\u0131z\u0131lba\u015flar\u0131 ile Osmanl\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin giderek koptu\u011fu, K\u0131z\u0131lba\u015flar\u0131n hem \u00e7ok a\u011f\u0131r ekonomik ko\u015fullarda ya\u015famaya mahk\u00fbm edildi\u011fi hem de “defter edilip” onbinlerce \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bir d\u00f6nemdir. Balim Sultan\u2019\u0131n II. Bayezit ile bu yak\u0131n ili\u015fki ve misyonu nedeniyle Derg\u00e2h\u2019tan da umudunu kesen Anadolu K\u0131z\u0131lba\u015f halk\u0131, bu d\u00f6nemde, \u015eahkulu \u0130syan\u0131 ile ba\u015flayarak pe\u015f pe\u015fe ayaklanmaya ba\u015flayacakt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla Bekta\u015f\u00ee \u00f6nderli\u011finin bu d\u00f6nemki niteli\u011fi, yoksulluk ve d\u0131\u015flanmayla bo\u011fu\u015fan K\u0131z\u0131lba\u015f halk a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a problemli bir durum olu\u015fturmaktad\u0131r. Alev\u00ee halk\u0131n art\u0131k sabr\u0131n\u0131n sonuna gelerek ayaklanmalar d\u00f6nemine girece\u011fi bir zamanda Bekta\u015f\u00ee Derg\u00e2h\u0131\u2019n\u0131n ba\u015f\u0131nda, Balkanlar\u2019dan getirilmi\u015f ve Osmanl\u0131 iktidar\u0131yla iyi ili\u015fkiler i\u00e7inde olan bir postni\u015fin oturmaktad\u0131r. \u0130\u015fte Bal\u0131m Sultan ile Osmanl\u0131 iktidar\u0131 aras\u0131ndaki bu ili\u015fki nedeniyle Anadolu halk\u0131 Derg\u00e2h\u2019tan kesti\u011fi umudunu \u015eah \u0130smail\u2019e y\u00f6nlendirecektir. Pir Sultan Abdal\u2019\u0131n, \u015eah \u0130smail\u2019e hitaben, “Hac\u0131 Bekt\u00e2\u015fo\u011flu\u2019na g\u00fcnahk\u00e2r g\u00f6rd\u00fcm \/ Arad\u0131m isyan\u0131 \u00f6z\u00fcmde buldum \/ Y\u00fcz\u00fcm\u00fcn karas\u0131n elime ald\u0131m \/ Aman \u015eah\u0131m m\u00fcr\u00fcvvet deyu geldim” [25] deyi\u015fi bu duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 yans\u0131tacakt\u0131r.<\/p>\n

Gerek bu ayaklanmalar gerekse de 1514\u2019te Yavuz ile \u015eah \u0130smail aras\u0131ndaki \u00c7ald\u0131ran Sava\u015f\u0131\u2019na e\u015flik eden Alev\u00ee k\u0131r\u0131mlar\u0131 s\u00fcrecinde sessiz kalan Bekta\u015f\u00ee Derg\u00e2h\u0131, Bal\u0131m Sultan\u2019\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc sonras\u0131nda postni\u015fin olan Yusuf Bali o\u011flu Kalender \u00c7elebi d\u00f6neminde tam tersi y\u00f6nde de\u011fi\u015fmeye ba\u015flayacak, elini Osmanl\u0131\u2019dan \u00e7ekip halka uzatacakt\u0131r. Safev\u00ee, yenilmi\u015f olmas\u0131na ve \u00f6ncekine g\u00f6re \u00e7ok daha umutsuz bir d\u00f6nemde ya\u015fanmas\u0131na kar\u015f\u0131n Kalender \u00c7elebi \u00f6nderli\u011finde Derg\u00e2h, K\u0131z\u0131lba\u015f halk\u0131n dertleriyle b\u00fct\u00fcnle\u015fmeye ba\u015flayacak ve giderek Osmanl\u0131\u2019ya kar\u015f\u0131 ba\u015fkald\u0131r\u0131n\u0131n merkezine d\u00f6n\u00fc\u015fecektir. Ne ki bu siyasette gecikmi\u015f bir ayaklanmad\u0131r; i\u00e7 ve d\u0131\u015f yenilgilerin neden oldu\u011fu toplumsal yorgunluk ve yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131n dezavantajlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla gerek Anadolu halk\u0131na gerek Safev\u00ee T\u00fcrkmen devletine kar\u015f\u0131 zaferlerle kendini g\u00fc\u00e7lendirmi\u015f Osmanl\u0131 Devleti kar\u015f\u0131s\u0131nda yenilmek kaderi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalacakt\u0131r. Kalender\u2019in de yenilgisi ve ba\u015fs\u0131z kalmas\u0131 sonras\u0131nda Derg\u00e2h, ayn\u0131 zamanda yap\u0131sal bir b\u00f6l\u00fcnmeye u\u011frayacakt\u0131r.<\/p>\n

Kalender \u00c7elebi Ayaklanmas\u0131\u2019n\u0131n ezilmesinden sonra Osmanl\u0131, t\u00fcm K\u0131z\u0131lba\u015f direni\u015f odaklar\u0131n\u0131 ezmesi yan\u0131 s\u0131ra, denetimden \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan Hac\u0131 Bekt\u00e2\u015f Derg\u00e2h\u0131\u2019n\u0131 da cezaland\u0131rma ba\u011flam\u0131nda kapatacakt\u0131r. Ancak 26 y\u0131l s\u00fcren bu kapat\u0131lma d\u00f6neminden sonra Osmanl\u0131, 1552 y\u0131l\u0131nda Sersem Ali Pa\u015fa\u2019y\u0131 “Sersem Ali Baba” yaparak Derg\u00e2h\u2019\u0131n ba\u015f\u0131na postni\u015fin ol..<\/p>\n

