Hemen ilk ba\u015fta yabanc\u0131la\u015fma ile neyi kastetti\u011fimi a\u00e7\u0131klamama izin verin. Yabanc\u0131la\u015fma, kendilerini kontrollerinin \u00f6tesindeki k\u00f6r ekonomik g\u00fc\u00e7lerin kurban\u0131 oldu\u011funu hisseden insanlar\u0131n hayk\u0131r\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Karar alma s\u00fcre\u00e7lerinden d\u0131\u015flanan s\u0131radan insanlar\u0131n h\u00fcsran\u0131d\u0131r. Kendi kaderlerini \u015fekillendirme ve tayin etmede hakl\u0131 olarak ger\u00e7ek bir s\u00f6z haklar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hisseden insanlar\u0131 saran umutsuzluk ve \u00e7aresizlik duygusudur.(1)<\/p>\n
Bunlar, Clydeside sendikac\u0131s\u0131 Jimmy Reid’\u0131n Glasgow \u00dcniversitesi’ne rekt\u00f6r se\u00e7ildikten sonra sarf etti\u011fi s\u00f6zlerdir. Bu konu\u015fmada Reid, milyonlarca insan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 deneyimi tarif etmi\u015f, k\u0131nam\u0131\u015f ve yabanc\u0131la\u015fman\u0131n felsefi bir kavramdan \u00e7ok daha fazlas\u0131 oldu\u011funu anlatm\u0131\u015ft\u0131r: “\u00c7o\u011fu [insan] mant\u0131kl\u0131 bir a\u00e7\u0131klama bulamayabilir, hatta anlayamayabilir, [\u00e7o\u011fu] a\u00e7\u0131k\u00e7a dile getiremeyebilir. Fakat hisseder”2\u2022
\nGen\u00e7 Alman radikal d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fc Kari Marx, yabanc\u0131la\u015fma durumunu 1840’lar\u0131n ba\u015f\u0131nda te\u015fhis etmeye ba\u015flad\u0131 ve bu konu hayat\u0131 boyunca akl\u0131n\u0131 me\u015fgul etti. Marx’\u0131n geli\u015ftirdi\u011fi yabanc\u0131la\u015fma teorisi, insan faaliyetlerinin nas\u0131l harici, yabanc\u0131 ve d\u00fc\u015fmanca bir \u015fey olarak tecr\u00fcbe edildi\u011fini, bedenimiz ve akl\u0131m\u0131z i\u00e7in olumsuz etkilerini a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Marx, yabanc\u0131la\u015fma deneyimini insanl\u0131k halinin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olarak de\u011fil, insan faaliyetinin belirli olu\u015fturulma bi\u00e7imlerine ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. Tarif etti\u011fi yabanc\u0131la\u015fma bi\u00e7imi, bir zamanlar emekleme d\u00f6neminde olan, fakat \u015fimdi d\u00fcnyaya hakim olan ekonomik sistemin bir sonucuydu: Kapitalizmin.<\/p>\n
Bu kitap yaz\u0131lmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131nda, Britanya’n\u0131n her yerinde isyanlar vard\u0131. Polisin Mark Duggan’\u0131* \u00f6ld\u00fcrmesinin ard\u0131ndan Kuzey Londra’da ba\u015flayan isyanlar di\u011fer b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerle birlikte t\u00fcm \u00fclkeye yay\u0131ld\u0131. Bu ayaklanmalar\u0131n gerisinde, en \u00f6nemlisi polis bask\u0131s\u0131 ve \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011fa duyulan \u00f6fke gibi bir\u00e7ok neden yer al\u0131yor. Fakat bunlar\u0131n Britanya’n\u0131n en yoksun ve fakir b\u00f6lgelerinde ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 bir tesad\u00fcf de\u011fildi. Bu ayaklanmalarda yer alanlar, i\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmesine gitmektense polis taraf\u0131ndan durdurulup aranma ihtimali daha y\u00fcksek olan, \u00fclkedeki en yabanc\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lan insanlar aras\u0131ndayd\u0131lar. Olaylar\u0131n tan\u0131klar\u0131ndan bir tanesi \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor:
\n“Bu, gen\u00e7lerin bir daha olamayaca\u011f\u0131 kadar g\u00fc\u00e7lenmi\u015f hissetmeleriyle ilgiliydi. Bu ger\u00e7ek bir trajedi”3\u2022 Bu ayaklanmalar Marx’\u0131n hala ge\u00e7erlili\u011fini koruyan yabanc\u0131la\u015fma ile ilgili fikirlerinin ne kadar anlaml\u0131 oldu\u011funu g\u00f6sterir. [Kendi hayatlar\u0131 \u00fcst\u00fcnde] denetim haklar\u0131n\u0131n ve geleceklerinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hisseden insanlardan y\u00fckselen \u00f6fke \u00e7\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131, g\u00f6rmek isteyen herkes i\u00e7in olduk\u00e7a a\u00e7\u0131kt\u0131.
