Avrupa’n\u0131n felsefi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ya da en az\u0131ndan Krisis d\u00fc\u015f\u00fcncesinin kaygan kumlar\u0131nda pasiflikleriyle bar\u0131\u015f\u0131k bir \u015fekilde kendilerini kaybetmeyi reddedenleri saran “Spinoza’ya d\u00f6n\u00fc\u015f”\u00fcn, Marksizmin krizine ba\u011fl\u0131 bir olay olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 saklamak gereksizdir. Bu, genelde alayla ve bazen k\u0131zg\u0131nl\u0131kla kar\u015f\u0131lanan bir veh\u00e7edir ama bir\u00e7ok ve\u00e7heden yaln\u0131zca biridir. Yine de bu veh\u00e7enin daha fazla dikkati hak etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Asl\u0131nda bu, Marksizm ve onun etkilili\u011fi \u00fczerine, yani tarihsel a\u00e7\u0131dan hegemonik olan ortodoks Marksizm \u00fczerine ele\u015ftirel d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcm\u00fcn sarf edildi\u011fi momente aittir. Bu ele\u015ftirel d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcm, olumsuz bir bilince \u00e7ekilmeyi reddederek (burada Spinozac\u0131 teman\u0131n yeniden ele al\u0131nmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndaki tekil ve olumlu devindirici g\u00fc\u00e7 belirir), bunun yerine ontolojik bir dayanak bulup, bu dayanak \u00fczerinden gelecek olan zamana ait felsefeyi ve kom\u00fcnizm tasavvurunu \u00f6nerir. Ve bunu, bir kez daha, akla ve kolektif insan praksisine duydu\u011fu b\u00fcy\u00fck g\u00fcvenle yapar.<\/p>\n
Spinoza, ontolojidir. O, bilgiyi (sapere) kuran varl\u0131kt\u0131r. Ancak bunun sebebi Spinoza’n\u0131n felsefesinde bilginin varl\u0131\u011fa da yanmas\u0131 de\u011fildir; varl\u0131k ve bilginin, insan ufkuna bi\u00e7im veren kolektif etik ile fiziksel ve ahlaki kuvvetler dizisi taraf\u0131ndan olu\u015fturulmas\u0131d\u0131r. Etik eylemin varl\u0131\u011fa temel sa\u011flayabilece\u011finin ke\u015ffi, ahlaki y\u00f6nelimli eylemin varl\u0131\u011f\u0131 kurdu\u011funun ke\u015ffi, bir yandan Marksizmin krizini ya\u015fam\u0131\u015f olan, bir yandan da varl\u0131\u011fa ya da modernli\u011fin yazg\u0131s\u0131na yap\u0131lan bir g\u00f6ndermeden yoksun oldu\u011fu i\u00e7in soysuzla\u015fm\u0131\u015f, olay\u0131n tesad\u00fcfili\u011fine ve beyhudeli\u011fine, iktidar\u0131n ve olu\u015fun sarho\u015flu\u011funa do\u011fru ta\u015fan bir modernli\u011fin kapsay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na boyun e\u011fmek istemeyen devrimciler i\u00e7in adeta bir cankurtaran simididir. Fakat “Spinoza’ya d\u00f6n\u00fc\u015f” bir dayanak noktas\u0131 olman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, bir \u00f6neri, olumlu bir \u00fcretimdir de. Ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc de olamaz zaten. Asl\u0131nda modernli\u011fin di\u011fer ideolojileri gibi, Marksizmin de fark\u0131n\u0131 nas\u0131l kuraca\u011f\u0131n\u0131 ya da kendisine nas\u0131l bir y\u00f6n verece\u011fini art\u0131k bilemedi\u011fi -ve bunun sonucunda da kay\u0131ts\u0131zl\u0131kla (kapitalist \u00fcretimin ve postmodern sersemli\u011fin yabanc\u0131la\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 etkisiyle) \u00e7ap\u0131n\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcltt\u00fc\u011f\u00fc- bu ufukta, Spinoza ya da daha iyi bi ifadeyle ontolojik dayanak ve eti\u011fin \u00fcretkenli\u011fi, insan eylemini yeniden bi\u00e7imlendirmeye ve tan\u0131mlamaya bir kez daha olanak sa\u011flar. Bu ge\u00e7i\u015f i\u00e7inde, ortodoks Marksist d\u00fc\u015f\u00fcncenin tarihselci ve sinik sapk\u0131nl\u0131klar\u0131, ele\u015ftirinin ele\u011fine teslim edilir. Spinoza’y\u0131 