Erdo\u011fan AYDIN<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ba\u015fka halklar\u0131n birikimi ve topraklar\u0131na el koyma siyaseti temelinde geli\u015fen Osmanl\u0131, devletle\u015fme gereksinimleri \u00e7er\u00e7evesinde iki alanda kurumsalla\u015fmaya y\u00f6nelecekti. Bunlardan birincisi devletin ideolojik ayg\u0131t\u0131 olarak dinsel aland\u0131 ve Medrese gelene\u011fi \u00fczerinden kurumsalla\u015ft\u0131r\u0131lacakt\u0131. \u0130kincisi ise profesyonel bir silahl\u0131 g\u00fc\u00e7 olarak Yeni\u00e7eri te\u015fkil\u00e2t\u0131n\u0131n kurulmas\u0131 yoluna gidecekti. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta ordusu d\u00e2hil kendi halk\u0131yla i\u00e7 i\u00e7e olan Osmanl\u0131, kurumsalla\u015fma \u00e7er\u00e7evesinde kendi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[156],"tags":[],"class_list":{"0":"post-733","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-genel-tarih"},"yoast_head":"\nOsmanl\u0131'da Yeni\u00e7eri - Bekta\u015fi \u0130li\u015fkisi ve Etkileri | Erdo\u011fan AYDIN - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/25\/osmanlida-yeniceri-bektasi-iliskisi-ve-etkileri-erdogan-aydin\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Osmanl\u0131'da Yeni\u00e7eri - Bekta\u015fi \u0130li\u015fkisi ve Etkileri | Erdo\u011fan AYDIN\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ba\u015fka halklar\u0131n birikimi ve topraklar\u0131na el koyma siyaseti temelinde geli\u015fen Osmanl\u0131, devletle\u015fme gereksinimleri \u00e7er\u00e7evesinde iki alanda kurumsalla\u015fmaya y\u00f6nelecekti. Bunlardan birincisi devletin ideolojik ayg\u0131t\u0131 olarak dinsel aland\u0131 ve Medrese gelene\u011fi \u00fczerinden kurumsalla\u015ft\u0131r\u0131lacakt\u0131. \u0130kincisi ise profesyonel bir silahl\u0131 g\u00fc\u00e7 olarak Yeni\u00e7eri te\u015fkil\u00e2t\u0131n\u0131n kurulmas\u0131 yoluna gidecekti. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta ordusu d\u00e2hil kendi halk\u0131yla i\u00e7 i\u00e7e olan Osmanl\u0131, kurumsalla\u015fma \u00e7er\u00e7evesinde kendi […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/25\/osmanlida-yeniceri-bektasi-iliskisi-ve-etkileri-erdogan-aydin\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2010-01-24T22:00:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"300\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"90\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"38 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/25\/osmanlida-yeniceri-bektasi-iliskisi-ve-etkileri-erdogan-aydin\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/25\/osmanlida-yeniceri-bektasi-iliskisi-ve-etkileri-erdogan-aydin\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"Osmanl\u0131’da Yeni\u00e7eri – Bekta\u015fi \u0130li\u015fkisi ve Etkileri | Erdo\u011fan AYDIN\",\"datePublished\":\"2010-01-24T22:00:00+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/25\/osmanlida-yeniceri-bektasi-iliskisi-ve-etkileri-erdogan-aydin\/\"},\"wordCount\":7535,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Genel Tarih\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/25\/osmanlida-yeniceri-bektasi-iliskisi-ve-etkileri-erdogan-aydin\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/25\/osmanlida-yeniceri-bektasi-iliskisi-ve-etkileri-erdogan-aydin\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/25\/osmanlida-yeniceri-bektasi-iliskisi-ve-etkileri-erdogan-aydin\/\",\"name\":\"Osmanl\u0131'da Yeni\u00e7eri - Bekta\u015fi \u0130li\u015fkisi ve Etkileri | Erdo\u011fan AYDIN - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"datePublished\":\"2010-01-24T22:00:00+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/25\/osmanlida-yeniceri-bektasi-iliskisi-ve-etkileri-erdogan-aydin\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/25\/osmanlida-yeniceri-bektasi-iliskisi-ve-etkileri-erdogan-aydin\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/25\/osmanlida-yeniceri-bektasi-iliskisi-ve-etkileri-erdogan-aydin\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Osmanl\u0131’da Yeni\u00e7eri – Bekta\u015fi \u0130li\u015fkisi ve Etkileri | Erdo\u011fan AYDIN\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Osmanl\u0131'da Yeni\u00e7eri - Bekta\u015fi \u0130li\u015fkisi ve Etkileri | Erdo\u011fan AYDIN - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/25\/osmanlida-yeniceri-bektasi-iliskisi-ve-etkileri-erdogan-aydin\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Osmanl\u0131'da Yeni\u00e7eri - Bekta\u015fi \u0130li\u015fkisi ve Etkileri | Erdo\u011fan AYDIN","og_description":"Ba\u015fka halklar\u0131n birikimi ve topraklar\u0131na el koyma siyaseti temelinde geli\u015fen Osmanl\u0131, devletle\u015fme gereksinimleri \u00e7er\u00e7evesinde iki alanda kurumsalla\u015fmaya y\u00f6nelecekti. Bunlardan birincisi devletin ideolojik ayg\u0131t\u0131 olarak dinsel aland\u0131 ve Medrese gelene\u011fi \u00fczerinden kurumsalla\u015ft\u0131r\u0131lacakt\u0131. \u0130kincisi ise profesyonel bir silahl\u0131 g\u00fc\u00e7 olarak Yeni\u00e7eri te\u015fkil\u00e2t\u0131n\u0131n kurulmas\u0131 yoluna gidecekti. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta ordusu d\u00e2hil kendi halk\u0131yla i\u00e7 i\u00e7e olan Osmanl\u0131, kurumsalla\u015fma \u00e7er\u00e7evesinde kendi […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/25\/osmanlida-yeniceri-bektasi-iliskisi-ve-etkileri-erdogan-aydin\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2010-01-24T22:00:00+00:00","og_image":[{"width":300,"height":90,"url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","type":"image\/png"}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"38 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/25\/osmanlida-yeniceri-bektasi-iliskisi-ve-etkileri-erdogan-aydin\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/25\/osmanlida-yeniceri-bektasi-iliskisi-ve-etkileri-erdogan-aydin\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"Osmanl\u0131’da Yeni\u00e7eri – Bekta\u015fi \u0130li\u015fkisi ve Etkileri | Erdo\u011fan AYDIN","datePublished":"2010-01-24T22:00:00+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/25\/osmanlida-yeniceri-bektasi-iliskisi-ve-etkileri-erdogan-aydin\/"},"wordCount":7535,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"articleSection":["Genel Tarih"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/25\/osmanlida-yeniceri-bektasi-iliskisi-ve-etkileri-erdogan-aydin\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/25\/osmanlida-yeniceri-bektasi-iliskisi-ve-etkileri-erdogan-aydin\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/25\/osmanlida-yeniceri-bektasi-iliskisi-ve-etkileri-erdogan-aydin\/","name":"Osmanl\u0131'da Yeni\u00e7eri - Bekta\u015fi \u0130li\u015fkisi ve Etkileri | Erdo\u011fan AYDIN - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"datePublished":"2010-01-24T22:00:00+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/25\/osmanlida-yeniceri-bektasi-iliskisi-ve-etkileri-erdogan-aydin\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/25\/osmanlida-yeniceri-bektasi-iliskisi-ve-etkileri-erdogan-aydin\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/25\/osmanlida-yeniceri-bektasi-iliskisi-ve-etkileri-erdogan-aydin\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Osmanl\u0131’da Yeni\u00e7eri – Bekta\u015fi \u0130li\u015fkisi ve Etkileri | Erdo\u011fan AYDIN"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/733","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=733"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/733\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=733"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=733"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=733"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}