\nAyaklanmalar boyunca ger\u00e7ekle\u015fen en \u00e7arp\u0131c\u0131 hikayelerden biri BBC’ den bir gazetecinin iki gen\u00e7 kad\u0131nla yapt\u0131\u011f\u0131 r\u00f6portajd\u0131. BBC genel olarak bu kad\u0131nlar\u0131 su\u00e7lu, yabani ve cahil olarak res\u0002metmeye \u00e7abal\u0131yordu ve onlar\u0131 inceden alayc\u0131 bir tav\u0131rla takdim etti. Fakat onlar\u0131n s\u00f6zleri derin bir sosyal yabanc\u0131la\u015fmay\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kard\u0131. Neden ayakland\u0131klar\u0131 soruldu\u011funda:
\nBu devletin su\u00e7u … Muhafazakarlar\u0131n … Bu bir ayaklanma bile de\u011fil, sadece polise istedi\u011fimizi yapabilece\u011fimizi g\u00f6steriyoruz ve \u015fimdi ba\u015fard\u0131k … \u0130\u015fyeri sahipleri, zengin insanlar; bunlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesinin sebebi bu. Bunlar, zengin insanlar y\u00fcz\u00fcnden. Bu, istedi\u011fimizi yapaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 zengin insanlara g\u00f6stermekle ilgili. 4
\nBu kad\u0131nlar ve onlar gibi y\u00fcz binlercesi i\u00e7in polis ve zenginlere kar\u015f\u0131 m\u00fccadele edilen k\u0131sa dakikalar muhtemelen kendi hayatlar\u0131 \u00fczerinde denetim sa\u011flamaya en \u00e7ok yakla\u015ft\u0131klar\u0131 anlard\u0131.
\nBu s\u00f6zlerin yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck trajedi ise bu kad\u0131nlar\u0131n “istediklerini yapamamas\u0131”yd\u0131; polis tacizi ve \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n yan\u0131nda i\u015fsizlik, mahrumiyet ve fakirlik taraf\u0131ndan engelleniyorlar.
\nBu kitab\u0131n amac\u0131 Marx’\u0131n yabanc\u0131la\u015fma teorisine, k\u00f6kenine ve ge\u00e7erlili\u011fini korumas\u0131na ili\u015fkin bir giri\u015f sunmakt\u0131r. Marx ‘\u0131n analiz etti\u011fi sistem i\u00e7inde ya\u015famaya devam etti\u011fimiz s\u00fcrece, Marx \u0131n fikirleri ge\u00e7erlili\u011fini koruyacak. Fakat yine de Marx ‘ta “yabanc\u0131la\u015fma teorisi”ne i\u015faret etmenin az da olsa yan\u0131lt\u0131c\u0131 olabilece\u011fini s\u00f6ylemek gerekir. Marx, yabanc\u0131la\u015fma ile neyi kastetti\u011fine dair a\u00e7\u0131k ve kesin bir tan\u0131m sunmaz. Bunun yerine Marx’\u0131n kapitalist \u00fcretim sistemi ve yaratt\u0131\u011f\u0131 derin sosyal, fiziksel ve zihinsel sorunlar aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131lar\u0131n a\u00e7\u0131klama ve tan\u0131mlamalar\u0131n\u0131 i\u00e7eren \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 boyunca i\u015flenmi\u015f bir tema buluruz. (Her ne kadar sonraki b\u00f6l\u00fcmde a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m gibi bunun devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n oldu\u011fu arg\u00fcman\u0131 tart\u0131\u015fmal\u0131 olsa bile). Bunun alt\u0131nda yatan denetim d\u0131\u015f\u0131ndaki sistem alg\u0131s\u0131 ve kendimize d\u00fc\u015fman olarak tecr\u00fcbe etti\u011fimiz kendi faaliyetimizdir. En geni\u015f anlam\u0131yla bu, yabanc\u0131la\u015fma ile kastedilen \u015feydir.
\nMarx ‘taki yabanc\u0131la\u015fma g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc hakk\u0131nda yazma konusunda bir s\u0131k\u0131nt\u0131 var. Marx’a g\u00f6re yabanc\u0131la\u015fma, insan hayat\u0131n\u0131n her y\u00f6n\u00fcne sinen karma\u015f\u0131k bir fenomendir. Yabanc\u0131la\u015fma pek \u00e7ok farkl\u0131 a\u00e7\u0131dan ve pek \u00e7ok farkl\u0131 y\u00f6ntemle incelenmelidir. B\u00f6ylelikle “emekten yabanc\u0131la\u015fma” ve “di\u011ferlerinden yabanc\u0131la\u015fma” hakk\u0131nda konu\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn olsa da bunlar genellikle \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir ve birbiriyle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Bir \u015feyleri par\u00e7alar\u0131na ay\u0131rmak ve “bu kendinden yabanc\u0131la\u015fman\u0131n bir \u00f6rne\u011fidir; di\u011ferlerine yabanc\u0131la\u015fman\u0131n sonucudur” demek kolay de\u011fildir. Bu y\u00fczden bu kitab\u0131 yabanc\u0131la\u015fman\u0131n farkl\u0131 y\u00f6nlerine g\u00f6re b\u00f6l\u00fcmlere ay\u0131r\u0131rken, ayn\u0131 zamanda bu farkl\u0131 y\u00f6nlerin birbiriyle nas\u0131l ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011funu da vurgulamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m.