peygamberli\u011fin, asketizmin ve sofulu\u011fun yenilenmi\u015f alan\u0131na yak\u0131nla\u015ft\u0131rmak isteyen \u00e7o\u011fu yorumcuya kar\u015f\u0131n, o elbette “yeni bir filozof” de\u011fildir: Aksine, varl\u0131\u011f\u0131n maddi, devrimci ve etik olarak kurucu oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki Spinozac\u0131 iddia, vazge\u00e7ilemez ve \u00fczeri silinemez bir iddiad\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcnce ve en \u00f6nemlisi devrim istenci, kendisini b\u00f6yle bir ontolojiye demirleyerek Marksizmin krizine g\u00f6\u011f\u00fcs gerer ve bu krizden hakk\u0131yla kopar.<\/p>\n
Spinoza, ontoloji ve genel olarak varl\u0131k anlay\u0131\u015f\u0131 tarihinde e\u015fsiz bir konuma sahiptir. Deist ve panteist varl\u0131k g\u00f6r\u00fc\u015fleri, onun varl\u0131\u011f\u0131n maddili\u011fi ilan\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda da\u011f\u0131l\u0131p gider. Spinoza’n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesi fizik ile etik, fenomenoloji ile soybilim, etik ile politika aras\u0131ndaki bir s\u00fcreklilikle nitelenir: Varl\u0131\u011f\u0131n tezah\u00fcrlerinin bu \u00e7\u00f6z\u00fclemez s\u00fcreklili\u011fi, y\u00fczeylerin bu d\u00f6ng\u00fcselli\u011fi, Spinoza’n\u0131n sistemini, etkin ve indirgenemez bi\u00e7imde, ontolojinin \u00f6ncel ve (b\u00fcy\u00fck oranda) ard\u0131l versiyonlar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na koyar. Spinoza’n\u0131n ontolojisi i\u00e7in, ontoloji gelene\u011finin mutlak bir ihlalidir denilebilir. Pek tabii ki Spinoza, varl\u0131ktan temel diye s\u00f6z eder ve biz de bu sayede Spinoza’n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesinin mensup oldu\u011fu alan\u0131, “ontoloji” kelimesini kullanarak tan\u0131mlayabiliriz. Fakat bu temel, y\u00fczey olarak anla\u015f\u0131l\u0131r ve bu durum, Spinoza’n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesini, varl\u0131\u011fa dair bildi\u011fimiz di\u011fer her t\u00fcrl\u00fc kavray\u0131\u015f\u0131n \u00f6tesinde konumland\u0131r\u0131r. Burada y\u00fczey belirli varl\u0131k olarak ortaya \u00e7\u0131kar; fakat belirlenim pratiktir, fiziksel ve tarihsel alanlarda s\u0131nad\u0131\u011f\u0131m\u0131z kuvvetlerin kesi\u015fmesi ve yer de\u011fi\u015ftirmelerinin peki\u015fmesidir. Bu ontoloji ger\u00e7ekten e\u015fsizdir; en az\u0131ndan modern kolektif praksis felsefesinin, etik d\u00fcnya kavray\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7er\u00e7evesini zenginle\u015ftirmek \u00fczere m\u00fcdahale edi\u015fine kadar e\u015fsiz kalm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat bu son \u00f6neriyi ne \u00e7ok iradi abartmalar ve ters tarihi etkiler izlemi\u015ftir! \u00c7\u00fcnk\u00fc varl\u0131\u011f\u0131n alt\u00fcst edicili\u011fi, bir kez daha rasyonalizmin ritmine uydu ve ara\u00e7sal akl\u0131n’. hizmetine girdi. B\u00f6ylece d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm kendisini \u00fctopya olarak sundu ve \u00fctopya varl\u0131\u011f\u0131n hipostaz\u0131yd\u0131. Bunun \u00e7\u0131k\u0131\u015fs\u0131z bir yol oldu\u011fu art\u0131k ortadad\u0131r.<\/p>\n
Bizi varl\u0131\u011fa duydu\u011fumuz m\u00fcthi\u015f arzuyla b\u0131rak\u0131p gitmi\u015f, hatta bu arzumuzu kuvvetlendirmekten ba\u015fka bir \u015fey de yapmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu y\u00fczden Spinoza’ya d\u00f6nmek zorunday\u0131z, \u00e7\u00fcnk\u00fc onun varl\u0131k kavram\u0131 b\u00fct\u00fcn \u00fctopyalar\u0131 d\u0131\u015flar. Ya da \u015f\u00f6yle s\u00f6yleyelim: Onun d\u00fc\u015f\u00fcncesi, devrimci d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm umudunun, ger\u00e7ekli\u011fin oylumu, ya\u015fam\u0131n y\u00fczeyi olarak sunuldu\u011fu derinlikli, s\u00fcrekli ve sars\u0131lmaz bir distopyay\u0131 \u00f6\u011fretir. Burada hipostaz yoktur. Spinoza’n\u0131n ontolojisi, alt\u00fcst etmeyi, distopyan\u0131n i\u00e7inde bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcreci olarak
\ng\u00f6r\u00fcr; bu onun ontolojisinin e\u015fsizli\u011fidir. Varl\u0131kla ilgili benzer bir his, belki antik materyalizm tarihinde ve \u00f6zellikle Epik\u00fcrc\u00fcl\u00fckte bulunabilir; ancak Spinoza bunu modernlik i\u00e7in yeniden ke\u015ffeder ve do\u011fmakta olan kapitalist geli\u015fimin yeni ko\u015fullar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na koyar. Kendi d\u00f6neminde, varl\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendiren ve onu gelece\u011fin ideolojik ve politik: geli\u015fmelerinin anlams\u0131zl\u0131\u011f\u0131na bir alternatif olarak \u00f6neren tek isim Spinoza’d\u0131r.<\/p>\n
Burada, materyalizmden \u00f6d\u00fcn vermeyen bir ontolojinin tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 bir konumday\u0131z. Bu k\u0131sa kitab\u0131n ilk. makalesinde, Spinoza’n\u0131n g\u00fcncelli\u011finin sebeplerini g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fck. \u015eimdi ise sadece bir nokta \u00fczerinde \u0131srarla duruyoruz: Spinozac\u0131 varl\u0131k kendisini, nesnelli\u011fi yads\u0131mak yerine onunla b\u00fct\u00fcnle\u015fen, her zamankinden daha derin duyumsad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm zorunlulu\u011funa etik bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck alan\u0131 sunan bir devrim fikri, radikal bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm fikri olarak sunar. Yukar\u0131da, Spinozac\u0131 varl\u0131\u011f\u0131n kendisini zorunlu bir y\u00fczey ve ayn\u0131 zamanda bir olumsall\u0131k ufku olarak sundu\u011funu, bu ili\u015fki i\u00e7inde \u00f6zg\u00fcrl\u00fckteki k\u00f6klerini g\u00f6sterdi\u011fini ve bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn, bilginin ( conoscere) bir hipotezi, bilginin ( sapere) bir temeli oldu\u011funu, Spinoza’n\u0131n ontolojisiyle uyumlu olan ve varl\u0131\u011f\u0131n s\u00fcrekli \u00fcretiminin mekanizmalar\u0131 i\u00e7indeki bu bilginin, ileti\u015fimi ve \u00f6zg\u00fcrle\u015fmeyi birle\u015ftirdi\u011fini s\u00f6yledik. Varl\u0131\u011f\u0131n kolektif oldu\u011funu ve nihayet Spinoza’n\u0131n varl\u0131k fikrinin g\u00f6rkemli ve dingin bir fikir, s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 bir bolluk fikri, varl\u0131\u011f\u0131n s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 ta\u015fmas\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yledik. \u00d6znellikte toplanan ve birle\u015fen bu kavramlar, devrim kavram\u0131n\u0131 tan\u0131mlar. Spinozac\u0131 varl\u0131k devrimin varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r, devrimin ontolojisidir. Burada, bu Spinozac\u0131 durumu \u00fcreten ve ayn\u0131 zamanda tarihsel konumunun kurald\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirleyen olaylar\u0131n tarihsel \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesine d\u00f6nmek istemiyorum. Mesele bu de\u011fil. Mesele, basit\u00e7e, bu varl\u0131k anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k zenginli\u011fini kavramak ve onun t\u00fckenmez virt\u00fcelli\u011fini vurgulamakt\u0131r.<\/p>\n