\nMarx’\u0131n yabanc\u0131la\u015fma teorisiyle ilgili hat\u0131rlanmas\u0131 gereken kilit nokta, Marx’\u0131n bu kavram\u0131 kullanarak \u00e7e\u015fitli sosyal fenomenleri birbirine ba\u011flayarak, onlar\u0131n kapitalist sistemdeki k\u00f6klerini g\u00f6stermesidir. Bertell Ollman’\u0131n ortaya koydu\u011fu gibi, “Marx ‘ta yabanc\u0131la\u015fma; kapitalist \u00fcretimin insanlar, onlar\u0131n fiziki ve zihinsel durumlar\u0131 ve par\u00e7as\u0131 olduklar\u0131 sosyal s\u00fcre\u00e7ler \u00fczerindeki yok edici etkilerinin g\u00f6sterildi\u011fi entelekt\u00fcel bir yap\u0131d\u0131r”5
\nMarx’\u0131n kavramlar\u0131 d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in d\u00fcnyay\u0131 anlamam\u0131z konusunda bize yard\u0131mc\u0131 olmay\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r ve bu kitap Marksizm’i sadece akademik de\u011fil, aktivist bir gelenek olarak da g\u00f6r\u00fcr. 1844’te Marx “radikal olmak bir \u015feyleri k\u00f6k\u00fcnden kavramakt\u0131r”6 diye yazd\u0131 ger\u00e7ekten radikal olmak d\u00fcnyadaki k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerin nedenlerini anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131r, onlar\u0131n k\u00f6klerini ancak b\u00f6ylelikle kaz\u0131yabilir ve sonsuza kadar ortadan kald\u0131rabiliriz.<\/p>\n
B\u00f6l\u00fcm 1 Marx yabanc\u0131la\u015fma ile ilgili d\u00fc\u015f\u00fcncelerini d\u00fcnyadan kopuk bir \u015fekilde olu\u015fturmad\u0131. Bunlar\u0131n k\u00f6kleri Ayd\u0131nlanma ve onu takip eden y\u0131llar\u0131n politik ve felsefi tart\u0131\u015fmalar\u0131nda yatmaktad\u0131r. Bu, krallar\u0131n tanr\u0131sal egemenliklerini sorgulama giri\u015fimlerinin artmas\u0131 ile \u015fekillenen ve toplumun daha farkl\u0131 nas\u0131l olu\u015fturabilece\u011fi sorusunun soruldu\u011fu bir d\u00f6nemdi. Bu d\u00f6nem ge\u00e7mi\u015fe kendilerinin haklar\u0131n\u0131 ve en az onun kadar \u00f6nemli olan kar elde etme olanaklar\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlayan feodal aristokrasiye – kar\u015f\u0131 ayaklanan kapitalist bir s\u0131n\u0131f\u0131n b\u00fcy\u00fcmesine \u015fahitlik etti. Radikal filozof ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler politik me\u015fruiyet meselesini incelemeye ba\u015flad\u0131lar: Marx’\u0131n teorisine bir giri\u015f – Yabanc\u0131la\u015fma | Dan Swain<\/p>\n * Yay\u0131nevinin notu: \u0130ngiliz polisinin 4 A\u011fustos 2011 ‘de \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc, 29 ya\u015f\u0131ndaki siyahi \u0130ngiliz vatanda\u015f\u0131. Hemen ilk ba\u015fta yabanc\u0131la\u015fma ile neyi kastetti\u011fimi a\u00e7\u0131klamama izin verin. Yabanc\u0131la\u015fma, kendilerini kontrollerinin \u00f6tesindeki k\u00f6r ekonomik g\u00fc\u00e7lerin kurban\u0131 oldu\u011funu hisseden insanlar\u0131n hayk\u0131r\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Karar alma s\u00fcre\u00e7lerinden d\u0131\u015flanan s\u0131radan insanlar\u0131n h\u00fcsran\u0131d\u0131r. Kendi kaderlerini \u015fekillendirme ve tayin etmede hakl\u0131 olarak ger\u00e7ek bir s\u00f6z haklar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hisseden insanlar\u0131 saran umutsuzluk ve \u00e7aresizlik duygusudur.(1) Bunlar, Clydeside sendikac\u0131s\u0131 Jimmy Reid’\u0131n Glasgow […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8096,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[178],"tags":[],"class_list":{"0":"post-8095","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-marksizm"},"yoast_head":"\n
\nYabanc\u0131la\u015fma ve Ayd\u0131nlanma<\/strong><\/p>\n
\nBaz\u0131 insanlar\u0131n di\u011ferleri \u00fczerinde hakimiyet kurmas\u0131 ne zaman me\u015frudur?
\nBunun \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131, \u015fimdiki halinden \u00e7ok daha ilkel d\u00fczeyde de olsa, sosyal bilimlerin y\u00fckseli\u015fiydi. Genel olarak ortaya \u00e7\u0131kan fikir, toplumlar\u0131n\u0131n takip etmesi gereken yola karar vermek i\u00e7in insan do\u011fas\u0131n\u0131 anlaman\u0131n ve insan davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 kontrol eden temel kanunlar\u0131n incelenmesi gerekti\u011fiydi. \u0130nsanlar m\u00fcmk\u00fcnse do\u011falar\u0131na uygun ya\u015famal\u0131yd\u0131lar. E\u011fer do\u011falar\u0131na uygun ya\u015famalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmazsa, belirli k\u0131s\u0131tlamalar dayat\u0131labilirdi.
\n\u00d6rne\u011fin 17. y\u00fczy\u0131lda \u0130ngiliz politika teorisyeni Robert Filmer, krallar\u0131n ilk baba Adem’ in soyundan geldiklerini ve h\u00fck\u00fcmdarl\u0131\u011f\u0131n sadece babal\u0131\u011f\u0131n do\u011fal otoritesinin yeniden yarat\u0131m\u0131 oldu\u011funu ileri s\u00fcrerek bunun gibi arg\u00fcmanlar\u0131 krallar\u0131n egemenlik hakk\u0131n\u0131 kan\u0131tlamak i\u00e7in kulland\u0131. Filmer’in \u00e7a\u011fda\u015f\u0131 Hobbes, insan\u0131n d\u00fc\u015fmanca ve rekabet\u00e7i do\u011fas\u0131ndan korunmak i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc ve nihayetinde kadir-i mutlak monar\u015finin otoritesini zorunlu k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 savundu. Fakat di\u011fer Ayd\u0131nlanmac\u0131lar i\u00e7in bu arg\u00fcmanlar gittik\u00e7e daha radikal sonu\u00e7lar vermeye ba\u015fl\u0131yordu.
\nBu yeni fikirler aras\u0131nda ekonomi-politi\u011fin y\u00fckseli\u015fi \u00f6nemliydi. Her ne kadar bu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler modern ekonomi teorisinin zeminini haz\u0131rlam\u0131\u015f olsa da as\u0131l meseleleri \u00e7ok daha kapsaml\u0131yd\u0131.
\nG\u00fcn\u00fcm\u00fcz iktisat\u00e7\u0131lar\u0131, sosyal ve politik boyutlar\u0131 g\u00f6z ard\u0131 etmeye meyilliyken, bu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler Adam Smith’in en \u00fcnl\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan birinin ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda \u00f6nerdi\u011fi gibi “milletlerin zenginli\u011finin do\u011fas\u0131 ve nedenleri \u00fczerine bir inceleme” sunmaya giri\u015ferek bu [boyutlar\u0131] ciddi bir \u015fekilde ele ald\u0131lar. Smith insanlar\u0131n “al\u0131\u015f-veri\u015f yapmaya, takasa ve bir \u015feyi ba\u015fka bir \u015feyle de\u011fi\u015ftirmeye”7 do\u011fal bir e\u011filimleri oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc. Bu durum baz\u0131 insanlar\u0131n bir i\u015fi yaparken, di\u011ferlerinin ba\u015fka birini yapmas\u0131 gibi kar\u015f\u0131 konulmaz bir i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcne sebep olmaktayd\u0131. \u0130nsan do\u011fas\u0131na y\u00f6nelik b\u00f6ylesi bir bak\u0131\u015f bug\u00fcn hala yayg\u0131nd\u0131r ve bireysel de\u011fi\u015f toku\u015fun, bu nedenle de bireysel m\u00fclkiyet haklar\u0131n\u0131n \u00f6nemini vurgulamaktad\u0131r.
\nBireysel m\u00fclkiyet haklar\u0131 vurgusu ku\u015fkusuz ki burjuvazinin y\u00fckselmesine yar\u0131yordu. Burjuva i\u00e7in m\u00fclke sahip olabilmek \u00f6nemliyken, m\u00fclk\u00fc satabilmek de bunun kadar \u00f6nemliydi. Bunun “yabanc\u0131la\u015fma” kelimesinin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 en erken anlamlar\u0131ndan biri oldu\u011funu s\u00f6ylemek gerekir. Yabanc\u0131la\u015fma yayg\u0131n olarak ekonomi-politik ile ilgili yaz\u0131larda satmak ve transfer etmek anlam\u0131nda kullan\u0131l\u0131yordu. \u00d6rne\u011fin Amerikan Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k Bildirgesi’nde bu kavram devredilemez haklardan [unalienable rights’] – ba\u015fka birine aktar\u0131lamaz haklar- bahsetmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yordu. Fakat m\u00fclkiyet meselesine gelindi\u011finde, erken d\u00f6nem politik ekonomistler, yabanc\u0131la\u015fmay\u0131 bu anlam\u0131yla b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde geni\u015fletilmesi gereken olumlu bir \u015fey olarak g\u00f6rd\u00fcler.