Bu \u00f6nc\u00fcllerden hareketle, y\u0131k\u0131c\u0131 geli\u015fiminin en son ve en korkun\u00e7 evresinde sermaye taraf\u0131ndan tabiiyet alt\u0131na al\u0131nan varl\u0131\u011f\u0131n viran topraklan, etik umuda ve zekan\u0131n ser\u00fcvenine yeniden a\u00e7\u0131l\u0131r. Varl\u0131\u011f\u0131 zorunlu devrim olarak, \u00f6znenin zorunlulu\u011funa yan\u0131t vererek yeni bir tarihi icat eden bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn tamamlanmas\u0131 olarak kavramak: \u0130\u015fte bizim g\u00f6revimiz budur. Marksizmin krizi ve reel sosyalizmin en c\u00f6mert \u00fctopyalar\u0131n\u0131n u\u011frad\u0131\u011f\u0131 ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n bilinciyle bizim ku\u015fa\u011f\u0131m\u0131z, kapitalizmin bize bi\u00e7ti\u011fi insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 kaderin bilgisini ( conoscenza) ve de i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z etik, politik ve sivil sistemin kesinlikle sa\u011falt\u0131lamayaca\u011f\u0131 olgusunu kendi i\u00e7inde ta\u015f\u0131r.<\/p>\n
Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda altm\u0131\u015f sekiz, evrensel bir bilince varmada \u00e7ok \u00f6nemli bir momentti. Bu momentte iktidara, kurulu b\u00fct\u00fcn iktidarlara ve sistemlere kar\u015f\u0131 duran varl\u0131\u011f\u0131n bast\u0131r\u0131lamaz g\u00fcc\u00fcne dair bereketli kavray\u0131\u015f, bizi devrimin eli kula\u011f\u0131nda oldu\u011funa inand\u0131rd\u0131. Bu yanl\u0131\u015ft\u0131: Biz devrimi ya\u015f\u0131yorduk, devrim eli kula\u011f\u0131nda de\u011fildi; devrim ideolojiden do\u011fan bir beklenti de\u011fildi, o \u015fimdi ve buradayd\u0131. Spinoza’n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesi bizim i\u00e7in bu bilinci do\u011frulamak \u00fczere art\u0131k yeti\u015fmi\u015ftir. Bize, \u00f6n\u00fcm\u00fczde a\u00e7\u0131lan yeni bir k\u0131ta olarak varl\u0131\u011f\u0131n bollu\u011funu g\u00f6sterir. Fiziksel d\u00fcnyay\u0131 ba\u015ftan a\u015fa\u011f\u0131ya biliyoruz ( conosciamo) : Fakat Spinoza bize, varl\u0131\u011f\u0131n her daim yeni topraklar\u0131n\u0131, zeka ve etik isten\u00e7le yarat\u0131lan topraklar\u0131n yaban ke\u015ffini deneyimleme olana\u011f\u0131na sahip oldu\u011fumuzu \u00f6\u011fretir. Yenilenmenin verdi\u011fi haz, arzunun yay\u0131lmas\u0131, alt\u00fcst etme olarak ya\u015fam: Spinozac\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zdaki anlam\u0131 budur. Devrim bir \u00f6n kabuld\u00fcr; soyut bir proje de\u011fil, pratik bir g\u00f6revdir; se\u00e7im de\u011fil, zorunluluktur. Olmakta olan devrimin (rivoluzione avvenuta) \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 ya\u015f\u0131yoruz: Niyetimiz sadece bunu ger\u00e7ekle\u015ftirmektir. Devrim, eti\u011fi harekete ge\u00e7iren ( operare) i\u015farettir.<\/p>\n
Asl\u0131nda b\u00f6ylece, varl\u0131kla ve varl\u0131k hakk\u0131ndaki teorik s\u00f6ylemle nas\u0131l temas kurarsak kural\u0131m, eti\u011fin alan\u0131na do\u011frudan kabul ediliriz. Etik, d\u00fc\u015f\u00fcncenin serimlenmesini temellendirir, ona \u00f6zg\u00fcr ve yenilik\u00e7i varl\u0131\u011f\u0131n olana\u011f\u0131n\u0131 temin eder. D\u00fc\u015f\u00fcnce, bu etik temelin d\u0131\u015f\u0131nda bir yabanc\u0131la\u015fma etkisidir, anlams\u0131z bir projeksiyonun itici kuvvetidir, kay\u0131ts\u0131z ve k\u00f6relmi\u015f bir evrenin unsurudur. \u00d6te yandan etik temel, varl\u0131\u011f\u0131n bollu\u011funun, onun \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn\/bizim \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fcn formudur. Burada, etik varl\u0131\u011fa dair s\u00f6ylem politikan\u0131n s\u00f6ylemine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Krizi ve iktidar\u0131n, kendisinin yeni me\u015fruluk olana\u011f\u0131 olarak \u00f6vd\u00fc\u011f\u00fc yanl\u0131\u015f zorunlulu\u011fu tan\u0131m\u0131\u015f olanlar, Spinozac\u0131 alt\u00fcst etmenin \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131 duyar \u015fimdi. Spinozac\u0131l\u0131k politik bir d\u00fc\u015f\u00fcncedir, her t\u00fcrl\u00fc yabanc\u0131la\u015fmaya kar\u015f\u0131 kolektif \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn talep edilmesidir; toplumsal \u00fcretimin \u00f6rg\u00fctlenmesi \u00fczerinde d\u0131\u015fsal bir komuta ve me\u015frula\u015ft\u0131rma kurma y\u00f6n\u00fcndeki \u00e7abalar\u0131n -hatta en ustal\u0131kl\u0131 ve en formel olanlar\u0131n\u0131n bile- kar\u015f\u0131s\u0131ndaki keskin ve “sonu gelmez” zekad\u0131r. Spinozac\u0131l\u0131k, insan\u0131n insan taraf\u0131ndan s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesinin s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc, bu s\u00f6m\u00fcr\u00fc art\u0131k parazit\u00e7e bir hal alm\u0131\u015f olsa da, kesip atan bir ne\u015fterdir; hem vicdan hem de silaht\u0131r. \u0130ktidara kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7t\u00fcr (potenza contro potere). Yani, kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7 ya da kar\u015f\u0131-iktidard\u0131r (contropotere). Burada, Spinozac\u0131l\u0131\u011f\u0131n bize yeni bir hak ve devlet anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 inceleme olana\u011f\u0131n\u0131 sundu\u011funu belirtmemiz yerinde olacakt\u0131r. Bu anlay\u0131\u015f, sava\u015f ve bar\u0131\u015f sorununun tek\u00adrar \u00f6nemli bir politik mesele haline geldi\u011fi (ve dolay\u0131s\u0131yla do\u011fal hak nosyonuna bir t\u00fcr geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc tetikledi\u011fi) bir \u00e7a\u011fda, bireysel ve kolektif \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin geli\u015fimine uygundur. Devrimci bir hak kavray\u0131\u015f\u0131 ve devletin temelinin multitudo’nun \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc dahilinde kurulu\u015fudur (kurulu\u015fu ya da s\u00f6n\u00fcmleni\u015fi? Y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131 ya da a\u015f\u0131l\u0131\u015f\u0131?<\/p>\n
Birbirini tamamlayan bu y\u00f6nelimler i\u00e7erisinde, ilerici ve \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici bir kitle demokrasisi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ister istemez tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r). Ya\u015fam\u0131n ve bar\u0131\u015f\u0131n de\u011ferleri etraf\u0131nda kuvvetli ve sevin\u00e7li ya da umutsuzca yo\u011funla\u015fan ve yaln\u0131zca do\u011fal hakk\u0131n en u\u00e7 alternatifleri aras\u0131ndaki hareketin do\u011furabilece\u011fi yo\u011funlu\u011fa sahip a\u015f\u0131r\u0131 radikal bir demokratik kavray\u0131\u015f. Politik Spinozac\u0131l\u0131k etik niteli\u011fini korur; bu, g\u00fcc\u00fcn eti\u011fidir; bir kar\u015f\u0131-iktidar ( contropotere) politikas\u0131d\u0131r; t\u00fcm negatifliklerin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ve herkes i\u00e7in \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn pozitif in\u015fas\u0131n\u0131 g\u00f6zeten hukuki ve anayasal in\u015fan\u0131n bir tasar\u0131m\u0131d\u0131r. Bu kitaptaki ikinci makalede g\u00f6sterdi\u011fime inand\u0131\u011f\u0131m gibi, tepeden t\u0131rna\u011fa bir demokrasi, alt\u00fcst edici demokrasi, ilerici demokrasi ve kitlesel \u00f6zg\u00fcrl\u00fckt\u00fcr.<\/p>\n