\nKapitalizm, eski feodal d\u00fczenle \u00e7eli\u015fmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, nelerin “yabanc\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilece\u011fi” (yani nelerin mal olarak sat\u0131labilece\u011fi) sorusu kritik hale geldi. Smith “kapitalizmin ruhunu” gizleyerek feodalizm hakk\u0131nda yazd\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc “burjuvazi toplumun mallar\u0131n\u0131 kral\u0131n izni olmadan yabanc\u0131la\u015ft\u0131ramaz”8
\nAdam Smith’in \u00f6nemli takip\u00e7ilerinden biri de David Ricordo idi. Ricardo kendi ekonomi-politik projesini, \u00f6zellikle emek-de\u011fer teorisi olarak bilinen teoriyi geli\u015ftirdi. Bu, mallar\u0131n de\u011ferinin kayna\u011f\u0131n\u0131n ne oldu\u011fu ile ilgili tart\u0131\u015fmaya yap\u0131lan bir katk\u0131yd\u0131.
\nSmith, metalar\u0131n de\u011ferinin kayna\u011f\u0131n\u0131, o mallar\u0131n \u00fcretiminde kullan\u0131lan \u00e7e\u015fitli \u00fcretim fakt\u00f6rlerinin bir bile\u015fimi olarak g\u00f6r\u00fcyordu – makineler, kira vb. Ricardo, mallar\u0131n de\u011ferinin as\u0131l kayna\u011f\u0131n\u0131n emek oldu\u011funu savundu. Bir mal\u0131n de\u011feri, \u00fcretimi i\u00e7in gereken eme\u011fin miktar\u0131 taraf\u0131ndan belirleniyordu.
\nBu [sav] iki \u00f6nemli sonu\u00e7 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131: \u0130lk olarak bu, kapitalistler ve i\u015f\u00e7iler aras\u0131nda uzla\u015fmaz bir ili\u015fki oldu\u011funu g\u00f6sterir. Kar elde etmek i\u00e7in kapitalist, i\u015f\u00e7inin \u00fcretti\u011fi de\u011ferin daha az\u0131n\u0131 i\u015f\u00e7iye \u00f6demeliydi. \u0130kinci \u00e7\u0131kar\u0131lacak sonu\u00e7 farkl\u0131 mallar\u0131n, belirli “somutla\u015fm\u0131\u015f” insan eme\u011fi miktarlar\u0131 olarak anla\u015f\u0131labilece\u011fiydi.
\nMal \u00fcretirken i\u015f\u00e7iler emeklerini nesneye aktar\u0131rlar ve b\u00f6ylelikle eme\u011fi kendilerinden d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kararak maddile\u015ftirirler. Bu kavray\u0131\u015f, kitab\u0131n ilerleyen b\u00f6l\u00fcmlerinde ele ald\u0131\u011f\u0131m gibi, Marx’\u0131n yabanc\u0131la\u015fma ile ilgili arg\u00fcmanlar\u0131 i\u00e7in olduk\u00e7a \u00f6nemlidir.
\nYabanc\u0131la\u015fman\u0131n politik ekonomistler taraf\u0131ndan kullan\u0131lan anlam\u0131 Marx’\u0131n daha geli\u015fkin teorisine do\u011frudan bilgi sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu iktisat\u00e7\u0131lar\u0131n Marx \u00fczerindeki etkisi olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fckt\u00fcr ve hayat\u0131 onlar\u0131n fikirlerini geli\u015ftirmek, geni\u015fletmek ve ele\u015ftirmekle ge\u00e7mi\u015ftir. Yabanc\u0131la\u015fman\u0131n bu \u015fekilde ele al\u0131nmas\u0131n\u0131n etkisi Marx’\u0131n erken d\u00f6nem yaz\u0131lar\u0131n\u0131n baz\u0131lar\u0131nda g\u00f6r\u00fclebilir.
\n1844 tarihli makalesi “Yahudi Sorunu \u00fczerine'” buna bir \u00f6rnektir. Burada Marx, yabanc\u0131la\u015fman\u0131n farkl\u0131 anlamlar\u0131yla bilin\u00e7li olarak oynamaktad\u0131r: bir \u015feyi satmak. kelime anlam\u0131yla o \u015feyi aktarmakt\u0131r; bir mal\u0131n \u00fcretimi ve sat\u0131\u015f\u0131 insan eme\u011finin maddile\u015fmesini ve d\u0131\u015favurumunu da i\u00e7ermektedir ve son olarak ekonomik faaliyetin belirli \u015fekilleri, kendini evinde hissetmeme gibi daha geni\u015f anlamdaki yabanc\u0131la\u015fman\u0131n k\u00f6kenidir.