Bug\u00fcn “Spinoza’ya d\u00f6n\u00fc\u015f”teki paradoks, esasen \u015fundan kaynak\u00adlan\u0131r: Spinoza’n\u0131n ontolojisi kendisini bir antropoloji olarak ortaya koyar; ama ne antropoloji! Bu bir \u00fcretim teorisidir, bir ileti\u015fim teorisidir ama her \u015feyden \u00f6nce de a\u00e7\u0131k bir antropolojidir. Etienne Balibar, 1 Emilia Giancotti2 ve Alexandre Matheron, 3 bu teorik boyutun albru \u00e7izmi\u015fler ve bu ge\u00e7i\u015fi \u00f6zellikle vurgulam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Burada bana kalan tek \u015fey, bu yazarlar\u0131n ve yolda\u015flar\u0131n katk\u0131lar\u0131na kendiminkini eklemek. Bunu kitaptaki \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc makalede yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Orada, Spinoza’n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesindeki kitlelerin devrimci geriliminin, bireysel y\u00f6r\u00fcngelerin \u00e7e\u015fitlili\u011fiyle zerresi zerresine kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131 ve burada \u00e7\u00f6z\u00fcnmesi, sonras\u0131nda “\u00e7okluk” kavram\u0131 i\u00e7inde yeniden yap\u0131lanmas\u0131 ve nihayet demokratik kurulu\u015fun politik \u00f6znesi fig\u00fcr\u00fcnde ifade edilmesi gerekti\u011fini vurgulam\u0131\u015ft\u0131m. Birey ile b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn, tekillik ile mutla\u011f\u0131n bu kesi\u015fimi b\u00fcy\u00fcleyicidir: Spesifik belirlenimler bu kesi\u015fimi farkl\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131ndan temsil ederler: kolektif g\u00fcc\u00fcn olu\u015fumunda bireysellik i\u00e7in \u00f6nerilen etik davran\u0131\u015f olarak pietas, hukuki ve politik boyut olarak, istemlerin kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131n normatif \u00e7er\u00e7evesi olarak ho\u015fg\u00f6r\u00fc vb. Fakat \u00e7\u00f6z\u00fcmlemenin ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 an\u0131, ne bu terimlere, ne de bunlar\u0131n sebep oldu\u011fu sorunsallara dayan\u0131r. Aksine as\u0131l \u00f6nemli olan, antropolojiye d\u00f6n\u00fc\u015fen ontolojinin, yaln\u0131zca \u00e7e\u015fitlili\u011fin y\u00fczeyinde Y<\/-\u015eayan varl\u0131\u011f\u0131n, \u00e7o\u011ful \u00f6znenin paradoksudur. Bu paradoks kendi kendisini \u00e7\u00f6zmez (sichiude ). O, edim halindeki ontolojik ironidir; varl\u0131\u011f\u0131n paradoksal temelidir. Bu durumda, ontoloji a\u00e7\u0131k bir ufuktur. Paradoks kendisini zamanda \u00e7\u00f6zmez, ne \u015fimdi ne de gelecekte. Yap\u0131sal olarak a\u00e7\u0131kt\u0131r, varl\u0131\u011f\u0131 daima yeniden in\u015fa eden \u00f6znelerin \u00e7oklu \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleriyle s\u00fcrekli yeniden a\u00e7\u0131l\u0131r. Mutlak olan, bu mutlak a\u00e7\u0131l\u0131\u015ft\u0131r. Demokrasi, bu daimi risktir. Bu onun zenginli\u011fidir. E\u015fitsizli\u011fin \u00fcretimini, formel e\u015fit haklar bildirgeleriyle birle\u015ftiren, herkesin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kapitalist \u00fcretim tarz\u0131n\u0131n \u015fiddetine ve az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n komutas\u0131n\u0131n \u015fantaj\u0131na (y\u0131k\u0131m tehdidine kadar uzanan \u015fantaja) teslim eden kapitalist demokrasinin riyalcirl\u0131\u011f\u0131, her \u015feyiyle te\u015fhir edilir ve k\u0131nan\u0131r. Fakat ayn\u0131 \u015fey, bast\u0131r\u0131lamaz \u00f6zg\u00fcrl\u00fck arzusunu b\u00fcrokratik kat\u0131l\u0131k, ideolojik tutsakl\u0131k ve b\u00fct\u00fcnl\u00fck hipostaz\u0131 i\u00e7inde tutsak eden iktidar \u00f6rg\u00fctlenmesinin t\u00fcm di\u011fer bi\u00e7imleri i\u00e7in de yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Bu nedenle Spinozac\u0131 demokrasi, temel kuran bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Ku\u015fkusuz bize burada s\u00f6yledi\u011fi tek \u015fey \u015fudur: g\u00fc\u00e7 olmak ( essere potenza). Bu s\u00f6z baz\u0131 y\u00f6nlerden fazla bir \u015fey ifade etmese de, s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z\u0131 belirler, hakikatin ve g\u00f6rev m\u0131nt\u0131kas\u0131n\u0131n alan\u0131n\u0131 \u00e7izer. Hakikat, \u00f6zg\u00fcr ve e\u015fit olma olana\u011f\u0131; g\u00f6rev ise, asl\u0131nda bu hakikati etik olarak kurmakt\u0131r. Bu, m\u00fcthi\u015f ve kahramancabir akl\u0131n (ragione) iyimserli\u011fini a\u00e7\u0131\u011fa vurur. Etik varl\u0131k, hareketi i\u00e7inde kendisini mutlak olarak g\u00f6sterir; bu bir \u00f6n kabuld\u00fcr, ad\u0131na devrim dedi\u011fimiz ontolojik \u00f6n kabuld\u00fcr, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6n kabul olarak in\u015fa edilmi\u015ftir. Alt\u00fcst edici demokrasi kendi kendisinin s\u00fcrekli kayna\u011f\u0131d\u0131r, kendi a\u015fmas\u0131n\u0131n ve olumlamas\u0131n\u0131n kayna\u011f\u0131d\u0131r. Spinoza’n\u0131n felsefesi garip bir felsefedir, ironiyi davet eden bir felsefedir. Bu haliyle, ideolojilerin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcne direnen teorik savlar, pratik gereksinimler ve politik arzular \u00e7er\u00e7evesinin metafizik formda \u00f6nerilmesine m\u00fcsaade edecek bi\u00e7imde ifade edilmi\u015fe benzer . . .<\/p>\n
Fakat bu tekil i\u015flevsellik \u015f\u00fcphesi tamamen yersizdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc burada bizi kutsamaya ya da eski mitler nostaljisine y\u00f6nelten hi\u00e7bir \u015fey yoktur ve Spinozac\u0131 s\u00f6ylemin canlan\u0131\u015f\u0131, hi\u00e7bir ko\u015fulda spesifik i\u00e7eriklerin, fikirlerin ya da belirlenimlerin g\u00fcndeme geli\u015fi demek de\u011fidir. Hay\u0131r, biz burada sadece bir y\u00f6ntem \u00f6neriyoruz, ne bir model ne de bir ara\u00e7. Belki bir y\u00f6ntem bile de\u011fil ya da bir zihin (spirito) durumunda yatan bir y\u00f6ntem.<\/p>\n
Spinozac\u0131l\u0131k, bir zihin durumudur: Varolu\u015fun, alt\u00fcst olu\u015fun bir olana\u011f\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesine olanak tan\u0131r; devrimin ontolojik a\u015fk\u0131nsal\u0131d\u0131r. \u0130nsanlar, bu alanda ve bu ruh haliyle, kendilerini tek tek ve kolektif olarak s\u0131namaya devam ederler. Yararlan\u0131lan ideolojiler do\u011far ve \u00f6l\u00fcr, geriye yaln\u0131zca Spinozac\u0131l\u0131k kal\u0131r: ilk metafizik ve do\u011fal hak olarak, i\u00e7inegirmemiz gereken durum olarak; tabii yaln\u0131zca filozof de\u011fil, \u00f6zellikle de devrimci olmak istiyorsak. Bu noktaya kadar geli\u015ftirdi\u011fim iddialar\u0131n do\u011frulu\u011fu, on dokuzuncu ve yirminci y\u00fczy\u0131llar aras\u0131nda felsefenin temel u\u011fra\u015f\u0131s\u0131 olan modernlik ele\u015ftirisi ile Spinoza’n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesi kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirildi\u011finde daha da belirginle\u015fecektir (Bunu, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ve be\u015finci makalelerde yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m). \u00c7\u00fcnk\u00fc Spinoza, ontolojik imgelem ve kurucu g\u00fcc\u00fcn (kurucu iktidar da diyebiliriz), Bat\u0131n\u0131n diyalektik yazg\u0131s\u0131n\u0131 ve onmaz krizini ortadan kald\u0131rma sorununu nas\u0131l etkili bi\u00e7imde ortaya koyabilece\u011fini g\u00f6sterir. Spinoza, krizi, kendi fizi\u011finde, y\u00fczeysel varl\u0131\u011f\u0131n temel niteli\u011fi olarak kavrar; tam da bu nedenden dolay\u0131 krize hay\u0131flanmak yerine, onu var olan\u0131n fenomenolojisinin temel bir