\nAyd\u0131nlanman\u0131n di\u011fer \u00f6nemli siyaset teorisyeni 18. y\u00fczy\u0131lda kurulu d\u00fczeni ele\u015ftiren baz\u0131 radikal makaleler yazan Frans\u0131z filozof Jean-Jacques Rousseau’dur. Rousseau’nun fikirleri krallar\u0131n h\u00fckmetme hakk\u0131yla ilgili yap\u0131lan radikal ele\u015ftiriden oldu\u011fu gibi \u00e7evresinde ger\u00e7ekle\u015fen d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn derin \u015f\u00fcphesi taraf\u0131ndan da harekete ge\u00e7irilmi\u015ftir. Rousseau \u015fehirlerin b\u00fcy\u00fcmesine, ard\u0131ndan gelen fakirli\u011fe ve muazzam zenginli\u011fin yan\u0131 s\u0131ra [ya\u015fanan] yoksunlu\u011fa \u015fahit oldu ve “Bu ger\u00e7ekten bir ilerleme mi?” sorusunu sordu.
\nRousseau “Bilim ve sanat\u0131n restorasyonu, ahlaki ar\u0131nmaya katk\u0131 sa\u011flad\u0131 m\u0131?” sorusuna cevap vermek i\u00e7in bir makale yar\u0131\u015f\u0131na girdi. Bilimsel anlay\u0131\u015f ve teknolojide kat edilen b\u00fcy\u00fck yollar insanlar\u0131n durumunu iyile\u015ftirdi mi? Rousseau buna radikal bir cevap verdi ve iyile\u015ftirmedi\u011fini s\u00f6ylemekle kalmay\u0131p i\u015fleri daha da k\u00f6t\u00fcle\u015ftirdi\u011fini belirtti. K\u00fclt\u00fcr, bilim ve teknoloji insanl\u0131\u011f\u0131 yozla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Rousseau insanlar\u0131n do\u011fu\u015ftan bencil ve sald\u0131rgan oldu\u011fu fikrine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yordu. Bunun yerine “insan do\u011fu\u015ftan iyidir ve ancak kurumlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla k\u00f6t\u00fcle\u015fir”10 dedi. Burada iki radikal kavray\u0131\u015f s\u00f6z konusu: \u0130lk olarak teknolojik geli\u015fme insan hayat\u0131na do\u011frudan bir geli\u015fme sa\u011flamam\u0131\u015ft\u0131; aksine \u0131st\u0131rap ve ac\u0131 getirmi\u015fti. \u0130kinci olarak toplumdaki bir\u00e7ok “ahlaki” sorun – insanlar\u0131n ac\u0131s\u0131 ve mutsuzlu\u011fu gibi bencillikleri ve a\u00e7 g\u00f6zl\u00fcl\u00fckleri – “do\u011fal” bir \u015feylerin de\u011fil, sosyal kurumlar\u0131n sonucuydu.
\nRousseau’nun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bilimin, teknolojinin ve y\u00fcksek k\u00fclt\u00fcr\u00fcn ele\u015ftirisi olarak ba\u015flad\u0131; fakat bunlar\u0131 h\u0131zl\u0131ca insanlar aras\u0131ndaki e\u015fitsizli\u011fi kapsayacak \u015fekilde geni\u015fletti. Toplumun sorunlar\u0131 i\u00e7in bilim ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc su\u00e7lamaktan, e\u015fitsizli\u011fi su\u00e7lamaya ge\u00e7ti: “K\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn \u00f6ncelikli kayna\u011f\u0131 e\u015fitsizliktir; e\u015fitsizlik zenginli\u011fi ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r. Zenginlikten l\u00fcks ve ba\u015f\u0131bo\u015fluk, l\u00fcksten g\u00fczel sanatlar ve ba\u015f\u0131bo\u015fluktan bilim ortaya \u00e7\u0131kar”11 dedi. Rousseau, siyasi kurumlar\u0131n insanlar\u0131 “do\u011fal durum”dan kopard\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6zlemledi. Bu Hobbes’un ortaya koydu\u011fu “herkesin herkese kar\u015f\u0131” oldu\u011fu de\u011fil, insanlar\u0131n mutlu ve tamamlanm\u0131\u015f olduklar\u0131 do\u011fal bir e\u015fitlik durumuydu:
\nBaz\u0131 hayvanlardan daha g\u00fc\u00e7s\u00fcz, daha az \u00e7evik bir hayvan g\u00f6r\u00fcyorum, fakat her \u015fey hesaba kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda hepsinin i\u00e7inde en avantajl\u0131 olarak donat\u0131lm\u0131\u015f hayvan: Onu bir me\u015fe a\u011fac\u0131n\u0131n alt\u0131nda a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n\u0131 doyururken, ilk buldu\u011fu derede susuzlu\u011funu giderirken, ona yeme\u011fini sunan ayn\u0131 a\u011fac\u0131n alt\u0131nda yata\u011f\u0131n\u0131 yaparken g\u00f6r\u00fcyorum ve bunlarla ihtiya\u00e7lar\u0131 giderilmi\u015f oluyor.12
\nFakat insanlar hayatta kalmak i\u00e7in toplumlar olu\u015fturduk\u00e7a, bir \u00e7e\u015fit gurur ve kibir geli\u015ftirdiler. Toplumda fark edilme ve kabul edilme ihtiya\u00e7lar\u0131 hiyerar\u015fi ve bunun sonucu olarak da ayr\u0131lmalara yol a\u00e7t\u0131.