y\u00f6n\u00fc olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Bu alanda, bu alana uygun olan zamansall\u0131k i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015fmak, krizi, var olan\u0131n yavan de\u011fil kesif ufku olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmek demektir. Bu nedenle felsefi sorun, krizin \u00f6tesine ge\u00e7mek ve bu krizi, temel tesis eden bir maddilik olarak g\u00f6rmektir. Bu “\u00f6teye ge\u00e7i\u015f” olmadan, felsefe ve etik tan\u0131mlanamaz bile. Metafizik bu \u00f6teye ge\u00e7i\u015fi ihtiva eder. Kriz yazg\u0131n\u0131n neticesi de\u011fil, varolu\u015fun \u00f6n kabuld\u00fcr. Sadece ahmaklar krizi sonu\u00e7 olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebilir. Sadece hayalperestler bundan ka\u00e7\u0131nabilece\u011fimizi iddia eder. Kriz her zaman bir ko\u015fuldur. \u0130mgelem ve eti\u011fin, varl\u0131\u011f\u0131n derinliklerine inerek, krizde batmak yerine krizin \u00f6tesinde yeniden in\u015fa etmelerinin nedeni budur. \u00d6zneyi kuran kolektif ili\u015fkinin i\u00e7inde ve kolektif ili\u015fkiye can veren g\u00fc\u00e7 i\u00e7inde, kendi \u00dczerlerinde in\u015fa ederler. Krizi feshetmek, varl\u0131\u011f\u0131 feshetmektir; krizi ya\u015famak ise onun \u00f6tesine ge\u00e7mektir.<\/p>\n
\u00d6yleyse, e\u011fer Marksizmin krizine ba\u011fl\u0131 bir olay; kendisini “Spinoza’ya d\u00f6n\u00fc\u015f”te a\u00e7\u0131\u011fa vuruyorsa, bu olay\u0131n y\u00fczeysel olmad\u0131\u011f\u0131 ya da ancak Spinozac\u0131 anlamda y\u00fczeysel oldu\u011fu eklenmelidir. Bu olay; kom\u00fcnizmin hayalini silmez, bilakis onu ger\u00e7ek k\u0131lar. Spinozac\u0131 yenilenme, asl\u0131nda bir kom\u00fcnizm felsefesidir ve de Spinoza’n\u0131n ontolojisi, kom\u00fcnizmin soybiliminden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Bu y\u00fczden de Benedictus, lanetli olmaya devam edecektir.4<\/p>\n
1 Etienne Balibar, Spinoza et la politique, PUF, \u0131996 [Spinoza ve Siyaset, \u00e7ev. Sanem Soyarslan (\u0130stanbul: Otonom, 2004].
\n2 Emilia Giancotti, Spinoza (Roma: Editori Ruiniti, \u0131985).
\n3 Alexandre Matheron, “La fonction thforique de la democratie chez Spinoza\udbc0\udd87 Studia Spinozana\u0131 (\u0131985).
\n4 (\u0130ng. \u00e7.n.) Negri’nin bu kitapta en \u00e7ok kulland\u0131\u011f\u0131 kelime oyunu \u00e7eviride k\u0131smen kaybolur: \u0130lk ismi \u0130talyancada “Benelietto” (Kutlu) olan Spinoza’y\u0131, \u0130talyanca “maledetto” (lanetli) s\u0131fat\u0131yla nitelemek.<\/p>\n
Ayk\u0131r\u0131 Spinoza: G\u00fcndem (deki \/ d\u0131\u015f\u0131) \u00c7e\u015fitlemeler \/”Spinoza’ya D\u00f6n\u00fc\u015f” ve Kom\u00fcnizmin D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc | Antonio Negri<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Avrupa’n\u0131n felsefi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ya da en az\u0131ndan Krisis d\u00fc\u015f\u00fcncesinin kaygan kumlar\u0131nda pasiflikleriyle bar\u0131\u015f\u0131k bir \u015fekilde kendilerini kaybetmeyi reddedenleri saran “Spinoza’ya d\u00f6n\u00fc\u015f”\u00fcn, Marksizmin krizine ba\u011fl\u0131 bir olay olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 saklamak gereksizdir. Bu, genelde alayla ve bazen k\u0131zg\u0131nl\u0131kla kar\u015f\u0131lanan bir veh\u00e7edir ama bir\u00e7ok ve\u00e7heden yaln\u0131zca biridir. Yine de bu veh\u00e7enin daha fazla dikkati hak etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8214,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[44],"tags":[],"class_list":["post-8212","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-spinosizm"],"yoast_head":"\n