\nRousseau’nun do\u011fal durum ve insan toplumlar\u0131n\u0131n geli\u015fimi ile ilgili arg\u00fcmanlar\u0131n\u0131n ne kadar\u0131n\u0131n ger\u00e7ek bir tarihi hikaye ya da sadece insan do\u011fas\u0131 hakk\u0131nda teorik bir yap\u0131 olarak anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi hakk\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir tart\u0131\u015fma vard\u0131r. Ancak bu, modern toplumlar\u0131n kimi \u00f6\u011felerinin insan do\u011fas\u0131n\u0131 yads\u0131d\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesinden daha az \u00f6nemlidir. Modern toplumdaki insanlar, mutlu ve tamamlanm\u0131\u015f olabilecekleri do\u011fal durumlar\u0131ndan kopmu\u015flard\u0131r ve sonu\u00e7 olarak sosyal sorunlar ortaya \u00e7\u0131kar.
\nRousseau bunun toplumun genel bir \u00f6zelli\u011fi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc e\u015fitsizli\u011fin k\u00f6kleri toplum i\u00e7inde ya\u015famaktan kaynaklanan gurur ve kibirde yat\u0131yordu ve bu \u00f6nlenemezdi.
\nRousseau’ya g\u00f6re bunun k\u0131smi bir nedeni, insanlar\u0131n do\u011fu\u015ftan sosyal hayvanlar olmamalar\u0131d\u0131r. Her \u015feye kar\u015f\u0131n yukar\u0131daki al\u0131nt\u0131da do\u011fadaki insan\u0131 \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u015fekilde yaln\u0131z olarak tasvir etti.
\nBu, toplum i\u00e7inde ya\u015fayan insanlar\u0131n e\u015fitsizliklerin etkilerini s\u0131n\u0131rlayan anla\u015fmalar yapmas\u0131 gerekti\u011fi anlam\u0131na geliyordu. O da Rousseau’nun me\u015fhur “toplum s\u00f6zle\u015fmesi”ydi.
\nToplum s\u00f6zle\u015fmesinin kendisi yeni bir \u015fey de\u011fildi, fakat Rousseau’nun form\u00fclasyonu di\u011ferlerinden (\u00f6rne\u011fin John Locke’unkinden) farkl\u0131yd\u0131. Daha \u00f6nceki sosyal s\u00f6zle\u015fme teorileri insanlar\u0131n kamu yarar\u0131 i\u00e7in gerekli olan belirli g\u00fc\u00e7leri sadece devlete aktarmay\u0131 kabul etmeleri gerekti\u011fini savunma e\u011filimindeydi. [Bu teorilere g\u00f6re insanlar] haklar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu, \u00f6zellikle de m\u00fclkiyetle ilgili olanlar\u0131 kendilerine saklad\u0131lar. Rousseau yine de bunun imkans\u0131z oldu\u011funu ileri s\u00fcrd\u00fc. Do\u011fal durumda hi\u00e7bir hak olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in haklar ancak toplum s\u00f6zle\u015fmesindeki toplumsal anla\u015fma ile ortaya \u00e7\u0131kabilirdi. Dolay\u0131s\u0131yla bireyler, toplum ya da devlet i\u00e7in kendilerinden tamamen vazge\u00e7mek zorundayd\u0131lar. Yabanc\u0131la\u015fmay\u0131 a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde politik ekonomistlerle ayn\u0131 anlamda kullanan Rousseau bunu “b\u00fct\u00fcn haklar\u0131yla birlikte her bir \u00fcyenin b\u00fct\u00fcn toplum i\u00e7in tamamen yabanc\u0131la\u015fmas\u0131”13 \u015feklinde tarif etti.
\nO halde devlet, her bir bireyin kendisini, haklar\u0131na ve bireysel \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine yabanc\u0131la\u015ft\u0131rmas\u0131 \u00fczerine kurulmu\u015ftu. Bu, baz\u0131 iktisat\u00e7\u0131lar\u0131n destekledi\u011fi “evrensel sat\u0131labilirlik” fikrine kar\u015f\u0131 bir tepki olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Rousseau’ya g\u00f6re – e\u011fer devlet s\u00f6z konusu de\u011filse – belli baz\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri yabanc\u0131la\u015ft\u0131rmak me\u015fru de\u011fildir:
\nYabanc\u0131la\u015ft\u0131rmak vermek ya da satmakt\u0131r … fakat insan kendini ne i\u00e7in satabilir? … her insan kendisini yabanc\u0131la\u015ft\u0131rsa bile kendi \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 yabanc\u0131la\u015ft\u0131ramaz: Onlar \u00f6zg\u00fcr insanlar olarak do\u011far; \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri kendilerine aittir ve kendileri d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7 kimsenin bunu kullanma hakk\u0131 yoktur. 14
\nBu y\u00fczden \u00f6rne\u011fin kendinizi k\u00f6lelik yapmaya raz\u0131 edemezsiniz. \u00c7\u00f6z\u00fcm, yine de herkesin toplum i\u00e7in her \u015feyden vazge\u00e7ti\u011fi kolektif yabanc\u0131la\u015fmad\u0131r.
\nRousseau bunlara ra\u011fmen \u00f6zel m\u00fclkiyet ya da bireysel \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmad\u0131. Kavram\u0131n anlaml\u0131 hale gelmesi i\u00e7in ve a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde \u00f6zel m\u00fclkiyeti korumak amac\u0131yla bu kolektif yabanc\u0131la\u015fma faaliyetinin gerekli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. \u00d6zel m\u00fclkiyet prensibinin “yurtta\u015fl\u0131k haklar\u0131n\u0131n i\u00e7inde en kutsal\u0131 oldu\u011funu ve kimi y\u00f6nleriyle \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn kendisinden bile daha \u00f6nemli”15 oldu\u011funu yazd\u0131. M\u00fclkiyet ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn, onlar\u0131 tan\u0131yan ve me\u015fru g\u00f6ren bir toplumda ortaya \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece hi\u00e7bir anlam\u0131 yoktu.
\nRousseau’nun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu \u015f\u00fcphesiz ki kapitalizmin ko\u015fullar\u0131na, \u00e7al\u0131\u015fan insanlar \u00fczerindeki a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 etkisine ve b\u00fcy\u00fck e\u015fitsizliklerine kar\u015f\u0131 erken bir tepki olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Fakat onun ele\u015ftirisinin radikalli\u011fi de kapitalizmin kendi yap\u0131lar\u0131n\u0131n \u00f6tesini g\u00f6rememek ve sosyal olarak bir arada var olabilme konusunda karamsar insan do\u011fas\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131 y\u00fcz\u00fcnden k\u00f6relmi\u015fti.<\/p>\n
\n1 Jimmy Reid, “Rectorial Address”, 1 972, http:\/\/www.independent.eo.uk\/news\/
\nuk\/politics\/still-i rresistable-a-workingclass-heroes-f\u0131 nest-speech-2051 285. html.
\n‘ Yukar\u0131daki gibi
\n3 Socialist Worker, 13 A\u011fustos 201 1, http:\/\/www.socialistworker.eo.uk\/art.
\nphp?id=25681 .
\n4 BBC News, g A\u011fustos 2011, http:\/\/www.bbc.eo.uk\/news\/uk-1 4458424.
\n5 Bertell Ollman, Alienation: Marx’s Conception of Man in Capitalist Society
\n(Cambridge, 1 997), p1 31. (Yabanc\u0131la\u015fma: Marx’\u0131n Kapitalist Toplumdaki insan
\nAnlay\u0131\u015f\u0131, Yordam Yay\u0131nevi).
\n‘ Kari Marx, A contribution ta the Critique of Hegel’s Philosophy of Right (1 844).
\n7 Adam Smith, The Wealth of Nations (1 776), http:\/\/www. econlib.org \/library\/
\nSmith \/smWN.html. (Milletlerin Zenginli\u011fi, i\u015f Bankas\u0131 Yay\u0131nlar\u0131).
\n8 lstvan Meszaros, Marx’s Theory of Alienation (Meri in, 1 970), p34’den al\u0131nt\u0131\u0002lanm\u0131\u015ft\u0131r.
\n9 Marx, On the Jewish question (1 844). (Yahudi Sorunu, Sol Yay\u0131nlar\u0131).
\n10 Jean-Jacques Rousseau, Dscourse on the Origin of lnequality (1 754 ), http:\/\/
\nwww.constitution.org\/jjr\/ineq.htm.
\n11 Jean-Jacques Rousseau, Discourse on the Arts and Sciences (1 750), http:\/\/
\nrecords.viu.ca\/-johnstoi\/rousseau\/f\u0131rstdiscourse.htm
\n12 Yukar\u0131daki gibi
\n13 Jean-Jack Rousseau, The Social Contract (1 762), http:\/\/www.constitution.org\/
\njjr\/socon.htm.
\n14 Yukar\u0131daki gibi
\n103
\n” Jean-Jacques Rousseau, A Discourse on the Political Economy (1 755),
\nhttp:\/\/www.constitution.org\/jjr\/polecon.htm.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"